{"id":273200,"date":"2026-02-22T17:49:15","date_gmt":"2026-02-22T17:49:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/273200\/"},"modified":"2026-02-22T17:49:15","modified_gmt":"2026-02-22T17:49:15","slug":"rosja-traci-sfere-wplywow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/273200\/","title":{"rendered":"Rosja traci \u201esfer\u0119\u201d wp\u0142yw\u00f3w?"},"content":{"rendered":"

\"Natalia
\n Natalia Potera
\n <\/a> <\/p>\n

Wizyta wiceprezydenta J.D. Vance\u2019a w Armenii i Azerbejd\u017canie na pocz\u0105tku lutego zosta\u0142a okrzykni\u0119ta triumfalnym kamieniem milowym w procesie pokojowym, w kt\u00f3rym po\u015bredniczy\u0142y Stany Zjednoczone. S\u0142u\u017cy\u0142a ona jednak r\u00f3wnie\u017c innemu, wa\u017cniejszemu celowi \u2013 pr\u00f3bie skutecznej reorganizacji regionu w taki spos\u00f3b, aby nie tylko Rosja, ale i Iran znalaz\u0142y si\u0119 na uboczu, odizolowane od kluczowej osi handlowej, kt\u00f3ra wy\u0142ania si\u0119 na Kaukazie Po\u0142udniowym.<\/p>\n

\"\"
\n Autor. Vice President JD Vance \/ X<\/p>\n

\u201eHistoryczna\u201d trasa<\/p>\n

Symbolika dwudniowej podr\u00f3\u017cy Vance\u2019a po Kaukazie by\u0142a oczywista. Mia\u0142a ona by\u0107 dowodem na to, \u017ce administracja Trumpa potrafi \u201ezawrze\u0107 pok\u00f3j\u201d, podczas gdy innym uda\u0142o si\u0119 jedynie wynegocjowa\u0107 zawieszenie broni. Tym samym Vance w pierwszej kolejno\u015bci promowa\u0142 Szlak Trumpa na rzecz Mi\u0119dzynarodowego Pokoju i Dobrobytu (TRIPP), tj. planowane po\u0142\u0105czenie tranzytowe przez po\u0142udniow\u0105 Armeni\u0119, \u0142\u0105cz\u0105ce Azerbejd\u017can z jego eksklaw\u0105 Nachiczewanem i dalej z Turcj\u0105. Projekt ten mia\u0142 na celu reaktywacj\u0119 odcinka linii kolejowej z czas\u00f3w sowieckich i przekszta\u0142cenie go w arteri\u0119 handlow\u0105 zaprojektowan\u0105 specjalnie z my\u015bl\u0105 o omini\u0119ciu Rosji i Iranu.<\/p>\n

\n

This week, Vice President Vance made a historic trip to Armenia and Azerbaijan in the name of peace.<\/p>\n

\u201cThis is the sort of thing the President of the United states has committed our foreign policy to…President Trump is committed to this partnership and so am I.\u201d – VP Vance\ud83c\uddfa\ud83c\uddf8 pic.twitter.com\/C3YnUOdIYl<\/a><\/p>\n

\u2014 Vice President JD Vance (@VP) February 11, 2026<\/a><\/p><\/blockquote>\n

W Armenii zesp\u00f3\u0142 Vance\u2019a doprowadzi\u0142 do wypracowania cywilnej umowy o wsp\u00f3\u0142pracy j\u0105drowej, kt\u00f3ra mog\u0142aby otworzy\u0107 drog\u0119 do szeroko zakrojonego eksportu z USA oraz wprowadzenia ameryka\u0144skiej technologii j\u0105drowej, zast\u0119puj\u0105cej starzej\u0105c\u0105 si\u0119 elektrowni\u0119 atomow\u0105 w Mecamorze, pochodz\u0105c\u0105 jeszcze z czas\u00f3w ZSRR.<\/p>\n

