{"id":32399,"date":"2025-10-05T07:14:09","date_gmt":"2025-10-05T07:14:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/32399\/"},"modified":"2025-10-05T07:14:09","modified_gmt":"2025-10-05T07:14:09","slug":"kosmiczny-smietnik-ekspert-mowi-o-prawdziwej-skali-problemu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/32399\/","title":{"rendered":"Kosmiczny \u015bmietnik. Ekspert m\u00f3wi o prawdziwej skali problemu"},"content":{"rendered":"

Bronis\u0142aw Tumi\u0142owicz: Media donosz\u0105, \u017ce bardzo zanieczy\u015bcili\u015bmy oko\u0142oziemsk\u0105 przestrze\u0144 kosmiczn\u0105. Liczba odpad\u00f3w przekracza ju\u017c 100 mln sztuk.<\/p>\n

Dr hab. Maciej Nyka: To zale\u017cy, o jakiej wielko\u015bci odpadach m\u00f3wimy. Wed\u0142ug danych r\u00f3\u017cnych agencji (m.in. Europejskiej Agencji Kosmicznej) do kategorii \u015bmieci zaliczane s\u0105 zar\u00f3wno odpady bardzo ma\u0142e, mikroskopijne \u2014 cho\u0107 ich tak\u017ce nie nale\u017cy bagatelizowa\u0107, bo p\u0119dz\u0105 po orbitach z pr\u0119dko\u015bci\u0105 28 tys. km na godz. \u2014 jak i te wi\u0119kszych rozmiar\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 zagra\u017ca\u0107 obiektom lataj\u0105cym. Tych o wielko\u015bci przekraczaj\u0105cej 10 cm mo\u017ce by\u0107 ponad 40 tys. Og\u00f3lnie szacuje si\u0119, \u017ce wok\u00f3\u0142 naszej planety orbituj\u0105 \u015bmieci o masie ok. 13 tys. ton. Jednak \u017cadnych odpad\u00f3w nie nale\u017cy lekcewa\u017cy\u0107, bo mog\u0105 si\u0119 przyczynia\u0107 do niszczenia sztucznych satelit\u00f3w lub rakiet.<\/p>\n

I co wobec tego?<\/p>\n

Problem z odpadami kosmicznymi sprawi\u0142, \u017ce opracowano r\u00f3\u017cne metody ich zwalczania. Robi si\u0119 to na wiele sposob\u00f3w. By unikn\u0105\u0107 niekorzystnych zderze\u0144, nowe obiekty wysy\u0142a si\u0119 na te orbity, kt\u00f3re jeszcze s\u0105 wolne od \u015bmieci. Zdarza\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce rozpocz\u0119cie nowej misji kosmicznej, np. wystrzelenie promu, przek\u0142adano, gdy w danym przedziale czasowym grozi\u0142o niebezpieczne spotkanie z odpadami.<\/p>\n

Kolejny spos\u00f3b unikania kolizji polega na tym, \u017ce obiekty, kt\u00f3re dysponuj\u0105 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105, lekko zmieniaj\u0105 po\u0142o\u017cenie. Na przyk\u0142ad satelity telekomunikacyjne Starlink, s\u0142u\u017c\u0105ce do \u0142\u0105czno\u015bci internetowej na ca\u0142ym \u015bwiecie, w ci\u0105gu roku dokona\u0142y kilkudziesi\u0119ciu nag\u0142ych unik\u00f3w, dzi\u0119ki niewielkiej zdalnej modyfikacji ich po\u0142o\u017cenia. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce takie operacje wymagaj\u0105 zu\u017cycia pewnej ilo\u015bci energii, a jej ubytek sprawia, \u017ce \u017cywot tych drogich obiekt\u00f3w znacznie si\u0119 skraca.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n

Niebezpieczne \u015bmieci w kosmosie s\u0105 efektem dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Dlaczego tak bezmy\u015blnie za\u015bmiecamy i t\u0119 przestrze\u0144?<\/p>\n

