{"id":287727,"date":"2026-03-03T20:46:15","date_gmt":"2026-03-03T20:46:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/287727\/"},"modified":"2026-03-03T20:46:15","modified_gmt":"2026-03-03T20:46:15","slug":"nie-wystarczy-zabic-ajatollaha-by-iranski-rezim-upadl-ta-machina-wciaz-dziala","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/287727\/","title":{"rendered":"Nie wystarczy zabi\u0107 ajatollaha, by ira\u0144ski re\u017cim upad\u0142. „Ta machina wci\u0105\u017c dzia\u0142a”"},"content":{"rendered":"

Niniejszy tekst powsta\u0142 w ramach projektu Axel Springer Global Reporters Network, kt\u00f3rego Onet jest cz\u0119\u015bci\u0105.<\/p>\n

Constantin Schreiber: Zacznijmy od podstawowego pytania, kt\u00f3re po ostatnich atakach wymierzonych w przyw\u00f3dc\u00f3w Iranu zadaje sobie chyba ka\u017cdy. Jak stabilny jest ten re\u017cim?<\/p>\n

Wiele os\u00f3b jest zaskoczonych t\u0105 stabilno\u015bci\u0105. Nie m\u00f3wimy przecie\u017c o jednej czy dw\u00f3ch osobach, ale niemal o ca\u0142ej pierwszej linii w\u0142adz. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce system si\u0119 utrzymuje, a ludzie wci\u0105\u017c chc\u0105 zajmowa\u0107 tak niebezpieczne stanowiska?<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie si\u0142a instytucji w tak du\u017cym kraju. Iran dysponuje szerok\u0105 pul\u0105 ludzi osadzonych w tym systemie i ukszta\u0142towanych przez niego. Kierownictwo mo\u017ce si\u0119ga\u0107 po zast\u0119pc\u00f3w w\u0142a\u015bnie z tej grupy.<\/p>\n

Trzeba te\u017c spojrze\u0107 na charakter elity. M\u00f3wimy o elitach, kt\u00f3re s\u0105 g\u0142\u0119boko oddane re\u017cimowi. Dla jednych ta lojalno\u015b\u0107 ma wymiar ideologiczny, dla innych \u2014 materialny, zwi\u0105zany z przywilejami i korzy\u015bciami. Dla wielu to po prostu brak jakiejkolwiek alternatywy.<\/p>\n

Ta rz\u0105dz\u0105ca elita jest dzi\u015b mocno odizolowana na Bliskim Wschodzie. Ma niewielu prawdziwych sojusznik\u00f3w i nie ma dok\u0105d odej\u015b\u0107. Rozumiej\u0105, \u017ce ich los jest nierozerwalnie zwi\u0105zany z trwaniem tego systemu. Albo go utrzymaj\u0105, albo zgin\u0105 razem z nim. Ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 sprawia, \u017ce walcz\u0105 o przetrwanie, a to z kolei podtrzymuje stabilno\u015b\u0107 re\u017cimu \u2014 przynajmniej na razie.<\/p>\n

„W kontek\u015bcie Bliskiego Wschodu nigdy nie m\u00f3wi\u0119 \u00bbnigdy\u00ab”Prezydent Donald Trump<\/a> publicznie m\u00f3wi\u0142, \u017ce to ostatni moment dla ludzi z otoczenia w\u0142adzy, by przej\u015b\u0107 na drug\u0105 stron\u0119 i zapewni\u0107 sobie bezkarno\u015b\u0107, bo p\u00f3\u017aniej czeka ich tylko \u015bmier\u0107. Czy taki nacisk mo\u017ce doprowadzi\u0107 do za\u0142amania systemu? <\/p>\n

To nie jest niemo\u017cliwe. W kontek\u015bcie Bliskiego Wschodu nigdy nie m\u00f3wi\u0119 „nigdy”. Na razie jednak nie widzimy wyra\u017anych p\u0119kni\u0119\u0107. Jest ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce sytuacja si\u0119 zmieni w najbli\u017cszych dniach, tygodniach czy miesi\u0105cach \u2014 ale na razie nie wida\u0107 na to jednoznacznych dowod\u00f3w.<\/p>\n

\"Donald <\/p>\n

Donald Trump, prezydent USA. Waszyngton, 2 marca 2026PAP\/EPA\/JIM LO SCALZO<\/p>\n

