![\"Przystanek](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Q3Ck9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy81ZDM4NmVhN2RhY2I4OTE4ODA4ODIzNjJhZWE3YTJjYi5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\nPrezentujemy fragment rozdzia\u0142u „\u010cesk\u00fd dluh” z ksi\u0105\u017cki „Z widokiem na Polsk\u0119. S\u0105siedzi, kciuk Stalina, czeski d\u0142ug i KGB”<\/p>\n
Ona powiedzia\u0142a mu: „Wynie\u015bmy si\u0119 st\u0105d. Posad\u017amy w ogrodzie jab\u0142onie, s\u0142uchajmy co rano \u015bpiewu drozda”. On odpowiedzia\u0142: „Jest taki dom, murowany z drewnianym gontem, sprzed 225 lat”.<\/p>\n
Czemu kto\u015b chcia\u0142 sprzeda\u0107 taki dom, nie wiedzieli. B\u0119dzie osiem lat, jak zamieszkali trzy kilometry od beznadziei. W Uhelnej.<\/p>\n
„To po drugiej stronie niczego nie ma”<\/p>\n
Milan Starec zabiera ze sto\u0142u kluczyki, portfel, torb\u0119 na laptopa i wsiada do auta. Z podjazd\u00f3w s\u0105siad\u00f3w te\u017c znika wtedy wi\u0119kszo\u015b\u0107 samochod\u00f3w. Rozje\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 w stron\u0119 szko\u0142y, zak\u0142adu pracy, sklepu albo lekarza. Po wszystko trzeba pojecha\u0107 kilka albo kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w. On po kwadransie dociera do Liberca. W firmie ze sprz\u0119tem medycznym kieruje dzia\u0142em sprzeda\u017cy. W mie\u015bcie, w kt\u00f3rym prze\u017cy\u0142 ponad trzy dekady \u017cycia, sp\u0119dza teraz raptem osiem godzin i wraca.<\/p>\n
<\/p>\n
Przystanek autobusowy w miejscowo\u015bci Uheln\u00e1Monika Walu\u015b \/ Onet<\/p>\n
W popo\u0142udniowym s\u0142o\u0144cu z\u0142oc\u0105 si\u0119 wtedy k\u0142osy pszenicy i \u017cyta. Im dalej od miasta a bli\u017cej granicy, tym wi\u0119cej p\u00f3l uprawnych, a drogi robi\u0105 si\u0119 w\u0119\u017csze. W V\u00e1clavicach drogowcy wstrzymuj\u0105 na chwil\u0119 ruch. Musz\u0105 za\u0142ata\u0107 dziury w asfalcie. Wiatr wprawi\u0142 w ruch kilka okolicznych wiatrak\u00f3w, kt\u00f3re robi\u0105 pr\u0105d. Tylko ten na zabytkowym m\u0142ynie znieruchomia\u0142 chyba na amen. Ko\u0142ami roweru kr\u0119ci cyklista, kt\u00f3ry z Fr\u00fddlantu a\u017c do Gr\u00f3dka nad Nys\u0105 pod\u0105\u017ca „\u015bcie\u017ck\u0105 przemytnik\u00f3w”. Tyle \u017ce przemytnicy wcale si\u0119 tu ju\u017c nie kr\u0119c\u0105. Przynajmniej odk\u0105d granice Czech i Polski mo\u017cna przekracza\u0107 do woli i bez \u017cadnej kontroli.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo <\/p>\n
Dlaczego mieszka\u0144cy Uhelnej maj\u0105 problem z ha\u0142asem? <\/p>\n
Co wspomnia\u0142 Milan o \u017cyciu w s\u0105siedztwie kopalni? <\/p>\n
Jakie plany dotycz\u0105 wodoci\u0105gu w Uhelnej? <\/p>\n
Jakie s\u0105 relacje mi\u0119dzy Czechami a Polakami wed\u0142ug Milana? <\/p>\n
Milan w drodze powrotnej do Uhelnej mija prostok\u0105tny znak, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce dalej nic nie ma, \u017ce to \u015blepy zau\u0142ek. A dalej jest kilkadziesi\u0105t dom\u00f3w, w tym jego. Jest przystanek autobusowy, aleja lipowa i kapliczka. Jest s\u0142upek graniczny i figura bogini Nyks, kt\u00f3ra strze\u017ce wst\u0119pu do lasu.<\/p>\n
\u2014 To po drugiej stronie niczego nie ma \u2014 m\u00f3wi Milan.<\/p>\n
\u2014 Na druh\u00e9 stran\u011b je jenom d\u016fl.<\/p>\n
