{"id":31053,"date":"2025-10-04T09:42:15","date_gmt":"2025-10-04T09:42:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/31053\/"},"modified":"2025-10-04T09:42:15","modified_gmt":"2025-10-04T09:42:15","slug":"radziecki-kwadrat-byl-biala-plama-na-mapie-legnicy-zostala-po-nich-sauna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/31053\/","title":{"rendered":"Radziecki Kwadrat by\u0142 bia\u0142\u0105 plam\u0105 na mapie Legnicy. &#8222;Zosta\u0142a po nich sauna&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>Kiedy sowieccy \u017co\u0142nierze spakowali manatki, wsiedli do poci\u0105g\u00f3w i odjechali wreszcie do siebie, Iwona mia\u0142a 10 lat. Czasy ich pobytu pami\u0119ta ca\u0142kiem nie\u017ale. Pierwsze do g\u0142owy przychodz\u0105 jej utarczki z rosyjskimi dzie\u0107mi.<\/p>\n<p>Mieszka\u0142a wtedy niedaleko Kwadratu. Chodzi\u0142a z kole\u017cankami i kolegami pod mur; wyd\u0142ubywali dziury w betonie i podgl\u0105dali, co dzieje si\u0119 po drugiej, zakazanej stronie. A kiedy pojawia\u0142y si\u0119 po niej tamte dzieci, przekrzykiwali si\u0119 wyzwiskami i rzucali do siebie kamieniami ponad ogrodzeniem.<\/p>\n<p>\u2014 Kiedy\u015b obrzucali\u015bmy nawet wojskowy konw\u00f3j jad\u0105cy przez miasto \u2014 przypomina sobie w trakcie naszej rozmowy.<\/p>\n<p>\u2014 Jako\u015b nie. Jak to dzieci. Zreszt\u0105 \u017co\u0142nierze nie reagowali. Chcieli dobrze \u017cy\u0107 z miejscowymi.<\/p>\n<p>Tego rodzaju lepsze lub gorsze wspomnienia ma ka\u017cdy nieco starszy mieszkaniec Legnicy. W dolno\u015bl\u0105skim mie\u015bcie od razu po II wojnie \u015bwiatowej ulokowa\u0142 si\u0119 pot\u0119\u017cny garnizon radzieckiej armii. Przez ponad 40 lat kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy Sowiet\u00f3w \u017cy\u0142o tu obok kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy Polak\u00f3w. Ostatni \u017co\u0142nierz odjecha\u0142 na wsch\u00f3d dopiero 16 wrze\u015bnia 1993 r.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Legnica zyska\u0142a miano &#8222;Ma\u0142ej Moskwy&#8221;, na dobre utrwalone w kulturze <a href=\"https:\/\/kultura.onet.pl\/film\/wiadomosci\/mala-moskwa-wielkie-serce-o-filmie-mala-moskwa\/8dp2hfz\" id=\"19e378ca-563d-4595-ac77-36346c68bb81\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">dzi\u0119ki filmowi o tym samym tytule<\/a>. Dzi\u015b nie wszystkim podoba si\u0119 to okre\u015blenie, ale trzeba przyzna\u0107, \u017ce ma solidne podstawy. Sowieci po wojnie zaj\u0119li jedn\u0105 trzeci\u0105 zabudowa\u0144 w mie\u015bcie.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Wojskowi przyje\u017cd\u017cali do Polski z ca\u0142ymi rodzinami. Nale\u017ca\u0142y do nich nie tylko koszary i magazyny, ale te\u017c domy, kamienice i bloki mieszkalne. Mieli swoje w\u0142asne szko\u0142y, kina, kawiarnie i sklepy. Te ostatnie szczeg\u00f3lnie zapad\u0142y w pami\u0119\u0107 polskim mieszka\u0144com.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Czego tam nie by\u0142o! Cuda \u2014 m\u00f3wi Iwona. \u2014 Przepyszne s\u0142odycze, czekolada. Kolorowe zeszyty, pachn\u0105ce gumki, takie \u0142adne temper\u00f3wki. U nas wtedy takich nie by\u0142o. No i dzia\u0142 mi\u0119sny. Mieli pe\u0142no mi\u0119sa na p\u00f3\u0142kach.