Do 1992 r. istnienie miast zamkni\u0119tych by\u0142o obj\u0119te ca\u0142kowit\u0105 tajemnic\u0105. Co odtajni\u0142 Jelcyn, zacz\u0105\u0142 jednak zn\u00f3w ujawnia\u0107 Putin. Dlaczego?<\/p>\n
Jelcyn rz\u0105dzi\u0142 Rosj\u0105 cz\u0119\u015bciowo gotow\u0105 do dialogu, otwieraj\u0105c\u0105 swoje archiwa, pozwalaj\u0105c\u0105, aby w telewizji opowiadano \u017carty o politykach. W Rosji Jelcyna zastanawiano si\u0119, czy ZATO s\u0105 potrzebne. Pytano: po co trzyma\u0107 tyle miast do produkcji broni przeciw Zachodowi, skoro nie planujemy z nim walczy\u0107?<\/p>\n
Tymczasem Rosja Putina prowadzi dzi\u015b \u015bwi\u0119t\u0105 wojn\u0119 z Zachodem \u2014 miasta zamkni\u0119te s\u0105 zatem niezb\u0119dne jak tlen. Ponadto trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce Putin by\u0142 szefem FSB, wcze\u015bniej s\u0142u\u017cy\u0142 w KGB i my\u015bli jak cz\u0142owiek s\u0142u\u017cb specjalnych. Z pewno\u015bci\u0105 nie zaleci podw\u0142adnym: „odtajniajcie wszystko, bo ludzie maj\u0105 prawo wiedzie\u0107”.<\/p>\n
Sam Jurij Andropow<\/a> wpada\u0142 w gniew, gdy kto\u015b cho\u0107by wypowiedzia\u0142 przy nim s\u0142owo „odtajni\u0107”. A to on kierowa\u0142 KGB, kiedy Putin rozpocz\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 i zatwierdza\u0142 proces szkolenia nowych funkcjonariuszy.<\/p>\n Norylsk, Rosja, 2002 r.Oleg Nikishin \/ Getty Images<\/p>\n Zach\u00f3d ma wierzy\u0107, \u017ce historie naros\u0142e wok\u00f3\u0142 miast zamkni\u0119tych mo\u017cna w\u0142o\u017cy\u0107 mi\u0119dzy bajki. \u017be to relikty minionej epoki. Historia Norylska ju\u017c na pocz\u0105tku reporta\u017cu uwra\u017cliwia czytelnika, jak wielopoziomowa, z\u0142o\u017cona propaganda otacza te miejsca. Czy ta propaganda powsta\u0142a te\u017c z my\u015bl\u0105 o samych Rosjanach?<\/p>\n Norylsk nie jest miastem zamkni\u0119tym. Rosja o tym doskonale wie. Niemal wysz\u0142a z siebie, aby wm\u00f3wi\u0107 mieszka\u0144com Zachodu, \u017ce jest inaczej. Propaganda skierowana do pa\u0144stw nieprzyjaznych Rosji g\u0142osi, i\u017c: ZATO s\u0105 niegro\u017ane, nie zajmuj\u0105 si\u0119 broni\u0105. I \u017ce jedynie g\u0142odni sensacji ludzie wymy\u015blaj\u0105 jakie\u015b „cuda na kiju” o reaktorach atomowych.<\/p>\n R\u00f3wnolegle twierdzi si\u0119, \u017ce ZATO istnia\u0142y wy\u0142\u0105cznie w czasach radzieckich. Jest te\u017c trzecia wersja: ZATO wci\u0105\u017c istniej\u0105, ale s\u0105 bardzo przyjazne i ka\u017cdy mo\u017ce do nich przyjecha\u0107, aby osobi\u015bcie si\u0119 o tym przekona\u0107.<\/p>\n Na szcz\u0119\u015bcie, nie mamy problemu z ustaleniem, kt\u00f3ra wersja jest prawdziwa.<\/p>\n Kt\u00f3ra?<\/p>\n \u017badna.<\/p>\n Z kolei propaganda wewn\u0119trzna, skierowana do mieszka\u0144c\u00f3w Rosji, g\u0142osi: dzi\u0119ki wszechmocnym, genialnym ZATO \u015bwiat trz\u0119sie si\u0119 ze strachu przed Rosj\u0105.<\/p>\n Propaganda nie musi by\u0107 ani konsekwentna, ani logiczna, ani sensowna. Nie taka jest jej rola.<\/p>\n A czy spo\u0142ecze\u0144stwo dzisiejszej Rosji ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, czym by\u0142y i czym s\u0105 dzi\u015b ZATO?