![\"Bu\u0142garska](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Ak6k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9lNDNjN2NkMzY2YjExYzY4NGJmMjk0ZTllNGVjNzU5Mi5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\nPolacy szturmuj\u0105 bu\u0142garskie wybrze\u017ce \u2014 co roku setki tysi\u0119cy wybieraj\u0105 Morze Czarne zamiast Grecji czy Hiszpanii. Masowa turystyka wi\u0105\u017ce si\u0119 jednak z dramatyczn\u0105 przemian\u0105 regionu w przyozdobion\u0105 kiczem betonow\u0105 pustyni\u0119 tylko dla obcokrajowc\u00f3w.<\/p>\n
Bu\u0142garia od dw\u00f3ch dekad pozostaje jednym z ulubionych kierunk\u00f3w wakacyjnych Polak\u00f3w. Tanie loty, katalogowe pakiety, obietnica taniego wypoczynku bez komplikacji to, jak wida\u0107, oferta znakomita. Ale kryje si\u0119 za ni\u0105 tak\u017ce inna historia \u2014 dewastacja nadmorskiej przestrzeni, prymitywna turystyka niskiej jako\u015bci coraz cz\u0119\u015bciej zamkni\u0119ta w enklawach, gdzie nie u\u015bwiadczysz ju\u017c Bu\u0142gara. Nawet w obs\u0142udze pracuj\u0105 g\u0142\u00f3wnie Mo\u0142dawianie, Ukrai\u0144cy, Tad\u017cycy\u2026<\/p>\n
Polacy przyje\u017cd\u017caj\u0105 nad Morze Czarne na tydzie\u0144, w formacie all inclusive \u2014 to najpopularniejsza formu\u0142a od wielu lat. Niekt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 zosta\u0107 na d\u0142u\u017cej, jako\u015b si\u0119 tam zadomowi\u0107. Nawet kupuj\u0105 mieszkania, inwestuj\u0105 w apartamenty, pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 zakotwiczy\u0107 w bu\u0142garskim krajobrazie ekonomicznym, spo\u0142ecznym i kulturowym. Wci\u0105\u017c jednak stanowi\u0105 mniejszo\u015b\u0107. Z jednej strony, dowodzi to atrakcyjno\u015bci kraju: klimatu, kuchni, geograficznej blisko\u015bci. Z drugiej \u2014 ods\u0142ania mechanizm nier\u00f3wno\u015bci i uderzaj\u0105cy w samych Bu\u0142gar\u00f3w bum spekulacyjny na rynku nieruchomo\u015bci.<\/p>\n
Dlaczego Bu\u0142garia sta\u0142a si\u0119 dla Polak\u00f3w tak kusz\u0105cym miejscem? Rok 2025 tylko przypiecz\u0119towa\u0142 trend, kt\u00f3ry kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 od dawna: Bu\u0142garia jest fabryk\u0105 masowej turystyki. Do ko\u0144ca sierpnia przyjecha\u0142o tu prawie 10 mln turyst\u00f3w zagranicznych, o 4 proc. wi\u0119cej ni\u017c w roku poprzednim. Bran\u017ca chwali si\u0119 rekordami, ministerstwo turystyki m\u00f3wi o „najlepszym sezonie w historii”, a sektor liczy zyski. Ale r\u00f3wnocze\u015bnie ka\u017cdy, kto przejedzie si\u0119 wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca, nied\u0142ugiego wszak, zobaczy cen\u0119 owego rekordu \u2014 totaln\u0105 betonoz\u0119 oraz drastyczn\u0105 degradacj\u0119 krajobrazu i ekosystem\u00f3w.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo
\nPolak pewny i leniwy<\/p>\n
