ORC stanowi\u0105 now\u0105 klas\u0119 struktur we Wszech\u015bwiecie \u2014 po raz pierwszy zauwa\u017cono je zaledwie sze\u015b\u0107 lat temu. S\u0105 to ogromne, ledwie widoczne chmury promieniowania radiowego w kszta\u0142cie pier\u015bcieni, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z na\u0142adowanej plazmy. Mog\u0105 by\u0107 nawet dwudziestokrotnie wi\u0119ksze ni\u017c nasza galaktyka, Droga Mleczna. Ich pochodzenie nadal jest obiektem analiz astrofizyk\u00f3w. Wiod\u0105ce teorie uwzgl\u0119dniaj\u0105 zjawiska, takie jak fale uderzeniowe wyst\u0119puj\u0105ce przy \u0142\u0105czeniu si\u0119 czarnych dziur, czy pot\u0119\u017cne wiatry pochodz\u0105ce z galaktyk.<\/p>\n
Nowo odkryty obiekt, nazwany RAD J131346.9+500320, zaobserwowano w przesuni\u0119ciu ku czerwieni z~0,94, co oznacza, \u017ce widziany obraz pochodzi\u0142 sprzed 7 mld lat (po\u0142owa wieku Wszech\u015bwiata). Jest to najwi\u0119kszy dot\u0105d zaobserwowany ORC, mierz\u0105cy ponad milion lat \u015bwietlnych \u015brednicy (dla por\u00f3wnania, \u015brednica Drogi Mlecznej to ~53 tysi\u0105ce lat \u015bwietlnych). Dodatkowo jest to zaledwie drugi taki obiekt, w kt\u00f3rym badacze zaobserwowali dwa przecinaj\u0105ce si\u0119 pier\u015bcienie.<\/p>\n
Odkrycie by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki RAD@home Astronomy Collaboratory \u2014 obywatelskiemu projektowi naukowemu bazuj\u0105cej na wsp\u00f3\u0142pracy naukowc\u00f3w i wolontariuszy. Badania grupy opiera\u0142y si\u0119 na danych z teleskopu radiowego LOFAR \u2014 najbardziej czu\u0142ego urz\u0105dzenia do pomiaru fal radiowych niskich cz\u0119stotliwo\u015bci na \u015bwiecie. \u2014 Wyniki obserwacji wskazuj\u0105, \u017ce obiekty ORC i nale\u017c\u0105ce do nich pier\u015bcienie radiowe s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszej grupy egzotycznych struktur plazmy, wytworzonej w wyniku interakcji czarnych dziur, wiatr\u00f3w i \u015brodowiska, w jakim znajduj\u0105 si\u0119 galaktyki. Zaanga\u017cowanie entuzjast\u00f3w astronomii pokazuje r\u00f3wnie\u017c, jak istotne s\u0105 obserwacje ludzkim okiem, nawet w epoce sztucznej inteligencji \u2014 opowiada dr Pratik Dabhade z Zak\u0142adu Astrofizyki, drugi autor publikacji, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie na \u0142amach Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.<\/p>\n
\u2014 Nasze odkrycie udowadnia, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca profesjonalnych astronom\u00f3w i zwyk\u0142ych obywateli mo\u017ce przynosi\u0107 wa\u017cne odkrycia naukowe. ORC to jedne z najdziwniejszych, ale i najpi\u0119kniejszych struktur kosmicznych, jakie dane nam jest zobaczy\u0107 i mog\u0105 dostarczy\u0107 nam kluczowych wskaz\u00f3wek dla zrozumienia wsp\u00f3lnej ewolucji galaktyki czarnych dziur \u2014 t\u0142umaczy dr Ananda Hota z Uniwersytetu w Mumbaju, lider bada\u0144 i za\u0142o\u017cyciel inicjatywy RAD@home.<\/p>\n
Badania te s\u0105 r\u00f3wnie\u017c bardzo istotne dla polskiej astronomii. Narodowe Centrum Bada\u0144 J\u0105drowych, jako jedna z o\u015bmiu instytucji naukowych, do\u0142\u0105czy\u0142o do Polskiego konsorcjum SKA. Konsorcjum ma na celu przygotowa\u0107 spo\u0142eczno\u015b\u0107 polskich naukowc\u00f3w do do\u0142\u0105czenia do Square Kilometre Array Obserwatory (SKAO) \u2014 powstaj\u0105cego obecnie najwi\u0119kszego radioteleskopu na \u015bwiecie. Po\u0142\u0105czenie obywatelskich projekt\u00f3w naukowych z rosn\u0105cym zaanga\u017cowaniem naszego kraju w du\u017ce mi\u0119dzynarodowe konsorcja naukowe podkre\u015bla nasz wk\u0142ad w astrofizyk\u0119 na globalnym poziomie.<\/p>\n
Poza najwi\u0119kszym dotychczas zaobserwowanym ORC badania ukaza\u0142y tak\u017ce dwa inne niezwyk\u0142e galaktyki radiowe \u2014 RAD J122622.6+640622 o \u015brednicy niemal 3 mln lat \u015bwietlnych, kt\u00f3rego jet (strumie\u0144 materii wyrzucany z j\u0105dra galaktyki) tworzy pier\u015bcie\u0144 o \u015brednicy 100 tys. lat \u015bwietlnych oraz RAD J142004.0+621715 o \u015brednicy prawie 1,5 mln lat \u015bwietlnych i podobnym pier\u015bcieniu na kra\u0144cu jednego z jet\u00f3w. Zaobserwowane podczas bada\u0144 obiekty wa\u017c\u0105 \u0142\u0105cznie niemal 100 bln mas S\u0142o\u0144ca, a ich posta\u0107 sugeruje, \u017ce powstawanie tych rzadkich pier\u015bcieni mo\u017ce by\u0107 zwi\u0105zane z oddzia\u0142ywaniem na\u0142adowanej plazmy poruszaj\u0105cej si\u0119 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 bliskiej pr\u0119dko\u015bci \u015bwiat\u0142a w pr\u00f3\u017cni w jetach galaktyk.<\/p>\n
Obserwatoria, takie jak przysz\u0142e SKAO, w po\u0142\u0105czeniu z przegl\u0105dami nieba (np. Dark Energy Spectroscopic Instrument, DESI, czy Obserwatorium im. Very C. Rubin Legacy Survey of Space and Time, LSST) pozwol\u0105 badaczom na nowe spojrzenie na tego typu nowe, niezwyk\u0142e struktury. Jednak ju\u017c teraz odkrycie nowych pier\u015bcieni radiowych jest istotnym krokiem naprz\u00f3d ku pe\u0142nemu zrozumieniu, jak czarne dziury i galaktyki kszta\u0142tuj\u0105 swoje otoczenie.<\/p>\n
Wyniki bada\u0144 s\u0105 dost\u0119pne w publikacji: https:\/\/academic.oup.com\/mnras\/article-lookup\/doi\/10.1093\/mnras\/staf1531<\/p>\n
Informacja prasowa na stronie czasopisma: https:\/\/www.ras.ac.uk\/news-and-press\/research-highlights\/most-powerful-odd-radio-circle-date-discovered<\/p>\n
Animacja przedstawiaj\u0105ca wizj\u0119 artystyczn\u0105 rozchodzenia si\u0119 odkrytych pier\u015bcieni ORC: https:\/\/youtu.be\/OwK2n0aR1pQ<\/p>\n
Kontakt:<\/p>\n
Dr Pratik Dabhade<\/a>, Zak\u0142ad Astrofizyki Narodowego Centrum Bada\u0144 J\u0105drowych<\/p>\n