Karol Lewandowski, Onet Plejada: Jak z perspektywy swojego pokolenia postrzega\u0142 pan Andrzeja Wajd\u0119 jako tw\u00f3rc\u0119 i cz\u0142owieka kina?<\/p>\n
Krzysztof Zanussi<\/a>: Dla mojego pokolenia Andrzej Wajda by\u0142 postaci\u0105 uosabiaj\u0105c\u0105 poprzedni\u0105 generacj\u0119 tw\u00f3rc\u00f3w \u2014 ludzi, dla kt\u00f3rych zar\u00f3wno ustr\u00f3j, jak i powojenna Polska by\u0142y do\u015bwiadczeniem formuj\u0105cym, swoistym odkryciem, podobnie jak dla pokolenia Kolumb\u00f3w. Dla nas natomiast ta rzeczywisto\u015b\u0107 by\u0142a ju\u017c czym\u015b zastanym. Otrzymali\u015bmy j\u0105 w ca\u0142o\u015bci jako fakt historyczny, kt\u00f3ry nie wymaga\u0142 ponownego definiowania.<\/p>\n U Wajdy i jego r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w \u2014 ale to on by\u0142 bezsprzecznym przyw\u00f3dc\u0105 tamtego pokolenia \u2014 widoczna by\u0142a silna potrzeba dociekania genezy: pytania o \u017ar\u00f3d\u0142a, o korzenie, o to, sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 \u015bwiat, w kt\u00f3rym przysz\u0142o im \u017cy\u0107, i sk\u0105d oni sami si\u0119 w nim znale\u017ali. My takich pyta\u0144 ju\u017c sobie nie stawiali\u015bmy.<\/p>\n Andrzej WajdaRenata Pajchel \/ mat. prasowe<\/p>\n Mimo wysokich aspiracji artystycznych filmy Andrzeja Wajdy trafia\u0142y do szerokiej publiczno\u015bci. Jak udawa\u0142o mu si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 ambitne kino z popularno\u015bci\u0105?<\/p>\n Andrzej Wajda bezsprzecznie by\u0142 filarem powojennej kinematografii, kt\u00f3ra aspirowa\u0142a do miana sztuki wysokiej \u2014 kina z wy\u017cszej p\u00f3\u0142ki, traktowanego na r\u00f3wni z literatur\u0105 i innymi dziedzinami kultury. W przeciwie\u0144stwie do pokolenia przedwojennego, w kt\u00f3rym silnie obecna by\u0142a wizja kina jako rozrywki, a nawet sztuki jarmarcznej. Andrzej stanowczo si\u0119 temu sprzeciwia\u0142. By\u0142 wyrazistym, mocnym g\u0142osem domagaj\u0105cym si\u0119, aby kino sta\u0142o si\u0119 pe\u0142noprawnym j\u0119zykiem kultury, a nie jedynie form\u0105 rozrywki. Cho\u0107 bardzo dba\u0142 o artystyczny wymiar kina, jego filmy pozostawa\u0142y jednocze\u015bnie popularne i przyci\u0105ga\u0142y szerok\u0105 publiczno\u015b\u0107<\/p>\n<\/blockquote>\n Andrzej WajdaJaros\u0142aw Antoniak \/ MW Media<\/p>\n Andrzej Wajda zasiada\u0142 w Senacie. „Zasiadali w nim ludzie, kt\u00f3rych trudno by\u0142oby pos\u0105dza\u0107 o szwindle” <\/p>\n Wspomina\u0142 pan kiedy\u015b r\u00f3wnie\u017c o jego wp\u0142ywie na spos\u00f3b produkcji film\u00f3w w Polsce. Na czym on polega\u0142?<\/p>\n Tak, warto o tym powiedzie\u0107, bo to mniej oczywisty aspekt jego dzia\u0142alno\u015bci. W realiach systemu, kt\u00f3ry narzuci\u0142 model produkcji filmowej b\u0119d\u0105cy kalk\u0105 rozwi\u0105za\u0144 przywiezionych z Rosji \u2014 mi\u0119dzy innymi wyj\u0105tkowo d\u0142ugi i powolny proces realizacji film\u00f3w \u2014 Andrzej Wajda, maj\u0105cy kontakty z Zachodem, wprowadza\u0142 inne standardy pracy. Przenosi\u0142 na grunt polski zachodnie modele produkcyjne, w istotny spos\u00f3b „westernizuj\u0105c” nasz\u0105 kinematografi\u0119. To r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy wyra\u017anie podkre\u015bli\u0107.