{"id":295508,"date":"2026-03-08T14:14:21","date_gmt":"2026-03-08T14:14:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/295508\/"},"modified":"2026-03-08T14:14:21","modified_gmt":"2026-03-08T14:14:21","slug":"wieczne-chemikalia-sa-wokol-nas-edukatorka-zdrowotna-mamy-je-we-krwi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/295508\/","title":{"rendered":"Wieczne chemikalia s\u0105 wok\u00f3\u0142 nas. Edukatorka zdrowotna: mamy je we krwi"},"content":{"rendered":"

Tatiana Naklicka, Medonet.pl: Co to s\u0105 PFAS i dlaczego nazywa si\u0119 je „wiecznymi chemikaliami”?<\/p>\n

Sylwia Panek, edukatorka w zakresie zdrowego i ekologicznego stylu \u017cycia: PFAS, czyli dok\u0142adniej substancje per- i polifluoroalkilowe to ogromna grupa syntetycznych zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych, kt\u00f3re, cho\u0107 by\u0142y produkowane od lat 40. XX w., to dopiero w ostatnich latach wi\u0119cej si\u0119 o nich m\u00f3wi. Ich wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 \u2014 i problem \u2014 polega na bardzo silnym wi\u0105zaniu w\u0119giel-fluor. <\/p>\n

To jedno z najmocniejszych wi\u0105za\u0144 w chemii organicznej, dzi\u0119ki czemu te substancje s\u0105 niezwykle trwa\u0142e. Nie rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w \u015brodowisku przez setki lat, kumuluj\u0105 si\u0119 w wodzie, glebie, organizmach zwierz\u0105t i ludzi. Dlatego w\u0142a\u015bnie m\u00f3wi si\u0119 o nich „wieczne chemikalia” \u2014 bo raz wyprodukowane, praktycznie z nami zostaj\u0105.<\/p>\n

Najbardziej znany jest kwas perfluorooktanowy (PFOA), kt\u00f3ry przez lata u\u017cywany by\u0142 do produkcji pow\u0142oki PTFE.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo <\/p>\n

Czym s\u0105 PFAS i dlaczego nazywa si\u0119 je wiecznymi chemikaliami? <\/p>\n

Gdzie mo\u017cemy znale\u017a\u0107 PFAS w codziennym \u017cyciu? <\/p>\n

Jakie s\u0105 skutki zdrowotne zwi\u0105zane z PFAS? <\/p>\n

Co mo\u017cna zrobi\u0107, aby zmniejszy\u0107 ekspozycj\u0119 na PFAS w domu? <\/p>\n

Gdzie konkretnie mo\u017cemy znale\u017a\u0107 wieczne chemikalia?<\/p>\n

PFAS stosowano tam, gdzie potrzebna by\u0142a odporno\u015b\u0107 na wod\u0119, t\u0142uszcz, plamy i wysok\u0105 temperatur\u0119. Najcz\u0119stsze \u017ar\u00f3d\u0142a PFAS to: patelnie i naczynia z pow\u0142ok\u0105 nieprzywieraj\u0105c\u0105 (np. produkty z pow\u0142ok\u0105 PTFE), opakowania na \u017cywno\u015b\u0107 typu fast-food (papier odporny na t\u0142uszcz, pude\u0142ka na pizz\u0119, torebki na popcorn do mikrofali), odzie\u017c i buty wodoodporne, impregnowane kanapy, dywany i wyk\u0142adziny, kosmetyki (szczeg\u00f3lnie wodoodporne tusze do rz\u0119s i podk\u0142ady), niekt\u00f3re farby, lakiery, \u015brodki czyszcz\u0105ce i ga\u015bnice.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie ska\u017cenie \u015brodowiska jest tak du\u017ce, \u017ce PFAS obecne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c w wodzie pitnej i glebie. Dzi\u015b wiemy, \u017ce PFAS s\u0105 ju\u017c niemal wsz\u0119dzie \u2014 wykrywa si\u0119 je we krwi wi\u0119kszo\u015bci populacji.<\/p>\n

Jakie skutki zdrowotne s\u0105 dzi\u015b najlepiej udokumentowane w badaniach dotycz\u0105cych PFAS?<\/p>\n

Najlepiej udokumentowane skutki to podwy\u017cszony poziom cholesterolu<\/a>, zaburzenia funkcjonowania w\u0105troby, obni\u017cona odpowied\u017a immunologiczna (np. s\u0142absza reakcja na szczepienia), zaburzenia hormonalne, w tym wp\u0142yw na tarczyc\u0119<\/a>, obni\u017cona masa urodzeniowa dzieci, zwi\u0119kszone ryzyko niekt\u00f3rych nowotwor\u00f3w (szczeg\u00f3lnie nerki<\/a> i j\u0105der<\/a> \u2014 udowodnione g\u0142\u00f3wnie dla PFOA). <\/p>\n

