{"id":28331,"date":"2025-10-02T16:35:08","date_gmt":"2025-10-02T16:35:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/28331\/"},"modified":"2025-10-02T16:35:08","modified_gmt":"2025-10-02T16:35:08","slug":"moze-byc-podobnie-jak-po-smierci-stalina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/28331\/","title":{"rendered":"mo\u017ce by\u0107 podobnie jak po \u015bmierci Stalina"},"content":{"rendered":"

Jekaterina Szulman jest jedn\u0105 z najbardziej znanych rosyjskich politolo\u017cek. Specjalizuje si\u0119 w procesach legislacyjnych w Rosji i prowadzi badania nad procesami decyzyjnymi w re\u017cimach autorytarnych. Kr\u00f3tko po rozpocz\u0119ciu rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119 przenios\u0142a si\u0119 do Berlina. Wyk\u0142ada m.in. na Wolnym Uniwersytecie Berli\u0144skim. Jej kana\u0142 na YouTube ma 1,2 mln subskrybent\u00f3w.<\/p>\n

WELT: Trzy i p\u00f3\u0142 roku temu Rosja zaatakowa\u0142a Ukrain\u0119. Konsekwencje gospodarcze i straty ludzkie s\u0105 ogromne. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce system Putina nadal funkcjonuje?<\/p>\n

Jekaterina Szulman: Rosja jest tzw. autokracj\u0105 personalistyczn\u0105. Ca\u0142a w\u0142adza skupiona jest w r\u0119kach jednego przyw\u00f3dcy i jego najbli\u017cszego otoczenia. Nie ma instytucji politycznych ani jasnych zasad \u2014 s\u0105 tylko prywatne uk\u0142ady. Autokracje, zw\u0142aszcza w swojej personalistycznej formie, s\u0105 bardzo prymitywnymi systemami. Niekt\u00f3rzy politolodzy uwa\u017caj\u0105 je wr\u0119cz za naturalny, pierwotny stan system\u00f3w politycznych<\/a>. Je\u015bli nie podejmuje si\u0119 \u017cadnych dzia\u0142a\u0144, w\u0142adza koncentruje si\u0119 w r\u0119kach nielicznych. Inne systemy, na przyk\u0142ad demokracje, nie s\u0105 „naturalne”. Wymagaj\u0105 bowiem wysi\u0142ku.<\/p>\n

Jakie zalety i wady maj\u0105 takie systemy?<\/p>\n

Nad autokracjami personalistycznymi wisz\u0105 kl\u0105twy. Stabilno\u015b\u0107 i funkcjonowanie systemu zale\u017c\u0105 od jednej osoby. Nie od regu\u0142. Taka koncentracja w\u0142adzy jest jednocze\u015bnie si\u0142\u0105 i s\u0142abo\u015bci\u0105. Gdy nie ma \u017cadnych mechanizm\u00f3w kontroli, nikt nie kwestionuje decyzji przyw\u00f3dcy. Otoczenie dostosowuje si\u0119 i nie sprzeciwia. To sprawia, \u017ce rz\u0105dy s\u0105 bardzo elastyczne i potrafi\u0105 funkcjonowa\u0107 nawet w czasach kryzysu. Minusem jest jednak to, \u017ce podejmowane s\u0105 g\u0142upie lub wr\u0119cz fatalne decyzje \u2014 i nikt ich nie kwestionuje.<\/p>\n

\n

To sprawia, \u017ce rosyjska autokracja jest niebezpieczna. Nie ma \u017cadnych hamulc\u00f3w.<\/p>\n<\/blockquote>\n

A jak w takim systemie funkcjonuj\u0105 ludzie?<\/p>\n

Bez wzgl\u0119du na to, jaka decyzja zostanie podj\u0119ta, ludzie tylko wzdychaj\u0105, a nast\u0119pnie zastanawiaj\u0105 si\u0119, jak si\u0119 do niej dostosowa\u0107. Zastanawiaj\u0105 si\u0119, jak mog\u0105 zarobi\u0107 pieni\u0105dze i unikn\u0105\u0107 osobistych konsekwencji. Rosjanie s\u0105 niezwykle elastyczni<\/a>. Podobnie jak sam system, poniewa\u017c nie ograniczaj\u0105 go \u017cadne ramy. W przeciwie\u0144stwie do Zwi\u0105zku Radzieckiego nie ma on ani ideologii, ani zasad, ani odpowiedzialno\u015bci wobec wyborc\u00f3w, jak w demokracji. To system nihilistyczny i mo\u017ce m\u00f3wi\u0107 i robi\u0107, co chce. Autokracja Putina ma tylko jeden cel: utrzymanie w\u0142adzy.<\/p>\n