<\/p>\n W pana wypowiedziach o Andrzeju Wajdzie cz\u0119sto pojawia si\u0119 w\u0105tek odpowiedzialno\u015bci artysty za sprawy publiczne. Na ile dzia\u0142alno\u015b\u0107 publiczna Andrzeja Wajdy by\u0142a naturalnym przed\u0142u\u017ceniem jego tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej?<\/p>\n Zgodnie z najlepsz\u0105 tradycj\u0105 romantyczn\u0105 Andrzej \u0142\u0105czy\u0142 przes\u0142anie obywatelskie z artystycznym i do obu otwarcie si\u0119 przyznawa\u0142. Najlepszym dowodem tej postawy by\u0142o jego zaanga\u017cowanie w okresie prze\u0142omu ustrojowego, kiedy znalaz\u0142 si\u0119 w Senacie jako przedstawiciel \u015brodowisk tw\u00f3rczych. Ten sk\u0142ad Senatu by\u0142 na owe czasy imponuj\u0105cy i budzi\u0142 powszechny szacunek. Zasiadali w nim ludzie, kt\u00f3rych trudno by\u0142oby pos\u0105dza\u0107 o nadu\u017cycia, drobne szwindle czy handel ziemi\u0105. Dzi\u015b wiele si\u0119 pod tym wzgl\u0119dem zmieni\u0142o<\/p>\n<\/blockquote>\n Podobn\u0105 zmian\u0119 mo\u017cna dostrzec w kulturze: kiedy\u015b \u015bpiewa\u0142a Ewa Demarczyk<\/a>, artystka o niezwyk\u0142ej charyzmie i klasie, a dzi\u015b trudno wskaza\u0107 osobowo\u015bci o por\u00f3wnywalnej sile wyrazu. Takich \u015bpiewaczek ju\u017c nie ma. Mo\u017cna te\u017c poda\u0107 inne nazwiska, jak cho\u0107by Jacek Kaczmarski<\/a> czy Wojciech M\u0142ynarski<\/a>. Chodzi mi o to, \u017ce dzi\u015b brakuje takich artystycznych wy\u017cyn nawet w dziedzinie piosenki, a wi\u0119c w obszarze sztuki popularnej. Mam wra\u017cenie, \u017ce podobnie jest tak\u017ce w polityce \u2014 \u015bredni poziom jej uczestnik\u00f3w wyra\u017anie si\u0119 obni\u017cy\u0142. Andrzej Wajda w Parlamencie. Posiedzenie Zgromadzenia Narodowego w gmachu Sejmu. Wyb\u00f3r i zaprzysi\u0119\u017cenie prezydenta PRL (19.07.1989)Jan Bogacz \/ PAP<\/p>\n W tej kwestii mamy, jak s\u0105dz\u0119, bardzo zbli\u017cone zdanie.<\/p>\n Niestety nie potrafimy pewnych rzeczy przeku\u0107 na efekty wyborcze. Ale wracaj\u0105c do Andrzeja \u2014 warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce by\u0142 cz\u0142owiekiem nies\u0142ychanej aktywno\u015bci artystycznej. By\u0142 cz\u0142owiekiem teatru w r\u00f3wnym stopniu, w jakim by\u0142 cz\u0142owiekiem kina. Mia\u0142 wyj\u0105tkow\u0105 zdolno\u015b\u0107 wyczuwania tak zwanego ducha czasu.<\/p>\n Jak nikt potrafi\u0142 rozpozna\u0107, w jakim kierunku zmierzaj\u0105 wydarzenia i nastroje spo\u0142eczne. Potkn\u0105\u0142 si\u0119 zaledwie par\u0119 razy, natomiast wielokrotnie wychodzi\u0142 przed szereg i umia\u0142 przewidzie\u0107 czasy, kt\u00f3re nadchodz\u0105.<\/p>\n<\/blockquote>\n Ta intuicja historyczna by\u0142a szeroko obecna w jego tw\u00f3rczo\u015bci filmowej.<\/p>\n Naturalnie. Jego filmy z okresu prze\u0142omu ustrojowego, a p\u00f3\u017aniej monumentalne realizacje powsta\u0142e ju\u017c w wolnej Polsce \u2014 my\u015bl\u0119 o takich filmach jak „Katy\u0144”, „Zemsta”, „Pan Tadeusz” czy „Wa\u0142\u0119sa. Cz\u0142owiek z nadziei” \u2014 by\u0142y dzie\u0142ami istotnymi, mocno osadzonymi w historycznym momencie, kt\u00f3re powsta\u0142y ju\u017c w czasach prze\u0142omu lub te\u017c kr\u00f3tko po prze\u0142omie. Przedtem stworzy\u0142 filmy wybitne, kt\u00f3re uczyni\u0142y go tw\u00f3rc\u0105 o randze \u015bwiatowej. Nieprzypadkowo otrzyma\u0142 honorowego Oscara za ca\u0142okszta\u0142t osi\u0105gni\u0119\u0107.