W Azerbejd\u017canie podpisano z kolei umow\u0119 o partnerstwie strategicznym, kt\u00f3ra obejmuje zobowi\u0105zania dotycz\u0105ce wsp\u00f3\u0142pracy obronnej, bezpiecze\u0144stwa energetycznego i technologii, a tak\u017ce wsparcia USA dla potencja\u0142u bezpiecze\u0144stwa morskiego Azerbejd\u017canu.<\/p>\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Waszyngton d\u0105\u017cy obecnie do utrwalenia regionalnej reorganizacji poprzez bezpo\u015brednie w\u0142\u0105czenie si\u0119 w infrastruktur\u0119, sektor energetyczny oraz architektur\u0119 bezpiecze\u0144stwa regionu, wykraczaj\u0105c daleko poza sam\u0105 rol\u0119 mediatora w negocjacjach pokojowych.<\/p>\n

Powojenna dyplomacja<\/p>\n

Cho\u0107 w narracji dyplomatycznej wok\u00f3\u0142 tej podr\u00f3\u017cy podkre\u015blano rol\u0119 mediacji ameryka\u0144skich, w rzeczywisto\u015bci decyduj\u0105cy moment w regionie nast\u0105pi\u0142 wcze\u015bniej, we wrze\u015bniu 2023 roku, kiedy Azerbejd\u017can po kr\u00f3tkiej ofensywie militarnej odzyska\u0142 G\u00f3rski Karabach, a Armenia zosta\u0142a zmuszona do przyznania si\u0119 do pora\u017cki. Konflikt, kt\u00f3ry kszta\u0142towa\u0142 region przez ponad trzy dekady, zako\u0144czy\u0142 si\u0119 nie w wyniku negocjacji, lecz asymetrii w skali si\u0142 i braku rosyjskiego wsparcia dla Armenii.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie dlatego ameryka\u0144ska obecno\u015b\u0107 jest dzi\u015b tak istotna. Waszyngton nie zako\u0144czy\u0142 wojny. Strona ameryka\u0144ska podj\u0119\u0142a raczej pr\u00f3b\u0119 ustrukturyzowania tego, co ma nast\u0105pi\u0107 p\u00f3\u017aniej w odniesieniu do kwestii granic, tranzytu, zewn\u0119trznych gwarancji oraz podstaw wsp\u00f3\u0142pracy handlowej, kt\u00f3re mog\u0105 albo ustabilizowa\u0107 nowy powojenny porz\u0105dek regionalny, albo zasia\u0107 ziarno kolejnego kryzysu.<\/p>\n

Nowo kszta\u0142tuj\u0105ca si\u0119 sytuacja na Kaukazie po 2023 roku, tym razem powstaj\u0105ca bez ingerencji Rosji, przesun\u0119\u0142a powojenn\u0105 architektur\u0119 bezpiecze\u0144stwa w stron\u0119 Waszyngtonu, z kolei rosyjski arsena\u0142 skutecznego zarz\u0105dzania na Kaukazie Po\u0142udniowym zacz\u0105\u0142 wydawa\u0107 si\u0119 przestarza\u0142y \u2013 zw\u0142aszcza pod ci\u0119\u017carem wojny na Ukrainie. Moskwa bowiem tradycyjnie preferuje zarz\u0105dzanie \u201eblisk\u0105 zagranic\u0105\u201d w przestrzeni nierozwi\u0105zanych konflikt\u00f3w, niejasnych linii kontroli i mandat\u00f3w pokojowych, kt\u00f3re jednocze\u015bnie s\u0142u\u017c\u0105 jako instrumenty wp\u0142ywu.<\/p>\n

Podej\u015bcie administracji Trumpa odzwierciedla z kolei inne rozumienie pokoju. Zamiast budowa\u0107 stabilno\u015b\u0107 poprzez gwarancje mi\u0119dzynarodowe, d\u0105\u017cy ona do jej osadzenia w gospodarce. Logika le\u017c\u0105ca u podstaw jest prosta: je\u015bli przep\u0142ywy handlowe zale\u017c\u0105 od wsp\u00f3\u0142pracy, wsp\u00f3\u0142praca staje si\u0119 racjonalna, a przy tym mniej nara\u017cona na nieoczekiwane kryzysy.<\/p>\n