Po co wi\u0119c wojna?<\/p>\n

Zachodnia prasa lubi powtarza\u0107, \u017ce Putin chce przywr\u00f3ci\u0107 Zwi\u0105zek Radziecki<\/a> lub \u017ce jest szale\u0144cem. To wszystko nieprawda. Putin rozpoczyna wojny, gdy spada jego popularno\u015b\u0107. Tak by\u0142o w Gruzji w 2008 r<\/a>. Na Krymie w 2014 r. I r\u00f3wnie\u017c w 2022 r. W ten spos\u00f3b system otrzymuje nowy impuls, odwraca uwag\u0119. Jednak ostatnia zagraniczna „przygoda” Putina okaza\u0142a si\u0119 typow\u0105 b\u0142\u0119dn\u0105 decyzj\u0105 autokracji. Wojna na tak\u0105 skal\u0119 nigdy nie by\u0142a planowana<\/a>. Mia\u0142a to by\u0107 „specjalna operacja wojskowa”. St\u0105d te\u017c nazwa. Mia\u0142o by\u0107 tak jak w 2014 r. na Krymie: kr\u00f3tko, bez rozlewu krwi, triumfalnie. Tym razem jednak wszystko posz\u0142o ca\u0142kowicie na odwr\u00f3t.<\/p>\n

Dlaczego Rosjanie mimo wszystko popieraj\u0105 t\u0119 decyzj\u0119?<\/p>\n

Pierwszy pow\u00f3d: panuje przekonanie, \u017ce sprzeciw lub protest mog\u0105 mie\u0107 katastrofalne czy nawet \u015bmiertelne skutki<\/a>. Ponadto nie przynosz\u0105 absolutnie \u017cadnego efektu. Drugi pow\u00f3d: za dostarczenie pa\u0144stwu mi\u0119sa armatniego ludzie mog\u0105 zarobi\u0107 ogromne pieni\u0105dze.<\/p>\n

\n

Biedne rodziny rozumiej\u0105, \u017ce mog\u0105 zamieni\u0107 potencjalnie bezu\u017cytecznego ojca rodziny na znacznie lepsz\u0105 sytuacj\u0119 materialn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. W przypadku \u015bmierci wyp\u0142acane s\u0105 ogromne kwoty pieni\u0119dzy. Ub\u00f3stwo Rosji staje si\u0119 w ten spos\u00f3b recept\u0105 na sukces systemu.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Uznany za niezale\u017cny rosyjski instytut badania opinii publicznej Lewada regularnie wskazuje, \u017ce 70-80 proc. Rosjan popiera Putina. Jak to mo\u017cliwe?<\/p>\n

Wojna wprowadzi\u0142a do obiegu wielkie pieni\u0105dze, kt\u00f3re rozkr\u0119ci\u0142y i przegrza\u0142y gospodark\u0119. Jednocze\u015bnie machina represji i cenzury dzia\u0142a na pe\u0142nych obrotach \u2014 ten czynnik Zach\u00f3d cz\u0119sto bagatelizuje. Gdy ludzi pyta si\u0119, czy popieraj\u0105 Putina, wielu odpowiada „tak”. Tak jest bezpieczniej. Ostatnim powodem jest to, \u017ce wielu Rosjan po prostu nie ma ju\u017c w\u0142asnego zdania<\/a>. Je\u015bli kto\u015b zadaje im pytanie, oni nawet nie pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 nad nim zastanowi\u0107. My\u015bl\u0105 jedynie o tym, jaka odpowied\u017a jest prawid\u0142owa. System odebra\u0142 im zdolno\u015b\u0107 do posiadania w\u0142asnej opinii.<\/p>\n

\"Cz\u0142onkowie<\/p>\n

Cz\u0142onkowie rosyjskiej delegacji pod przewodnictwem W\u0142adimira Putina, Moskwa, Rosja, 16 wrze\u015bnia 2025 r.RAMIL SITDIKOV \/ POOL \/ PAP<\/p>\n

