W li\u015bcie skierowanym do wiernych na V Niedziel\u0119 Wielkiego Postu biskupi podkre\u015blili, \u017ce brak mi\u0142o\u015bci prowadzi do duchowej \u015bmierci, a jednym z jej najbardziej bolesnych przejaw\u00f3w by\u0142 i nadal bywa antysemityzm. Autorzy dokumentu przypomnieli r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki przeszed\u0142 w ostatnich dekadach znacz\u0105c\u0105 przemian\u0119 w relacjach z judaizmem, a prze\u0142omowym momentem by\u0142a wizyta \u015bw. Jana Paw\u0142a II w rzymskiej synagodze.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g materia\u0142u pod wideo<\/p>\n
„13 kwietnia br. minie czterdzie\u015bci lat od dnia, gdy biskup Rzymu, nast\u0119pca \u015bw. Piotra, po raz pierwszy od czas\u00f3w apostolskich przekroczy\u0142 pr\u00f3g \u017cydowskiego domu modlitwy. Tamtego wiosennego wieczoru, po serdecznym wzajemnym u\u015bcisku z g\u0142\u00f3wnym rabinem Rzymu Elio Toaffa, \u015bw. Jan Pawe\u0142 II wszed\u0142 do rzymskiej synagogi w uroczystej procesji przy \u015bpiewie psalmu 150: 'Alleluja! Chwalcie Boga w Jego \u015bwi\u0105tyni, chwalcie Go na firmamencie, gdzie ja\u015bnieje moc Jego!’. 'Od dawna my\u015bla\u0142em o tej wizycie\u2026’ \u2014 m\u00f3wi\u0142 papie\u017c do \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n
„Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy odkrywa swoj\u0105 wi\u0119\u017a z judaizmem, wg\u0142\u0119biaj\u0105c si\u0119 we w\u0142asn\u0105 tajemnic\u0119. Religia \u017cydowska nie jest dla naszej religii zewn\u0119trzna, lecz w pewien spos\u00f3b wewn\u0119trzna. Mamy zatem z ni\u0105 relacje, jakich nie mamy z \u017cadn\u0105 inn\u0105 religi\u0105” \u2014 przypominaj\u0105 biskupi s\u0142owa papie\u017ca w swoim li\u015bcie.<\/p>\n
Oburzenie w sieci po publikacji listu Episkopatu <\/p>\n
W li\u015bcie biskupi podkre\u015blili, \u017ce problemy, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142 Jan Pawe\u0142 II czterdzie\u015bci lat temu, pozostaj\u0105 aktualne i wymagaj\u0105 refleksji ze strony ka\u017cdego chrze\u015bcijanina. Zwr\u00f3cili uwag\u0119 na kwesti\u0119 przypisywania \u017bydom zbiorowej odpowiedzialno\u015bci za \u015bmier\u0107 Chrystusa, przywo\u0142uj\u0105c s\u0142owa soborowej deklaracji, wed\u0142ug kt\u00f3rej nie mo\u017cna obarcza\u0107 narodu \u017cydowskiego dziedziczn\u0105 ani zbiorow\u0105 win\u0105 za wydarzenia zwi\u0105zane z m\u0119k\u0105 Jezusa. Biskupi zaznaczyli, \u017ce nale\u017cy pot\u0119pi\u0107 wszelkie akty dyskryminacji i prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re przez wieki mia\u0142y miejsce w zwi\u0105zku z tym oskar\u017ceniem.<\/p>\n
W dokumencie znalaz\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c odniesienie do wsp\u00f3lnego dziedzictwa wiary, modlitwy i nadziei mesja\u0144skiej, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 chrze\u015bcijan i \u017byd\u00f3w. Biskupi zach\u0119cili do pog\u0142\u0119biania wzajemnych relacji poprzez pami\u0119\u0107, modlitw\u0119 i spotkania.<\/p>\n