Korytarz TRIPP uciele\u015bnia to my\u015blenie. Armenia zyskuje inwestycje i obecno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105. Azerbejd\u017can zyskuje dost\u0119p do Nachiczewanu i Turcji. Stany Zjednoczone zyskuj\u0105 strategiczne miejsce w euroazjatyckich sieciach komunikacyjnych.<\/p>\n

Kluczowym elementem jest tutaj tak\u017ce koncepcja zarz\u0105dzania korytarzem. Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce projekt nie tylko zostanie zbudowany przy wsparciu USA, ale tak\u017ce b\u0119dzie zarz\u0105dzany i kontrolowany przez podmiot powi\u0105zany z USA, z okre\u015blonymi udzia\u0142ami i harmonogramami koncesji. Ta logika w\u0142asno\u015bci jest kluczowa dla modelu \u201edyplomacji transakcyjnej\u201d administracji Trumpa.<\/p>\n

Dlaczego Rosja postrzega TRIPP jako bezpo\u015brednie wyzwanie?<\/p>\n

W porozumieniach o zawieszeniu broni z 2020 roku, zawartych po drugiej wojnie o Karabach, Moskwa przyj\u0119\u0142a stanowisko, kt\u00f3re pozwala\u0142o jej nadzorowa\u0107 ponowne otwarcie transportu. TRIPP koncepcyjnie zast\u0119puje t\u0119 logik\u0119, ograniczaj\u0105c przy tym mo\u017cliwo\u015bci Moskwy do roszczenia sobie statusu \u201eoperatora\u201d w odniesieniu do tego kluczowego po\u0142\u0105czenia tranzytowego. Jednocze\u015bnie nie chodzi o to, \u017ce Rosja zosta\u0142aby formalnie \u201ewyrzucona\u201d z regionu. Chodzi o to, \u017ce Rosja przesta\u0142aby by\u0107 potrzebna.<\/p>\n

Moskwa od dawna postrzega\u0142a Kaukaz Po\u0142udniowy jako naturalne przed\u0142u\u017cenie swojego strategicznego otoczenia. Po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego rosyjskie wp\u0142ywy w regionie opiera\u0142y si\u0119 na prostej zasadzie: mia\u0142y by\u0107 postrzegane jako po\u017c\u0105dane i niezb\u0119dne. Armenia by\u0142a zale\u017cna od Rosji w kwestii bezpiecze\u0144stwa. Azerbejd\u017can \u2013 w kwestii r\u00f3wnowagi. Gruzja by\u0142a zale\u017cna od Rosji, niezale\u017cnie od tego, czy tego chcia\u0142a, czy nie. Ka\u017cdy nierozwi\u0105zany konflikt wzmacnia\u0142 t\u0119 centraln\u0105 rol\u0119. Rosja nie musia\u0142a dominowa\u0107 nad innymi aktorami w regionie. Musia\u0142a po prostu pozosta\u0107 dla nich niezast\u0105piona w kluczowych kwestiach. Pomimo utrzymywania tej strategii przez ostatnie kilkadziesi\u0105t lat, niedawna wizyta Vance\u2019a w Azerbejd\u017canie i Armenii bezpo\u015brednio zakwestionowa\u0142a to za\u0142o\u017cenie, otwieraj\u0105c pa\u0144stwa kaukaskie na mo\u017cliwe alternatywy ze strony Zachodu.<\/p>\n