Pokazuje na wy\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 z morza p\u00f3l i las\u00f3w kominy kopalni Tur\u00f3w w Bogatyni, na samym kra\u0144cu Dolnego \u015al\u0105ska. Z Uhelnej wida\u0107 j\u0105 jak na d\u0142oni, ale mieszka\u0144cy m\u00f3wi\u0105, \u017ce najgorsze, i\u017c j\u0105 tu s\u0142ycha\u0107. Szum, skrzypienie, uderzanie, zgrzyt. Nag\u0142a cisza i zn\u00f3w jakby kto\u015b \u0142y\u017ck\u0105 pociera\u0142 o ska\u0142\u0119. Ha\u0142as z polskiej na czesk\u0105 stron\u0119 niesie wiatr. Przeszkadza w odpoczynku w ogrodzie, wtr\u0105ca si\u0119 do rozmowy mi\u0119dzy s\u0105siadami, przyprawia o b\u00f3l g\u0142owy.<\/p>\n
Szcz\u0119\u015bliwie, cz\u0119\u015bciej wiatr obraca si\u0119 do Uhelnej plecami. Zabiera st\u0105d wtedy do Polski cisz\u0119, ale ona tu nie przestaje w\u00f3wczas panowa\u0107.<\/p>\n
[Reklama] Ksi\u0105\u017ck\u0119 dziennikarzy Onetu „Z widokiem na Polsk\u0119. S\u0105siedzi, kciuk Stalina, czeski d\u0142ug i KGB” mo\u017cesz zam\u00f3wi\u0107 tutaj!<\/a> Z widokiem na Polsk\u0119. S\u0105siedzi, kciuk Stalina, czeski d\u0142ug i KGBOnet<\/p>\n Co innego z wod\u0105, kt\u00f3r\u0105 p\u00f3\u0142 wieku temu kopalnia st\u0105d zabra\u0142a. W przydomowych studniach odbija\u0142o si\u0119 echo. Trzeba by\u0142o za lasem przewierci\u0107 ziemi\u0119 70 metr\u00f3w w d\u00f3\u0142 i do tryskaj\u0105cego \u017ar\u00f3d\u0142a podpi\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 wiosk\u0119.<\/p>\n \u2014 Hydrogeolog nam powiedzia\u0142, \u017ce wody z tego uj\u0119cia starczy do 2026 r. \u2014 m\u00f3wi Milan, ale ma nadziej\u0119, \u017ce tamten mo\u017ce co\u015b \u017ale policzy\u0142 i nim woda ze \u017ar\u00f3d\u0142a si\u0119 wyczerpie, zd\u0105\u017cy powsta\u0107 nowy wodoci\u0105g, trwalszy, zasilany z rzeki.<\/p>\n Woda z nowego wodoci\u0105gu do Uhelnej ma dotrze\u0107 dopiero pod koniec 2027 r. Milan i jego s\u0105siedzi wierz\u0105, \u017ce do tego czasu wystarczy im wody ze starego \u017ar\u00f3d\u0142a i nie b\u0119d\u0105 musieli miesi\u0105cami \u017cy\u0107 jak w stanie kl\u0119ski \u017cywio\u0142owej. Z pustymi kranami, z wod\u0105 dostarczan\u0105 beczkowozami, z wo\u017ceniem brudnego prania do miasta.<\/p>\n „S\u0105siadujemy z wyrostkiem polskiej ziemi”<\/p>\n Wodoci\u0105g buduje kopalnia, bo tak w 2022 r. ustalili mi\u0119dzy sob\u0105 premierzy Polski i Czech. Porozumienie zawarli rok po tym, jak unijny trybuna\u0142, do kt\u00f3rego poskar\u017cyli si\u0119 Czesi, nakaza\u0142 wstrzymanie fedrowania w Turowie do czasu rozstrzygni\u0119cia sprawy. Polski rz\u0105d zignorowa\u0142 t\u0119 decyzj\u0119, za co Komisja Europejska potr\u0105ci\u0142a 68,5 mln euro z nale\u017cnych Polsce funduszy unijnych. Ugoda z rz\u0105dem w Pradze zak\u0142ada\u0142a wyp\u0142acenie Czechom 45 milion\u00f3w euro rekompensaty i zwi\u0119kszenie troski o \u015brodowisko wok\u00f3\u0142 kopalni.<\/p>\n Milan wspomina, \u017ce to by\u0142 czas, gdy jego s\u0105siedzi patrzyli czasem na niego wilkiem. Bo kiedy zacz\u0105\u0142 nag\u0142a\u015bnia\u0107, jak trudno \u017cyje si\u0119 w s\u0105siedztwie kopalni, „trzy kilometry od beznadziei”, do wioski zacz\u0119\u0142y zje\u017cd\u017ca\u0107 ekipy reporter\u00f3w z po\u0142owy Europy. Rozstawiali kamery, pukali do drzwi i wyci\u0105gali mieszka\u0144ca, by powiedzia\u0142 do kamery co\u015b mocno i gorzko jak Milan.<\/p>\n \u2014 To trwa\u0142o prawie rok, na szcz\u0119\u015bcie troch\u0119 si\u0119 uspokoi\u0142o \u2014 m\u00f3wi 43-latek.