<\/p>\n<p>Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Rosyjskie sklepy w teorii by\u0142y tylko dla Rosjan. W praktyce Polakom, z\u0142aknionym produkt\u00f3w w kryzysowych latach 80., udawa\u0142o si\u0119 w nich zaopatrywa\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby. Iwona chodzi\u0142a tam z babci\u0105, kt\u00f3ra opiekowa\u0142a si\u0119 dzieckiem radzieckiego oficera i w ramach zap\u0142aty dostawa\u0142a od niego przepustki. Inni opowiadaj\u0105, \u017ce przemykali obok wchodz\u0105cych do sklep\u00f3w rosyjskich rodzin, albo korzystali z wyrozumia\u0142o\u015bci stra\u017cnik\u00f3w, kt\u00f3rzy odwracali wzrok w inn\u0105 stron\u0119.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Ojciec sam mnie wysy\u0142a\u0142 po mi\u0119so. Skakali\u015bmy z kolegami przez p\u0142ot. Stra\u017cnicy na dzieci za bardzo nie zwracali uwagi. A w \u015brodku sklepu nikt ju\u017c nie pyta\u0142, czy jeste\u015b Polak czy Rusek \u2014 wspomina Grzegorz, inny legniczanin, kt\u00f3rego spotykamy na spacerze w pobli\u017cu dawnego Kwadratu.<\/p>\n<p>ZUS zamiast radzieckiego sztabu<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Sowieci byli rozrzuceni po ca\u0142ym mie\u015bcie, ale dobitnym symbolem ich obecno\u015bci w Legnicy <a href=\"https:\/\/podroze.onet.pl\/ciekawe\/legnica-co-zostalo-z-malej-moskwy-relacja\/tljpmmm\" id=\"ef242475-112c-4a02-9801-2f78a8b9ba6b\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie Kwadrat<\/a>. Cz\u0119\u015b\u0107 dzielnicy Tarnin\u00f3w zosta\u0142a ogrodzona murem, wewn\u0105trz kt\u00f3rego zamieszkali radzieccy genera\u0142owie i wa\u017cniejsi oficerowie. Licz\u0105cy 39 ha powierzchni Kwadrat przez kilka dekad by\u0142 bia\u0142\u0105 plam\u0105 na mapie miasta. Zakaz wst\u0119pu mieli nie tylko Polacy, ale nawet ni\u017csi rang\u0105 Sowieci.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Id\u0119 ulicami Legnicy, szukaj\u0105c pozosta\u0142o\u015bci s\u0142ynnego muru. W wi\u0119kszo\u015bci zosta\u0142 rozebrany, ale gdzieniegdzie do dzi\u015b s\u0142u\u017cy za p\u0142ot prywatnych posesji. \u0141atwo go przeoczy\u0107. Betonowe p\u0142yty s\u0105 szare i przybrudzone, si\u0119gaj\u0105 niewiele ponad g\u0142ow\u0119. Wygl\u0105daj\u0105 bardziej jak stare ogrodzenie podmiejskiego warsztatu ni\u017c mur ochraniaj\u0105cy generalicj\u0119 radzieckiej armii. Historyczne pochodzenie zdradza przede wszystkim kszta\u0142t, na kt\u00f3ry uwag\u0119 zwr\u00f3ci\u0142 mi miejscowy historyk: betonowe fasady odlane s\u0105 w formie przypominaj\u0105cej kostk\u0119 czekolady.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Zaznaczam na mapie napotkane &#8222;kostki czekolady&#8221;, pr\u00f3buj\u0105c odtworzy\u0107 zasi\u0119g radzieckiej zony. Za nic nie chce mi si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 w ca\u0142o\u015b\u0107. Niewiele pomaga pytanie o rad\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w. Wskazuj\u0105 kierunki, ale gdzie dok\u0142adnie zaczyna\u0142a si\u0119 strefa rosyjska, a gdzie ko\u0144czy\u0142a si\u0119 strefa polska? Tu wersje si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 i wydaj\u0105 wzajemnie sobie zaprzecza\u0107.