<\/p>\n Trudno to ustali\u0107. M\u00f3wimy o wielkim pa\u0144stwie z ogromn\u0105 populacj\u0105.<\/p>\n Osoby interesuj\u0105ce si\u0119 bie\u017c\u0105c\u0105 sytuacj\u0105 polityczn\u0105 na pewno s\u0142ysza\u0142y o ZATO przy okazji inwazji na Ukrain\u0119. Miasta zamkni\u0119te sta\u0142y si\u0119 oczkiem w g\u0142owie polityk\u00f3w, sporo si\u0119 o nich opowiada w mediach. Mi\u0142o\u015bnicy Zwi\u0105zku Radzieckiego<\/a>, a takich w putinowskiej Rosji jest sporo, zawsze stan\u0105 po stronie miast zamkni\u0119tych i b\u0119d\u0105 ich broni\u0107.<\/p>\n Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n Uderza w przytaczanych przez ciebie relacjach, \u017ce ZATO od pocztku by\u0142y bardziej wi\u0119zieniami dla mieszka\u0144c\u00f3w, ni\u017c obiektami czy obszarami chronionymi przed wrogami z zewn\u0105trz. Unosi si\u0119 nad tym wszystkim wyczuwalna fiksacja na punkcie podejrze\u0144 wzgl\u0119dem w\u0142asnych obywateli. W tym \u015bwiecie ka\u017cdy mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 wrogiem pa\u0144stwa, nawet dziecko. <\/p>\n My\u015bl\u0119, \u017ce dyktatura, kt\u00f3ra dosz\u0142a do w\u0142adzy na drodze rewolucji i wymordowa\u0142a przeciwnik\u00f3w, musi zadawa\u0107 sobie pytanie: „Czy nas nie spotka to samo?”.<\/p>\n Wielu dyktator\u00f3w by\u0142o chorobliwie podejrzliwych. W\u0142adze ZSRR wr\u0119cz paranoicznie nie ufa\u0142y swoim obywatelom, szczeg\u00f3lnie inteligencji, kt\u00f3ra pracowa\u0142a w ZATO. W putinowskiej Rosji demony podejrzliwo\u015bci ponownie objawi\u0142y si\u0119 w ca\u0142ej okaza\u0142o\u015bci.<\/p>\n 11 r\u00f3\u017cnych podmiot\u00f3w, dubluj\u0105cych swoje kompetencje, monitoruje dz\u015b rosyjskie p\u0142atno\u015bci online. Maj\u0105 wykry\u0107 mi\u0119dzy innymi finansowanie opozycji. Rocznie oko\u0142o 30 mln operacji finansowych podlega analizie, z czego 20 mln uznaje si\u0119 za podejrzane.<\/p>\n W Nowym Jorku jest 20 tys., kamer przemys\u0142owych, w Moskwie \u2014 ponad dziesi\u0119\u0107 razy wi\u0119cej, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z funkcj\u0105 rozpoznawania twarzy. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c: wszystko jest podejrzane, je\u015bli w\u00f3dz nie przepada za swoim ludem i obawia si\u0119, \u017ce jest to odwzajemnione. Przynajmniej przez niekt\u00f3rych.<\/p>\n Zwiozdnyj gorodok (Kompleks Centrum Szkolenia Kosmonaut\u00f3w im. Gagarina)Creative Commons<\/p>\n Podejrzenie, \u017ce ca\u0142y \u015bwiat (a szczeg\u00f3lnie Zach\u00f3d) sprz\u0105g\u0142 si\u0119 przeciwko Rosji, jest wpajane Rosjanom na wielu poziomach. To troch\u0119 tak, jakby mentalnym miastem zamkni\u0119tym mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 ca\u0142y nar\u00f3d.<\/p>\n ZATO m\u00f3wi\u0105 nam: „Zachodzie, nie znosimy ci\u0119 do tego stopnia, \u017ce musieli\u015bmy wybudowa\u0107 sie\u0107 miast do produkcji broni, kt\u00f3r\u0105 planujemy na ciebie u\u017cy\u0107”.<\/p>\n Ta nienawi\u015b\u0107 do Zachodu ma bardzo d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119. Zmienia\u0142y si\u0119 jedynie powody. A to wielka smuta, a to najazd Francuz\u00f3w, a to zimna wojna, a to jeszcze co\u015b innego. Mniej wi\u0119cej od 1947 r., z niewielk\u0105 przerw\u0105 na kawa\u0142ek rz\u0105d\u00f3w Gorbaczowa<\/a> i Jelcyna, bezpo\u015brednio win\u0119 za wszystkie nieszcz\u0119\u015bcia ponosili Amerykanie. W pierwszej po\u0142owie XIX w. to byli Francuzi.