Armenia na drodze do suwerenno\u015bci energetycznej<\/p>\n

Armenia jest strukturalnie najs\u0142absz\u0105 stron\u0105 w tym tr\u00f3jk\u0105cie. Podczas gdy Azerbejd\u017can mo\u017ce dywersyfikowa\u0107 swoje dzia\u0142ania i negocjowa\u0107 si\u0142\u0105, Armenia od dziesi\u0119cioleci opiera si\u0119 na wsp\u00f3\u0142pracy z Rosj\u0105 w zakresie bezpiecze\u0144stwa narodowego i energetycznego, przy czym Iran stanowi\u0142 dodatkowe \u017ar\u00f3d\u0142o energii. To w\u0142a\u015bnie ta zale\u017cno\u015b\u0107 jest obecnie celem Waszyngtonu. Amerykanie nie domagaj\u0105 si\u0119 jednak nag\u0142ego geopolitycznego \u201ezerwania\u201d; wr\u0119cz przeciwnie, strategicznie pozycjonuj\u0105 si\u0119 jako aktor oferuj\u0105cy alternatywne \u017ar\u00f3d\u0142a rozwoju i bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n

Umowa nuklearna jako strategiczny klin<\/p>\n

Agencja Reuters, relacjonuj\u0105c wydarzenia w Armenii, okre\u015bli\u0142a ameryka\u0144sko-arme\u0144skie porozumienie o wsp\u00f3\u0142pracy w zakresie cywilnej energetyki j\u0105drowej \u2013 powszechnie znane jako \u201ePorozumienie 123\u201d \u2013 jako drog\u0119 do du\u017cych wolumen\u00f3w eksportu oraz d\u0142ugoterminowych kontrakt\u00f3w na paliwo i konserwacj\u0119.<\/p>\n

Z technicznego punktu widzenia umowy nuklearne obejmuj\u0105 reaktory, bezpiecze\u0144stwo, licencje i cykle paliwowe. Partnerstwa nuklearne zazwyczaj tworz\u0105 jednak co\u015b wi\u0119cej. Stanowi\u0105 one podstaw\u0119 d\u0142ugoterminowych wi\u0119zi, w tym harmonizacji przepis\u00f3w, program\u00f3w szkoleniowych, wyspecjalizowanych \u0142a\u0144cuch\u00f3w dostaw i d\u0142ugoterminowych relacji operacyjnych. Innymi s\u0142owy, staj\u0105 si\u0119 kana\u0142em wp\u0142yw\u00f3w \u2013 w tym przypadku wp\u0142yw\u00f3w ameryka\u0144skich.<\/p>\n

Rosja wie o tym lepiej ni\u017c ktokolwiek inny. Przez lata wykorzystywa\u0142a eksport energii j\u0105drowej (za po\u015brednictwem Rosatomu) jako g\u0142\u00f3wny instrument wp\u0142ywu w niekt\u00f3rych cz\u0119\u015bciach Eurazji, Bliskiego Wschodu i Afryki. Nie dziwi wi\u0119c, \u017ce Moskwa ostro zareagowa\u0142a na ameryka\u0144skie ambicje nuklearne wobec Armenii, publicznie podnosz\u0105c kwestie bezpiecze\u0144stwa oraz akcentuj\u0105c konkurencyjno\u015b\u0107 Rosatomu.<\/p>\n

Dlaczego odpowied\u017a Moskwy brzmia\u0142a \u201edefensywnie\u201d?<\/p>\n

Po wizycie Vance\u2019a Kreml przyj\u0105\u0142 nadzwyczaj spokojn\u0105 postaw\u0119 retoryczn\u0105, podkre\u015blaj\u0105c suwerenno\u015b\u0107 Armenii i Azerbejd\u017canu oraz fakt, \u017ce Rosja b\u0119dzie rozwija\u0107 wzajemnie korzystne relacje. Jednocze\u015bnie jednak zasygnalizowa\u0142, \u017ce Rosja si\u0119 nie podda i jest gotowa konkurowa\u0107 o ka\u017cdy nowy ormia\u0144ski projekt nuklearny. Wydaje si\u0119 to modelow\u0105 retoryk\u0105 pa\u0144stwa, kt\u00f3re wci\u0105\u017c dysponuje zasobami, lecz ma coraz mniejsze pole manewru. Nie mo\u017ce \u0142atwo \u201eukara\u0107\u201d Armenii za jej geopolityczn\u0105 zmian\u0119, nie przyspieszaj\u0105c jednocze\u015bnie dryfu Erywania w kierunku Zachodu. Nie jest r\u00f3wnie\u017c w stanie prze\u015bcign\u0105\u0107 ameryka\u0144skiej oferty politycznej, poniewa\u017c Waszyngton oferuje to, czego Armenia coraz bardziej pragnie: dywersyfikacj\u0119 i gwarancje zewn\u0119trzne, kt\u00f3rych Rosja nie by\u0142a w stanie zapewni\u0107 nawet w 2023 roku. Jednocze\u015bnie nie mo\u017ce \u0142atwo eskalowa\u0107 dzia\u0142a\u0144 wojskowych na Kaukazie Po\u0142udniowym, bior\u0105c pod uwag\u0119 obecne skupienie na wojnie w Ukrainie.<\/p>\n

