D\u0142ugo by\u0142y dobrze strze\u017conym skarbem. Teraz ameryka\u0144skie Archiwum Narodowe udost\u0119pni\u0142o w internecie \u2014 w du\u017cej mierze zachowane \u2014 kartoteki cz\u0142onkowskie NSDAP (Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotnik\u00f3w, partii nazistowskiej istniej\u0105cej w latach 1920-1945).<\/p>\n
„Historyczna sensacja” <\/p>\n
Jak informuje „Der Spiegel”, na stronie archiwum mo\u017cna od kilku dni przegl\u0105da\u0107 „miliony kart z nazwiskami, datami urodzenia, numerami cz\u0142onkowskimi, datami przyst\u0105pienia oraz cz\u0119\u015bciowo tak\u017ce zdj\u0119ciami portretowymi narodowo-socjalistycznych towarzyszy i towarzyszek partyjnych”. Wej\u015bcie na stron\u0119 bywa trudne, „prawdopodobnie z powodu zbyt du\u017cej liczby zapyta\u0144” \u2014 pisze niemiecki tygodnik, nazywaj\u0105c publikacj\u0119 akt „historyczn\u0105 sensacj\u0105”.<\/p>\n
Publikacja daje wgl\u0105d \u2014 cho\u0107 niekompletny, bo nie zachowa\u0142o si\u0119 sto procent kartotek \u2014 w akta tych Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy do 1945 r. przynajmniej na papierze wspierali rz\u0105dy i zbrodnie nazist\u00f3w.<\/p>\n
Kartoteki cz\u0142onk\u00f3w NSDAP zosta\u0142y w pe\u0142ni udost\u0119pnione po raz pierwszy od czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej. Mo\u017cna je przegl\u0105da\u0107 bez rejestracji. „To, o czym w wielu rodzinach do dzi\u015b si\u0119 milczy, mo\u017cna teraz zbada\u0107 \u0142atwiej ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej, a dotyczy to zar\u00f3wno badaczy, jak i zainteresowanych os\u00f3b prywatnych” \u2014 pisze Frederik Seeler w „Spieglu”.<\/p>\n
Czy (pra)dziadkowie byli nazistami? <\/p>\n
Do 1945 r. do NSDAP przyst\u0105pi\u0142o oko\u0142o 8,5 mln Niemc\u00f3w, zar\u00f3wno kobiet, jak i m\u0119\u017cczyzn. Dla ka\u017cdego cz\u0142onka partia prowadzi\u0142a kilka kart z danymi osobowymi: jedn\u0105 w centralnym rejestrze w Monachium i drug\u0105 w rejestrach lokalnych w miejscach zamieszkania i przynale\u017cno\u015bci partyjnej cz\u0142onk\u00f3w.<\/p>\n
Nazistowscy biurokraci wype\u0142niali karty w spos\u00f3b skrupulatny. To, \u017ce przetrwa\u0142y wojn\u0119, zawdzi\u0119czamy jednemu cz\u0142owiekowi: Hannsowi Huberowi, dyrektorowi papierni w Monachium-Freimann, kt\u00f3ry kr\u00f3tko przed ko\u0144cem wojny zignorowa\u0142 polecenie partii, aby zniszczy\u0107 tony akt, i zamiast tego ukry\u0142 je w makulaturze.<\/p>\n
W ten spos\u00f3b zachowa\u0142o si\u0119 oko\u0142o 80 proc. akt (przynajmniej w przypadku rejestr\u00f3w lokalnych, prowadzonych dla jednostek terytorialnych o nazwie „Gau”). Po wojnie zosta\u0142y one skonfiskowane przez armi\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 i przeniesione do specjalnie otwartego archiwum w Berlinie Zachodnim, Berlin Document Center.<\/p>\n
Tam alianci korzystali z kartotek podczas przeprowadzania procedur denazyfikacyjnych. W ten spos\u00f3b niemal niemo\u017cliwe by\u0142o zaprzeczenie cz\u0142onkostwu w NSDAP. W latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Amerykanie zwr\u00f3cili dokumenty niemieckiemu pa\u0144stwu; obecnie znajduj\u0105 si\u0119 one w Archiwum Federalnym w Berlinie-Lichterfelde.<\/p>\n
Niemcy i „ochrona prywatno\u015bci” <\/p>\n
