Gwiazda gamma w gwiazdozbiorze Kasjopei (\u03b3 Cas) to pierwsza znana nam gwiazda typu Be. Jako tak\u0105 zidentyfikowa\u0142 j\u0105 w 1866 r. Angelo Secchi. Po dziesi\u0105tkach lat bada\u0144 \u2014 a \u03b3 Cas jest jedn\u0105 z najlepiej przebadanych gwiazd Be \u2014 wiemy, \u017ce nale\u017cy ona do kategorii B0,5 IVpe. Oznacza to bardzo gor\u0105c\u0105 gwiazd\u0119 o temperaturze si\u0119gaj\u0105cej 30 000 kelwin\u00f3w (temperatura S\u0142o\u0144ca to 5800 K), podolbrzyma, kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 spalanie wodoru w j\u0105drze lub jest blisko tego etapu i zaczyna ewoluowa\u0107 w kierunku olbrzyma. Promie\u0144 i jasno\u015b\u0107 gwiazdy s\u0105 wi\u0119ksze ni\u017c gwiazd ci\u0105gu g\u0142\u00f3wnego, ale mniejsze ni\u017c u klasycznych olbrzym\u00f3w \u2014 gwiazda zaczyna opuszcza\u0107 ci\u0105g g\u0142\u00f3wny. Wykazuje ona osobliwo\u015bci widmowe, czyli jej widmo nie pasuje do standardowego obrazu dla gwiazd jej typu, ponadto widoczne s\u0105 linie emisyjne.<\/p>\n
Gwiazda podlega bardzo szybkiej rotacji, jej pr\u0119dko\u015b\u0107 r\u00f3wnikowa to ok. 400 km na sek., czyli wynosi oko\u0142o 70 proc. warto\u015bci krytycznej, powy\u017cej kt\u00f3rej gwiazda uleg\u0142aby rozerwaniu. Tak du\u017ca pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotowa powoduje wytworzenie gazowego dysku wok\u00f3\u0142 r\u00f3wnika. \u0393 Cas ma mas\u0119 oko\u0142o 20-krotnie wi\u0119ksz\u0105 od masy S\u0142o\u0144ca, promie\u0144 za\u015b 9-krotnie wi\u0119kszy od promienia naszej gwiazdy. I mimo ca\u0142ej wiedzy na jej temat zagadk\u0105 pozostawa\u0142o, co zauwa\u017cono w 1976 roku, dlaczego jasno\u015b\u0107 \u03b3 Cas w zakresie promieniowania rentgenowskiego jest oko\u0142o 40-krotnie wi\u0119ksza ni\u017c por\u00f3wnywalnych gwiazd, jej plazma podgrzewa si\u0119 do ponad 100 milion\u00f3w stopni i wykazuje niezwyk\u0142\u0105 zmienno\u015b\u0107. Przez kolejne dwie dekady odkryto oko\u0142o 20 podobnych obiekt\u00f3w, kt\u00f3re zacz\u0119to okre\u015bla\u0107 mianem podklasy „analog\u00f3w \u03b3 Cas”.<\/p>\n
Przez dekady zaproponowano r\u00f3\u017cne hipotezy, maj\u0105ce wyja\u015bni\u0107 niezwyk\u0142e promieniowanie. \u2014 Jedna z nich dotyczy\u0142a lokalnej rekoneksji magnetycznej mi\u0119dzy powierzchni\u0105 gwiazdy a jej dyskiem. Inne sugerowa\u0142y, \u017ce promieniowanie rentgenowskie zwi\u0105zane jest z istnieniem towarzysza, czy to gwiazd\u0105 pozbawion\u0105 zewn\u0119trznych gwiazd, gwiazd\u0105 neutronow\u0105 czy bia\u0142ym kar\u0142em wysysaj\u0105cym materi\u0119 z naszej gwiazdy \u2014 m\u00f3wi Ya\u00ebl Naz\u00e9. Naukowcy z Li\u00e8ge, na podstawie niezgodno\u015bci obserwacji z hipotezami, wykluczyli dwa pierwszy typy gwiazd, kt\u00f3re mia\u0142yby towarzyszy\u0107 \u03b3 Cas. Pozosta\u0142o zatem rozstrzygni\u0119cie, czy niezwyk\u0142e promieniowanie rentgenowskie to skutek rekoneksji czy obecno\u015bci bia\u0142ego kar\u0142a.<\/p>\n
Uczeni rozpocz\u0119li wi\u0119c badania za pomoc\u0105 japo\u0144skiego teleskopu kosmicznego XRISM, kt\u00f3ry dostarcza niezwykle precyzyjne dane na temat widm promieniowania.<\/p>\n