Polacy od lat s\u0105 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych grup turyst\u00f3w \u2014 ponad 438 tys. przyjazd\u00f3w w 2023 r. to rekord potwierdzony w kolejnym sezonie. Je\u015bli chodzi o rok bie\u017c\u0105cy, dane pojawi\u0105 si\u0119 dopiero za kilka miesi\u0119cy, jednak mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce b\u0119dzie to sporo ponad p\u00f3\u0142 miliona ludzi. Polskie biura podr\u00f3\u017cy i tanie linie lotnicze uczyni\u0142y z Bu\u0142garii sw\u00f3j priorytetowy kierunek: Warszawa-Burgas, Katowice-Warna, Krak\u00f3w-Burgas \u2014 rotacja co kilka dni, od razu z transferem autokarowym „pod hotel”.<\/p>\n
Od dawna nie ma tu miejsca na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o egzotyce. Bu\u0142garia to po prostu tania alternatywa dla Grecji czy Hiszpanii, sprzedawana w katalogach obok Krety czy Majorki. R\u00f3\u017cnica polega i na tym, \u017ce w Bu\u0142garii jest \u0142atwiej i bardziej „swojsko” \u2014 animacje prowadzone s\u0105 w naszym j\u0119zyku, menu w hotelach jest przet\u0142umaczone na polski, a sklepy i bary przygotowane s\u0105 specjalnie pod oczekiwania turyst\u00f3w z Warszawy, Poznania czy Pomorza.<\/p>\n
Lokalny biznes wie, \u017ce Polak to klient pewny i leniwy: przyjedzie, zap\u0142aci, ile trzeba, byle podsun\u0105\u0107 mu pod nos co\u015b, co uzna za rodzaj ekskluzywnej konsumpcji. Nie b\u0119dzie te\u017c poszukiwa\u0142, zostanie w kompleksie, peregrynuj\u0105c z telefonem kom\u00f3rkowym i robi\u0105c sobie zdj\u0119cia przy basenie, w barach, w restauracji, na placu zabaw, przy zej\u015bciu na zarezerwowany dla niego sektor na pla\u017cy.<\/p>\n
Dwa wzorce, oba negatywne<\/p>\n
Jak m\u00f3wi Rajko Domagarow, w\u0142a\u015bciciel jednego z tysi\u0119cy biur, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 podwykonawstwo i zapewniaj\u0105 realizacj\u0119 us\u0142ug dla zagranicznych agencji turystycznych, w wielu miasteczkach na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Bu\u0142garii dominuj\u0105 dwa wzorce. <\/p>\n
\u2014 Najwi\u0119cej polskich turyst\u00f3w, kt\u00f3rzy przechodz\u0105 przez moje biuro i dla kt\u00f3rych musz\u0119 znale\u017a\u0107 kwaterunek we wskazanym standardzie, to all inclusive: hotel, basen, restauracja, bar. Wydzielony kawa\u0142ek pla\u017cy albo w og\u00f3le brak dost\u0119pu do morza \u2014 zamiast tego chlorowana woda w basenie p\u00f3\u0142 kilometra od pla\u017cy. Ca\u0142o\u015b\u0107 tak zaprojektowana, \u017ceby nie przypomina\u0142a Bu\u0142garii \u2014 ma wygl\u0105da\u0107 jak „bezpieczny Zach\u00f3d”. Ma by\u0107 nowocze\u015bnie, mo\u017ce by\u0107 troch\u0119 kiczu. Estetyka w\u0142a\u015bciwie nikogo niemal nie obchodzi. Wa\u017cne jest, by by\u0142o wszystkiego du\u017co lub \u017ceby du\u017co opcji by\u0142o w pakiecie. Poza konsumpcj\u0105 np. jakie\u015b wygl\u0105daj\u0105ce na du\u017ce zni\u017cki na wej\u015bcia do klub\u00f3w czy wycieczki \u2014 podsumowuje.<\/p>\n
\u2014 Drugi model za\u015b to model imprezowy. S\u0142oneczny Brzeg i Z\u0142ote Piaski. Dyskoteki, kluby, drinki za grosze, tydzie\u0144 kompletnego szale\u0144stwa. Tanie, cho\u0107 teoretycznie nielegalne, narkotyki, u\u017cywki, prostytucja \u2014 uzupe\u0142nia.<\/p>\n
W obu przypadkach taki turysta nie ma \u017cadnego kontaktu z krajem, w kt\u00f3rym przebywa. Przestrze\u0144 mi\u0119dzy hotelem a basenem lub tym czy innym s\u0142ynnym klubem przy pla\u017cy to ca\u0142a Bu\u0142garia, jak\u0105 zobaczy. Reszta pozostaje schowana za zas\u0142on\u0105 all inclusive lub ustawicznego odurzenia.<\/p>\n