Putin ma obecnie 72 lata. Mo\u017ce wykorzysta\u0107 wszystkie osi\u0105gni\u0119cia wsp\u00f3\u0142czesnej medycyny, aby przed\u0142u\u017cy\u0107 swoje \u017cycie, ale mimo wszystko nie jest nie\u015bmiertelny. Co stanie si\u0119 po Putinie?<\/p>\n

Wielu uwa\u017ca, \u017ce po odej\u015bciu Putina po prostu pojawi si\u0119 jego nast\u0119pca. Ale drugi Putin jest ma\u0142o prawdopodobny. Zakresu w\u0142adzy, jak\u0105 dysponuje obecny prezydent, nie da si\u0119 przekaza\u0107 jednej osobie. Im d\u0142u\u017cej rz\u0105dzi, tym mniej to mo\u017cliwe.<\/p>\n

\n

Po Putinie jego regu\u0142y znikn\u0105, a kraj pogr\u0105\u017cy si\u0119 w niepewno\u015bci.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Prawdopodobne s\u0105 walki wewn\u0105trz FSB \u2014 rosyjska tajna policja ma bowiem ogromn\u0105 w\u0142adz\u0119, znajduje si\u0119 pod kontrol\u0105 Putina i jest jedyn\u0105 instytucj\u0105 polityczn\u0105, kt\u00f3ra nie zosta\u0142a ca\u0142kowicie wydr\u0105\u017cona. Ponadto w\u0142adz\u0119 mog\u0105 przej\u0105\u0107 lokalne elity, a w niekt\u00f3rych obwodach grupy zbrojne. Rosja jest pa\u0144stwem wielonarodowo\u015bciowym, co czyni j\u0105 niestabiln\u0105. Obwody autonomiczne, takie jak Tatarstan, Jakucja czy Czeczenia mog\u0105 odzyska\u0107 uprawnienia, kt\u00f3re w systemie federalnym i tak powinny im przys\u0142ugiwa\u0107. Warto doda\u0107, \u017ce zmiany w\u0142adzy cz\u0119sto oznacza\u0142y te\u017c koniec wojen \u2014 tak by\u0142o cho\u0107by w przypadku Afganistanu czy Korei.<\/p>\n

Putin pr\u00f3buje indoktrynowa\u0107 m\u0142ode pokolenie \u2014 [takimi metodami jak] edukacja w duchu patriotyzmu w przedszkolach i szko\u0142ach czy militarne obozy wakacyjne. Co je\u015bli uda mu si\u0119 wychowa\u0107 ca\u0142e pokolenie na swoje podobie\u0144stwo?<\/p>\n

Putin nie ma ideologii, cho\u0107 bardzo stara si\u0119 sprawia\u0107 wra\u017cenie, \u017ce tak jest. Ideologia ogranicza w\u0142adz\u0119. Je\u015bli istniej\u0105 normy, to s\u0105 one w pewnym sensie obowi\u0105zkowe. System Putina chce by\u0107 elastyczny. Obecnie jednak sta\u0142 si\u0119 wr\u0119cz bezkr\u0119gowy. To, co naprawd\u0119 wpaja si\u0119 dzieciom w przedszkolach i szko\u0142ach, to nie militaryzm, nienawi\u015b\u0107 do Ukrainy czy antyzachodnie has\u0142a. To tylko powierzchnia. W rzeczywisto\u015bci uczy si\u0119 je bezgranicznej cyniczno\u015bci. Wbija si\u0119 im do g\u0142owy, \u017ce doro\u015bli k\u0142ami\u0105, \u017ce prawda nie ma znaczenia, \u017ce nie istniej\u0105 \u017cadne zasady ani warto\u015bci.<\/p>\n

\n

Przypomina to lata 80. Spo\u0142ecze\u0144stwo p\u00f3\u017anego okresu radzieckiego by\u0142o bardzo chore: wi\u0119zi rodzinne uleg\u0142y rozpadowi, liczba aborcji i rozwod\u00f3w osi\u0105gn\u0119\u0142a rekordowy poziom.<\/p>\n<\/blockquote>\n

W pewnym stopniu i dzi\u015b wida\u0107 podobn\u0105 atomizacj\u0119 i anomi\u0119 [brak norm i warto\u015bci]: autorytaryzm nie chce wi\u0119zi, wi\u0119c je niszczy. W obliczu pa\u0144stwa cz\u0142owiek ma by\u0107 samotny.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n

Putin jest stary, podobnie jak jego otoczenie. Co ukszta\u0142towa\u0142o ich pokolenie?<\/p>\n

