Syntezuj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a i literatur\u0119, pomagaj\u0105 formu\u0142owa\u0107 hipotezy, dostrzegaj\u0105 wzorce niedost\u0119pne ludzkiemu umys\u0142owi, a tak\u017ce transkrybuj\u0105 ledwo czytelne teksty czy rekonstruuj\u0105 cz\u0119\u015bciowo zniszczone dzie\u0142a sztuki.<\/p>\n
![\"Cyfrowi](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Y2qk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8wODMzNzdiMDhlOWYzOWFlYTcxNDM3YzM3YmMzYmUwZC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Cyfrowi asystenci zmieniaj\u0105 regu\u0142y gry (zdj. pogl\u0105dowe)Jon Hicks \/ Getty Images<\/p>\n
Boty t\u0142umacz\u0105 z zadziwiaj\u0105c\u0105 precyzj\u0105, a przy odpowiednim u\u017cyciu potrafi\u0105 dokonywa\u0107 rzeczy niezwyk\u0142ych tak\u017ce w badaniach. Ju\u017c dzi\u015b sztuczna inteligencja u\u0142atwia prac\u0119 naukow\u0105<\/a>: redukuje nak\u0142ad pracy, pomaga w weryfikowaniu i falsyfikowaniu hipotez. To, co kiedy\u015b wykonywali studenci na stanowiskach pomocniczych, dzi\u015b AI robi taniej i zazwyczaj lepiej. Algorytmy zwielokrotniaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci ka\u017cdego naukowca, czyni\u0105c badania w og\u00f3lnym rozrachunku bardziej efektywnymi. <\/p>\n Ich potencja\u0142 wspiera r\u00f3wnie\u017c dydaktyk\u0119. Sztuczna inteligencja potrafi tworzy\u0107 materia\u0142y dydaktyczne, modu\u0142y do samodzielnej nauki i testy. Mo\u017cna jej powierzy\u0107 rutynowe zadania, takie jak sprawdzanie egzamin\u00f3w, a w zasadzie nawet ocenianie d\u0142u\u017cszych prac \u2014 od esej\u00f3w a\u017c po doktoraty i habilitacje, cho\u0107 tu pojawiaj\u0105 si\u0119 oczywi\u015bcie kwestie etyczne i zwi\u0105zane z ochron\u0105 danych.<\/p>\n Co wi\u0119cej, mo\u017cliwo\u015bci j\u0119zykowe, rekonstrukcyjne oraz symulacyjne AI mo\u017cna wykorzysta\u0107 bezpo\u015brednio na zaj\u0119ciach<\/a>: zamiast kaza\u0107 studentom mozolnie t\u0142umaczy\u0107 \u0142aci\u0144skie inskrypcje, mog\u0119 zleci\u0107 to sztucznej inteligencji, a nast\u0119pnie wsp\u00f3lnie analizowa\u0107 z grup\u0105 niuanse j\u0119zykowe i znaczeniowe.<\/p>\n Warunkiem jest jednak jedno: solidne podstawy filologiczne i hermeneutyczne. Kto w mojej dziedzinie \u2014 historii staro\u017cytnej \u2014 chce si\u0119ga\u0107 po „bia\u0142e pieczywo” interpretacji \u017ar\u00f3de\u0142 wspomaganej AI, musi najpierw zje\u015b\u0107 „czarne pieczywo” nauki j\u0119zyka i pracy ze \u017ar\u00f3d\u0142ami. Student, kt\u00f3ry nie zna \u0142aciny, nie wydob\u0119dzie sensownych informacji z inskrypcji, nawet je\u015bli AI przet\u0142umaczy mu tekst. Kamienie „przemawiaj\u0105” tylko do tych, kt\u00f3rzy opanowali warsztat epigrafika od podstaw. I tak jest w ka\u017cdej dziedzinie, nie tylko w humanistyce.