Trudno o lepszy symbol tego zjawiska ni\u017c miniatura wie\u017cy Eiffla w centrum Z\u0142otych Piask\u00f3w, na kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna wjecha\u0107 wind\u0105 i zje\u015b\u0107 „francuskiego croissanta”. To parodia turystyki: kraj o w\u0142asnej bogatej kulturze i historii stawia atrapy Pary\u017ca, \u017ceby usatysfakcjonowa\u0107 masowego klienta o takich w\u0142a\u015bnie oczekiwaniach. Wok\u00f3\u0142 \u2014 plastikowe neony, kicz, kasyna, bary i domy publiczne. Zamiast bu\u0142garskiej kuchni \u2014 kebaby, fast foody stylizowane na zachodnie sieci i pseudofrancuskie kawiarenki.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu\u0142garska wie\u017ca EifflaSKY PICTURES BULGARIA \/ NurPhoto \/ AFP<\/p>\n
Segment letniej bu\u0142garskiej turystyki, w kt\u00f3rym dominuj\u0105 obcokrajowcy, w tym Polacy, jest po prostu jednym wielkim przyk\u0142adem konsumpcjonizmu, takiego na nasz\u0105 miar\u0119.<\/p>\n
Bu\u0142garzy wyw\u0142aszczeni<\/p>\n
Nikomu nie przeszkadza ani w S\u0142onecznym Brzegu, ani w Z\u0142otych Piaskach, \u017ce w tych kurortach nie spotka si\u0119 cho\u0107by jednego Bu\u0142gara. Oni unikaj\u0105 tych miejsc, to przestrzenie przej\u0119te przez cudzoziemc\u00f3w, oderwane od reszty kraju. Je\u015bli Bu\u0142garzy chc\u0105 naprawd\u0119 odpocz\u0105\u0107, jad\u0105 niekiedy do Grecji albo Turcji, bo tam jest spokojniej i paradoksalnie taniej, je\u017celi stroni\u0107 od o\u015brodk\u00f3w turystycznych \u2014 zostali wi\u0119c praktycznie wyw\u0142aszczeni ze swojego wybrze\u017ca.<\/p>\n
Polacy, Niemcy, Brytyjczycy, Skandynawowie, ostatnio tak\u017ce obywatele Izraela \u2014 ich jest najwi\u0119cej. Wszyscy korzystaj\u0105 z tego samego modelu. Mechanizm jest identyczny i powtarzalny, \u0142atwy do skalowania, gwarantuj\u0105cy pe\u0142ne ob\u0142o\u017cenie. Dla bran\u017cy \u2014 czyste z\u0142oto. Dla kraju i spo\u0142ecze\u0144stwa \u2014 pog\u0142\u0119biaj\u0105ca si\u0119 degradacja kultury i przestrzeni. To turystyka niskiej jako\u015bci, bardzo prosta, oparta na tandecie i odcinaj\u0105ca przyjezdnych od kraju. Polacy jednak odnajduj\u0105 si\u0119 w tym formacie wyj\u0105tkowo dobrze.<\/p>\n
Pocz\u0105tki masowej obecno\u015bci Polak\u00f3w nad Morzem Czarnym si\u0119gaj\u0105 jeszcze czas\u00f3w Ludowej Republiki Bu\u0142garii, kiedy pa\u0144stwo to zbudowa\u0142o od zera ca\u0142e zaplecze wypoczynkowe \u2014 z emblematycznym S\u0142onecznym Brzegiem w\u0142\u0105cznie. Projekt powsta\u0142 na piachu i wydmach. W tamtej epoce uchodzi\u0142o to za wzorcowy przyk\u0142ad racjonalnego planowania przestrzeni wypoczynku \u2014 od komunikacji po gospodark\u0119 wodn\u0105. S\u0142oneczny Brzeg by\u0142 kiedy\u015b symbolem rozwoju dziedziny zwanej urbanistyk\u0105 wypoczynku, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodzi\u0142y przestrzenie mi\u0119dzy osiedlami, pasy zieleni, porz\u0105dek zabudowy, standard us\u0142ug.<\/p>\n