<\/p>\n W archiwaliach Rosyjskiej Biblioteki Narodowej znajduje si\u0119 ksi\u0105\u017cka „Walka z Zachodem w naszej literaturze”. Gdyby\u015bmy tu zacytowa\u0142y kilka zda\u0144 o zgni\u0142ej, zachodniej ideologii i zapyta\u0142y naszych czytelnik\u00f3w, kto to powiedzia\u0142, odparliby, \u017ce pewnie Putin podczas ostatniego or\u0119dzia. Sama pomy\u015bla\u0142abym, \u017ce Putin. A to ksi\u0105\u017cka z 1882 r.<\/p>\n Tyle lat min\u0119\u0142o, ale przekaz nie zmieni\u0142 si\u0119 ani o jot\u0119.<\/p>\n W ostatnich wyborach prezydenckich mieszka\u0144cy atomowych ZATO okazali Putinowi spore poparcie. Zag\u0142osowa\u0142o na niego a\u017c 92 proc. mieszka\u0144c\u00f3w Sarowa. Kt\u00f3ra Rosja jest prawdziwa: Rosja ZATO czy Rosja poza nimi?<\/p>\n Poniek\u0105d obie, poniewa\u017c Rosja jest krajem pe\u0142nym gigantycznych kontrast\u00f3w.<\/p>\n Co ciekawe, w Sarowie nie trzeba fa\u0142szowa\u0107 wynik\u00f3w wybor\u00f3w. Tam szczerze kochaj\u0105 Putina, bo Putin bardzo o nich dba. Czuj\u0105, \u017ce co\u015b winni wodzowi, kt\u00f3ry tak hojnie obsypa\u0142 ich pieni\u0119dzmi.<\/p>\n Oziorsk, siedziba zak\u0142adu atomowego MajakScriptMaster \/ Creative Commons<\/p>\n Nie tylko nienawi\u015b\u0107 do Zachodu, ale i stawianie zasiek\u00f3w ma w Rosji d\u0142ugi rodow\u00f3d. W reporta\u017cu przypominasz t\u0119 histori\u0119. Ka\u017cde atomowe ZATO zaczyna\u0142o si\u0119 od \u0142agru. ZSRR walczy\u0142 z prawdziwymi i wyimaginowanymi wrogami tak\u017ce dlatego, \u017ce potrzebowa\u0142 tysi\u0119cy r\u0105k do pracy. Ca\u0142y wy\u015bcig z Ameryk\u0105 nap\u0119dzany by\u0142 r\u0119kami wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. Jak to wygl\u0105da dzisiaj?<\/p>\n R\u00f3\u017cnica tkwi w skali.<\/p>\n W dzisiejszej Rosji formalnie nie ma \u0142agr\u00f3w, tylko kolonie karne<\/a>. Organizacje zajmuj\u0105ce si\u0119 prawami cz\u0142owieka apeluj\u0105, \u017ce zamkni\u0119tych jest w nich kilkuset wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. Chc\u0105 sprawiedliwo\u015bci dla os\u00f3b skazanych za pogl\u0105dy. Tymczasem w czasach stalinowskich w \u0142agrach wi\u0119ziono miliony ludzi. Zaci\u0105gano ich do gigantycznych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, na przyk\u0142ad kopania Kana\u0142u Bia\u0142omorsko-Ba\u0142tyckiego, \u015bcinania drzew w ogromnych po\u0142aciach tajgi czy w\u0142a\u015bnie budowania miast zamkni\u0119tych.<\/p>\n Z czas\u00f3w radzieckich pozosta\u0142 jednak sam pomys\u0142 poszukiwania mi\u0119sa armatniego w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w. Podczas bitwy o Bachmut Prigo\u017cyn te\u017c rekrutowa\u0142 w koloniach karnych ch\u0119tnych do do\u0142\u0105czenia do Grupy Wagnera.<\/p>\n Scenariusz filmu o ZATO zacz\u0119\u0142abym od poszukiwa\u0144 sterownika, jaki zgubi\u0142 jeden z pracownik\u00f3w. Znaleziono go w kanalizacji. Historia tych miejsc momentami przypomina thriller. Jaki by\u0142 najwi\u0119kszy absurd, z jakim spotka\u0142a\u015b si\u0119 w pracy wok\u00f3\u0142 tego tematu?