Jak wskazuje serwis Fronda, komentuj\u0105cych oburzaj\u0105 m.in. fragmenty listu m\u00f3wi\u0105ce o tym, \u017ce „jednym ze \u015bmiertelnych deficyt\u00f3w mi\u0142o\u015bci, by\u0142 (i niestety ci\u0105gle jeszcze pozostaje) antysemityzm” czy fragment o historii nauczania Ko\u015bcio\u0142a, wskazuj\u0105cy, \u017ce „przez ponad p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca lat tre\u015bci te (\u2026) kszta\u0142towa\u0142y postawy chrze\u015bcijan, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do nienawi\u015bci, prze\u015bladowa\u0144 i manifestacji antysemityzmu”.<\/p>\n
„Powinni\u015bmy pami\u0119ta\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki stwierdza dzi\u015b jednoznacznie: \u017bydzi s\u0105 nadal umi\u0142owani przez Boga, kt\u00f3ry wezwa\u0142 ich nieodwo\u0142alnym powo\u0142aniem. B\u00f3g bowiem, wierny swym obietnicom, nie odwo\u0142a\u0142 Pierwszego Przymierza. Izrael pozostaje nadal narodem wybranym” \u2014 czytamy r\u00f3wnie\u017c w li\u015bcie, co oburzy\u0142o niekt\u00f3rych publicyst\u00f3w.<\/p>\n
Publikacja listu wywo\u0142a\u0142a liczne komentarze tak\u017ce w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych. Kojarzony z kontrowersyjnymi opiniami ksi\u0105dz Daniel Wachowiak og\u0142osi\u0142 na platformie X, \u017ce nie b\u0119dzie odczytywa\u0142 listu podczas nabo\u017ce\u0144stw.<\/p>\n
Listu broni natomiast jezuita Grzegorz Kramer. „\u017byj\u0119 prawie 50 lat i za swojego \u017cycia nie s\u0142ysza\u0142em jeszcze tylu (negatywnych) komentarzy do listu biskup\u00f3w” \u2014 napisa\u0142 duchowny. Duchowny podkre\u015bli\u0142, \u017ce warto przeczyta\u0107 list w ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Odmiennego zdania jest Krzysztof Bosak. „Je\u015bli macie wra\u017cenie, \u017ce ten list jest oderwany od bie\u017c\u0105cych wydarze\u0144, potrzeb, wyzwa\u0144, przeintelektualizowany i be\u0142kotliwy to\u2026 macie racj\u0119!” \u2014 pisze polityk Konfederacji. Jego zdaniem jest to „wielka szkoda, \u017ce \u017caden biskup tego nie zablokowa\u0142”.<\/p>\n
Publikujemy pe\u0142ny tekst Listu:<\/p>\n
Drodzy Siostry i Bracia,<\/p>\n
W 5. Niedziel\u0119 Wielkiego Postu Ewangelia czytana w liturgii przenosi nas do Betanii. To tam, niespe\u0142na dwa tygodnie przed swoj\u0105 \u015bmierci\u0105 w Wielki Pi\u0105tek, Pan Jezus \u2014 z ogromn\u0105 moc\u0105 i przejrzysto\u015bci\u0105 \u2014 objawia nam dzi\u015b jej sens. Jezus umrze po to, aby \u0141azarz m\u00f3g\u0142 otrzyma\u0107 \u017cycie. \u0141azarz wychodzi z grobu, a Jezus zajmuje jego miejsce. Ewangelia opisuje gr\u00f3b \u0141azarza analogiczne do grobu Jezusa: „by\u0142a to pieczara, a na niej spoczywa\u0142 kamie\u0144”.<\/p>\n
\u015amier\u0107 Jezusa jest cen\u0105 \u017cycia, kt\u00f3re wr\u00f3cone jest \u0141azarzowi. Wi\u0119cej: \u015bmier\u0107 Jezusa jest cen\u0105 \u017cycia, kt\u00f3re wr\u00f3cone jest ka\u017cdej i ka\u017cdemu z nas. Ta cena m\u00f3wi nam o najwi\u0119kszej mi\u0142o\u015bci: „Nikt nie ma wi\u0119kszej mi\u0142o\u015bci od tej, gdy kto\u015b \u017cycie swoje oddaje za przyjaci\u00f3\u0142 swoich” (J 15, 13). Dlatego te\u017c ta cena kryje w sobie niezwyk\u0142\u0105 moc