Ograniczenia Rosji nie eliminuj\u0105 jednak jej potencja\u0142u sprawczego. Moskwa wci\u0105\u017c mo\u017ce reagowa\u0107 \u2014 cho\u0107 nie z tak\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 i pewno\u015bci\u0105 jak wcze\u015bniej. Mo\u017ce krytykowa\u0107 lub, przeciwnie, sk\u0142ada\u0107 korzystniejsze oferty. Nie jest ju\u017c jednak niekwestionowanym architektem regionalnego \u0142adu, czego zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 \u015bwiadome by\u0142e republiki radzieckie. W tej sytuacji rysuje si\u0119 kilka mo\u017cliwych kierunk\u00f3w rosyjskiego dzia\u0142ania:<\/p>\n

Rosja mo\u017ce konkurowa\u0107 gospodarczo i aktywnie (by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce agresywnie) zabiega\u0107 o modernizacj\u0119 arme\u0144skiego sektora nuklearnego, akcentuj\u0105c przewag\u0119 kosztow\u0105 i w\u0142asne do\u015bwiadczenie oraz staraj\u0105c si\u0119 utrzyma\u0107 przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 tej bran\u017cy jako przycz\u00f3\u0142ek wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n

Mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c oferowa\u0107 selektywne ust\u0119pstwa, ogranicza\u0107 presj\u0119 polityczn\u0105 wobec Armenii, proponowa\u0107 korzystniejsze warunki energetyczne lub handlowe i w ten spos\u00f3b pr\u00f3bowa\u0107 odbudowa\u0107 zaufanie swojego dotychczasowego partnera.<\/p>\n

Nie mo\u017cna wykluczy\u0107 tak\u017ce dzia\u0142a\u0144 po\u015brednich skupionych na pog\u0142\u0119bianiu wewn\u0119trznych podzia\u0142\u00f3w, wykorzystywaniu polaryzacji politycznej i promowaniu narracji przedstawiaj\u0105cych ameryka\u0144skie projekty jako zagro\u017cenie dla suwerenno\u015bci pa\u0144stw regionu, zw\u0142aszcza Armenii, gdzie debata wok\u00f3\u0142 korytarzy transportowych pozostaje politycznie dra\u017cliwa.<\/p>\n

Wreszcie Moskwa mo\u017ce przyj\u0105\u0107 strategi\u0119 wyczekiwania, licz\u0105c na zm\u0119czenie procesem wdra\u017cania TRIPP, a przy tym zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce projekt utknie pod ci\u0119\u017carem finansowania, z\u0142o\u017cono\u015bci technicznej, regionalnej nieufno\u015bci oraz zmieniaj\u0105cych si\u0119 priorytet\u00f3w politycznych w USA. W przypadku op\u00f3\u017anie\u0144 wzgl\u0119dna pozycja Rosji uleg\u0142aby poprawie bez konieczno\u015bci ponoszenia przez ni\u0105 znacz\u0105cych koszt\u00f3w.<\/p>\n