<\/p>\n \u015awietny pocz\u0105tek, mam nadziej\u0119, \u017ce napiszesz reszt\u0119 tego scenariusza.<\/p>\n Najwi\u0119kszym absurdem jest chyba fakt, \u017ce w Zwi\u0105zku Radzieckim by\u0142o tak ma\u0142o katastrof. Nieprawdopodobnie ma\u0142o, zwa\u017cywszy na fakt, ile wytworzono ku temu okazji.<\/p>\n Na przyk\u0142ad?<\/p>\n Transport broni biologicznej pomi\u0119dzy laboratoriami. Odbywa\u0142 si\u0119 zwyk\u0142ym poci\u0105giem. Pakowano szkie\u0142ka laboratoryjne i fiolki do szczelnych pojemnik\u00f3w. Oddelegowano do zadania \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy chowali pojemniki do plecak\u00f3w. A potem jechali setki kilometr\u00f3w ze szczepem bojowym ospy w poci\u0105gu z cywilami.<\/p>\n Pracownicy zak\u0142ad\u00f3w atomowych wierzyli, \u017ce skutki promieniowania najlepiej wyp\u0142ukuje z organizmu w\u00f3dka. W Oziorsku w\u00f3dk\u0119 sprzedawano „na skrzynki”. Nie na butelki. I ten personel pracowa\u0142 w zak\u0142adzie produkuj\u0105cym pluton-239<\/a>.<\/p>\n Oziorsk, tablica z informuj\u0105ca o zakazie wjazduEcodefense\/Heinrich Boell Stiftung Russia\/Slapovskaya\/Nikulina<\/p>\n A czego do dzi\u015b nie wiemy o ZATO?<\/p>\n Nie znamy w\u0142a\u015bnie niekt\u00f3rych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w wypadk\u00f3w i katastrof z czas\u00f3w radzieckich.<\/p>\n Brakuje wielu danych statystycznych, podsumowania ska\u017cenia \u015brodowiska z dok\u0142adn\u0105 map\u0105. Przyda\u0142yby si\u0119 aktualne dane finansowe. Ma\u0142o wiadomo na temat Mie\u017cgorje, a to, co wiadomo, jest mocno dyskusyjne.<\/p>\n Co stanowi\u0142o g\u0142\u00f3wn\u0105 baz\u0119 materia\u0142ow\u0105 w twojej pracy?<\/p>\n Przede wszystkim dokumenty miast zamkni\u0119tych i raporty na ich temat.<\/p>\n Rozmowy z mieszka\u0144cami lub by\u0142ymi mieszka\u0144cami. Korzysta\u0142am z biblioteki Rosatomu, do kt\u00f3rego nale\u017c\u0105 wszystkie ZATO typu atomowego. W bibliografii jest sporo opracowa\u0144 naukowych, publikacji medialnych.<\/p>\n To nie jest chyba \u0142atwy czas dla os\u00f3b zawodowo zajmuj\u0105cych si\u0119 Rosj\u0105. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce powstanie takiego reporta\u017cu by\u0142o w og\u00f3le mo\u017cliwe?<\/p>\n Korzysta\u0142am z pomocy rosyjskiej opozycji na emigracji oraz kilku os\u00f3b z innych kraj\u00f3w, zainteresowanych tym tematem.<\/p>\n A czy sami Rosjanie ch\u0119tnie opowiadaj\u0105 dzi\u015b o ZATO?<\/p>\n Antywojenna opozycja wr\u0119cz si\u0119 wyrywa do rozmawiania o ZATO. Maj\u0105 powy\u017cej uszu tych „ukochanych dzieci Putina<\/a>„, tych „z\u0119b\u00f3w i pazur\u00f3w nied\u017awiedzia”. Przedstawiciele rosyjskiej opozycji posiadaj\u0105 ogromn\u0105 wiedz\u0119 na temat rozmaitych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w funkcjonowania swojego kraju, mechanizm\u00f3w, zale\u017cno\u015bci, kt\u00f3re cudzoziemcom nie przyjd\u0105 na my\u015bl.<\/p>\n Ich uwagi i spostrze\u017cenia s\u0105 niezwykle pomocne.<\/p>\n „ZATO. Miasta zamkni\u0119te w Zwi\u0105zku Radzieckim i Rosji” – ok\u0142adka ksi\u0105\u017ckimat. prasowe<\/p>\n A sami mieszka\u0144cy ZATO? <\/p>\n Dziel\u0105 si\u0119 na dwie grupy. Pierwsza, zazwyczaj reprezentowana przez m\u0142odych ludzi, narzeka na zakazy i ch\u0119tnie si\u0119 skar\u017cy.