\u2014 Analiza widm ujawni\u0142a, \u017ce sygnatury plazmy o wysokiej temperaturze zmieniaj\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 mi\u0119dzy trzema okresami obserwacji, pod\u0105\u017caj\u0105c za ruchem orbitalnym bia\u0142ego kar\u0142a, a nie gwiazdy Be. Przesuni\u0119cie to zmierzono z wysok\u0105 wiarygodno\u015bci\u0105 statystyczn\u0105. Jest to w rzeczywisto\u015bci pierwszy bezpo\u015bredni dow\u00f3d, \u017ce ultragor\u0105ca plazma odpowiedzialna za promieniowanie rentgenowskie jest zwi\u0105zana z kompaktowym towarzyszem, a nie z sam\u0105 gwiazd\u0105 Be \u2014 wyja\u015bnia Naz\u00e9.<\/p>\n
Umiarkowana szeroko\u015b\u0107 tych sygnatur (ok. 200 km na s) wskazuje na obecno\u015b\u0107 bia\u0142ego kar\u0142a o silnym polu magnetycznym i to w\u0142a\u015bnie pole kieruje pobieran\u0105 z \u03b3 Cas materi\u0119 ku biegunom bia\u0142ego kar\u0142a.<\/p>\n
Rozwi\u0105zanie zagadki pozwala wi\u0119c sklasyfikowa\u0107 \u03b3 Cas i ca\u0142\u0105 podklas\u0119 jej analog\u00f3w jako uk\u0142ady podw\u00f3jne gwiazdy Be z bia\u0142ym kar\u0142em. Teorie od dawna przewidywa\u0142y istnienie takich uk\u0142ad\u00f3w, jednak dotychczas \u017cadnego jednoznacznie nie zidentyfikowano. Dodatkowo za\u015b istnienie takich uk\u0142ad\u00f3w z udzia\u0142em najbardziej masywnych Be mo\u017ce wskazywa\u0107 na konieczno\u015b\u0107 przyjrzenia si\u0119 modelom ewolucji uk\u0142ad\u00f3w podw\u00f3jnych. A ich lepsze zrozumienie jest kluczowe do poznania, na przyk\u0142ad, fal grawitacyjnych.<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: Orbital motion detected in \u03b3 Cas Fe K emission lines, https:\/\/orbi.uliege.be\/handle\/2268\/343189<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Gwiazda gamma w gwiazdozbiorze Kasjopei (\u03b3 Cas) to pierwsza znana nam gwiazda typu Be. Jako tak\u0105 zidentyfikowa\u0142 j\u0105…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":327230,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[1009,1785,120,118,119,53,52,68,51,55,42,38,40,39,41,116,114,115,47,121,1348,117,50],"class_list":{"0":"post-327229","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-anejus","9":"tag-kopalniawiedzypl","10":"tag-nauka","11":"tag-nauka-i-technika","12":"tag-naukatechnika","13":"tag-new_header","14":"tag-onet3","15":"tag-onet3d","16":"tag-onet3d_2i","17":"tag-phx","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-science","24":"tag-science-and-technology","25":"tag-sciencetechnology","26":"tag-screening_general","27":"tag-technika","28":"tag-technologia","29":"tag-technology","30":"tag-v2021"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116293082004861600","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/327229","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=327229"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/327229\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/327230"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=327229"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=327229"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=327229"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}