Materia\u0142y odpadowe pojawiaj\u0105 si\u0119 w kosmosie z kilku powod\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142em \u015bmieci kosmicznych s\u0105 np. silniki rakietowe \u2014 kolejne ich segmenty odpalane w trakcie lotu, kt\u00f3re nie sp\u0142on\u0119\u0142y w atmosferze. Niekt\u00f3re spadaj\u0105 na Ziemi\u0119, wpadaj\u0105 do ocean\u00f3w, a znamy nawet przypadek z Polski \u2014 w lutym br. fragment rakiety Falcon 9 spad\u0142 na las w Wielkopolsce<\/a>. Inne odpady wchodz\u0105 na nisk\u0105 orbit\u0119 oko\u0142oziemsk\u0105 i kr\u0105\u017c\u0105 na niej. W kosmosie jest r\u00f3wnie\u017c sporo sprz\u0119tu porzuconego przez dawnych u\u017cytkownik\u00f3w, w tym wyeksploatowane i uszkodzone satelity.<\/p>\n

Kiedy\u015b nie przejmowali\u015bmy si\u0119 tak bardzo tymi \u015bmieciami, ale wraz ze wzrostem ich liczby w latach 90. zacz\u0119to rozpoznawa\u0107 problem i dlatego powstawa\u0142y instrumenty prawne maj\u0105ce regulowa\u0107 to zjawisko, a tak\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na ograniczenie ilo\u015bci odpad\u00f3w. Ju\u017c na pocz\u0105tku lat 90. powsta\u0142 Mi\u0119dzyagencyjny Komitet Koordynacyjny ds. Odpad\u00f3w Kosmicznych. Pierwsze normy wewn\u0119trzne wprowadzi\u0142a w po\u0142owie lat 90. NASA. P\u00f3\u017aniej opisano wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce ograniczania powstawania odpad\u00f3w. S\u0105 te\u017c normy ustalone przez ONZ w 2010 r. \u2014 a zatem dosy\u0107 \u015bwie\u017ce. Najstarszy dokument regulacyjny to Mi\u0119dzynarodowy traktat o przestrzeni kosmicznej z 1967 r., a wi\u0119c z czas\u00f3w, gdy jeszcze nie do ko\u0144ca zdawali\u015bmy sobie spraw\u0119 z wagi problemu. Ju\u017c tam znalaz\u0142y si\u0119 normy i zapisy dotycz\u0105ce odpowiedzialno\u015bci za obiekty wys\u0142ane w kosmos.<\/p>\n

Dzi\u015b jednak sprawa jest ju\u017c chyba wystarczaj\u0105co rozpoznana i nowych odpad\u00f3w nie przybywa w takim tempie jak dawniej?<\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce przyhamowano niekontrolowane za\u015bmiecanie przestrzeni oko\u0142oziemskiej, ale przy tej liczbie obiekt\u00f3w wys\u0142anych na orbity wci\u0105\u017c zdarzaj\u0105 si\u0119 kolizje. Obiekt\u00f3w w przestrzeni kosmicznej jest bardzo du\u017co. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w do tej pory wok\u00f3\u0142 Ziemi kr\u0105\u017cy\u0142o 7 tys. statk\u00f3w i rakiet. Wys\u0142ali\u015bmy w kosmos 20 tys. satelit\u00f3w. Je\u015bli zatem jaki\u015b obiekt zostanie uderzony du\u017cym od\u0142amkiem, rozpada si\u0119 na wiele cz\u0119\u015bci. Zjawisko nazwane syndromem Kesslera to sytuacja, gdy zderzaj\u0105ce si\u0119 w przestrzeni kosmosu szcz\u0105tki generuj\u0105 nowe \u015bmieci, kt\u00f3re \u2014 ponownie si\u0119 zderzaj\u0105c \u2014 tworz\u0105 jeszcze wi\u0119cej od\u0142amk\u00f3w. Trudno p\u00f3\u017aniej ustali\u0107, co by\u0142o pierwotn\u0105 przyczyn\u0105 ich powstania i kto odpowiada za generowanie setek czy tysi\u0119cy od\u0142amk\u00f3w.<\/p>\n

\"Grafika<\/p>\n

Grafika przedstawiaj\u0105ca bezza\u0142ogowy statek kosmiczny, kt\u00f3ry wykorzystuje przymocowan\u0105 siatk\u0119 do wy\u0142apywania i usuwania \u015bmieci kosmicznych z orbity ZiemiMARK GARLICK\/SCIENCE PHOTO LIBRA \/ SPB \/ AFP<\/p>\n

Jednak g\u0142\u00f3wnymi odpowiedzialnymi za pozostawienie \u015bmieci w kosmosie s\u0105 Rosja i USA?<\/p>\n