zobowi\u0105zania: by j\u0105 uszanowa\u0107, by jej nie podepta\u0107, by jej nie zlekcewa\u017cy\u0107! Chrystus nie zgadza si\u0119 na nasz\u0105 \u015bmier\u0107 \u2014 nawet je\u015bli do niej dopuszcza (tak, jak dopu\u015bci\u0142 do \u015bmierci swego przyjaciela), nie godzi si\u0119 na to, by\u015bmy w niej trwali! Taka jest dyscyplina Bo\u017cego dzia\u0142ania i odkupienia: nasz Pan nie chroni nas magicznie od duchowej \u015bmierci (jak\u0105 jest grzech); ile razy jednak j\u0105 wybieramy, tyle razy jest got\u00f3w nas z niej wyprowadzi\u0107. Nie godzi si\u0119 na nasze trwanie w \u015bmierci! A kto trwa \u015bmierci? Jasnej odpowiedzi udziela nam \u015bw. Jan w swoim Pierwszym Li\u015bcie: „KTO NIE MI\u0141UJE, TRWA W \u015aMIERCI” (1 J 3, 14). Zauwa\u017cmy: S\u0142owo nie m\u00f3wi tu jedynie o nienawi\u015bci. M\u00f3wi o „braku mi\u0142o\u015bci”, a wi\u0119c tak\u017ce o oboj\u0119tno\u015bci, bierno\u015bci, braku zainteresowania, znieczulicy.<\/p>\n
Jednym z takich \u015bmiertelnych deficyt\u00f3w mi\u0142o\u015bci, by\u0142 (i niestety ci\u0105gle jeszcze pozostaje) ANTYSEMITYZM. Ale i z tej „\u015bmierci” wyprowadzi\u0142 (i wyprowadza) nas Pan \u2014 szczeg\u00f3lnie w ci\u0105gu ostatnich 60 lat \u2014 dzi\u0119ki wydarzeniom, kt\u00f3re czujemy si\u0119 zobowi\u0105zani wszystkim nam przypomnie\u0107.<\/p>\n
13 kwietnia br. minie czterdzie\u015bci lat od dnia, gdy biskup Rzymu, nast\u0119pca \u015bw. Piotra, po raz pierwszy od czas\u00f3w apostolskich przekroczy\u0142 pr\u00f3g \u017cydowskiego domu modlitwy. Tamtego wiosennego wieczoru, po serdecznym wzajemnym u\u015bcisku z g\u0142\u00f3wnym rabinem Rzymu Elio Toaffa, \u015bw. Jan Pawe\u0142 II wszed\u0142 do rzymskiej synagogi w uroczystej procesji przy \u015bpiewie psalmu 150: „Alleluja! Chwalcie Boga w Jego \u015bwi\u0105tyni, chwalcie Go na firmamencie, gdzie ja\u015bnieje moc Jego!”. „Od dawna my\u015bla\u0142em o tej wizycie\u2026” \u2014 wyzna\u0142 papie\u017c, witaj\u0105c si\u0119 z \u017cydowsk\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105.<\/p>\n
Tamto spotkanie czterdzie\u015bci lat temu nie by\u0142oby mo\u017cliwe, gdyby nie inne wydarzenie, kt\u00f3rego wag\u0119 trudno dzi\u015b przeceni\u0107. Mia\u0142o ono miejsce dwadzie\u015bcia lat wcze\u015bniej.<\/p>\n
28 pa\u017adziernika 1965 r. Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II przyj\u0105\u0142 deklaracj\u0119 „Nostra aetate” („W naszych czasach”), m\u00f3wi\u0105c\u0105 o stosunku Ko\u015bcio\u0142a do religii niechrze\u015bcija\u0144skich. Znalaz\u0142y si\u0119 w niej s\u0142owa, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 punktem zwrotnym w stosunkach mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em katolickim a \u017bydami i judaizmem. Do nich w\u0142a\u015bnie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 \u015bw. Jan Pawe\u0142 II w swoim przem\u00f3wieniu w rzymskiej synagodze. Przypomnijmy dzi\u015b jego s\u0142owa.<\/p>\n