To, kt\u00f3r\u0105 z tych \u015bcie\u017cek Rosja ostatecznie wybierze, zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie przede wszystkim od skali zasob\u00f3w, jakimi b\u0119dzie dysponowa\u0107 w trakcie trwaj\u0105cych dzia\u0142a\u0144 w Ukrainie, oraz od tego, na ile wiarygodne oka\u017ce si\u0119 ameryka\u0144skie zaanga\u017cowanie, gdy minie ju\u017c etap politycznych deklaracji i symbolicznych gest\u00f3w.<\/p>\n

Analizuj\u0105c obecne przemiany zachodz\u0105ce na Kaukazie, nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Armenia w rzeczywisto\u015bci nie dokonuje g\u0142o\u015bnego, otwarcie \u201eantyrosyjskiego\u201d zwrotu. Wr\u0119cz przeciwnie, w\u0142adze w Erywaniu staraj\u0105 si\u0119 opiera\u0107 swoj\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105 na zasadach dywersyfikacji i braku otwartej wrogo\u015bci, co ma na celu zmniejszenie ryzyka odwetu i pozostawia otwart\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy z Rosj\u0105 w niekt\u00f3rych obszarach, nawet je\u015bli strategiczny \u015brodek ci\u0119\u017cko\u015bci przesunie si\u0119 w stron\u0119 Waszyngtonu.<\/p>\n

Z perspektywy Waszyngtonu taki stopniowy rozw\u00f3j mo\u017ce by\u0107 nawet korzystniejszy, poniewa\u017c normalizuje obecno\u015b\u0107 USA, nie wci\u0105gaj\u0105c Armenii w kryzys \u201ewyboru obozu\u201d, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by zdestabilizowa\u0107 polityk\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 lub sprowokowa\u0107 rosyjskie kontrposuni\u0119cia.<\/p>\n

Azerbejd\u017can jako centrum kompatybilne z Zachodem<\/p>\n

Podczas gdy Armenia d\u0105\u017cy do ograniczenia swojej zale\u017cno\u015bci, Azerbejd\u017can stara si\u0119 przede wszystkim maksymalnie wykorzysta\u0107 sprzyjaj\u0105ce okoliczno\u015bci. Wyszed\u0142 on z konfrontacji w Karabachu z poczuciem strategicznego rozp\u0119du. Pog\u0142\u0119bi\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Turcj\u0105, utrzyma\u0142 pragmatyczne kana\u0142y komunikacji z Rosj\u0105, zwi\u0119kszy\u0142 swoje znaczenie energetyczne dla Europy i \u2013 co wydaje si\u0119 kluczowe \u2013 pozycjonowa\u0142 si\u0119 jako potencjalny pomost w szerszej koncepcji korytarza Wsch\u00f3d-Zach\u00f3d.<\/p>\n

Strategiczne partnerstwo podpisane podczas wizyty Vance\u2019a w Baku zosta\u0142o przedstawione jako pocz\u0105tek \u201ezupe\u0142nie nowej fazy\u201d wsp\u00f3\u0142pracy, koncentruj\u0105cej si\u0119 na sprzeda\u017cy obronno\u015bci, sztucznej inteligencji, bezpiecze\u0144stwie energetycznym i zwalczaniu terroryzmu, a tak\u017ce na zobowi\u0105zaniach USA zwi\u0105zanych z bezpiecze\u0144stwem morskim.<\/p>\n

Nawet bez pe\u0142nego ujawnienia szczeg\u00f3\u0142\u00f3w ka\u017cdego aneksu, kierunek jest jasny. Baku zale\u017cy na presti\u017cu, dost\u0119pie do zaawansowanych technologii i wsp\u00f3\u0142pracy obronnej, dodatkowych mo\u017cliwo\u015bciach zr\u00f3wnowa\u017cenia relacji mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Iranem oraz wi\u0119kszej integracji z planami \u0142\u0105czno\u015bci zorientowanymi na Zach\u00f3d.<\/p>\n