Archiwum Federalne zdigitalizowa\u0142o ju\u017c kartoteki w rejestrze centralnym i w rejestrach lokalnych, ale do tej pory nie mo\u017ce ich udost\u0119pni\u0107 publicznie online ze wzgl\u0119du na prawo cz\u0142onk\u00f3w NSDAP do prywatno\u015bci. To wygasa w Archiwum Federalnym dopiero dziesi\u0119\u0107 lat po \u015bmierci danej osoby lub 100 lat po jej urodzeniu.<\/p>\n
Dla najm\u0142odszych cz\u0142onk\u00f3w NSDAP (rok urodzenia 1928) oznacza\u0142oby to, \u017ce ostatnie terminy wygasn\u0105 w 2028 r. „Celem Archiwum Federalnego jest oczywi\u015bcie udost\u0119pnienie ca\u0142ego rejestru po up\u0142ywie okres\u00f3w ochronnych,” napisa\u0142a rzeczniczka w odpowiedzi na zapytanie tygodnika „Der Spiegel”. Jednak nie poda\u0142a dok\u0142adnej daty.<\/p>\n
Amerykanie wyprzedzaj\u0105 niemieckie archiwa <\/p>\n
Teraz Archiwum Federalne zosta\u0142o wyprzedzone przez ameryka\u0144skie Archiwum Narodowe, gdzie \u2014 jak wida\u0107 \u2014 przepisy dotycz\u0105ce ochrony danych s\u0105 mniej rygorystyczne. Jeszcze przed zwrotem akt do niemieckiego Archiwum Federalnego Amerykanie sporz\u0105dzili kopie kartotek na mikrofilmach w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a teraz niemal w ca\u0142o\u015bci je zdigitalizowali i udost\u0119pnili online pod koniec lutego br.<\/p>\n
„Ameryka\u0144skie archiwum nie robi\u0142o szumu medialnego wok\u00f3\u0142 publikacji, mimo \u017ce zbi\u00f3r danych jest nie tylko historycznie wa\u017cny, ale tak\u017ce niezwykle obszerny \u2014 blisko 16,3 mln zdigitalizowanych dokument\u00f3w” \u2014 podkre\u015bla „Der Spiegel”.<\/p>\n
Nie\u0142atwe poszukiwania w\u015br\u00f3d milion\u00f3w akt <\/p>\n
Za pomoc\u0105 wyszukiwarki na stronie mo\u017cna w kilku klikni\u0119ciach dotrze\u0107 do karty cz\u0142onka NSDAP \u2014 przynajmniej w teorii. Obs\u0142uga wyszukiwania nie jest jednak \u0142atwa. „Osoby oczekuj\u0105ce przyjaznej bazy danych mog\u0105 by\u0107 zawiedzione” \u2014 pisze niemiecki tygodnik.<\/p>\n
„Wygl\u0105da to prosto, ale wyszukiwanie nie dzia\u0142a tak \u0142atwo jak w Google,” m\u00f3wi historyk Martin Clemens Winter z Uniwersytetu Lipskiego w rozmowie z tygodnikiem. W ostatnich tygodniach intensywnie korzysta\u0142 on ze zdigitalizowanych kartotek cz\u0142onk\u00f3w NSDAP w ramach swoich bada\u0144 dotycz\u0105cych lipskiego przedsi\u0119biorstwa zbrojeniowego HASAG. W \u017ar\u00f3d\u0142ach uda\u0142o mu si\u0119 znale\u017a\u0107 kilku pracownik\u00f3w firmy oraz nadzorc\u00f3w z ich oboz\u00f3w pracy przymusowej, o kt\u00f3rych wcze\u015bniej nie mia\u0142 \u017cadnych danych.<\/p>\n
Winter ostrzega, \u017ce wobec ameryka\u0144skiego archiwum „nie nale\u017cy mie\u0107 zbyt wysokich oczekiwa\u0144”. Cho\u0107 dzi\u0119ki wyszukiwaniu pe\u0142notekstowemu mo\u017cna przeszukiwa\u0107 miliony wpis\u00f3w, a automatyczne rozpoznawanie tekstu potrafi nawet odszyfrowa\u0107 stare niemieckie pismo, to system nie dzia\u0142a bezb\u0142\u0119dnie. „Widz\u0119 niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce zw\u0142aszcza laicy mog\u0105 by\u0107 rozczarowani, gdy nic nie znajd\u0105,” m\u00f3wi Winter dziennikarzowi „Spiegla”.<\/p>\n
Na platformie Bluesky oraz na swoim blogu Winter wielokrotnie zamieszcza\u0142 porady, odkrycia i konteksty. R\u00f3wnie\u017c jeden z u\u017cytkownik\u00f3w na Reddict zebra\u0142 pierwsze wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce obs\u0142ugi.<\/p>\n
Kluczowa informacja: data wst\u0105pienia do NSDAP <\/p>\n