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/VhSk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy85YzU0YTgwYzc1Mjc3MjY5NGJmOTBlZjM0MGM1MWY2Yi5qcGeRlQLNB.jpeg\" height=\"529\" width=\"940\" alt=\"Fragment muru okalaj\u0105cego Kwadrat w Legnicy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/><\/p>\n<p>Fragment muru okalaj\u0105cego Kwadrat w Legnicy\u017br\u00f3d\u0142o: Onet \/ Marcin Terlik<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Wreszcie wygrzebuj\u0119 w internecie stary plan. Okazuje si\u0119, \u017ce Kwadrat zupe\u0142nie nie przypomina\u0142 kwadratu. To skomplikowany wielok\u0105t, zw\u0119\u017caj\u0105cy si\u0119 w jednym i rozszerzaj\u0105cy si\u0119 w innych miejscach, \u0142ami\u0105cy zygzakiem na niemal ka\u017cdym skrzy\u017cowaniu. Trudno zgadn\u0105\u0107, sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 akurat taka nazwa.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Pewne jest, \u017ce centralnym punktem Kwadratu by\u0142 okaza\u0142y budynek przy ul. Grabskiego. Niemcy zbudowali go, by s\u0142u\u017cy\u0142 dow\u00f3dztwu dywizji Wehrmachtu. Po wojnie Sowieci zaadaptowali go na swoje potrzeby i umie\u015bcili w nim dow\u00f3dztwo ca\u0142ej P\u00f3\u0142nocnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej, snuj\u0105c tu plany uderze\u0144 na Zach\u00f3d w wypadku III wojny \u015bwiatowej. Lokalna pog\u0142oska m\u00f3wi, \u017ce w piwnicach trzymali rakiety z broni\u0105 atomow\u0105, cho\u0107 historycy odnosz\u0105 si\u0119 do tych opowie\u015bci z pob\u0142a\u017cliwym u\u015bmiechem.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Dzi\u015b w dawnych sztabach niemieckiego i radzieckiego wojska ulokowa\u0142 si\u0119 polski Zak\u0142ad Ubezpiecze\u0144 Spo\u0142ecznych. Legnickie muzeum organizuje w nim historyczne wycieczki pod has\u0142em &#8222;Tajemnice gmachu ZUS&#8221;.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/cJ5k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9iOTBkMGU4N2M3NmIzODYyMTAyZThhZmY0OGE0ZGY4NS5qcGeRlQLNB.jpeg\" height=\"529\" width=\"940\" alt=\"Budynek ZUS-u w Legnicy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/><\/p>\n<p>Budynek ZUS-u w Legnicy\u017br\u00f3d\u0142o: Onet \/ Marcin Terlik<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Kwadrat to jednak przede wszystkim bogate rezydencje, po\u0142o\u017cone mi\u0119dzy ZUS-em a centrum miasta. To najlepiej zachowana cz\u0119\u015b\u0107 przedwojennej Legnicy. Star\u00f3wka zosta\u0142a tragicznie zniszczona w maju 1945 r., gdy czerwonoarmi\u015bci postanowili uczci\u0107 zwyci\u0119stwo nad III Rzesz\u0105 &#8222;pochodniami zwyci\u0119stwa&#8221; \u2014 czyli podpalaniem kamienic w zdobytym niemieckim mie\u015bcie. Po\u0142o\u017cony tu\u017c obok willowy Tarnin\u00f3w ustrzeg\u0142 si\u0119 destrukcji. To tu ulokowali si\u0119 na kilkadziesi\u0105t lat radzieccy oficerowie.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Rozleg\u0142e, dwupi\u0119trowe domy stoj\u0105 przy brukowanych ulicach. Maj\u0105 spadziste dachy, wie\u017cyczki i rze\u017abione w drewnie balkony. Budowali je w XIX i na pocz\u0105tku XX w. niemieccy urz\u0119dnicy, kupcy, bankierzy: elita Liegnitz, jak w\u00f3wczas nazywa\u0142a si\u0119 Legnica.