<\/p>\n Druga nie powie nawet s\u0142owa, bo wsz\u0119dzie widzi spisek, wrog\u00f3w, szpieg\u00f3w, prowokator\u00f3w, zdrajc\u00f3w itp. Kocha swojego prezydenta i stoi na stanowisku, \u017ce nikt nie powinien si\u0119 interesowa\u0107 ich miastem.<\/p>\n Czy mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce rozwojowi ZATO \u015bwiat zawdzi\u0119cza architektur\u0119 z wielkiej p\u0142yty? Opisujesz i t\u0119 histori\u0119 w ksi\u0105\u017cce.<\/p>\n Tak wynika z dokumentacji archiwalnej. W 1956 r., w dzisiejszym \u017beleznogorsku, postawiono pierwszy blok z wielkiej p\u0142yty. Geneza tego przedsi\u0119wzi\u0119cia tkwi\u0142a w problemach mieszkaniowych zamkni\u0119tego miasta.<\/p>\n Do tajnego zak\u0142adu trzeba by\u0142o sprowadzi\u0107 kilkukrotnie wi\u0119cej pracownik\u00f3w ni\u017c pierwotnie planowano. Zrobi\u0142o si\u0119 bardzo ciasno, wr\u0119cz nie do wytrzymania. Kwaterowano po cztery rodziny z dzie\u0107mi w jednej izbie, na osob\u0119 licz\u0105c dwa metry kwadratowe. Wielka p\u0142yta mia\u0142a szybko rozwi\u0105za\u0107 problem przeludnionego ZATO.<\/p>\n Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce spe\u0142nia\u0142a swoje zadanie.<\/p>\n I posiada\u0142a wiele zalet.<\/p>\n Trafi\u0142a do innych radzieckich miast oraz kraj\u00f3w bloku wschodniego. Co oczywiste, do 1992 r. \u015bwiat nie wiedzia\u0142, \u017ce w og\u00f3le istnieje jaki\u015b \u017beleznogorsk z reaktorem atomowym \u2014 ani tym bardziej, co w nim budowano, kiedy i po co.<\/p>\n Norylsk, Rosja, 2025 r.Alexander Manzyuk\/Anadolu via Getty Images \/ Getty Images<\/p>\n A nad czym dzi\u015b pracuj\u0105 ZATO? Wspominasz, \u017ce od czasu pe\u0142noskalowej inwazji na Ukrain\u0119<\/a> zak\u0142ady pracuj\u0105 24\/7.<\/p>\n Wymy\u015blono im tyle zada\u0144, \u017ce g\u0142owa ma\u0142a. Przede wszystkim nakazano opracowa\u0107 bro\u0144, dzi\u0119ki kt\u00f3rej Rosja pragnie wygra\u0107 wojn\u0119. W tym samym czasie musz\u0105 wymy\u015bli\u0107, jak obej\u015b\u0107 zachodnie sankcje.<\/p>\n Jednocze\u015bnie maj\u0105 zaj\u0105\u0107 si\u0119 precyzyjn\u0105 elektronik\u0105, kt\u00f3rej Rosja odczuwa niedob\u00f3r. R\u00f3wnolegle trzeba wspiera\u0107 \u017co\u0142nierzy na froncie i szkoli\u0107 poborowych.<\/p>\n Do tego jeszcze jest program ksi\u0119\u017cycowy. Rosja chcia\u0142aby wydobywa\u0107 surowce ksi\u0119\u017cycowe jak najszybciej, najlepiej przed Chinami.<\/p>\n Oczekuje si\u0119, \u017ce wygraj\u0105 wy\u015bcig zbroje\u0144 i wy\u015bcig kosmiczny \u2014 czyli w\u0142a\u015bciwie tego samego, co w czasach zimnej wojny. Co si\u0119 zmieni\u0142o od tamtego czasu? Jaka by\u0142aby podstawowa r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy ZATO zimnowojennym a wsp\u00f3\u0142czesnym?<\/p>\n Zwi\u0105zek Radziecki by\u0142 sum\u0105 potencja\u0142u intelektualnego wszystkich republik i czerpa\u0142 zasoby ze wszystkich republik. Dzisiaj ZATO mog\u0105 czerpa\u0107 tylko z Rosji.<\/p>\n Z tego powodu s\u0105 s\u0142absze.