Zamiast polega\u0107 na deklaracjach polityk\u00f3w, zesp\u00f3\u0142 ponad 4200 ekspert\u00f3w analizuje przesz\u0142o 32 mln punkt\u00f3w danych dla 202 kraj\u00f3w. Taka metodologia pozwala wychwyci\u0107 sygna\u0142y ostrzegawcze, zanim proces autokratyzacji stanie si\u0119 nieodwracalny. Demokracja rzadko umiera w huku wystrza\u0142\u00f3w; cz\u0119\u015bciej dzieje si\u0119 to w ciszy gabinet\u00f3w, podczas demonta\u017cu bezpiecznik\u00f3w w\u0142adzy. Staffan I. Lindberg, za\u0142o\u017cyciel Instytutu, stawia spraw\u0119 jasno: „Wszyscy z nas, badaczy demokratyzacji, stali si\u0119 dzi\u015b badaczami autokratyzacji”.<\/p>\n
Dzisiejsi dyktatorzy rzadko potrzebuj\u0105 czo\u0142g\u00f3w na ulicach<\/p>\n
Najnowszy raport rzuca \u015bwiat\u0142o na zawa\u0142 w samym sercu zachodniego porz\u0105dku. Stany Zjednoczone po raz pierwszy od ponad p\u00f3\u0142 wieku wypad\u0142y z klasyfikacji demokracji liberalnych. Pod rz\u0105dami Donalda Trumpa Ameryka osun\u0119\u0142a si\u0119 do poziomu wolno\u015bci z 1965 r. Lindberg podkre\u015bla zawrotne tempo tych zmian: „Orbanowi na W\u0119grzech zaj\u0119\u0142o to oko\u0142o czterech lat, Vuci\u0107owi w Serbii osiem, a Erdoganowi w Turcji oko\u0142o dekady. Trump osi\u0105gn\u0105\u0142 podobny poziom zd\u0142awienia instytucji w zaledwie rok”. W USA niszczenie standard\u00f3w post\u0119puje z szybko\u015bci\u0105 rezerwowan\u0105 dot\u0105d dla przewrot\u00f3w wojskowych.<\/p>\n
Obecnie rekordowa liczba 44 kraj\u00f3w demontuje wolno\u015b\u0107, stosuj\u0105c „podr\u0119cznik legalistycznego autorytaryzmu”. Dzisiejsi dyktatorzy rzadko potrzebuj\u0105 czo\u0142g\u00f3w na ulicach. Zaczynaj\u0105 od kaga\u0144ca na\u0142o\u017conego na media i wolno\u015b\u0107 wypowiedzi \u2014 to w\u0142a\u015bnie swoboda s\u0142owa pogorszy\u0142a si\u0119 w 44 pa\u0144stwach w ci\u0105gu ostatniej dekady. Bez dost\u0119pu do prawdy demokracja traci racj\u0119 bytu. Lindberg powtarza, \u017ce system ten umiera wraz z k\u0142amstwami: „Je\u015bli mo\u017cna k\u0142ama\u0107 na temat tego, co zrobi\u0142o si\u0119 na urz\u0119dzie, odpowiedzialno\u015b\u0107 w\u0142adzy przestaje istnie\u0107”. Gdy debata publiczna zast\u0119powana jest przez alternatywne rzeczywisto\u015bci, fundament pod wolne wybory po prostu znika.<\/p>\n
Europa nie jest wolna od tych objaw\u00f3w. Siedem pa\u0144stw Unii Europejskiej, w tym W\u0119gry, S\u0142owacja czy W\u0142ochy, znajduje si\u0119 na \u015bcie\u017cce autokratyzacji, co podwa\u017ca sp\u00f3jno\u015b\u0107 ca\u0142ego projektu wsp\u00f3lnoty. Autokracja zadomowi\u0142a si\u0119 w salonach Brukseli i Rzymu. Lindberg zauwa\u017ca z niepokojem: „Nigdy wcze\u015bniej nie widzieli\u015bmy tylu kraj\u00f3w autokratyzuj\u0105cych si\u0119 jednocze\u015bnie. Skala tego odwrotu jest dzi\u015b znacznie gorsza ni\u017c w latach 30. XX wieku”.<\/p>\n
Polska sta\u0142a si\u0119 \u015bwiatowym laboratorium demokratycznej odporno\u015bci<\/p>\n
W tym mrocznym krajobrazie Polska jawi si\u0119 jako jeden z nielicznych powod\u00f3w do nadziei. Raport 2026 wskazuje nas jako lidera zjawiska „U-turn” \u2014 gwa\u0142townego powrotu na \u015bcie\u017ck\u0119 wolno\u015bci. Polskie spo\u0142ecze\u0144stwo udowodni\u0142o, \u017ce proces ten da si\u0119 odwr\u00f3ci\u0107 przy urnach, a poturbowane instytucje mo\u017cna odbudowa\u0107 dzi\u0119ki determinacji obywatelskiej. Polska sta\u0142a si\u0119 \u015bwiatowym laboratorium demokratycznej odporno\u015bci, pokazuj\u0105c, \u017ce autokratyzacja nie musi by\u0107 wyrokiem.<\/p>\n