Je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119, \u017ce w latach 60. USA i Rosja testowa\u0142y bro\u0144 satelitarn\u0105 i zestrzeliwa\u0142y obiekty w kosmosie, co znalaz\u0142o odbicie w nazwie gwiezdne wojny, to tak w\u0142a\u015bnie jest. W 2007 r. podobne testy wykonywa\u0142y Chiny. Dzi\u015b liczba kraj\u00f3w zaanga\u017cowanych w badanie przestrzeni kosmicznej jest du\u017co wi\u0119ksza, a do kategorii \u015bmieci dolicza si\u0119 przypadki porzucania czy przypadkowego gubienia sprz\u0119tu, np. podczas tzw. spacer\u00f3w kosmicznych. Nie mo\u017cna te\u017c zapomina\u0107 o celowym wysy\u0142aniu poza Ziemi\u0119 jakich\u015b materia\u0142\u00f3w czy \u0142adunk\u00f3w w celu pozbycia si\u0119 ich lub zyskania popularno\u015bci. Przyk\u0142adem tego ostatniego dzia\u0142ania jest wys\u0142anie w 2018 r. na orbit\u0119\u2026 samochodu Tesla Roadster z siedz\u0105cym w nim manekinem, „Starmanem”. Pono\u0107 ten \u0142adunek, do\u0142\u0105czony podczas lotu testowego do rakiety Falcon Heavy, mo\u017ce niebawem spa\u015b\u0107 na Ziemi\u0119…<\/p>\n

Zanieczyszczanie kosmosu wymaga wi\u0119c pilnej regulacji prawnej i stworzenia mechanizm\u00f3w zabezpieczaj\u0105cych przestrze\u0144 oko\u0142oziemsk\u0105.<\/p>\n

To skomplikowany problem, bo w traktatach dotycz\u0105cych kosmosu stronami s\u0105 pa\u0144stwa. Nie wszystkie zobowi\u0105zuj\u0105 si\u0119 przestrzega\u0107 narzuconych regu\u0142, a wiele z tych, kt\u00f3re si\u0119 zgadzaj\u0105, nie prowadzi ani nie zapowiada prowadzenia w przysz\u0142o\u015bci jakich\u015b bada\u0144 w kosmosie. Obecnie obowi\u0105zuj\u0105 normy prawa kosmicznego z lat 70. i 80., kt\u00f3re maj\u0105 ju\u017c 40-50 lat; jest uk\u0142ad z 1979 r. o dzia\u0142aniach prowadzonych na Ksi\u0119\u017cycu. Wszystkie p\u00f3\u017aniejsze regulacje zawieraj\u0105 jedynie rekomendacje i sugestie, s\u0105 wi\u0119c dosy\u0107 „mi\u0119kkie”, bo nie przewiduj\u0105 mechanizm\u00f3w egzekwowania postanowie\u0144. Pa\u0144stwa z ambicjami kosmicznymi ustalaj\u0105 cz\u0119sto w\u0142asne normy krajowe, kt\u00f3re te sprawy reguluj\u0105 inaczej ni\u017c normy prawa mi\u0119dzynarodowego lub… w og\u00f3le ich nie reguluj\u0105.<\/p>\n

Co wa\u017cne, obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 w kosmosie podejmuj\u0105 podmioty prywatne i nawet NASA korzysta z us\u0142ug firm komercyjnych, kt\u00f3re mog\u0105 operowa\u0107 z takich lokalizacji, gdzie prawo jest dla nich najbardziej korzystne albo nie b\u0119d\u0105 zwi\u0105zane obowi\u0105zkami wynikaj\u0105cymi z traktat\u00f3w. Na szcz\u0119\u015bcie obecnie urz\u0105dzenia wysy\u0142ane w kosmos s\u0105 tak zaprojektowane, aby ryzyko powstawania odpadk\u00f3w by\u0142o jak najmniejsze. Tak jest np. z najnowszymi typami rakiet, kt\u00f3re same l\u0105duj\u0105, a przynajmniej wi\u0119ksza ich cz\u0119\u015b\u0107 l\u0105duje.<\/p>\n

<\/p>\n

Tygodnik Przegl\u0105d<\/p>\n

Pozostaje jednak problem \u015bmieci ju\u017c znajduj\u0105cych si\u0119 na orbitach. Czy mo\u017cna je jako\u015b usun\u0105\u0107?<\/p>\n