<\/p>\n Nie chc\u0119 wskazywa\u0107 konkretnych film\u00f3w Andrzeja, bo tu zawsze byli\u015bmy w konflikcie. \u015amia\u0142 si\u0119, \u017ce z\u0142o\u015bliwie chwal\u0119 te filmy, kt\u00f3re on sam najmniej ceni\u0142. (\u015bmiech) My\u015bl\u0119 cho\u0107by o „Bramach raju”, filmie „Pi\u0142at i inni” czy „Kronice wypadk\u00f3w mi\u0142osnych”. To by\u0142y filmy, kt\u00f3rych Andrzej nie docenia\u0142, a ja uwa\u017ca\u0142em, \u017ce dla mnie by\u0142y one niezwykle ciekawe<\/p>\n<\/blockquote>\n Wybi\u0142y si\u0119 inne.<\/p>\n To prawda. Nie umniejszam oczywi\u015bcie znaczenia takich dzie\u0142 jak „Popi\u00f3\u0142 i diament”, „Kana\u0142” czy „Ziemia obiecana”, ale one by\u0142y oczywiste dla wszystkich i ich wielko\u015b\u0107 jest powszechnie uznana. Z kolei moje wybory wynika\u0142y jednak z osobistego dialogu. To by\u0142y wybory cz\u0142owieka, kt\u00f3ry z Andrzejem musia\u0142 si\u0119 mierzy\u0107, bo to Andrzej wyznacza\u0142 ten standard sztuki wysokiej i by\u0142 mu wierny do ko\u0144ca.<\/p>\n Krzysztof ZanussiAndras Szilagyi \/ MW Media<\/p>\n Andrzej Wajda i Krzysztof Zanussi ostro ze sob\u0105 rywalizowali? „Obaj zostali\u015bmy zaatakowani”<\/p>\n Odczuwali panowie wobec siebie pewn\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 presj\u0119, kt\u00f3ra wzajemnie nap\u0119dza\u0142a was do dzia\u0142ania? To by\u0142a rywalizacja?<\/p>\n To nie by\u0142a jaka\u015b rywalizacja, ale raczej nie na darmo w „Barwach ochronnych” pojawia si\u0119 w pewnym momencie rze\u017aba Birkuta. To by\u0142 sygna\u0142 pewnej solidarno\u015bci i wsp\u00f3lnoty do\u015bwiadcze\u0144. Bardzo si\u0119 z niego ciesz\u0119.<\/p>\n Nasze filmy mia\u0142y te\u017c podobne losy. Obaj te\u017c zostali\u015bmy zaatakowani w czasie twardej ofensywy partyjnej frakcji, czyli tego „betonu”, kt\u00f3ry w\u00f3wczas uderzy\u0142 w tw\u00f3rc\u00f3w podejmuj\u0105cych tematy spo\u0142eczne i polityczne. To do\u015bwiadczenie r\u00f3wnie\u017c nas zbli\u017ca\u0142o. Wtedy wielk\u0105 cen\u0119 zap\u0142aci\u0142 mi\u0119dzy innymi \u00f3wczesny wicepremier i minister kultury, J\u00f3zef Tejchma \u2014 kt\u00f3ry by\u0142 zbyt otwarty, jak na tamte realia, na pewn\u0105 prawd\u0119 artystyczn\u0105 i na niezale\u017cno\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w<\/p>\n<\/blockquote>\n Chyba jako jeden z niewielu „partyjnych” rozumia\u0142 artyst\u00f3w. By\u0142 kim\u015b, kto \u2014 przynajmniej w pewnym sensie \u2014 reprezentowa\u0142 wobec was postaw\u0119 bardziej liberaln\u0105.<\/p>\n W\u0142a\u015bnie tak go postrzega\u0142em. Wspomina\u0142em o nim jako o cz\u0142owieku o szerszych horyzontach i, by\u0107 mo\u017ce, bardziej szczerym zaanga\u017cowaniu ideowym. To pozwala\u0142o mu dostrzec, \u017ce filmy krytyczne wobec w\u0142adzy nie musz\u0105 by\u0107 krytyk\u0105 warto\u015bci, kt\u00f3re ta w\u0142adza deklaruje. Cz\u0119sto by\u0142y raczej przypomnieniem tych warto\u015bci, wskazaniem, \u017ce nie s\u0105 one w praktyce realizowane.