„Po pierwsze, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy odkrywa swoj\u0105 wi\u0119\u017a z judaizmem, wg\u0142\u0119biaj\u0105c si\u0119 we w\u0142asn\u0105 tajemnic\u0119. Religia \u017cydowska nie jest dla naszej religii zewn\u0119trzna, lecz w pewien spos\u00f3b wewn\u0119trzna. Mamy zatem z ni\u0105 relacje, jakich nie mamy z \u017cadn\u0105 inn\u0105 religi\u0105. Jeste\u015bcie naszymi umi\u0142owanymi bra\u0107mi i w pewien spos\u00f3b, mo\u017cna by powiedzie\u0107, naszymi starszymi bra\u0107mi”.<\/p>\n
S\u0142ycha\u0107 tu echo s\u0142\u00f3w aposto\u0142a Paw\u0142a z Listu do Rzymian, gdzie mowa jest o „dzikich ga\u0142\u0105zkach oliwnych”, czyli poganach, „wszczepionych w szlachetn\u0105 oliwk\u0119”, kt\u00f3r\u0105 s\u0105 \u017bydzi \u017cyj\u0105cy w przymierzu z Bogiem. Ko\u015bci\u00f3\u0142 „czerpie pokarm z korzenia tej szlachetnej oliwki”. Do Paw\u0142owej metafory drzewa oliwnego odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 wielokrotnie kolejni papie\u017ce, podkre\u015blaj\u0105c jej aktualno\u015b\u0107. „Odkryli\u015bmy na nowo, \u017ce nar\u00f3d \u017cydowski jest dla nas wci\u0105\u017c \u015bwi\u0119tym korzeniem, z kt\u00f3rego wyr\u00f3s\u0142 Jezus” \u2014 przypomnia\u0142 papie\u017c Franciszek. A konieczno\u015b\u0107 odczytywania nauki Jezusa i Jego uczni\u00f3w „w perspektywie \u017cydowskiej, w kontek\u015bcie \u017cywej tradycji Izraela” potwierdzi\u0142a Stolica Apostolska.<\/p>\n
Drugim problemem, na kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 \u015bw. Jan Pawe\u0142 II w czasie swego przem\u00f3wienia w rzymskiej synagodze, jest obci\u0105\u017canie \u017byd\u00f3w zbiorow\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za \u015bmier\u0107 Chrystusa: „\u017bydom jako narodowi nie mo\u017cna przypisywa\u0107 \u017cadnej dziedzicznej ani zbiorowej winy za to, co pope\u0142niono podczas m\u0119ki Jezusa” \u2014 przywo\u0142a\u0142 papie\u017c s\u0142owa soborowej deklaracji. Pot\u0119pi\u0107 nale\u017cy wszelkie akty dyskryminacji i prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re przez wieki mia\u0142y miejsce w zwi\u0105zku z tym oskar\u017ceniem.<\/p>\n
Warto przypomnie\u0107, \u017ce Katechizm Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego, powtarzaj\u0105c za Soborem Trydenckim, naucza jednoznacznie: „Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie waha si\u0119 przypisa\u0107 chrze\u015bcijanom najwi\u0119kszej odpowiedzialno\u015bci za m\u0119k\u0119 Jezusa, kt\u00f3r\u0105 zbyt cz\u0119sto obci\u0105\u017cali jedynie \u017byd\u00f3w. (\u2026) Trzeba uzna\u0107, \u017ce nasza wina jest w tym przypadku wi\u0119ksza ni\u017c \u017byd\u00f3w. Oni bowiem, wed\u0142ug \u015bwiadectwa Aposto\u0142a, nie ukrzy\u017cowaliby Pana chwa\u0142y (1 Kor 2,8), gdyby Go poznali. (\u2026) Ukrzy\u017cowa\u0142e\u015b Go i krzy\u017cujesz nadal przez upodobanie w wadach i grzechach” (KKK 598).<\/p>\n