Dzi\u015b jest \u017cyw\u0105 ilustracj\u0105 tego, co transformacja potrafi zrobi\u0107 z przestrzeni\u0105: \u015bcisn\u0105\u0107 j\u0105 do granic, przykry\u0107 krzykliw\u0105 reklam\u0105, zape\u0142ni\u0107 przypadkowymi formami hotelowej deweloperki. Dawne symbole \u2014 kultowe restauracje, pomosty, charakterystyczne hotele \u2014 zosta\u0142y wch\u0142oni\u0119te przez kicz albo po prostu znikn\u0119\u0142y. W efekcie Polak l\u0105duje w miejscu, kt\u00f3re udaje dowolny zachodni kurort, i dlatego natychmiast „wie, co ma robi\u0107”: szwedzki st\u00f3\u0142, le\u017cak, drink, dyskoteka.<\/p>\n
Kolejny impuls to wej\u015bcie tanich linii i rozkwit czarter\u00f3w w pierwszej dekadzie XXI w. Kiedy Wizz Air i Ryanair zacz\u0119\u0142y \u0142\u0105czy\u0107 polskie lotniska z Warn\u0105 i Burgas, a touroperatorzy dorzucili pe\u0142ne pakiety z transferami, Bu\u0142garia z „fajnej ciekawostki” sta\u0142a si\u0119 \u0142atwo dost\u0119pn\u0105 rutyn\u0105. I ta rutyna trwa: wylot, autokar, hotel, opaska na r\u0119ku. Zero wysi\u0142ku po stronie turysty, zero ryzyka, ale te\u017c zero r\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n
Wy\u017cszo\u015bciowe urojenia<\/p>\n
Powody s\u0105 oczywiste: ceny, blisko\u015b\u0107, klimat, prostota organizacyjna. Chorwacja i Hiszpania s\u0105 dro\u017csze, a Bu\u0142garia przez lata dawa\u0142a podobny „produkt” wakacyjny za mniejsze pieni\u0105dze. Ale to nie wszystko. Bu\u0142garia dostarcza r\u00f3wnie\u017c pewnego komfortu psychologicznego: przyje\u017cd\u017caj\u0105cy z Polski czuj\u0105 si\u0119 tu cywilizacyjnie lepsi. Trudno to przyzna\u0107, ale daje o sobie zna\u0107 w rozmowach, na forach internetowych, w uwagach pods\u0142uchanych przy barze hotelowym. W Bu\u0142garii mo\u017cna bezkarnie uruchomi\u0107 mentorski ton \u2014 pouczy\u0107, po\u017cartowa\u0107 z „zakonserwowanej komuny”, wyrazi\u0107 wy\u017cszo\u015b\u0107 moraln\u0105 i oburzenie na Bu\u0142gar\u00f3w, kt\u00f3rzy „kochaj\u0105 ruskich”, wyja\u015bni\u0107, „jak powinno by\u0107”.<\/p>\n
![](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/YeTk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8wMjVkMDU5NDFkMGE4ZWZlZjllZmM3NGUzNzAzZWNjNy5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\n
Tygodnik Przegl\u0105d<\/p>\n
Bu\u0142garia, z bliznami po transformacji, kt\u00f3re s\u0105 znacznie bardziej dolegliwe od polskich, o peryferyjnej pozycji w gospodarce europejskiej, bywa lustrem, w kt\u00f3rym Polak ch\u0119tnie si\u0119 przejrzy \u2014 ale tylko po to, by utwierdzi\u0107 si\u0119 w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce „u nas jest lepiej” i „wiemy lepiej”. Dynamika jest bardzo prosta. Najpierw stereotyp o „zasz\u0142o\u015bciach komunistycznych”, potem doczepia si\u0119 „rusofili\u0119”, a ca\u0142o\u015b\u0107 przyprawia grymasem na widok dziurawego pobocza czy nieskoszonego skweru przy trasie z lotniska. Tak powstaje swoiste urojenie wy\u017cszo\u015bciowe.<\/p>\n