<\/p>\n Krzysztof Zanussi o Oscarach. „To jest ich ameryka\u0144ska sprawa. Na pewno nie nasza”<\/p>\n Mimo trudnych czas\u00f3w obaj panowie otrzymali mn\u00f3stwo nagr\u00f3d. Wiele waszych film\u00f3w by\u0142o polskimi kandydatami do Oscara. W pana przypadku by\u0142y to cztery tytu\u0142y. Andrzej Wajda mia\u0142 ich na koncie a\u017c dziesi\u0119\u0107, z czego cztery zamieni\u0142y si\u0119 w oscarow\u0105 nominacj\u0119. <\/p>\n To prawda, ale zawsze mnie bawi, gdy kto\u015b przywi\u0105zuje do tego a\u017c tak\u0105 wag\u0119. Sk\u0105d w og\u00f3le przysz\u0142o panu do g\u0142owy, \u017ceby tak bardzo przejmowa\u0107 si\u0119 Oscarami? To wyr\u00f3\u017cnienie, kt\u00f3re w gruncie rzeczy niewiele m\u00f3wi o pozycji tw\u00f3rcy w Europie. Dotyczy przede wszystkim rynku ameryka\u0144skiego. To nagroda nie tak wa\u017cna dla reszty \u015bwiata, tylko dla Amerykan\u00f3w.<\/p>\n Czy\u017cby?<\/p>\n Oczywi\u015bcie. Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce samo pojmowanie sztuki w kulturze anglosaskiej, zw\u0142aszcza ameryka\u0144skiej, r\u00f3\u017cni si\u0119 zasadniczo od europejskiego. U nas wi\u0119ksze znaczenie maj\u0105 festiwale \u2014 miejsca, w kt\u00f3rych wybitni tw\u00f3rcy wyra\u017caj\u0105 swoje artystyczne wybory.<\/p>\n Liczy si\u0119 przecie\u017c to, kto zasiada w jury. Je\u015bli otrzyma\u0142em nagrod\u0119 w Wenecji, to wiedzia\u0142em, \u017ce stoi za ni\u0105 konkretny werdykt, konkretnych artyst\u00f3w. Je\u015bli ja dosta\u0142em nagrod\u0119 to dlatego, \u017ce g\u0142os odda\u0142 na mnie Antonioni, a to ma ogromne znaczenie. To by\u0142 gest tw\u00f3rcy, kt\u00f3rego ceni\u0142em, natomiast je\u017celi dwa tysi\u0105ce asystentek charakteryzatora g\u0142osuje na co\u015b w Hollywood, to to jest ich ameryka\u0144ska sprawa. Na pewno nie nasza<\/p>\n<\/blockquote>\n Co Krzysztof Zanussi s\u0105dzi o Andrzeju Wajdzie? <\/p>\n Jakie nagrody otrzyma\u0142 Andrzej Wajda? <\/p>\n W jakim kontek\u015bcie Krzysztof Zanussi wspomina rywalizacj\u0119 z Andrzejem Wajd\u0105? <\/p>\n Jakie cechy charakteryzowa\u0142y filmy Andrzeja Wajdy wed\u0142ug Krzysztofa Zanussiego? <\/p>\n Ale nagr\u00f3d w Cannes czy wspomnianej przez pana Wenecji chyba nie b\u0119dzie pan podwa\u017ca\u0142?<\/p>\n Ale\u017c oczywi\u015bcie, \u017ce nie. (\u015bmiech) Tylko \u017ce nikt nigdy nie powie, \u017ce nagrody s\u0105 obiektywne czy sprawiedliwe. Kiedy zada\u0142 pan to pytanie mog\u0142o pobrzmiewa\u0107 w nim jakie\u015b europejskie podporz\u0105dkowanie si\u0119 rynkowi, kt\u00f3ry nie jest nasz\u0105 koncepcj\u0105. Wie pan, o losie literatury XX wieku nie \u015bwiadcz\u0105 bestsellery i nie tacy tw\u00f3rcy jak cho\u0107by Arthur Conan Doyle. O kszta\u0142cie epoki przes\u0105dzali tw\u00f3rcy innego formatu. To oni nadawali ton my\u015bleniu i wra\u017cliwo\u015bci ca\u0142ych pokole\u0144. Epok\u0119 naznaczyli raczej pisarze tej miary co Thomas Mann czy Albert Camus.<\/p>\n Oni si\u0119 wcale nie sprzedawali najlepiej.