<\/p>\n Teraz ma wi\u0119cej czasu, by skorzysta\u0107 z tego, po co si\u0119 wyni\u00f3s\u0142 z Liberca: spacer\u00f3w po lasach, w\u0119dr\u00f3wek po g\u00f3rach w pobli\u017cu Zittau i \u017ceglowania jachtem, kt\u00f3ry cumuje tu\u017c za niemieck\u0105 granic\u0105 nad Berzdorfer See \u2014 jeziorze powsta\u0142ym po zalaniu starej kopalni. Kiedy m\u00f3wi o dobros\u0105siedzkich relacjach i blisko\u015bci, ma te\u017c na my\u015bli Niemc\u00f3w. Wspomina o niemiecko-czeskich klasach w szkole w Libercu, o niemieckich klientach w czeskich sklepach i restauracjach, o bogatej niemieckiej ofercie dla turyst\u00f3w z Czech tu\u017c przy granicy. O Polakach tak ciep\u0142o i dobrze nie m\u00f3wi.<\/p>\n \u2014 Nie chc\u0119 zabrzmie\u0107 niegrzecznie, ale s\u0105siadujemy z wyrostkiem polskiej ziemi, na kt\u00f3rym jest kopalnia i zwa\u0142owisko, wi\u0119c nie ma po co tam jecha\u0107 \u2014 ocenia gorzko Milan.<\/p>\n Jak m\u00f3wi, elektrownia Tur\u00f3w produkuje potrzebn\u0105 energi\u0119, ale korzysta z niej tylko Polska. Negatywne skutki jej dzia\u0142ania rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na Czechy i Niemcy. I nie chodzi ju\u017c wy\u0142\u0105cznie o \u015brodowisko, ha\u0142as i wod\u0119, ale o ludzi. Podkre\u015bla, \u017ce kopalnia wp\u0142yn\u0119\u0142a na to, jak wygl\u0105da spo\u0142eczna mapa okolicy i \u017ce, cho\u0107 nie ma ju\u017c fizycznych granic, te mentalne, mi\u0119dzyludzkie nadal s\u0105 silne. Obraz s\u0105siada po polskiej stronie rysuje tak: typowy g\u00f3rnik, wraca z pracy, jest g\u0142odny, zje, obejrzy telewizj\u0119 i nie bardzo si\u0119 interesuje tym, co si\u0119 dzieje za granic\u0105; \u017cyje w swoim odizolowanym \u015bwiecie, nie bardzo troszczy si\u0119 o \u015brodowisko, bo po co, skoro pracuje w firmie, kt\u00f3ra je degraduje, wi\u0119c \u015bmieci, jak ma, to nie odda do recyklingu, tylko wyrzuci do lasu, cho\u0107by mia\u0142a go przy\u0142apa\u0107 fotopu\u0142apka.<\/p>\n Widok z Uhelnej na Tur\u00f3wMonika Walu\u015b \/ Onet<\/p>\n \u2014 Nie twierdz\u0119, \u017ce wszyscy Polacy tak robi\u0105, ale pokazuj\u0119, jak to wygl\u0105da przy granicy. Mo\u017ce chodzi o to, \u017ce stosunek g\u00f3rnik\u00f3w do przyrody te\u017c jest zniszczony \u2014 ocenia Milan. \u2014 A je\u015bli w Bogatyni organizowane jest jakie\u015b wydarzenie kulturalne, to nie rozwiesza si\u0119 plakat\u00f3w w Czechach, \u017ceby zaprosi\u0107 ludzi. I odwrotnie dzia\u0142a to tak samo: kto\u015b organizuje imprez\u0119 w V\u00e1clavicach, Gr\u00f3dku nad Nys\u0105 czy Libercu i te\u017c nie wiesza plakat\u00f3w w Polsce. Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce wszyscy tak \u017cyj\u0105 i \u017ce Czesi z Polakami w og\u00f3le si\u0119 nie integruj\u0105. Ale tu wci\u0105\u017c czu\u0107 granic\u0119. Nadal wida\u0107, \u017ce ludzie nie traktuj\u0105 tego ca\u0142ego miejsca, tr\u00f3jstyku, jako jednej, wsp\u00f3lnej przestrzeni geograficznej \u2014 podkre\u015bla.<\/p>\n Chcia\u0142by, \u017ceby to si\u0119 zmieni\u0142o i \u017ceby by\u0142o na przyk\u0142ad jak w czasach, gdy te ziemie nale\u017ca\u0142y do Niemiec, czyli zanim sie\u0107 dr\u00f3g i \u015bcie\u017cek \u0142\u0105cz\u0105cych okoliczne wsie przeci\u0105\u0142 p\u0142ot graniczny.<\/p>\n \u2014 Dzisiaj \u2014 t\u0142umaczy Milan \u2014 p\u0142otu wprawdzie ju\u017c nie ma, ale podzia\u0142 nadal istnieje. Nie dos\u0142ownie, ale w g\u0142owach ludzi.