Waszyngton z kolei d\u0105\u017cy do stworzenia trwa\u0142ych ram opartych na energetyce i tranzycie, a tak\u017ce do w\u0119z\u0142a, kt\u00f3ry umo\u017cliwi mu rozszerzenie wp\u0142yw\u00f3w na wsch\u00f3d, w kierunku Azji \u015arodkowej, bez konieczno\u015bci \u201eprzechodzenia\u201d przez Rosj\u0119. Po\u0142o\u017cenie geograficzne Azerbejd\u017canu czyni go z natury cennym, gdy\u017c le\u017cy mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Iranem, ma lini\u0119 brzegow\u0105 nad Morzem Kaspijskim i ugruntowane partnerstwo z Turcj\u0105.<\/p>\n

Waszyngton najprawdopodobniej zak\u0142ada, \u017ce zacie\u015bnienie wi\u0119zi z Baku pomo\u017ce umocni\u0107 prozachodni\u0105 orientacj\u0119 w regionie bez konieczno\u015bci przekszta\u0142cania Azerbejd\u017canu w \u201emodel demokracji zgodny z warto\u015bciami\u201d. Odzwierciedla to szerszy trend: odchodzenie od partnerstw opartych na warto\u015bciach na rzecz pragmatycznej wsp\u00f3\u0142pracy gospodarczej.<\/p>\n

Iran wobec rosn\u0105cego zaanga\u017cowania USA w regionie<\/p>\n

Liczne relacje z podr\u00f3\u017cy Vance\u2019a jednoznacznie wi\u0105\u017c\u0105 zwi\u0119kszon\u0105 rol\u0119 USA z powstrzymywaniem Iranu w okresie wzmo\u017conych napi\u0119\u0107 i negocjacji dotycz\u0105cych programu nuklearnego Teheranu. Z perspektywy Iranu, wspierany przez USA korytarz, przebiegaj\u0105cy w pobli\u017cu jego p\u00f3\u0142nocnej granicy, stanowi strategiczne wyzwanie, nawet je\u015bli nominalnie ma charakter komercyjny. Zwi\u0119ksza on nie tylko widoczno\u015b\u0107 USA, ale tak\u017ce ich wp\u0142ywy w regionie, potencjalnie zmniejszaj\u0105c dochody Iranu i przychody z tranzytu. Ponadto zacie\u015bnia \u201epier\u015bcie\u0144 komunikacyjny\u201d \u0142\u0105cz\u0105cy Turcj\u0119, Kaukaz, Morze Kaspijskie i Azj\u0119 \u015arodkow\u0105.<\/p>\n

To, czy Iran b\u0119dzie w stanie w istotny spos\u00f3b sprzeciwi\u0107 si\u0119 realizacji TRIPP, pozostaje odr\u0119bn\u0105 kwesti\u0105. Ta sama logika, kt\u00f3ra ogranicza dzi\u015b Rosj\u0119 (m.in. ograniczone mo\u017cliwo\u015bci oraz rozbie\u017cne priorytety), dotyczy tak\u017ce Iranu, zw\u0142aszcza \u017ce projekt wspierany jest wiarygodnym zaanga\u017cowaniem Stan\u00f3w Zjednoczonych i udzia\u0142em kluczowych zachodnich partner\u00f3w gospodarczych.<\/p>\n

Nie oznacza to jednak bierno\u015bci Teheranu. Mo\u017ce on nadal dzia\u0142a\u0107 w spos\u00f3b charakterystyczny dla regionalnych mocarstw \u015bredniego szczebla, tj. wywiera\u0107 presj\u0119 po\u015brednio poprzez sygna\u0142y polityczne, retoryk\u0119 wok\u00f3\u0142 granic, selektywne \u015brodki ekonomiczne oraz wywa\u017cone tarcia.<\/p>\n

Gruzja: Ra\u017c\u0105ce pomini\u0119cie i koszt dryfu<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce najbardziej wymownym elementem podr\u00f3\u017cy Vance\u2019a nie by\u0142o to, dok\u0105d si\u0119 uda\u0142, lecz to, dok\u0105d nie pojecha\u0142. Gruzja, niegdy\u015b najbli\u017cszy partner Waszyngtonu na Kaukazie Po\u0142udniowym, nie znalaz\u0142a si\u0119 w jego planie wizyty.<\/p>\n