<\/p>\n Oczywi\u015bcie, ale dzie\u0142a najwybitniejszych tw\u00f3rc\u00f3w trwaj\u0105 znacznie d\u0142u\u017cej. Te natomiast, kt\u00f3re by\u0142y jedynie b\u0142yskotk\u0105 sezonu, cz\u0119sto bardzo szybko popadaj\u0105 w zapomnienie. Historia w pewnym sensie oddaje sztuce sprawiedliwo\u015b\u0107 \u2014 oddziela to, co trwa\u0142e, od tego, co jedynie chwilowe. Dlatego wydaje mi si\u0119, \u017ce bezrefleksyjne zapatrzenie w Ameryk\u0119, pewna kulturowa s\u0142u\u017calczo\u015b\u0107 wobec jej wzorc\u00f3w, jest czym\u015b niepotrzebnym. Nie musimy si\u0119 amerykanizowa\u0107, aby zachowa\u0107 w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i tworzy\u0107 warto\u015bciow\u0105 sztuk\u0119.<\/p>\n<\/blockquote>\n Zahaczy\u0142em o Oscary, bo ta nagroda zwyczajnie najsilniej wybrzmiewa na \u015bwiecie.<\/p>\n Moim zdaniem niepotrzebnie tak jest.<\/p>\n Krzysztof ZanussiMarcin Gadomski \/ AKPA<\/p>\n Krzysztof Zanussi o Andrzeju Wajdzie: potrafi\u0142 wznie\u015b\u0107 si\u0119 ponad naturalny egoizm tw\u00f3rcy<\/p>\n Zostawmy nagrody. Chcia\u0142bym wspomnie\u0107 o aktorach, kt\u00f3rzy w tym samym czasie cz\u0119sto grali zar\u00f3wno w pana filmach, jak i w filmach Andrzeja Wajdy. <\/p>\n Rzeczywi\u015bcie, korzystali\u015bmy z tej samej p\u00f3\u0142ki wybitnych aktor\u00f3w. Natomiast kluczowe jest co\u015b innego: Andrzej Wajda mia\u0142 nies\u0142ychane ucho i wyczucie m\u0142odych talent\u00f3w. By\u0142 szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwy na energi\u0119 i potencja\u0142 m\u0142odego pokolenia.<\/p>\n Stworzy\u0142 w\u0142asn\u0105 szko\u0142\u0119, \u015brodowisko i tutaj rzeczywi\u015bcie potrafi\u0142 wznie\u015b\u0107 si\u0119 ponad naturalny egoizm tw\u00f3rcy. I to, co obserwowa\u0142em, \u017ce potrafi\u0142 si\u0119 zachwyci\u0107 dzie\u0142em, nawet jak to dzie\u0142o stanowi\u0142o dla niego konkurencj\u0119. Tu musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce Andrzej potrafi\u0142 przej\u015b\u0107 samego siebie<\/p>\n<\/blockquote>\n A jak reagowa\u0142 na krytyk\u0119 swoich film\u00f3w? <\/p>\n W tamtych latach mieli\u015bmy krytyk\u0119 naprawd\u0119 konstruktywn\u0105 \u2014 m\u0105dr\u0105, wymagaj\u0105c\u0105, a przy tym ucz\u0105c\u0105. To ona pomaga\u0142a nam zrozumie\u0107, co w\u0142a\u015bciwie robimy jako tw\u00f3rcy. My\u015bmy si\u0119 od nich dowiedzieli, \u017ce istnieje kino moralnego niepokoju i to nam bardzo pomog\u0142o zrozumie\u0107, na jakiej nucie my wszyscy pr\u00f3bujemy gra\u0107. By\u0142 to szcz\u0119\u015bliwy czas dla krytyki filmowej. Dzia\u0142a\u0142y w\u00f3wczas wybitne osobowo\u015bci \u2014 takie jak Boles\u0142aw Micha\u0142ek, Jerzy P\u0142a\u017cewski czy Konrad Eberhardt.<\/p>\n Ca\u0142a galeria znakomitych krytyk\u00f3w pomaga\u0142a nam formu\u0142owa\u0107 w\u0142asne s\u0105dy o w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci. Ich g\u0142os by\u0142 dla nas punktem odniesienia, impulsem do my\u015blenia, a czasem tak\u017ce korekt\u0105. M\u00f3wi\u0119 o tym z wielk\u0105 \u017ca\u0142o\u015bci\u0105, bo odk\u0105d nast\u0105pi\u0142a filmologia, znik\u0142a krytyka filmowa<\/p>\n<\/blockquote>\n Sam pan si\u0119 chyba w ostatnim czasie o tym przekonuje. Recenzje krytyk\u00f3w bywaj\u0105 gorzkie. <\/p>\n Nie wiem, po co jest ta zawi\u015b\u0107, bo komentator nie powinien by\u0107 rywalem. A tymczasem w \u015bwiecie celebryt\u00f3w to si\u0119 nagle tworzy wsp\u00f3lna platforma, na kt\u00f3rej g\u0142o\u015bniejszy wygrywa.