Problem polega na tym, \u017ce PFAS to ogromna grupa zwi\u0105zk\u00f3w. Jedne zosta\u0142y lepiej przebadane, a o innych wci\u0105\u017c wiemy zbyt ma\u0142o. Do najgorszych stosowanych masowo „wiecznych chemikali\u00f3w” nale\u017ca\u0142 wspomniany wcze\u015bniej PFOA. <\/p>\n

\n

Je\u015bli kto\u015b m\u00f3wi, \u017ce pow\u0142oka PTFE „sama w sobie powoduje raka”, to jest to uproszczenie. <\/p>\n<\/blockquote>\n

Problemem by\u0142 przede wszystkim PFOA wykorzystywany w procesie produkcji, kt\u00f3ry zanieczyszcza\u0142 \u015brodowisko i nara\u017ca\u0142 pracownik\u00f3w oraz mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych teren\u00f3w.<\/p>\n

Obecnie PFOA jest zakazany, a do produkcji PTFE u\u017cywane s\u0105 inne „wieczne chemikalia”. Maj\u0105 kr\u00f3tsze \u0142a\u0144cuchy, s\u0105 zdrowsze. Czy jednak nieszkodliwe? Kr\u00f3tszy \u0142a\u0144cuch nie oznacza automatycznie braku ryzyka \u2014 oznacza raczej inny profil zagro\u017cenia. Niestety, badania pokazuj\u0105, \u017ce ilo\u015bci PFAS w okolicach fabryk s\u0105 wysokie, wi\u0119c wci\u0105\u017c dochodzi do zanieczyszczania \u015brodowiska tymi „wiecznymi substancjami”.<\/p>\n

Czy PFAS mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia lub ryzyko chor\u00f3b przewlek\u0142ych?<\/p>\n

To bardzo wa\u017cne pytanie. Tak jak wspomnia\u0142am wcze\u015bniej, PFAS to ogromna grupa substancji. Przez wiele lat by\u0142y dopuszczone do u\u017cycia bez jakichkolwiek obostrze\u0144. Dopiero ostatnie kilkana\u015bcie lat to wi\u0119cej bada\u0144 oraz odg\u00f3rne obostrzenia. Naukowcy wci\u0105\u017c sprawdzaj\u0105 te substancje, jak mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na nasze zdrowie. Szukaj\u0105 bezpieczniejszych zamiennik\u00f3w oraz rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 pom\u00f3c usun\u0105\u0107 je ze \u015brodowiska. Dlatego je\u015bli kto\u015b \u015bledzi ten temat to mo\u017ce zauwa\u017cy\u0107, \u017ce cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe doniesienia.<\/p>\n

W lutym 2026 r. opublikowane zosta\u0142y wyniki bada\u0144, kt\u00f3re sugeruj\u0105, \u017ce PFAS mog\u0105 przyspiesza\u0107 starzenie biologiczne, a grup\u0105 szczeg\u00f3lnie nara\u017con\u0105 s\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani. By\u0142o to badanie obserwacyjne, kt\u00f3re pokazuje zale\u017cno\u015b\u0107, ale nie dowodzi bezpo\u015bredniego zwi\u0105zku przyczynowo-skutkowego. Jednocze\u015bnie warto wspomnie\u0107, \u017ce analizowane markery starzenia w du\u017cym stopniu zale\u017cne s\u0105 od czynnik\u00f3w zwi\u0105zanych ze stylem \u017cycia.<\/p>\n

Przeczytaj wi\u0119cej na ten temat: „Wieczne chemikalia” dodaj\u0105 lat? Oto kto najszybciej si\u0119 starzeje<\/a><\/p>\n

Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w naszym otoczeniu s\u0105 „wieczne chemikalia”, ale s\u0105 te\u017c inne liczne substancje, kt\u00f3re mog\u0105 nam szkodzi\u0107, np. zwi\u0105zki endokrynnie czynne wp\u0142ywaj\u0105ce na dzia\u0142anie naszych uk\u0142ad\u00f3w hormonalnych. Oczywi\u015bcie, tam gdzie mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 warto ogranicza\u0107 nara\u017cenie, ale kluczowe jest to, jak \u017cyjemy. Je\u017celi dbamy o diet\u0119, aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 i sen, w\u00f3wczas nasze cia\u0142o b\u0119dzie lepiej radzi\u0142o sobie z zagro\u017ceniami.<\/p>\n