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Po okresie sowieckiego Kwadratu domy przej\u0119li Polacy \u2014 ci, kt\u00f3rzy na pocz\u0105tku lat 90. mieli pieni\u0105dze na wykup i remont. Dzi\u015b poza prywatnymi mieszkaniami znajduj\u0105 si\u0119 tu seminarium duchowne, niepubliczne przedszkole, elegancka restauracja, kancelarie prawne, gabinety lekarskie i dentystyczne.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/wm1k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy84ZTdmMTJlNWFhM2NjZmFmNzgwZjg2MWY2M2VjMzIyNC5qcGeRlQLNB.jpeg\" height=\"529\" width=\"940\" alt=\"Willa w dawnym Kwadracie w Legnicy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/><\/p>\n<p>Willa w dawnym Kwadracie w Legnicy\u017br\u00f3d\u0142o: Onet \/ Marcin Terlik<\/p>\n<p> &#8222;Szabrowali nasi, \u017ce g\u0142owa ma\u0142a&#8221;<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Przejmowanie radzieckiego mienia to w Legnicy dosy\u0107 kontrowersyjny temat. W miar\u0119 wycofywania si\u0119 sowieckich wojsk miasto dosta\u0142o kilkaset budynk\u00f3w mieszkalnych. Wydzielone lokale by\u0142y potem sprzedawane w przetargach polskim mieszka\u0144com. W wi\u0119kszo\u015bci by\u0142y w kiepskim stanie.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Chodzi\u0142em wtedy po r\u00f3\u017cnych kamienicach. Szuka\u0142em mieszkania, kt\u00f3re by mi odpowiada\u0142o \u2014 opowiada Grzegorz. \u2014 W niekt\u00f3rych to nawet drzwi nie by\u0142o, tylko same futryny. Powyrywane by\u0142y okna i pod\u0142ogi.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Jedna wersja m\u00f3wi, \u017ce to odje\u017cd\u017caj\u0105cy Rosjanie zdewastowali pozostawiane za sob\u0105 lokale. Palili deskami z pod\u0142\u00f3g, z\u0142o\u015bliwie niszczyli urz\u0105dzenia. Druga wersja jest trudniejsza do zaakceptowania. Wed\u0142ug niej, tak jak w 1945 r., do opuszczanych mieszka\u0144 ruszyli polscy szabrownicy. Wykorzystali kr\u00f3tki okres, w kt\u00f3rym nieruchomo\u015bci nie by\u0142y ju\u017c radzieckie, ale nie sta\u0142y si\u0119 jeszcze tak naprawd\u0119 polskie.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/hXGk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9jNzk5MTdmMzkxNmJiODg2NWIxN2FlNzY0YjUyMWU3Yy5qcGeRlQLNB.jpeg\" height=\"529\" width=\"940\" alt=\"Grzegorz przed kamienic\u0105 w pobli\u017cu Kwadratu w Legnicy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/><\/p>\n<p>Grzegorz przed kamienic\u0105 w pobli\u017cu Kwadratu w Legnicy\u017br\u00f3d\u0142o: Onet \/ Marcin Terlik<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Jak dosta\u0142em mieszkanie i przyszed\u0142em je pierwszy raz obejrze\u0107, by\u0142y jeszcze grzejniki na \u015bcianach. Za dwa dni przychodz\u0119: nie ma, wyci\u0119te \u2014 wspomina Marek, kt\u00f3ry na pocz\u0105tku lat 90. kupi\u0142 lokal w poradzieckiej kamienicy. \u2014 Na pocz\u0105tku te lokale nie by\u0142y w \u017caden spos\u00f3b zabezpieczone. Klatki by\u0142y pootwierane. Szabrowali nasi, \u017ce g\u0142owa ma\u0142a. Na z\u0142om to brali czy gdzie\u015b.