Nawet je\u015bli znajdziesz kart\u0119 cz\u0142onkowsk\u0105 poszukiwanej osoby, powiniene\u015b ostro\u017cnie wyci\u0105ga\u0107 wnioski \u2014 ostrzega historyk Winter. To bowiem „historyczna sur\u00f3wka”. Do odpowiedniego zaklasyfikowania odkrycia potrzebna jest wiedza historyczna i do\u015bwiadczenie w pracy ze \u017ar\u00f3d\u0142ami.<\/p>\n
W aktach szczeg\u00f3lnie data przyst\u0105pienia do NSDAP ma du\u017ce znaczenie. Kto przyst\u0105pi\u0142 przed przej\u0119ciem w\u0142adzy w 1933 r., z wi\u0119kszym prawdopodobie\u0144stwem by\u0142 przekonanym nazist\u0105 i w partii uchodzi\u0142 za „starego bojownika”.<\/p>\n
Je\u015bli kto\u015b z rodziny nie pojawia si\u0119 w karcie cz\u0142onkowskiej, nie oznacza to automatycznie, \u017ce ta osoba nie by\u0142a zaanga\u017cowana. Oko\u0142o 20 proc. dokument\u00f3w z rejestr\u00f3w lokalnych zagin\u0119\u0142o, poza tym nie ka\u017cdy Niemiec o nacjonalistycznych lub antysemickich pogl\u0105dach automatycznie przyst\u0119powa\u0142 do partii. Czasami by\u0142y d\u0142ugie listy oczekuj\u0105cych lub wstrzymania przyj\u0119\u0107, na przyk\u0142ad Austriacy i Niemcy Sudeccy nie mogli zosta\u0107 cz\u0142onkami do 1938 r.<\/p>\n
Teraz \u0142atwiej o informacje o przesz\u0142o\u015bci <\/p>\n
„Praca z tymi aktami to doskona\u0142y pocz\u0105tek, ale nie zast\u0105pi wszechstronnych bada\u0144 i konsultacji,” m\u00f3wi Winter. Dla wi\u0119kszo\u015bci laik\u00f3w, jak i badaczy, droga wci\u0105\u017c wiedzie poprzez niemieckie Archiwum Federalne, gdzie przechowywane s\u0105 orygina\u0142y i pracownicy maj\u0105 du\u017c\u0105 ekspertyz\u0119.<\/p>\n
Aby rozwi\u0105za\u0107 kwesti\u0119, czy przodkowie byli nazistami, nadal potrzebne b\u0119d\u0105 wysi\u0142ki i badania, „jednak zdigitalizowana kartoteka cz\u0142onkowska Archiw\u00f3w Narodowych (USA) znacznie u\u0142atwia rozpocz\u0119cie poszukiwa\u0144” \u2014 podkre\u015bla „Der Spiegel”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"D\u0142ugo by\u0142y dobrze strze\u017conym skarbem. Teraz ameryka\u0144skie Archiwum Narodowe udost\u0119pni\u0142o w internecie \u2014 w du\u017cej mierze zachowane \u2014…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":311955,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[32,33,311,36,37,27,6821,34,35,28,31,53,25,52,68,51,55,42,38,40,39,41,47,49941,49946,29,30,50,26],"class_list":{"0":"post-311954","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-naglowki","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-deutsche_welle","11":"tag-featured-news","12":"tag-featurednews","13":"tag-headlines","14":"tag-job","15":"tag-latest-news","16":"tag-latestnews","17":"tag-naglowki","18":"tag-najwazniejsze-artykuly","19":"tag-new_header","20":"tag-news","21":"tag-onet3","22":"tag-onet3d","23":"tag-onet3d_2i","24":"tag-phx","25":"tag-pl","26":"tag-poland","27":"tag-polish","28":"tag-polska","29":"tag-polski","30":"tag-screening_general","31":"tag-sg_cleanup_sem_tst0","32":"tag-sg_cleanup_sem_tst5","33":"tag-top-stories","34":"tag-topstories","35":"tag-v2021","36":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116249214657071318","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/311954","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=311954"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/311954\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/311955"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=311954"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=311954"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=311954"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}