Mimo to dane globalne przyt\u0142aczaj\u0105. Obecna fala autokratyzacji obejmuje 41 proc. populacji \u015bwiata. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni przeciwnicy wolno\u015bci sprawnie wykorzystuj\u0105 narz\u0119dzia cyfrowe do kontroli populacji, a cenzura medi\u00f3w dotyka ju\u017c 73 procent pa\u0144stw w fazie regresu. Si\u0142y autorytarne ucz\u0105 si\u0119 od siebie nawzajem, tworz\u0105c skuteczn\u0105, mi\u0119dzynarodow\u0105 sie\u0107 wsparcia.<\/p>\n
Wnioski z dziesi\u0105tej edycji raportu to nie teoretyczne rozwa\u017cania, ale twarda rzeczywisto\u015b\u0107 \u015bwiata, w kt\u00f3rym 74 proc. ludno\u015bci \u017cyje w autokracjach. Demokracja wymaga codziennej konserwacji. Brak dba\u0142o\u015bci o wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, dehumanizacja przeciwnik\u00f3w czy naginanie prawa „dla wy\u017cszego dobra” otwieraj\u0105 drzwi, kt\u00f3rych p\u00f3\u017aniej nie da si\u0119 zamkn\u0105\u0107.<\/p>\n
„Wielkie Odklejenie” to dzi\u015b najbardziej prawdopodobny scenariusz dla wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w planety. Przyk\u0142ad USA pokazuje, \u017ce instytucje potrafi\u0105 skrusze\u0107 w kilka lat. Przyk\u0142ad Polski dowodzi, \u017ce z kraw\u0119dzi mo\u017cna wr\u00f3ci\u0107, cho\u0107 droga jest stroma. Kluczowe pytanie brzmi: ile jeste\u015bmy w stanie po\u015bwi\u0119ci\u0107, by t\u0119 wolno\u015b\u0107 utrzyma\u0107? Pasywno\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 form\u0105 przyzwolenia. Raport V-Dem 2026 to ostatnie ostrze\u017cenie przed noc\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce potrwa\u0107 bardzo d\u0142ugo. Margines b\u0142\u0119du w\u0142a\u015bnie si\u0119 wyczerpa\u0142. Zatrzymanie tego procesu niszczenia zale\u017cy wy\u0142\u0105cznie od nas.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zamiast polega\u0107 na deklaracjach polityk\u00f3w, zesp\u00f3\u0142 ponad 4200 ekspert\u00f3w analizuje przesz\u0142o 32 mln punkt\u00f3w danych dla 202 kraj\u00f3w.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":318774,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[14],"tags":[56,8449,32,33,4332,27,34,35,28,31,48,25,46,40,41,90,47,80,29,30,48835,26,1768,82,83,84],"class_list":["post-318773","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-swiat","tag-article_premium","tag-autokracja","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-demokracja","tag-headlines","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-nat_styl","tag-news","tag-omp","tag-polish","tag-polski","tag-raport","tag-screening_general","tag-swiat","tag-top-stories","tag-topstories","tag-tst_floating_paywall","tag-wiadomosci","tag-wolnosc_slowa","tag-world","tag-world-news","tag-worldnews"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116269716799850879","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/318773","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=318773"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/318773\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/318774"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=318773"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=318773"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=318773"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}