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Po Rosjanach zosta\u0142 wielki ba\u0142agan i tyle. Wszystko by\u0142o do generalnego remontu \u2014 dodaje.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Podobnie tamten okres wspomina Wies\u0142aw, kt\u00f3ry mieszka w szeregowcu na obrze\u017cach dawnego Kwadratu. Jego dom to nie generalska willa, stacjonowali w nim raczej oficerowie \u015bredniego stopnia. \u2014 Wiadomo, \u017ce Rosjanie nie chuchali i nie dmuchali na te mieszkania. To byli \u017co\u0142nierze, przyje\u017cd\u017cali tu tylko na pi\u0119\u0107 lat, potem ich wysy\u0142ali dalej. Przy czym utrzymywali to w normalnym stanie \u2014 ocenia.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Nie, \u017cebym chcia\u0142 dezawuowa\u0107 Polak\u00f3w, ale do tego zniszczenia to r\u0119ki troch\u0119 przy\u0142o\u017cyli\u015bmy. W moim domu akurat stacjonowali polscy wartownicy, wi\u0119c si\u0119 jako\u015b uchowa\u0142. W innych wszystko kradli. Kaloryfery na z\u0142om, okna na opa\u0142. Szaber by\u0142.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Mieszkaj\u0105ca nieopodal Barbara wspomina, \u017ce w jej domu po Rosjanach zosta\u0142a nawet sauna. Urz\u0105dzili j\u0105 w piwnicy, ko\u0142o niej zrobili malutki basen. \u2014 Jako\u015b to starali si\u0119 utrzymywa\u0107. Wida\u0107 by\u0142o na przyk\u0142ad, \u017ce zrobili remont stropu. S\u0142ysza\u0142am opowie\u015bci, \u017ce palili pod\u0142ogami, ale u nas tak nie by\u0142o \u2014 zaznacza.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ikKk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9kNzQzNmVhZWNkN2RkZWE1NmU5MGQxN2QxNDNhZDZjOC5wbmeRlQLNA.jpeg\" height=\"529\" width=\"940\" alt=\"Willa w dawnym Kwadracie w Legnicy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--vertical\"\/><\/p>\n<p>Willa w dawnym Kwadracie w Legnicy\u017br\u00f3d\u0142o: Onet \/ Marcin Terlik<\/p>\n<p> Niemiecki jesion pod rosyjskim linoleum<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Romana spotykam w samym \u015brodku Kwadratu. Zatrzyma\u0142 samoch\u00f3d przy brukowanej ulicy i wchodzi do jednego z poniemieckich dom\u00f3w. \u2014 Chce pan porozmawia\u0107 o przejmowaniu mienia po Rosjanach? To pan dobrze trafi\u0142. Ja si\u0119 tym przejmowaniem zajmowa\u0142em. Zamieszka\u0142em tu jako pierwszy z Polak\u00f3w \u2014 m\u00f3wi mi, wyci\u0105gaj\u0105c z auta zakupy i zaprasza przez metalow\u0105 bram\u0119 do \u015brodka.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">W okresie ustrojowej transformacji Roman by\u0142 radc\u0105 prawnym, kt\u00f3rym jest zreszt\u0105 do dzi\u015b. Pracowa\u0142 w sejmiku wojew\u00f3dzkim, zna\u0142 najwa\u017cniejszych lokalnych polityk\u00f3w. Zna\u0142 te\u017c radzieckich wojskowych. Wcze\u015bniej, w latach 80., by\u0142 prokuratorem w wydziale przest\u0119pstw zagranicznych.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Jakich zagranicznych? Nie by\u0142o wtedy w Polsce Du\u0144czyk\u00f3w czy Amerykan\u00f3w, byli Ruscy i my. Wi\u0119c zajmowa\u0142em si\u0119 sprawami, \u017ce oni kogo\u015b rozjechali, albo w\u0142amali si\u0119 gdzie\u015b do sklepu, albo my\u015bmy im mord\u0119 obili. Takie tam pierdolety. No i oni mnie z tamtych czas\u00f3w zapami\u0119tali \u2014 opowiada. By\u0142 naturalnym kandydatem na prawnika odpowiedzialnego za transfer nieruchomo\u015bci od radzieckiej armii do polskich w\u0142adz.