<\/p>\n Prosz\u0119 spojrze\u0107 cho\u0107by na to, jak potraktowano Wojciecha Smarzowskiego podczas ostatniego festiwalu w Gdyni. To by\u0142 znamienny moment, \u017ce jaki\u015b „salonik” uzna\u0142 ju\u017c, \u017ce Smarzowski si\u0119 sko\u0144czy\u0142, \u017ce jego czas min\u0105\u0142. Tymczasem reakcja publiczno\u015bci pokaza\u0142a co\u015b zupe\u0142nie innego. Ale zostawmy ju\u017c festiwale i wr\u00f3\u0107my do g\u0142\u00f3wnego tematu<\/p>\n<\/blockquote>\n „Czasem si\u0119 r\u00f3\u017cnili\u015bmy, to nic z\u0142ego. Trudno to zreszt\u0105 teraz s\u0105dzi\u0107”<\/p>\n Nakre\u015bli\u0142 pan wcze\u015bniej portret Andrzeja Wajdy jako cz\u0142owieka niezwykle emocjonalnego, kt\u00f3rego kino operowa\u0142o szerok\u0105 palet\u0105 barw i uczu\u0107. U pana z kolei centralne miejsce zajmowa\u0142o kino moralnego niepokoju, refleksja nad sensem istnienia, nad etyk\u0105, duchowo\u015bci\u0105. Jak wygl\u0105da\u0142y wasze rozmowy o kinie w prywatnym gronie?<\/p>\n Rozmawiali\u015bmy bardzo \u017cywo. Utrzymywali\u015bmy bliskie, towarzyskie relacje. Andrzej bywa\u0142 u mnie, ja u niego. Przez d\u0142ugi czas byli\u015bmy s\u0105siadami na \u017boliborzu, co sprzyja\u0142o cz\u0119stym spotkaniom i dyskusjom. Ca\u0142e nasze \u015brodowisko, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142o transformacj\u0119 ustrojow\u0105, by\u0142o w gruncie rzeczy zwarte, zorganizowane i w\u0142a\u015bciwie sobie przyjazne. Oczywi\u015bcie zdarza\u0142y si\u0119 drobne animozje, jak w ka\u017cdym \u015brodowisku tw\u00f3rczym, ale dominowa\u0142a przyjazna atmosfera. Gdy por\u00f3wnuj\u0119 to z sytuacj\u0105 w innych krajach, mam wra\u017cenie, \u017ce te trudne lata przeszli\u015bmy zaskakuj\u0105co dzielnie.<\/p>\n Nie by\u0142o walki? <\/p>\n Jakie\u015b walki by\u0142y, ale jednak we wsp\u00f3lnej sprawie potrafili\u015bmy si\u0119 zjednoczy\u0107. To, \u017ce czasem si\u0119 r\u00f3\u017cnili\u015bmy, to nic z\u0142ego. Trudno to zreszt\u0105 teraz s\u0105dzi\u0107. Ka\u017cdy z nas szuka\u0142 swojej drogi i w jaki\u015b spos\u00f3b mieli\u015bmy sporo wzajemnego szacunku i uznania, co jest dobrym znakiem, bo jak m\u00f3wi\u0142em, znam kraje, w kt\u00f3rych czo\u0142owi arty\u015bci si\u0119 wzajemnie obrzucaj\u0105 zarzutami. Jak\u0105\u015b estetyczn\u0105 dezaprobat\u0105. U nas by\u0142o spokojniej i chyba nam na dobre wysz\u0142o. Oczywi\u015bcie wy\u0142\u0105czam z tego grup\u0119 zaprzedan\u0105 politycznie \u00f3wczesnej w\u0142adzy<\/p>\n<\/blockquote>\n Jak chcia\u0142by pan, aby zapami\u0119tano Andrzeja Wajd\u0119? <\/p>\n Przede wszystkim chcia\u0142bym, aby pami\u0119\u0107 o Andrzeju Wajdzie opiera\u0142a si\u0119 na \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce \u0142\u0105czy\u0142 on powinno\u015b\u0107 artysty z powinno\u015bci\u0105 