Pomys\u0142\u00f3w jest wiele. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce mo\u017cna odpady wypala\u0107 laserem albo \u0142apa\u0107 w magnetyczne pu\u0142apki. Mo\u017cna te\u017c tak zmienia\u0107 ich orbity, by wpada\u0142y w atmosfer\u0119 i tam si\u0119 spali\u0142y. To jednak projekty, kt\u00f3re pozostaj\u0105 w fazie eksperymentu. Generalnie technologie usuwania odpad\u00f3w dzieli si\u0119 na aktywne i pasywne. Te drugie koncentruj\u0105 si\u0119 na takim projektowaniu obiekt\u00f3w kosmicznych, aby nie generowa\u0142y odpad\u00f3w, a po wykorzystaniu spali\u0142y si\u0119 w atmosferze.<\/p>\n

Jest jeszcze problem obecno\u015bci w kosmosie materia\u0142\u00f3w radioaktywnych i broni nuklearnej.<\/p>\n

Wed\u0142ug prawa mi\u0119dzynarodowego przestrze\u0144 kosmiczna powinna by\u0107 zdemilitaryzowana. Rzecz w tym, \u017ce ka\u017cdy rozumie to w inny spos\u00f3b. Kolejn\u0105 kwesti\u0105 jest to, \u017ce przestrze\u0144 kosmiczna nie s\u0142u\u017cy tylko badaniom naukowym, rysuje si\u0119 bowiem perspektywa rozwoju turystyki kosmicznej. Misje naukowe wymagaj\u0105 oczywi\u015bcie innego traktowania, cho\u0107 i tutaj obecny jest sk\u0142adnik komercyjny, ale w przypadku lot\u00f3w o charakterze rekreacyjnym, gdzie g\u0142\u00f3wnym kryterium b\u0119dzie rachunek zysk\u00f3w, wkroczymy w zakres problem\u00f3w etycznych.<\/p>\n

Pojawia si\u0119 pytanie, czy po to tylko, \u017ceby przez kr\u00f3tki czas dobrze si\u0119 bawi\u0107, warto ryzykowa\u0107 oddanie lot\u00f3w kosmicznych operatorom, kt\u00f3rzy nie musz\u0105 przestrzega\u0107 istniej\u0105cych zalece\u0144.<\/p>\n

Sprawa kosmicznych \u015bmieci zejdzie wi\u0119c na dalszy plan?<\/p>\n

\u2014 To by\u0142oby ze szkod\u0105 dla nas wszystkich.<\/p>\n

***<\/p>\n

*Dr hab. Maciej Nyka na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gda\u0144skiego pe\u0142ni funkcj\u0119 kierownika Katedry Prawa Gospodarczego Publicznego i Ochrony \u015arodowiska, jest zast\u0119pc\u0105 rzecznika ds. r\u00f3wnego traktowania i przeciwdzia\u0142ania mobbingowi w zakresie spraw student\u00f3w i doktorant\u00f3w. Autor wielu publikacji z dziedziny praw cz\u0142owieka i ochrony \u015brodowiska, sekretarz czasopisma „Polish Law Review”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bronis\u0142aw Tumi\u0142owicz: Media donosz\u0105, \u017ce bardzo zanieczy\u015bcili\u015bmy oko\u0142oziemsk\u0105 przestrze\u0144 kosmiczn\u0105. Liczba odpad\u00f3w przekracza ju\u017c 100 mln sztuk. Dr…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":32400,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[48,120,118,119,46,4897,42,38,40,39,41,116,114,115,47,9528,80,121,117,4904,9529],"class_list":{"0":"post-32399","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-nat_styl","9":"tag-nauka","10":"tag-nauka-i-technika","11":"tag-naukatechnika","12":"tag-omp","13":"tag-perso_tst0","14":"tag-pl","15":"tag-poland","16":"tag-polish","17":"tag-polska","18":"tag-polski","19":"tag-science","20":"tag-science-and-technology","21":"tag-sciencetechnology","22":"tag-screening_general","23":"tag-smieci_recyckling","24":"tag-swiat","25":"tag-technika","26":"tag-technology","27":"tag-wszechswiat_astronomia_loty_w_kosmos","28":"tag-ziemia"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32399","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32399"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32399\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32400"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32399"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32399"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32399"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}