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Siedzimy na kanapie w eleganckim salonie. Na kominku stoj\u0105 gipsowe popiersia, okna wychodz\u0105 na stary, zacieniony ogr\u00f3d. Roman, t\u0142umacz\u0105c meandry transformacji, przypomina, \u017ce jeste\u015bmy w zag\u0142\u0119biu miedziowym. Tutaj lokaln\u0105 polityk\u0105 trz\u0119s\u0142y i nadal trz\u0119s\u0105 kopalnie.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Niech pan nie wierzy w jakie\u015b wielkie historie. U nas wojewoda i marsza\u0142ek to byli g\u00f3rnicy, po tamtej stronie siedzieli ruscy genera\u0142owie. W\u00f3da si\u0119 la\u0142a na spotkaniach i przy niej si\u0119 robi\u0142o &#8222;dogowor&#8221;. Rosjanie tacy ju\u017c s\u0105, powiedzia\u0142bym: bardzo witalni. Jak im si\u0119 powiedzia\u0142o: &#8222;Wowa, no nie pizdzij, no daj nam&#8221;, to on m\u00f3wi\u0142: &#8222;to masz&#8221;. Jak chcieli\u015bmy 800 mieszka\u0144 i genera\u0142 us\u0142ysza\u0142, \u017ce to dla nauczycieli, da\u0142 1200. Zreszt\u0105 oni ju\u017c tak mniej wi\u0119cej od 1988 r. wiedzieli, \u017ce to koniec i \u017ce b\u0119d\u0105 musieli wszyscy wyjecha\u0107.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/mGyk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy81YTdlYzAxNmMwNzc2MDAzZmJlZjA1NjQzMTVkZGQxNi5qcGeRlQLNB.jpeg\" height=\"529\" width=\"940\" alt=\"Roman w swoim mieszkaniu w dawnym Kwadracie w Legnicy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/><\/p>\n<p>Roman w swoim mieszkaniu w dawnym Kwadracie w Legnicy\u017br\u00f3d\u0142o: Onet \/ Marcin Terlik<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Roman oprowadza mnie po swoim mieszkaniu. W latach 90. kupi\u0142 dwa pi\u0119tra w willi, kt\u00f3ra przed wojn\u0105 mia\u0142a nale\u017ce\u0107 do rodziny Ericha Ludendorffa, niemieckiego genera\u0142a z I wojny \u015bwiatowej, puczysty i wsp\u00f3lnika Hitlera. Potem przez ponad cztery dekady w domu stacjonowali radzieccy oficerowie.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Rosjanie to uratowali te domy \u2014 zaznacza gospodarz. Cho\u0107 niekoniecznie zrobili to celowo. \u2014 U nich remont polega\u0142 na tym, \u017ce jak co\u015b im nie pasowa\u0142o, k\u0142adli linoleum i malowali farb\u0105. A potem na to kolejn\u0105 warstw\u0119 \u2014 t\u0142umaczy Roman. Kiedy kupi\u0142 mieszkanie, robotami zaj\u0105\u0142 si\u0119 jego ojciec, przedwojenny mistrz stolarski.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Przyszed\u0142 ze swoim wykonawc\u0105. I ten wykonawca zacz\u0105\u0142 odrywa\u0107 brech\u0105 to linoleum z pod\u0142ogi. Tam by\u0142o 7-8 centymetr\u00f3w r\u00f3\u017cnych warstw. Ojciec powiedzia\u0142: &#8222;o, tu b\u0119dzie nie\u017ale&#8221;. I tak by\u0142o. Spod linoleum wy\u0142oni\u0142y si\u0119 te niemieckie deski, sosna i jesion. Ojciec z wykonawcami je wyczy\u015bcili i pomalowali. To by\u0142o co\u015b pi\u0119knego. Bursztynowe, b\u0142yszcz\u0105ce, niepowtarzalne.