obywatela. Zawsze czu\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 za spos\u00f3b, w jaki sztuka wyra\u017ca polsko\u015b\u0107, i potrafi\u0142 przek\u0142ada\u0107 t\u0119 odpowiedzialno\u015b\u0107 na konkretne dzia\u0142ania. Nie by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 zamkni\u0119tym w \u015bwiecie estetyki \u2014 patrzy\u0142 w przysz\u0142o\u015b\u0107 i przejmowa\u0142 si\u0119 losem naszych nast\u0119pc\u00f3w. By\u0142 cz\u0142owiekiem g\u0142\u0119boko zaanga\u017cowanym w sprawy wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n I zdaje si\u0119, \u017ce r\u00f3wnie\u017c takim, kt\u00f3ry mia\u0142 talent do czytania momentu historycznego.<\/p>\n Tak by\u0142o. To by\u0142 talent, jemu osobi\u015bcie przypisany. Mia\u0142 t\u0119 zdolno\u015b\u0107, warto o tym pami\u0119ta\u0107 i warto te\u017c pami\u0119ta\u0107 o Andrzeju, nie tylko przy okazji rocznicy 100. urodzin<\/p>\n<\/blockquote>\n Andrzej WajdaMarcin Niemiec \/ Shutterstock<\/p>\n Krzysztof ZanussiMarcin Gadomski \/ AKPA<\/p>\n Dzi\u0119kujemy, \u017ce przeczyta\u0142a\u015b\/e\u015b nasz artyku\u0142 do ko\u0144ca. W serwisie Plejada.pl ka\u017cdego dnia piszemy o najwa\u017cniejszych wydarzeniach show-biznesowych. B\u0105d\u017a na bie\u017c\u0105co! Obserwuj<\/a> Plejad\u0119 w Google. Odwied\u017a nas tak\u017ce na Facebooku<\/a>, Instagramie<\/a>, YouTubie<\/a> oraz TikToku<\/a>.Chcesz podzieli\u0107 si\u0119 ciekawym newsem lub zaproponowa\u0107 temat? Skontaktuj si\u0119 z nami, pisz\u0105c maila na adres: plejada@redakcjaonet.pl<\/a>.![\"Andrzej](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/g8bk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy80NzYxZGQyYzhiZTEzMTEyODVmYjVjZTZmNmQ2M2UyNC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n\n
![\"Andrzej](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/dK-k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy82YzIwY2NhY2FhYWEyNmJlYjE5NTJhMDhiYzM3OTAwOS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n\n
![\"Andrzej](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/KhBk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9kNDA1OTg5NWIyNDNmMmQ1MGJlZDdmZjdhNWE4OTg2NC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n\n
\n
![\"Krzysztof](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/U98k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9lMmEyNzQwMGVjMTNmY2NhOWY1ZWQzZjc5ZWI4OWE1MS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n\n
\n
\n
![\"Krzysztof](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/TdZk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy85ZWU0ZmU2OGJkODRmMmQ3MDUzMjg3MzUzOTg4MzNhYS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n\n
\n
\n
\n
\n
![\"Andrzej](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/c-1k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zMmIwZDlkYWU1Njc5YzlhNzA2NjNmOWI0MTE2NTc3Ny5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n![\"Krzysztof](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/qAyk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy83ZWUzNmM0MzE0MWZiYThkZjQ5ZjMyMzliNWIwMzk1NS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n