Jak przeci\u0119tny cz\u0142owiek mo\u017ce zmniejszy\u0107 swoj\u0105 ekspozycj\u0119 na PFAS w domu?<\/p>\n

S\u0105 kraje, w kt\u00f3rych PFAS s\u0105 ju\u017c od jakiego\u015b czasu zakazane w produktach maj\u0105cych kontakt z \u017cywno\u015bci\u0105. S\u0105 te\u017c firmy, kt\u00f3re same dobrowolnie odesz\u0142y od stosowania tych substancji. Problem polega na tym, \u017ce kiedy idziemy do restauracji typu fast-food lub sami kupujemy „papierowe” opakowania, to tam nikt nie podaje informacji, co zastosowano, aby ten papier sta\u0142 si\u0119 odporny na wod\u0119 i t\u0142uszcze. Dlatego tak ma\u0142o os\u00f3b zdawa\u0142o sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce nasze jedzenie mo\u017ce mie\u0107 kontakt z takimi substancjami.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c ma\u0142o kto zdaje sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce kupuj\u0105c do domu kanap\u0119 z plamoodporn\u0105 tapicerk\u0105, najprawdopodobniej pokryta jest preparatami na bazie PFAS. Przez wiele lat takie w\u0142a\u015bciwo\u015bci uzyskiwano przy u\u017cyciu PFAS i wci\u0105\u017c cz\u0119\u015b\u0107 producent\u00f3w z nich korzysta. Podobnie jest w przypadku wodoodpornej kurtki.<\/p>\n

Przeczytaj te\u017c: Podnosz\u0105 ryzyko raka w\u0105troby. Naukowcy odkryli, jak z nimi walczy\u0107<\/a><\/p>\n

Przy czym prawo si\u0119 zmienia \u2014 niekt\u00f3re z substancji s\u0105 zakazywane, a w przypadku innych wchodz\u0105 obostrzenia wskazuj\u0105ce na stosowan\u0105 ilo\u015b\u0107. Podobnie producenci \u2014 niekt\u00f3rzy odchodz\u0105 od stosowania tych substancji i informuj\u0105 nas o tym na etykietach swoich produkt\u00f3w lub w materia\u0142ach promocyjnych.<\/p>\n

Sami te\u017c mamy naprawd\u0119 du\u017cy wp\u0142yw. W praktyce polecam: zmian\u0119 naczy\u0144 \u2014 wybieranie stali nierdzewnej, \u017celiwa, szk\u0142a zamiast pow\u0142ok nieprzywieraj\u0105cych, ograniczenie jedzenia typu fast food i pakowanego w t\u0142uszczoodporne opakowania, unikanie impregnowanych tekstyli\u00f3w i spray\u00f3w plamo- oraz wodoodpornych, czytanie sk\u0142ad\u00f3w kosmetyk\u00f3w (trzeba szuka\u0107 nazw z „fluoro”, „perfluoro”, „PTFE”), odkurzanie i wietrzenie \u2014 cz\u0119\u015b\u0107 PFAS wi\u0105\u017ce si\u0119 z kurzem domowym. Pomocne mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c oczyszczacze powietrza.<\/p>\n

Nie chodzi o panik\u0119, lecz o \u015bwiadome ograniczanie ekspozycji tam, gdzie to mo\u017cliwe.<\/p>\n

Dlaczego temat PFAS sta\u0142 si\u0119 tak g\u0142o\u015bny dopiero w ostatnich latach?<\/p>\n

Sama po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142am o PFAS, gdy zg\u0142\u0119bia\u0142am temat pow\u0142oki PTFE. My\u015bl\u0119, \u017ce zwi\u0105zane z tym tematem procesy s\u0105dowe w USA przyczyni\u0142y si\u0119 do nag\u0142o\u015bnienia sprawy. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od rolnika, kt\u00f3remu zacz\u0119\u0142y umiera\u0107 krowy. M\u0119\u017cczyzna zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do prawnik\u00f3w, twierdz\u0105c, \u017ce wszystkiemu winne jest zanieczyszczenie \u015brodowiska, kt\u00f3rego dopu\u015bci\u0142a si\u0119 firma DuPont. Jednak w wyniku dochodzenia szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce problem jest znacznie powa\u017cniejszy. Histori\u0119 opisywano w wielu artyku\u0142ach, a nawet nakr\u0119cono na jej podstawie film „Mroczne wody” (2019).<\/p>\n