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Faktycznie, przedwojenne wylakierowane deski le\u017c\u0105 na pod\u0142ogach w ca\u0142ym domu. Uchowa\u0142y si\u0119 te\u017c poniemieckie drzwi, okna i schody. Wszystko drewniane i odnowione. Roman m\u00f3wi, \u017ce remont zaj\u0105\u0142 mu 20 lat.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ZHlk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy84MDcxYWQwZDY4MzQ0OWI2ODE0MmE2OTA1M2IwNTJlOS5qcGeRlQLNB.jpeg\" height=\"529\" width=\"940\" alt=\"Dawny mur w Kwadracie w Legnicy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/><\/p>\n<p>Dawny mur w Kwadracie w Legnicy\u017br\u00f3d\u0142o: Onet \/ Marcin Terlik<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Ca\u0142y dom urz\u0105dzony jest w starym stylu. Pod wysokim sufitem stiuki i kryszta\u0142owe \u017cyrandole, na \u015bcianach obrazy w rze\u017abionych ramach, w ka\u017cdym pokoju ciemne, zdobione meble typu antyk. Pytam, czy one te\u017c zosta\u0142y przechowane przez Sowiet\u00f3w z czas\u00f3w, gdy po pokojach przechadzali si\u0119 Ludendorffowie. \u2014 Nie, to ju\u017c my kupili\u015bmy \u2014 odpowiada Roman. \u2014 Po Rosjanach zosta\u0142y jakie\u015b meble, ale to nie by\u0142y \u017cadne cenne, poniemieckie. Zwyk\u0142e takie pa\u017adzierzaki. Oni to brali w polskich sklepach. Powyrzucali\u015bmy je wszystkie.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Jak si\u0119 \u017cyje w willi, kt\u00f3ra jest jednocze\u015bnie poniemiecka i poradziecka? Roman nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to dobre budownictwo. \u2014 Jest ch\u0142odno ca\u0142e lato. Kiedy na zewn\u0105trz s\u0105 upa\u0142y po 35 stopni, tu mamy maksymalnie 23. Natomiast w zimie jest bardzo sympatycznie. Zu\u017cycie gazu jest niewielkie \u2014 u\u015bmiecha si\u0119 gospodarz. \u2014 Mieszka si\u0119 wygodnie.<\/p>\n<p>Wielka p\u0142yta prosto z Leningradu   <\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Kwadrat to nie tylko poniemieckie rezydencje przy zadrzewionych ulicach. Na skraju ogrodzonej strefy Sowieci postawili &#8222;leningrady&#8221;, czyli wielopi\u0119trowe bloki z\u0142o\u017cone z gotowych element\u00f3w produkowanych w \u00f3wczesnym Leningradzie. Radziecka wersja naszej wielkiej p\u0142yty. Poza Legnic\u0105 tego typu budynki mo\u017cna znale\u017a\u0107 w Polsce m.in. w Gda\u0144sku czy Szczecinie.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/W50k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8wNDc4MDE4ZmM0NzRjZDc0MmIxYWY1ZjJiNzI1OTg1Ny5qcGeRlQLNB.jpeg\" height=\"529\" width=\"940\" alt=\"Bloki leningrady w Legnicy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/><\/p>\n<p>Bloki leningrady w Legnicy\u017br\u00f3d\u0142o: Onet \/ Marcin Terlik<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Dzi\u015b w leningradach, tak jak w ca\u0142ym Kwadracie, mieszkaj\u0105 Polacy. Jednym z nich jest Dariusz, hutnik z Huty Miedzi &#8222;Legnica&#8221;. Spotykam go, gdy w s\u0142oneczne przedpo\u0142udnie idzie do swojego ogr\u00f3dka dzia\u0142kowego, po\u0142o\u017conego tu\u017c obok osiedla. Zagaduj\u0119 o radzieckie budownictwo.