W swoim wyst\u0105pieniu papie\u017c radykalnie sprzeciwi\u0142 si\u0119 przedstawianiu \u017byd\u00f3w jako „odrzuconych albo przekl\u0119tych”. Przez ponad p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca lat tre\u015bci te, obecne w katolickim nauczaniu i b\u0142\u0119dnej interpretacji Pisma \u015awi\u0119tego, kszta\u0142towa\u0142y postawy chrze\u015bcijan, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do nienawi\u015bci, prze\u015bladowa\u0144 i manifestacji antysemityzmu. Powinni\u015bmy pami\u0119ta\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki stwierdza dzi\u015b jednoznacznie: \u017bydzi s\u0105 nadal umi\u0142owani przez Boga, kt\u00f3ry wezwa\u0142 ich nieodwo\u0142alnym powo\u0142aniem. B\u00f3g bowiem, wierny swym obietnicom, nie odwo\u0142a\u0142 Pierwszego Przymierza. Izrael pozostaje nadal narodem wybranym.<\/p>\n
W 1997 r., m\u00f3wi\u0105c o korzeniach antyjudaizmu w \u015brodowisku chrze\u015bcija\u0144skim, \u015bw. Jan Pawe\u0142 II nazwa\u0142 trwanie Izraela „faktem nadprzyrodzonym”. „Ten lud trwa na przek\u00f3r i wbrew wszystkiemu dlatego, \u017ce jest ludem Przymierza” \u2014 stwierdzi\u0142 papie\u017c. Powr\u00f3t do \u017ar\u00f3de\u0142 i teologiczna refleksja nad tajemnic\u0105 trwania Izraela, podj\u0119ta w XX wieku \u2014 szczeg\u00f3lnie wobec straszliwej tragedii Szoah (Zag\u0142ady), jaka dokona\u0142a si\u0119 w Europie \u2014 zaowocowa\u0142y nowym, zakorzenionym w apostolskiej tradycji nauczaniem Ko\u015bcio\u0142a o \u017bydach i judaizmie.<\/p>\n
Zainspirowana soborow\u0105 deklaracj\u0105 refleksja Ko\u015bcio\u0142a ukazuje coraz wyra\u017aniej wi\u0119zi \u0142\u0105cz\u0105ce \u017byd\u00f3w i chrze\u015bcijan. S\u0105 nimi szczeg\u00f3lnie: cze\u015b\u0107 dla S\u0142owa Bo\u017cego, modlitwa i liturgia, a tak\u017ce mesja\u0144ska nadzieja przysz\u0142o\u015bci. Bo „gdy lud Bo\u017cy Starego i Nowego Przymierza rozwa\u017ca przysz\u0142o\u015b\u0107, zmierza on \u2014 nawet je\u015bli wychodzi z dwu r\u00f3\u017cnych punkt\u00f3w widzenia \u2014 ku analogicznym celom: przybyciu lub powrotowi Mesjasza”. Nawi\u0105zuj\u0105c do wsp\u00f3lnej nadziei eschatologicznej, \u015bw. Jan Pawe\u0142 II powiedzia\u0142: „Przymierze Nowe odnajduje w Starym swoje korzenie. O ile za\u015b Stare mo\u017ce odnale\u017a\u0107 w Nowym swe spe\u0142nienie, to jest oczywi\u015bcie spraw\u0105 Ducha \u015awi\u0119tego. My, ludzie, staramy si\u0119 temu tylko nie przeszkadza\u0107”.<\/p>\n
Rocznica papieskiej wizyty w rzymskiej synagodze przypadnie nazajutrz po zako\u0144czeniu Oktawy Wielkanocy. W tym roku zar\u00f3wno wyznawcy Judaizmu, jak i chrze\u015bcijanie \u015bwi\u0119tuj\u0105 Pasch\u0119 w tym samym czasie. To okazja, by przypomnie\u0107 sobie o \u017cydowskich korzeniach chrze\u015bcija\u0144skiej liturgii.<\/p>\n
\u015aw. Jan Pawe\u0142 II podkre\u015bla\u0142, \u017ce te „korzenie nale\u017cy jeszcze g\u0142\u0119biej pozna\u0107; szczeg\u00f3lnie musz\u0105 je lepiej pozna\u0107 i doceni\u0107 wierni”, poniewa\u017c „wzi\u0119cie pod uwag\u0119 wiary i \u017cycia religijnego narodu \u017cydowskiego, tak jak s\u0105 one wyznawane i prze\u017cywane wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie”, mo\u017ce nam pom\u00f3c w lepszym zrozumieniu \u017cycia Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n