Obecnie mamy te\u017c lepsze metody badawcze, co pozwala lepiej zg\u0142\u0119bia\u0107 wp\u0142yw na zdrowie tych substancji oraz zanieczyszczenie \u015brodowiska.<\/p>\n

Warto te\u017c przeczyta\u0107: Co znajduje si\u0119 w deszczu? Alarmuj\u0105ce odkrycia. „Kolejna granica przekroczona”<\/a><\/p>\n

Czy problem z PFAS jest faktycznie tak powa\u017cny?<\/p>\n

Z perspektywy zdrowia publicznego \u2014 tak, to jeden z najpowa\u017cniejszych problem\u00f3w chemicznych naszych czas\u00f3w. Najgorsze jest to, \u017ce substancje te s\u0105 bardzo trwa\u0142e, wszechobecne i kumuluj\u0105 si\u0119 nie tylko w \u015brodowisku, ale i w naszych organizmach.<\/p>\n

Kiedy zacz\u0119to tworzy\u0107 i wykorzystywa\u0107 PFAS, uwa\u017cano je za prze\u0142omow\u0105 technologi\u0119. Niezaprzeczalnie s\u0105 bardzo u\u017cyteczne w wielu ga\u0142\u0119ziach przemys\u0142u. Niestety, jak w wielu innych przypadkach, nie brano pod uwag\u0119 konsekwencji ich stosowania. Poniewa\u017c nie by\u0142o natychmiastowego wp\u0142ywu na zdrowie, nie rozwa\u017cano ich szkodliwo\u015bci. Z czasem, kiedy pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze podejrzenia negatywnego wp\u0142ywu na zdrowie, pr\u00f3bowano ten fakt ukrywa\u0107.<\/p>\n

Teraz wiemy ju\u017c wi\u0119cej, ale czasami zbyt d\u0142ugo musimy czeka\u0107 na odpowiednie rozporz\u0105dzenia, kt\u00f3re ogranicz\u0105 wp\u0142yw tych substancji na nasze zdrowie. Dlatego uwa\u017cam, \u017ce najlepszym rozwi\u0105zaniem jest stopniowe zmniejszanie ekspozycji tam, gdzie sami mamy tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107.<\/p>\n

Ekspertka: <\/p>\n

Sylwia Panek \u2014 edukatorka w zakresie zdrowego i ekologicznego stylu \u017cycia, autorka poradnik\u00f3w o prowadzeniu zdrowego domu oraz tw\u00f3rczyni bloga i profilu @wzdrowymdomu. Od lat pomaga upraszcza\u0107 codzienno\u015b\u0107 i ogranicza\u0107 ekspozycj\u0119 na szkodliwe substancje w otoczeniu domowym. Pisze i szkoli na temat mikroplastiku, PFAS, zwi\u0105zk\u00f3w endokrynnie czynnych oraz chemii w produktach codziennego u\u017cytku. Pokazuje, jak ma\u0142ymi krokami wprowadza\u0107 zmiany, kt\u00f3re realnie wp\u0142ywaj\u0105 na zdrowie i \u015brodowisko.<\/p>\n

\"Sylwia \"MedonetPRO <\/p>\n

MedonetPRO OnetPremiumMedonet<\/p>\n

Tre\u015bci z serwisu Medonet maj\u0105 na celu polepszenie, a nie zast\u0105pienie, kontaktu pomi\u0119dzy U\u017cytkownikiem a jego lekarzem. Serwis ma charakter wy\u0142\u0105cznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem si\u0119 do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczeg\u00f3lno\u015bci medycznych, zawartych w Serwisie nale\u017cy bezwzgl\u0119dnie skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Tatiana Naklicka, Medonet.pl: Co to s\u0105 PFAS i dlaczego nazywa si\u0119 je „wiecznymi chemikaliami”? Sylwia Panek, edukatorka w…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":295509,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[14],"tags":[32,33,28208,48363,42025,27,34,35,28,31,48,25,46,40,41,47,196,28209,80,7397,29,30,26,82,83,84,2216],"class_list":["post-295508","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-swiat","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-chemikalia","tag-dlugosc_zycia","tag-float_tst1","tag-headlines","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-nat_styl","tag-news","tag-omp","tag-polish","tag-polski","tag-screening_general","tag-styl_zycia","tag-substancje_chemiczne","tag-swiat","tag-tluszcze","tag-top-stories","tag-topstories","tag-wiadomosci","tag-world","tag-world-news","tag-worldnews","tag-zdrowie_dla_kazdego"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116193975680153697","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/295508","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=295508"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/295508\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/295509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=295508"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=295508"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=295508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}