<\/p>\n Cyfrowe narz\u0119dzia, analogowe braki<\/p>\n Poniewa\u017c \u2014 m\u00f3wi\u0105c obrazowo \u2014 bogowie postawili najpierw \u015bwiat analogowy, a dopiero potem cyfrowy, studia w znanej dot\u0105d formie nie stan\u0105 si\u0119 przestarza\u0142e tylko dlatego, \u017ce sztuczna inteligencja wkroczy\u0142a do bada\u0144 i nauczania. Potrzebne s\u0105 nowe tre\u015bci i metody, bo nie mo\u017cemy i nie powinni\u015bmy udawa\u0107 na uczelni \u015bwiata sprzed ery cyfrowej \u2014 straciliby\u015bmy wtedy ogromne mo\u017cliwo\u015bci rozwoju nauki. Ale fundamenty warsztatu naukowego nie mog\u0105 na tym ucierpie\u0107.<\/p>\n Tymczasem w\u0142a\u015bnie z nimi jest coraz gorzej \u2014 nie tylko w Niemczech. Problem ma wiele twarzy, ale sedno jest jedno: coraz mniejsza cz\u0119\u015b\u0107 m\u0142odych ludzi trafiaj\u0105cych na uczelnie ma minimalne kompetencje w takich obszarach jak matematyka, rozumienie tekstu czy umiej\u0119tno\u015b\u0107 wypowiedzi ustnej i pisemnej. Gdziekolwiek spotykaj\u0105 si\u0119 wyk\u0142adowcy, wszyscy narzekaj\u0105 na spadaj\u0105cy poziom przygotowania student\u00f3w<\/a>. Owszem, narzekanie na m\u0142odzie\u017c to tradycja si\u0119gaj\u0105ca staro\u017cytnej Grecji, ale nie powinno to by\u0107 wym\u00f3wk\u0105, by \u2014 niczym stru\u015b chowaj\u0105cy g\u0142ow\u0119 w piasek \u2014 ignorowa\u0107 realne problemy. <\/p>\n Sytuacji nie poprawia fakt, \u017ce doskonale wiemy, sk\u0105d bierze si\u0119 ten kryzys. Aby zrozumie\u0107 jego g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119, nie trzeba skomplikowanej matematyki. W Niemczech w 1960 r. matur\u0119 zdawa\u0142o ok. 6 procent rocznika. W 1970 r. \u2014 ju\u017c 13 proc. Od tego czasu liczba ta ros\u0142a co dekad\u0119:<\/p>\n Od tego czasu utrzymuje si\u0119 na tym wysokim poziomie.<\/p>\n Nawet je\u015bli przyjmiemy, \u017ce w latach 60. i 70. wielu ludzi nie mog\u0142o zdawa\u0107 matury, tylko dlatego, \u017ce urodzili si\u0119 w „niew\u0142a\u015bciwych” rodzinach, trudno uwierzy\u0107, \u017ce nagle „spad\u0142 z nieba” taki nadmiar inteligencji, by poziom zdolno\u015bci uczni\u00f3w nad\u0105\u017ca\u0142 za rosn\u0105cym odsetkiem maturzyst\u00f3w. Innymi s\u0142owy: statystyczny maturzysta z 2020 r. jest mniej zdolny ni\u017c jego dziadek w 1960 r. Nawet uczniowie w wielokrotnie reformowanej szkole \u015bredniej powinni by\u0107 w stanie to zrozumie\u0107.<\/p>\n Im wi\u0119cej matur, tym mniej kompetencji. Statystyki obna\u017caj\u0105 problem (zdj. pogl\u0105dowe)fotoak \/ Shutterstock<\/p>\n Nie jest te\u017c \u017cadn\u0105 tajemnic\u0105, \u017ce polityka, administracja i szko\u0142y stosowa\u0142y r\u00f3\u017cne sztuczki, by u\u0142atwi\u0107 drog\u0119 do matury \u2014 a tym samym na studia \u2014 tak\u017ce osobom mniej uzdolnionym intelektualnie. O to w\u0142a\u015bnie chodzi\u0142o.<\/p>\n Od lat politycy trzymaj\u0105 si\u0119 bowiem dogmatu, \u017ce w Niemczech studiuje zbyt ma\u0142o m\u0142odych ludzi<\/a>. Argumentem wspieraj\u0105cym t\u0119 tez\u0119 jest m.in. coroczny raport edukacyjny OECD. Na przyk\u0142ad w 2008 r. raport „Education at a Glance” krytykowa\u0142 niski odsetek rozpoczynaj\u0105cych studia (35 proc. wobec 56 proc. \u015bredniej UE) oraz niski udzia\u0142 absolwent\u00f3w uczelni (21 proc. wobec 37 proc.). Niemcy mia\u0142y znajdowa\u0107 si\u0119 \u2014 obok Turcji \u2014 w ogonie Europy. Kraj mia\u0142 mie\u0107 trudno\u015bci z obsadzaniem stanowisk wymagaj\u0105cych wysokich kwalifikacji. <\/p>\n W tej debacie ca\u0142kowicie pomini\u0119to jednak specyfik\u0119 niemieckiego systemu edukacji \u2014 w tym dobrze funkcjonuj\u0105cy w\u00f3wczas system kszta\u0142cenia dualnego oraz wysoki poziom matury, kt\u00f3rego odpowiedniki w innych krajach nie by\u0142y w stanie dor\u00f3wna\u0107. Przeoczono te\u017c fakt, \u017ce niedob\u00f3r kadr dotyczy\u0142 przede wszystkim rzemios\u0142a i przemys\u0142u, a nie zawod\u00f3w akademickich. Podczas gdy uniwersytety ros\u0142y i ros\u0142y, dramatycznie brakowa\u0142o hydraulik\u00f3w czy piel\u0119gniarek.<\/p>\n Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo „System ju\u017c nie dzia\u0142a”<\/p>\n Zmiana kierunku \u2014 od kszta\u0142cenia zawodowego ku studiom \u2014 odcisn\u0119\u0142a pi\u0119tno nie tylko na rynku pracy, ale i na samych uczelniach. Wielu przysz\u0142ych student\u00f3w ch\u0119tnie uwierzy\u0142o obietnicom polityk\u00f3w i rodzic\u00f3w: \u017ce studia s\u0105 przepustk\u0105 do lepszego \u017cycia, zw\u0142aszcza lepiej p\u0142atnej pracy.<\/p>\n Motywacja do studiowania zmieni\u0142a si\u0119 diametralnie \u2014 podobnie jak kompetencje, z jakimi m\u0142odzi ludzie trafiaj\u0105 na uczelnie. Motywacja wewn\u0119trzna, czyli autentyczna ch\u0119\u0107 zg\u0142\u0119biania wiedzy, ust\u0105pi\u0142a miejsca motywacji zewn\u0119trznej: zdobyciu przewagi na rynku pracy<\/a>. <\/p>\n Polityka \u2014 w skali ca\u0142ej Europy \u2014 odpowiedzia\u0142a na t\u0119 zmian\u0119 rol\u0105 uniwersytet\u00f3w, wprowadzaj\u0105c reform\u0119 bolo\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra przekszta\u0142ci\u0142a studia w co\u015b na kszta\u0142t wy\u015bcigu egzaminacyjnego. Zamiast trudnych tre\u015bci i metod liczy si\u0119 dzi\u015b przede wszystkim zbieranie certyfikat\u00f3w potwierdzaj\u0105cych formalne kwalifikacje.<\/p>\n Ale skoro ponad po\u0142owa student\u00f3w nie spe\u0142nia ju\u017c podstawowych warunk\u00f3w do studiowania, to zbieranie tych certyfikat\u00f3w staje si\u0119 fars\u0105. Wszyscy o tym wiedz\u0105 \u2014 a uczelnie same s\u0105 wsp\u00f3\u0142winne, bo swoj\u0105 wielko\u015b\u0107 i finansowanie zawdzi\u0119czaj\u0105 masom student\u00f3w, kt\u00f3rych przeprowadzaj\u0105 przez system a\u017c do dyplomu.<\/p>\n Sztuczna inteligencja jest dzi\u015b papierkiem lakmusowym dla uniwersytetu masowego. To, \u017ce profesorowie \u2014 s\u0142usznie \u2014 obawiaj\u0105 si\u0119 nowej fali oszustw, jeszcze wi\u0119kszej ni\u017c dotychczasowe plagiaty, jest w gruncie rzeczy przyznaniem, \u017ce system ju\u017c nie dzia\u0142a. Bo do oszustwa potrzeba trzech stron: student\u00f3w, kt\u00f3rzy zdobywaj\u0105 dyplomy nieuczciwie, oraz profesor\u00f3w, kt\u00f3rzy na to pozwalaj\u0105.<\/p>\n\n
![\"Im](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/RH9k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9kNTE1NWVlMzA3ZTIwY2RkOTM2NGFjMGM2MzE1YTFkNy5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n