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Rozk\u0142ad jest wygodny, jedno, dwu, trzy pokojowe, wi\u0119c takie uniwersalne mieszkania. Kuchnie widne \u2014 odpowiada Dariusz. \u2014 Ja mam kuchni\u0119 akurat od zachodu, a pokoje od wschodu, wi\u0119c s\u0142o\u0144ce jest z jednej i drugiej strony. Dobrze zaprojektowane. Jest balkon, mam dwie koteczki, kt\u00f3re na nim siedz\u0105, maj\u0105 raj. Wszystko jest jak w nowoczesnym budownictwie.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Xj8k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy82ZmIxNmU3NWRjY2JmZTlmN2NjYmFiZTNhY2FjNTUxNC5qcGeRlQLNB.jpeg\" height=\"529\" width=\"940\" alt=\"Dariusz na osiedlu blok\u00f3w w Legnicy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/><\/p>\n<p>Dariusz na osiedlu blok\u00f3w w Legnicy\u017br\u00f3d\u0142o: Onet \/ Marcin Terlik<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">\u2014 Dobre jest to, \u017ce klatki s\u0105 szerokie. Nie ma problemu z przenoszeniem rzeczy \u2014 t\u0142umaczy. \u2014 Og\u00f3lnie fajnie si\u0119 mieszka, bo jest du\u017co zieleni. Mo\u017cna spotka\u0107 sarenki, dziki, zaj\u0105czki, daniele. \u0141adne osiedle \u2014 dodaje. Tu\u017c za leningradami zaczyna si\u0119 miejski las. Do niewielkiego jeziorka w\u015br\u00f3d drzew jest kilka krok\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Pytam o &#8222;ma\u0142\u0105 Moskw\u0119&#8221;. Czy podoba mu si\u0119, \u017ce taka nazwa przylgn\u0119\u0142a do Legnicy? \u2014 Powiem panu tak, dobrze jest zna\u0107 histori\u0119. Oni te\u017c gin\u0119li o te ziemie, tak jak i Polacy. Z drugiej strony to by\u0142o taka rusyfikacja. Zablokowali nas troch\u0119 przysz\u0142o\u015bciowo \u2014 odpowiada Dariusz. \u2014 Ale sama nazwa mi nie przeszkadza. Jaka\u015b historia niech zostanie.<\/p>\n<p class=\"ods-c-paragraph\">Chcesz porozmawia\u0107 z autorem? Napisz: marcin.terlik@redakcjaonet.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kiedy sowieccy \u017co\u0142nierze spakowali manatki, wsiedli do poci\u0105g\u00f3w i odjechali wreszcie do siebie, Iwona mia\u0142a 10 lat. Czasy&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":31054,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[56,32,33,36,37,27,34,35,9159,9160,28,31,48,25,46,42,38,40,39,41,87,47,29,30,341,26,161,987],"class_list":{"0":"post-31053","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-article_premium","9":"tag-breaking-news","10":"tag-breakingnews","11":"tag-featured-news","12":"tag-featurednews","13":"tag-headlines","14":"tag-latest-news","15":"tag-latestnews","16":"tag-legnica","17":"tag-mieszkam_w_polsce","18":"tag-naglowki","19":"tag-najwazniejsze-artykuly","20":"tag-nat_styl","21":"tag-news","22":"tag-omp","23":"tag-pl","24":"tag-poland","25":"tag-polish","26":"tag-polska","27":"tag-polski","28":"tag-rosja","29":"tag-screening_general","30":"tag-top-stories","31":"tag-topstories","32":"tag-tylko_w_onecie","33":"tag-wiadomosci","34":"tag-wojsko","35":"tag-zwiazek_radziecki"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31053","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31053"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31053\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31054"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}