W latach 1891\u20131914, gdy miasto znajdowa\u0142o si\u0119 pod panowaniem Austro-W\u0119gier, w rejonie krakowskich B\u0142o\u0144 dzia\u0142a\u0142 tor wy\u015bcig\u00f3w konnych. Przez wiele lat organizowano tam zawody, kt\u00f3re przyci\u0105ga\u0142y liczn\u0105 publiczno\u015b\u0107. Z czasem jednak obiekt przesta\u0142 istnie\u0107.<\/p>\n
W czerwcu 1914 r. rozegrano ostatnie wy\u015bcigi, a ju\u017c miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej wybuch\u0142a I wojna \u015bwiatowa. Rok p\u00f3\u017aniej, decyzj\u0105 gminy, teren podzielono na mniejsze, oddzielne dzia\u0142ki. Po zako\u0144czeniu wojny na miejscu dawnego toru rozpocz\u0119to budow\u0119 dw\u00f3ch stadion\u00f3w \u2014 jednego dla Wis\u0142y, drugiego dla Jutrzenki.<\/p>\n
Pocz\u0105tki dzia\u0142alno\u015bci klubu sportowego Jutrzenka si\u0119gaj\u0105 pierwszej dekady XX w. Dru\u017cyna, wywodz\u0105ca si\u0119 ze \u015brodowiska \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Krakowa, szybko w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do lokalnej rywalizacji pi\u0142karskiej, zapisuj\u0105c si\u0119 w historii miasta zar\u00f3wno osi\u0105gni\u0119ciami sportowymi, jak i udzia\u0142em w tworzeniu struktur polskiego futbolu. Sama Jutrzenka istnia\u0142a od 1910 r. Na w\u0142asny obiekt czeka\u0142a a\u017c 12 lat, cho\u0107 zachowane plany miasta wskazuj\u0105, \u017ce budowa trwa\u0142a jeszcze w 1936 r. Oba stadiony znajdowa\u0142y si\u0119 tu\u017c obok siebie.<\/p>\n
Pocz\u0105tki istnienia Jutrzenki <\/p>\n
Jutrzenka, jako niezalegalizowana dru\u017cyna, mia\u0142a zosta\u0107 za\u0142o\u017cona ju\u017c w 1909 roku. Oficjalnej rejestracji dokonano rok p\u00f3\u017aniej w Starostwie Grodzkim Krakowskim. W dokumentach klubowych z 1927 r. jako pocz\u0105tek dzia\u0142alno\u015bci wskazywano w\u0142a\u015bnie rok 1910. Za formalne utworzenie stowarzyszenia odpowiada\u0142 Leon Gleisner, absolwent Wydzia\u0142u Prawa Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, dzia\u0142aj\u0105cy na pro\u015bb\u0119 dw\u00f3ch m\u0142odych \u017cydowskich robotnik\u00f3w. Pierwszym prezesem klubu zosta\u0142 doktor praw Feliks Gutman.<\/p>\n
Pierwsza wzmianka o meczu Jutrzenki pochodzi z 14 maja 1911 r. Dru\u017cyna zmierzy\u0142a si\u0119 w Podg\u00f3rzu z Krakusem, przegrywaj\u0105c 0:4. Kolejne spotkanie, rozegrane 5 sierpnia tego samego roku, r\u00f3wnie\u017c zako\u0144czy\u0142o si\u0119 pora\u017ck\u0105 0:4, tym razem z dru\u017cyn\u0105 Diana Podg\u00f3rze. Na pierwsze zwyci\u0119stwo trzeba by\u0142o poczeka\u0107 do 9 wrze\u015bnia 1911 r., kiedy Jutrzenka pokona\u0142a Jugend Krak\u00f3w 4:0. \u00d3wczesna prasa zwraca\u0142a uwag\u0119 na niski poziom techniczny obu zespo\u0142\u00f3w i brak skutecznej organizacji gry.<\/p>\n
W 1913 r. Jutrzenka wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w mistrzostwach kwalifikacyjnych klasy drugiej o nagrod\u0119 w\u0119drown\u0105 KS Cracovia. Rywalizowa\u0142a z takimi krakowskimi dru\u017cynami jak Polonia, Makkabi, Sparta oraz rezerwy Cracovii. W czterech spotkaniach zdo\u0142a\u0142a wywalczy\u0107 jeden remis, przegrywaj\u0105c pozosta\u0142e mecze. Wybuch I wojny \u015bwiatowej przerwa\u0142 z kolei dzia\u0142alno\u015b\u0107 klubu.<\/p>\n