Ci ludzie urodzili si\u0119 po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej. Dorastali w atmosferze apatii i cynizmu. Idea\u0142y komunistyczne przesta\u0142y istnie\u0107, w\u0142adza upad\u0142a. Do\u015bwiadczyli ZSRR w jego upadku, w stanie \u017ca\u0142osnej gerontokracji [czyli systemie, w kt\u00f3rym w\u0142adz\u0119 sprawuj\u0105 osoby w podesz\u0142ym wieku]. Dzi\u015b to oni rz\u0105dz\u0105 Rosj\u0105. Nie tylko sami nie maj\u0105 \u017cadnych przekona\u0144, ale tak\u017ce nie wierz\u0105, \u017ce inni mog\u0105 je mie\u0107. Przez 40 lat \u017cyli w pr\u00f3\u017cni informacyjnej. S\u0105 strasznymi cynikami, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce wiedz\u0105, jak dzia\u0142a \u015bwiat. Nie wierz\u0105 jednak w nic, nawet w dogmatyk\u0119 marksistowsk\u0105. Ci ludzie postrzegaj\u0105 \u015bwiat jako zero-jedynkowy \u2014 istnieje tylko zwyci\u0119stwo lub pora\u017cka. A wygrywa si\u0119 tylko poprzez odbieranie czego\u015b innym.<\/p>\n

Co oznacza\u0142 dla nich koniec ZSRR?<\/p>\n

W 1991 r. mieli oko\u0142o 40 lat, mieli ju\u017c okre\u015blone \u015bcie\u017cki \u017cycia, rozpocz\u0119li kariery. Lata 90. by\u0142y dla nich tragedi\u0105. Mieli rodziny, dzieci, u\u0142o\u017cyli sobie \u017cycie \u2014 i nagle wszystko si\u0119 zawali\u0142o. Z nielicznymi wyj\u0105tkami pokolenie to nie odczu\u0142o szcz\u0119\u015bcia z powodu nowo zdobytej wolno\u015bci.<\/p>\n

Jak widzi pani przysz\u0142o\u015b\u0107 Rosji?<\/p>\n

To mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 podobnie jak po \u015bmierci Stalina w 1953 r. Wojna korea\u0144ska dobieg\u0142a ko\u0144ca. Uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 chaosu, powsta\u0142a zreformowana w\u0142adza radziecka, kt\u00f3ra by\u0142a korzystna dla klasy rz\u0105dz\u0105cej, a dla obywateli przynajmniej nie by\u0142a ju\u017c tak zab\u00f3jcza. Po Putinie mo\u017cliwe s\u0105 pewne analogie. Trzeba jednak zadba\u0107 o to, aby osoby odpowiedzialne za t\u0119 historyczn\u0105 szans\u0119 zrozumia\u0142y, \u017ce potrzebuj\u0105 nie przywilej\u00f3w, ale zasad. Nie wyj\u0105tk\u00f3w, ale norm. Nie uk\u0142ad\u00f3w, tylko instytucji. Musz\u0105 zrozumie\u0107, \u017ce aby sami mieli prawa, musz\u0105 da\u0107 je r\u00f3wnie\u017c obywatelom.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jekaterina Szulman jest jedn\u0105 z najbardziej znanych rosyjskich politolo\u017cek. Specjalizuje si\u0119 w procesach legislacyjnych w Rosji i prowadzi…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":28332,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[56,8449,32,33,27,76,1709,34,35,28,31,48,25,46,4887,40,41,87,47,80,29,30,26,408,82,83,84],"class_list":{"0":"post-28331","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-article_premium","9":"tag-autokracja","10":"tag-breaking-news","11":"tag-breakingnews","12":"tag-headlines","13":"tag-inwazja_rosji_na_ukraine","14":"tag-kreml","15":"tag-latest-news","16":"tag-latestnews","17":"tag-naglowki","18":"tag-najwazniejsze-artykuly","19":"tag-nat_styl","20":"tag-news","21":"tag-omp","22":"tag-perso_tst1","23":"tag-polish","24":"tag-polski","25":"tag-rosja","26":"tag-screening_general","27":"tag-swiat","28":"tag-top-stories","29":"tag-topstories","30":"tag-wiadomosci","31":"tag-wladimir_putin","32":"tag-world","33":"tag-world-news","34":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28331"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28331\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28332"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}