<\/p>\n Rozw\u00f3j bada\u0144 nad broni\u0105 biologiczn\u0105 „zainicjowa\u0142a” epidemia tyfusu. W\u0142adze postanowi\u0142y nast\u0119pnym razem mie\u0107 tyfus po swojej stronie. Co na obecny stan wiedzy uzna\u0107 mo\u017cna za najniebezpieczniejsz\u0105 bro\u0144, nad jak\u0105 pracowano kiedykolwiek w ZATO?<\/p>\n Z pewno\u015bci\u0105 bro\u0144 j\u0105drowa oraz biologiczna, oparta na w\u0105gliku i szczepach bojowych ospy prawdziwej.<\/p>\n DO ZATO nie wypuszcza si\u0119 dzi\u015b ani cudzoziemc\u00f3w, ani Rosjan (w wyniku podejrze\u0144 o szpiegostwo). W przesz\u0142o\u015bci wygl\u0105da\u0142o to inaczej. <\/p>\n Procedury ochrony miast zamkni\u0119tych wymy\u015blali oficerowie kontrwywiadu wojskowego w czasach stalinowskich. \u017byli w zupe\u0142nie innym \u015bwietle. Dla nich p\u0142ot i karteczka z przepustk\u0105 by\u0142y wystarczaj\u0105c\u0105 ochron\u0105.<\/p>\n Dzi\u015b mamy satelity, internet, zaawansowane systemy analizy danych.<\/p>\n Czy z punktu widzenia Zachodu tajno\u015b\u0107 ZATO ma dzi\u015b sens? Amerykanie maj\u0105 przecie\u017c wiedz\u0119 na temat samej broni atomowej. Sk\u0105d wi\u0119c dzi\u015b te tajemnice i ponowne utajnianie tego, co wcze\u015bniej pokazywano zapraszanym do Rosji Amerykanom?<\/p>\n W latach 90. Amerykanie byli w kilku ZATO atomowych przy okazji projektu rozbrojenia.<\/p>\n Widzia\u0142am w ich raportach zdj\u0119cia zak\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3rych obecnie zabrania si\u0119 fotografowa\u0107 Rosjanom pod gro\u017ab\u0105 aresztowania za szpiegostwo dla obcego wywiadu. Przy czym zdj\u0119cia tego zak\u0142adu s\u0105 w jego serwisie internetowym. Oczywi\u015bcie, \u017ce to nie ma \u017cadnego sensu, ale tak funkcjonuje i nie zanosi si\u0119 na zmian\u0119.<\/p>\n Najbardziej chronione s\u0105 ZATO atomowe, nale\u017c\u0105ce do Rosatomu.<\/p>\n Co ciebie zaskoczy\u0142o najbardziej w pracy nad tymi wsp\u00f3\u0142czesnymi ZATO?<\/p>\n![\"Norylsk,](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/C0lk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9mMWU4ODM1OTBlZDVhNGRhNjcxNjgxM2ZiZDEwOTg2OC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n![\"Zwiozdnyj](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Lgck9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zZTc3MWMzMDQxZWQxMmYwODFlNjEzMmY3NzY1NmQyNC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n![\"Oziorsk,](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/87ek9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9jYzcyYzY5NmVkZGQ3ZThiYzg3YTY5Nzk0YzczNTkxYy5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n![\"Oziorsk,](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/57hk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy82ODMxOGRkODQ3ZDIwOWU1YTAwZWEyMDY2NjY2M2RiOS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n![\""ZATO.](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/STxk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8xMzllYTNmOTJmNWUyNmQ0ZTczYTBhMTA4YmQ4MWE1YS5wbmeRlQLNA.jpeg\")
<\/p>\n![\"Norylsk,](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/93Vk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9hMjIyZjJhYjI0NjU1NmY5MWU1MTJjZjI5NjI4YTBiYy5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n