Jutrzenka wznowi\u0142a j\u0105 5 czerwca 1919 r., pokonuj\u0105c Samson Tarn\u00f3w 7:0. Mimo wysokiego wyniku poziom sportowy spotkania oceniano jako niski. W dniach 20\u201321 grudnia 1919 r. Jutrzenka uczestniczy\u0142a w zje\u017adzie za\u0142o\u017cycielskim Polskiego Zwi\u0105zku Pi\u0142ki No\u017cnej w Warszawie. Klub by\u0142 jednym z 31 reprezentowanych podmiot\u00f3w. Podczas zjazdu podj\u0119to decyzj\u0119 o organizacji mistrzostw Polski od 1920 r. oraz o powo\u0142aniu reprezentacji narodowej.<\/p>\n
W sezonie 1920 Jutrzenka wyst\u0119powa\u0142a w krakowskiej klasie A, rywalizuj\u0105c z Cracovi\u0105, Wis\u0142\u0105 i Makkabi. W sze\u015bciu meczach zdoby\u0142a jeden punkt, remisuj\u0105c z tymi ostatnimi 1:1. By\u0142 to jedyny gol dru\u017cyny w tych rozgrywkach. Klub posiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c zespo\u0142y w ni\u017cszych klasach rozgrywkowych, co \u015bwiadczy\u0142o o du\u017cej liczbie zawodnik\u00f3w. Rozgrywki zosta\u0142y jednak przerwane z powodu dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1920 r. i ostatecznie odwo\u0142ane.<\/p>\n
„\u015awi\u0119ta wojna” kiedy\u015b wygl\u0105da\u0142a inaczej <\/p>\n
Sezon 1921 nie przyni\u00f3s\u0142 znacz\u0105cej poprawy wynik\u00f3w. Jutrzenka ponownie zaj\u0119\u0142a ostatnie miejsce, mimo zdobycia wi\u0119kszej liczby punkt\u00f3w. Szczeg\u00f3lne emocje budzi\u0142y mecze z Makkabi, okre\u015blane mianem „\u015bwi\u0119tej wojny”. Miejska legenda g\u0142osi, \u017ce to w\u0142a\u015bnie w ramach pojedynk\u00f3w mi\u0119dzy Jutrzenk\u0105 a Makkabi pierwszy raz pad\u0142o sformu\u0142owanie „\u015bwi\u0119ta wojna”, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej przenios\u0142o si\u0119 na rywalizacj\u0119 Wis\u0142y z Cracovi\u0105.<\/p>\n
Spotkaniom tym towarzyszy\u0142a gor\u0105ca atmosfera na trybunach, szeroko opisywana przez \u00f3wczesn\u0105 pras\u0119. Pomimo s\u0142abych wynik\u00f3w klub utrzyma\u0142 si\u0119 w klasie A dzi\u0119ki jej rozszerzeniu. W bara\u017cu Jutrzenka pokona\u0142a Hakoah Bielsko 9:0.<\/p>\n
We wrze\u015bniu 1921 r. Jutrzenka odnios\u0142a pierwsze zwyci\u0119stwo nad Makkabi, wygrywaj\u0105c 1:0 w turnieju z udzia\u0142em krakowskich i bielskich dru\u017cyn. Spotkanie to uznano za prze\u0142omowe i symboliczne dla zmiany uk\u0142adu si\u0142 w \u015brodowisku \u017cydowskich klub\u00f3w sportowych w Krakowie. 23 kwietnia 1922 roku Jutrzenka odnios\u0142a swoje pierwsze zwyci\u0119stwo w rozgrywkach klasy A, pokonuj\u0105c Sturm Bielsko 3:0. W ca\u0142ym sezonie dru\u017cyna zdoby\u0142a 8 punkt\u00f3w i utrzyma\u0142a si\u0119 w najwy\u017cszej klasie rozgrywkowej. Dodatkowym sukcesem by\u0142o zwyci\u0119stwo nad Makkabi 1:0, kt\u00f3re przyczyni\u0142o si\u0119 do degradacji rywala.<\/p>\n