Mamy przyk\u0142ady, kt\u00f3re warto przywo\u0142a\u0107. We\u017amy Hezbollah: Izrael wyeliminowa\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego przyw\u00f3dztwa<\/a>, a mimo to organizacja funkcjonuje dalej. Nie rozpad\u0142a si\u0119. Podobnie jest z Hamasem. Izrael zabi\u0142 co najmniej czterech wysokich rang\u0105 lider\u00f3w Hamasu. Hamas jest os\u0142abiony<\/a>, ale nie znikn\u0105\u0142 z mapy.<\/p>\n

Wniosek jest taki, \u017ce organizacje oparte na silnych instytucjach potrafi\u0105 przetrwa\u0107 nawet powa\u017cne straty w szeregach przyw\u00f3dztwa. Oczywi\u015bcie zawsze istnieje te\u017c czynnik psychologiczny: wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 tych u w\u0142adzy i tych ni\u017cej. Na razie nie wida\u0107 oznak rozpadu \u2014 ani na szczeblach najwy\u017cszych, ani po\u015br\u00f3d szeregowych \u017co\u0142nierzy. Nie obserwujemy masowych dezercji. To mo\u017ce si\u0119 zmieni\u0107, ale jest to z natury nieprzewidywalne.<\/p>\n

Same instytucje nie wystarcz\u0105 \u2014 musi by\u0107 tak\u017ce zaplecze materialne. Jak wygl\u0105da kwestia pieni\u0119dzy i zasob\u00f3w? Wspomnia\u0142 pan o Hezbollahu i Hamasie, kt\u00f3re s\u0105 zale\u017cne od finansowania. Jak Iran utrzymuje sw\u00f3j re\u017cim finansowo pod tak\u0105 presj\u0105?<\/p>\n

Na razie re\u017cim wci\u0105\u017c ma \u015brodki. Iran wci\u0105\u017c eksportuje rop\u0119 naftow\u0105<\/a> i ma tzw. fundusz maj\u0105tku narodowego, czyli rezerw\u0119 „dla przysz\u0142ych pokole\u0144”, si\u0119gaj\u0105c\u0105 wielu miliard\u00f3w dolar\u00f3w zgromadzonych przez lata. W ostatnich latach si\u0119gano po te \u015brodki, by \u0142ata\u0107 bud\u017cet, ale wci\u0105\u017c co\u015b tam zosta\u0142o.<\/p>\n

Istniej\u0105 jednak scenariusze, kt\u00f3re mog\u0142yby mocno obci\u0105\u017cy\u0107 finanse re\u017cimu. Np. gdyby ira\u0144skie porty zosta\u0142y ca\u0142kowicie zablokowane i Iran nie m\u00f3g\u0142by eksportowa\u0107 ropy \u2014 sytuacja zrobi\u0142aby si\u0119 bardzo trudna w bardzo kr\u00f3tkim czasie.<\/p>\n

\"Tankowiec <\/p>\n

Tankowiec w Zatoce Perskiej, 1 marca 2026 r.PAP\/EPA\/STRINGER<\/p>\n

Historia zna podobny przypadek: w 1951 r. Wielka Brytania na\u0142o\u017cy\u0142a blokad\u0119 na ira\u0144sk\u0105 rop\u0119. \u00d3wczesny rz\u0105d przetrwa\u0142 kilka miesi\u0119cy pod tym obl\u0119\u017ceniem, a ostatecznie upad\u0142 nie przez za\u0142amanie gospodarcze, lecz w wyniku zamachu stanu. Wtedy Iran by\u0142 jednak o wiele s\u0142abszy wewn\u0119trznie \u2014 jego baza instytucjonalna i przemys\u0142owa by\u0142a du\u017co mniej rozwini\u0119ta ni\u017c dzi\u015b. To pokazuje, jak du\u017c\u0105 odporno\u015b\u0107 ma obecny re\u017cim.<\/p>\n

„Pojedyncza osoba nie przekroczy tej granicy \u2014 potrzebna jest masa krytyczna”<\/p>\n

Rozmawia\u0142em z izraelskimi urz\u0119dnikami, kt\u00f3rzy otwarcie przyznaj\u0105: ich celem jest doprowadzenie do kapitulacji tego re\u017cimu. Jak bardzo realny jest ten scenariusz w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci?<\/p>\n