Przez dekady znaczenie Gruzji opiera\u0142o si\u0119 na jej roli tranzytowej i orientacji na Zach\u00f3d. Jednak ostatni dryf polityczny, obawy o demokracj\u0119 i rosn\u0105ce wi\u0119zi z Chinami i Rosj\u0105 os\u0142abi\u0142y jej pozycj\u0119 w Waszyngtonie. W miar\u0119 jak Armenia i Azerbejd\u017can d\u0105\u017c\u0105 do normalizacji i nowych po\u0142\u0105cze\u0144 transportowych, Gruzja ryzykuje utrat\u0119 pozycji kluczowego korytarza komunikacyjnego dla regionu. Na Kaukazie bowiem ju\u017c sama uwaga jest form\u0105 w\u0142adzy. Bycie pomijanym sygnalizuje zatem zmian\u0119 priorytet\u00f3w.<\/p>\n

Podr\u00f3\u017c Vance\u2019a podkre\u015bli\u0142a r\u00f3wnie\u017c brutaln\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107: Tbilisi zosta\u0142o pomini\u0119te, poniewa\u017c w erze transakcjonizmu strategiczna u\u017cyteczno\u015b\u0107 cz\u0119sto przy\u0107miewa sentymentalne narracje o sojuszach. Gruzja wci\u0105\u017c mo\u017ce odzyska\u0107 swoje znaczenie, ale tylko wtedy, gdy dostosuje si\u0119 do wyra\u017aniejszego kierunku zachodniego.<\/p>\n

Przysz\u0142o\u015b\u0107 przestrzeni postsowieckiej<\/p>\n

Najwa\u017cniejszy rezultat wizyty Vance\u2019a wydaje si\u0119 jednak do\u015b\u0107 subtelny. Rosja nie zosta\u0142a z Kaukazu Po\u0142udniowego ani wyparta, ani pokonana. Region zamiast tego przesta\u0142 by\u0107 automatycznie uznawany za rosyjsk\u0105 stref\u0119 wp\u0142yw\u00f3w, a Stany Zjednoczone pojawi\u0142y si\u0119 tam nie jako militarny protektor, lecz jako tw\u00f3rca nowych mechanizm\u00f3w i powi\u0105za\u0144.<\/p>\n

Szerszym kontekstem jest stopniowy rozpad postsowieckiego uk\u0142adu geopolitycznego. Inwazja Rosji na Ukrain\u0119 jedynie przyspieszy\u0142a proces, kt\u00f3ry ju\u017c wcze\u015bniej by\u0142 widoczny. By\u0142e Republiki Radzieckie coraz cz\u0119\u015bciej prowadz\u0105 wielowymiarow\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105. Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z Rosj\u0105 tam, gdzie jest to przydatne, ale nie akceptuj\u0105 ju\u017c relacji o charakterze wy\u0142\u0105cznym.<\/p>\n

Azerbejd\u017can pog\u0142\u0119bia relacje z Turcj\u0105 i Stanami Zjednoczonymi. Armenia d\u0105\u017cy do dywersyfikacji \u017ar\u00f3de\u0142 swojego bezpiecze\u0144stwa. Pa\u0144stwa Azji \u015arodkowej zabiegaj\u0105 o wielu partner\u00f3w. Nawet kraje utrzymuj\u0105ce bli\u017csze stosunki z Moskw\u0105 zabezpieczaj\u0105 si\u0119 przed nadmiern\u0105 zale\u017cno\u015bci\u0105. Wsp\u00f3lnota Niepodleg\u0142ych Pa\u0144stw, kt\u00f3ra niegdy\u015b d\u0105\u017cy\u0142a do zachowania wsp\u00f3lnej sfery strategicznej, funkcjonuje teraz bardziej jako dyplomatyczna pami\u0105tka ni\u017c sp\u00f3jny blok.<\/p>\n