T\u0142em tego s\u0105 dosy\u0107 powa\u017cne r\u00f3\u017cnice bu\u0142garskiej i polskiej pami\u0119ci historycznej. Dla Bu\u0142gar\u00f3w wojna rosyjsko-turecka ko\u0144ca XIX w. to mit za\u0142o\u017cycielski nowoczesnej pa\u0144stwowo\u015bci. Bu\u0142garski pobratymczy stosunek do Rosji zderza si\u0119 z polsk\u0105 rusofobi\u0105. Do tego dochodzi socnostalgia \u2014 w Bu\u0142garii ca\u0142kiem powszechna, nawet w \u015brodowiskach nacjonalistycznych, czego Polacy zupe\u0142nie nie s\u0105 w stanie poj\u0105\u0107, wi\u0119c zadzieraj\u0105 nos jeszcze wy\u017cej. Skutek jest \u0142atwy do przewidzenia. Polacy uchodz\u0105 za turyst\u00f3w rozkapryszonych i roszczeniowych: ch\u0119tnie sk\u0142adaj\u0105 wielostronicowe reklamacje, ostentacyjnie komentuj\u0105 niedoci\u0105gni\u0119cia, g\u0142o\u015bno por\u00f3wnuj\u0105, „jak to jest u nas”. Histerycznie reaguj\u0105 na op\u00f3\u017anienia, np. lot\u00f3w.<\/p>\n
Kiedy polski turysta recytuje na pla\u017cy dykteryjki o „komunie” i „rusofilii”, nie zauwa\u017ca, \u017ce robi to w miejscu, kt\u00f3re przez p\u00f3\u0142 wieku zapewnia\u0142o dost\u0119pny wypoczynek setkom tysi\u0119cy obywateli, a dzi\u015b zosta\u0142o poddane rynkowemu przypadkowi i maksymalizacji kr\u00f3tkoterminowego zysku. Nie dostrzega, \u017ce „gorsza infrastruktura” nie spad\u0142a z nieba \u2014 to skutek konkretnych decyzji i pora\u017cek transformacyjnych, w kt\u00f3rych Bu\u0142garia musia\u0142a si\u0119 odnale\u017a\u0107 w roli kompletnych peryferii, b\u0119d\u0105c wcze\u015bniej kluczowym pa\u0144stwem Uk\u0142adu Warszawskiego i bloku wschodniego.<\/p>\n
Historia polskiej obecno\u015bci nad Morzem Czarnym to zatem opowie\u015b\u0107 o wygodzie, o ograniczonych ambicjach, ale i o psychologii spo\u0142ecznej. W efekcie powsta\u0142 model, w kt\u00f3rym Polak przyje\u017cd\u017ca nie tyle do kraju, ile skonsumowa\u0107 us\u0142ug\u0119, kt\u00f3ra akurat tam jest w stosownej cenie i otoczce mo\u017cliwa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Polacy szturmuj\u0105 bu\u0142garskie wybrze\u017ce \u2014 co roku setki tysi\u0119cy wybieraj\u0105 Morze Czarne zamiast Grecji czy Hiszpanii. Masowa turystyka…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":32402,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[32,33,305,27,34,35,4909,28,31,48,25,46,40,39,41,47,80,29,30,4278,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-32401","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-bulgaria","11":"tag-headlines","12":"tag-latest-news","13":"tag-latestnews","14":"tag-livebar_tst1","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-nat_styl","18":"tag-news","19":"tag-omp","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-screening_general","24":"tag-swiat","25":"tag-top-stories","26":"tag-topstories","27":"tag-turystyka","28":"tag-wiadomosci","29":"tag-world","30":"tag-world-news","31":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32401","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32401"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32401\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32402"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32401"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32401"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32401"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}