Bardzo ostro\u017cnie podchodz\u0119 do przewidywa\u0144 dotycz\u0105cych Bliskiego Wschodu, a szczeg\u00f3lnie Iranu. Kapitulacja tego re\u017cimu i zgoda na \u017c\u0105dania prezydenta Trumpa czy Izraela by\u0142aby politycznym samob\u00f3jstwem. To oznacza\u0142oby ca\u0142kowity rozpad znanego im systemu. Dla wielu rz\u0105dz\u0105cych oznacza\u0142oby to tak\u017ce potencjaln\u0105 utrat\u0119 \u017cycia i na pewno utrat\u0119 wszelkich przywilej\u00f3w.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie dlatego kapitulacja jest tak trudnym progiem do przekroczenia. Taki scenariusz m\u00f3g\u0142by si\u0119 pojawi\u0107 dopiero wtedy, gdy cz\u0119\u015b\u0107 przyw\u00f3dc\u00f3w uzna, \u017ce Iran jako pa\u0144stwo znalaz\u0142 si\u0119 w \u015bmiertelnym niebezpiecze\u0144stwie \u2014 \u017ce kraj jako taki jest „stracony”, je\u015bli nie zmieni\u0105 kursu. Wtedy cz\u0119\u015b\u0107 elit mo\u017ce zdecydowa\u0107 si\u0119 na zmian\u0119 strony<\/a>, zgod\u0119 na zewn\u0119trzne \u017c\u0105dania i pr\u00f3b\u0119 ratowania zar\u00f3wno Iranu, jak i w\u0142asnego \u017cycia. <\/p>\n

Obecnie nie widzimy wyra\u017anych oznak, \u017ce co\u015b takiego si\u0119 dzieje. Ale zawsze istnieje czynnik psychologiczny: pod presj\u0105 ludzie mog\u0105 zmieni\u0107 zdanie. Kluczowe pytanie dla potencjalnego dezertera brzmi: czy jest sam, czy ma wsparcie wi\u0119kszej grupy? Pojedyncza osoba nie przekroczy tej granicy \u2014 potrzebna jest masa krytyczna. Ten mechanizm jest zn\u00f3w zupe\u0142nie nieprzewidywalny.<\/p>\n

Przejd\u017amy do sytuacji na ulicach. Wielu w administracji Trumpa i poza ni\u0105 mia\u0142o nadziej\u0119, \u017ce demonstranci w Iranie zrobi\u0105 to, na co \u017cadna obca armia nie jest gotowa ani zdolna \u2014 obal\u0105 re\u017cim od \u015brodka<\/a>. Jak bardzo realny jest taki scenariusz?<\/p>\n

Tak d\u0142ugo, jak trwaj\u0105 walki, szansa na masowe demonstracje uliczne jest praktycznie zerowa. W warunkach wojennych Stra\u017c Rewolucji i inne s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa najpewniej odpowiedzia\u0142yby z jeszcze wi\u0119ksz\u0105 brutalno\u015bci\u0105 ni\u017c dotychczas. Protestuj\u0105cy zostaliby uznani za zdrajc\u00f3w, oskar\u017ceni o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z wrogiem i bez wahania rozstrzelani.<\/p>\n

Po zako\u0144czeniu wojny sytuacja mo\u017ce si\u0119 jednak zmieni\u0107. S\u0105 przynajmniej dwa mo\u017cliwe czynniki, kt\u00f3re mog\u0105 na nowo wywo\u0142a\u0107 masowe protesty. Po pierwsze, je\u015bli Iran zako\u0144czy konflikt, godz\u0105c si\u0119 na ust\u0119pstwa, kt\u00f3rych d\u0142ugo odmawia\u0142, mo\u017ce to wywo\u0142a\u0107 ogromn\u0105 z\u0142o\u015b\u0107. Ludzie zapytaj\u0105: „Po co by\u0142a ta wojna, skoro i tak przystali\u015bmy na to, co mogli\u015bmy przyj\u0105\u0107 wcze\u015bniej?”. Po drugie, sytuacja gospodarcza, kt\u00f3ra ju\u017c przed ostatni\u0105 eskalacj\u0105 by\u0142a fatalna, niemal na pewno jeszcze si\u0119 pogorszy przez zniszczenia i koszty wojny.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo <\/p>\n

Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce protesty w styczniu by\u0142y nap\u0119dzane g\u0142\u00f3wnie fataln\u0105 sytuacj\u0105 ekonomiczn\u0105. Po wojnie b\u0119dzie ona prawdopodobnie jeszcze gorsza. W tych warunkach szansa, \u017ce spo\u0142eczne niezadowolenie zamieni si\u0119 w uliczne protesty, znacz\u0105co ro\u015bnie.<\/p>\n

Wtedy kluczowe staje si\u0119 pytanie: czy w re\u017cimie pojawi\u0105 si\u0119 p\u0119kni\u0119cia? Czy \u017co\u0142nierze lub wy\u017csi urz\u0119dnicy uznaj\u0105, \u017ce maj\u0105 ju\u017c do\u015b\u0107 i odm\u00f3wi\u0105 dalszego post\u0119powania t\u0105 sam\u0105 drog\u0105? To najwi\u0119ksza niewiadoma. Powiedzia\u0142bym, \u017ce po wojnie powstanie spo\u0142eczne jest mo\u017cliwe \u2014 niepewne, ale mo\u017cliwe. W czasie wojny szanse na to s\u0105 bardzo ma\u0142e.<\/p>\n

Gdyby mia\u0142 pan to wszystko podsumowa\u0107 \u2014 jak powinni\u015bmy dzi\u015b ocenia\u0107 stabilno\u015b\u0107 tego re\u017cimu?<\/p>\n

Powiedzia\u0142bym tak: w kr\u00f3tkiej perspektywie re\u017cim jest strukturalnie stabilny. Opiera si\u0119 na instytucjach, a nie tylko na jednostkach. Ma jeszcze zasoby. Elita pozostaje sp\u00f3jna, bo nie ma dla siebie bezpiecznej alternatywy. Aparat bezpiecze\u0144stwa dzia\u0142a i jest lojalny, nie wida\u0107 masowych dezercji.<\/p>\n

W \u015bredniej i d\u0142u\u017cszej perspektywie re\u017cim staje jednak przed gro\u017an\u0105 mieszank\u0105: ryzykiem zm\u0119czenia wojn\u0105, g\u0142\u0119bokiego kryzysu gospodarczego oraz mo\u017cliwych nowych protest\u00f3w masowych. Je\u015bli wtedy pojawi\u0105 si\u0119 p\u0119kni\u0119cia w\u015br\u00f3d elit lub s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa, sytuacja mo\u017ce zmieni\u0107 si\u0119 bardzo szybko.<\/p>\n

Musimy by\u0107 jednak szczerzy: te psychologiczne i polityczne punkty prze\u0142omowe s\u0105 z gruntu nieprzewidywalne. Nawet sami aktorzy nie wiedz\u0105, jak si\u0119 zachowaj\u0105 za dwa tygodnie czy dwa miesi\u0105ce. Ta niepewno\u015b\u0107 jest jednym z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych przysz\u0142o\u015b\u0107 Iranu jest tak trudna do odgadni\u0119cia.<\/p>\n

Wywiad zosta\u0142 przeprowadzony w okresie wzmo\u017conych \u015brodk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, a rozmow\u0119 wielokrotnie przerywa\u0142y syreny alarmowe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Niniejszy tekst powsta\u0142 w ramach projektu Axel Springer Global Reporters Network, kt\u00f3rego Onet jest cz\u0119\u015bci\u0105. Constantin Schreiber: Zacznijmy…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":287728,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[5],"tags":[43126,56,32,33,44,36,37,42025,213,27,3660,663,91,34,35,28,31,48,25,46,42,38,40,39,41,1745,47,80,29,30,71,26],"class_list":["post-287727","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-naglowki","tag-ali_chamenei","tag-article_premium","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-donald_trump","tag-featured-news","tag-featurednews","tag-float_tst1","tag-hamas","tag-headlines","tag-hezbollah","tag-iran","tag-izrael","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-nat_styl","tag-news","tag-omp","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-ropa_naftowa","tag-screening_general","tag-swiat","tag-top-stories","tag-topstories","tag-usa","tag-wiadomosci"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116167205586842396","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/287727","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=287727"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/287727\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/287728"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=287727"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=287727"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=287727"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}