<\/p>\n S\u0105dzi, \u017ce zn\u00f3w mo\u017cna by polsk\u0105 i czesk\u0105 stron\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105. Z Ann\u0105 Wilczy\u0144sk\u0105, prezesk\u0105 stowarzyszenia „Na Tr\u00f3jstyku”, chc\u0105 wyznaczy\u0107 tak\u0105 tras\u0119 mi\u0119dzy jego Uheln\u0105 a jej Opolnem-Zdr\u00f3j, tak by \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 w te zak\u0105tki turyst\u00f3w.<\/p>\n Wie\u015b po polskiej stronie dzieli los tych czeskich miejscowo\u015bci, kt\u00f3rym dokucza kopalnia. Mieszka\u0144cy \u017cyj\u0105 w niepewno\u015bci, jak daleko posun\u0105 si\u0119 jeszcze maszyny fedruj\u0105ce w\u0119giel i jak oni skorzystaj\u0105 na transformacji, gdy kopalni\u0119 trzeba b\u0119dzie wreszcie zamkn\u0105\u0107.<\/p>\n \u2014 A gdyby kto\u015b powiedzia\u0142, \u017ce wsie po czeskiej stronie, jak Uheln\u00e1, nale\u017c\u0105 si\u0119 Polsce? \u2014 pytam Milana, kre\u015bl\u0105c histori\u0119 o czeskim d\u0142ugu i konieczno\u015bci zwrotu 368 hektar\u00f3w ziemi.<\/p>\n \u2014 Przesuwanie granic teraz, w t\u0119 czy w tamt\u0105 stron\u0119, to ostatnia rzecz, o kt\u00f3rej powinno si\u0119 my\u015ble\u0107 \u2014 odpowiada stanowczo. \u2014 Ten obszar potrzebuje sensownego planu na transformacj\u0119, gdy kopalnia zako\u0144czy wydobycie. Gdy ponad trzy tysi\u0105ce os\u00f3b z tej okolicy straci prac\u0119, to nie b\u0119d\u0105 potrzebowa\u0107 jeszcze jednej wioski do zamieszkania, ale nowego zaj\u0119cia \u2014 przekonuje Czech.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Prezentujemy fragment rozdzia\u0142u „\u010cesk\u00fd dluh” z ksi\u0105\u017cki „Z widokiem na Polsk\u0119. S\u0105siedzi, kciuk Stalina, czeski d\u0142ug i KGB”…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":269293,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[32,33,779,36,37,7438,27,34,35,28,31,48,25,46,42,38,40,39,41,47,80,1758,29,30,40987,45199,26],"class_list":["post-269292","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-czechy","tag-featured-news","tag-featurednews","tag-fragmenty_ksiazek","tag-headlines","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-nat_styl","tag-news","tag-omp","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-swiat","tag-teksty_spoleczne","tag-top-stories","tag-topstories","tag-turow","tag-unifeed_tst1","tag-wiadomosci"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116102202945659905","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/269292","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=269292"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/269292\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/269293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=269292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=269292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=269292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"Z](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Qj5k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8xNDIyNTUwYjBjMTRjMGFlNTRlOGJlYmU1ZWQ4NDA3MS5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/a><\/p>\n![\"Widok](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/DLek9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zMDMxNjIyMDI0M2E3YTFiNGRkYzE3ZGE5MGJkYjBiNS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n