W wielu miejscowo\u015bciach \u2014 nieraz tu\u017c obok nas, czasem nieco dalej \u2014 znajduj\u0105 si\u0119 ocala\u0142e z wojennej zawieruchy synagogi. W wi\u0119kszo\u015bci z nich nie rozbrzmiewa ju\u017c dzi\u015b g\u0142os radosnej szabatowej modlitwy. S\u0105 jednak i takie, kt\u00f3re t\u0119tni\u0105 religijnym \u017cyciem. Pod\u0105\u017caj\u0105c \u015bladem \u015bw. Jana Paw\u0142a II, odwied\u017amy 13 kwietnia synagog\u0119. Wspomnijmy m\u0119\u017cczyzn i kobiety, kt\u00f3rych modlitwami przez wieki nasi\u0105ka\u0142y mury bo\u017cnic. A tam, gdzie jest to mo\u017cliwe, spotkajmy si\u0119 z \u017cydowskimi siostrami i bra\u0107mi. Pami\u0119taj\u0105c, \u017ce zawsze modlimy si\u0119 za nich w liturgii wielkopi\u0105tkowej, prosz\u0105c Boga, aby lud, kt\u00f3ry On jako pierwszy naby\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107, „wzrasta\u0142 w wierno\u015bci Jego przymierzu” i m\u00f3g\u0142 „osi\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142ni\u0119 odkupienia”. Bo „nie ma \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce \u017bydzi s\u0105 uczestnikami Bo\u017cego zbawienia, ale jak to mo\u017ce by\u0107 mo\u017cliwe bez wyra\u017anego wyznawania Chrystusa \u2014 jest i pozostanie niezg\u0142\u0119bion\u0105 tajemnic\u0105 Bo\u017c\u0105”.<\/p>\n
Niech nas wspiera swoj\u0105 modlitw\u0105 Maryja, Matka naszego Pana, „Wybrana C\u00f3rka Izraela”.<\/p>\n
Pasterze Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce obecni na 404. Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W li\u015bcie skierowanym do wiernych na V Niedziel\u0119 Wielkiego Postu biskupi podkre\u015blili, \u017ce brak mi\u0142o\u015bci prowadzi do duchowej…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":321336,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[5],"tags":[11607,32,33,36,37,27,67,9319,9118,34339,1269,34,35,28,31,53,25,52,68,51,55,42,38,40,39,41,47,29,30,65,50,26,8598],"class_list":["post-321335","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-naglowki","tag-antysemityzm_idea_polityczna_i_spoleczna","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-featured-news","tag-featurednews","tag-headlines","tag-intextvideo_splayer","tag-jan_pawel_ii_karol_wojtyla","tag-jezus_chrystus","tag-kep","tag-kosciol_katolicki_duchowienstwo_duchowni_zakonnicy","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-new_header","tag-news","tag-onet3","tag-onet3d","tag-onet3d_2i","tag-phx","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-top-stories","tag-topstories","tag-update_me","tag-v2021","tag-wiadomosci","tag-zydzi_zyd_zydowka_zydowki_ortodoksyjni"],"share_on_mastodon":{"url":"","error":"Validation failed: Text character limit of 500 exceeded"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/321335","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=321335"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/321335\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/321336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=321335"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=321335"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=321335"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}