Jeden z klub\u00f3w z Krakowa w Ekstraklasie <\/p>\n
Rok 1927 by\u0142 teoretycznie najlepszy w historii klubu. Wtedy wystartowa\u0142y pierwsze rozgrywki ligowe, obecnie nazywaj\u0105ce si\u0119 Ekstraklas\u0105, w kt\u00f3rych udzia\u0142 wzi\u0119\u0142a mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie Jutrzenka. Finalnie by\u0142 to zarazem ich ostatni pobyt w najwy\u017cszej lidze.<\/p>\n
Sezon zacz\u0119li fatalnie, bowiem dopiero w \u00f3smej kolejce uda\u0142o si\u0119 nie przegra\u0107 meczu, gdy zremisowali bezbramkowo z Poloni\u0105 Warszawa. Z kolei w czternastej serii gier Jutrzenka odnios\u0142a pierwsze zwyci\u0119stwo (5:4), tym razem z drugim sto\u0142ecznym zespo\u0142em, jakim by\u0142a Legia. Ta wygrana rozpocz\u0119\u0142a seri\u0119 trzech mecz\u00f3w bez pora\u017cki (0:0 z KT \u0141\u00f3d\u017a, oraz 4:1 z Warszawiank\u0105).<\/p>\n
Ostatecznie przez nast\u0119pne miesi\u0105ce Jutrzence uda\u0142o si\u0119 zdobywa\u0107 pojedyncze punkty jak remisy z \u0141KS-em \u0141\u00f3d\u017a 2:2, czy Wart\u0105 Pozna\u0144 1:1. Poza zwyci\u0119stwem z Legi\u0105 i Warszawiank\u0105 uda\u0142o si\u0119 im wygra\u0107 jeszcze na wyje\u017adzie z Ruchem w Chorzowie 3:1. Klub z Krakowa spad\u0142 z hukiem, zajmuj\u0105c ostatnie miejsce w lidze, ze strat\u0105 siedmiu punkt\u00f3w do przedostatniej Warszawianki.<\/p>\n
Gdy w 1939 r. wybuch\u0142a II wojna \u015bwiatowa, Jutrzenka, tak jak wcze\u015bniej wspomniane Makkabi Krak\u00f3w jako kluby \u017cydowskie zosta\u0142y rozwi\u0105zane. Po 1945 r. \u017caden z nich nie wr\u00f3ci\u0142 do \u017cadnych rozgrywek pi\u0142karskich.<\/p>\n
Legendy, kt\u00f3re przesz\u0142y do historii polskiej pi\u0142ki <\/p>\n
Wa\u017cn\u0105 postaci\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a wychowankiem Jutrzenki by\u0142 J\u00f3zef Klotz. Podczas swojej kariery gra\u0142 w dw\u00f3ch \u017cydowskich klubach. Nie licz\u0105c wspomnianej dru\u017cyny z Krakowa, wyst\u0119powa\u0142 tak\u017ce w Makkabi Warszawa. Cho\u0107 gra\u0142 na pozycji obro\u0144cy, to zas\u0142yn\u0105\u0142 z bramki z rzutu karnego. Mianowicie po debiutanckim wyst\u0119pie w reprezentacji Polski przegranym 0:3 z W\u0119grami, Klotz zagra\u0142 jeszcze ze Szwecj\u0105 w Sztokholmie.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie z rywalami ze Skandynawii s\u0119dzia podyktowa\u0142 rzut karny dla Bia\u0142o-Czerwonych. Do jedenastki podszed\u0142 wychowanek Jutrzenki, pokonuj\u0105c pewnym uderzeniem bramkarza rywali. By\u0142a to pierwsza bramka w historii reprezentacji Polski. Tak o tamtym wydarzeniu w 1927 r. pisa\u0142 Przegl\u0105d Sportowy:<\/p>\n
\u2014 W 27. minucie Sperling ko\u0144czy bieg centr\u0105, Hemming, nieatakowany przez nikogo, daje niepotrzebnie pi\u0142ce klapsa r\u0119k\u0105: karny. Komu powierzy\u0107 t\u0119 wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119? Jedynym graczem, kt\u00f3ry w swej dru\u017cynie bije z dobrym skutkiem jedenastki, by\u0142 Klotz, jemu te\u017c oddaje kapitan z ca\u0142ym zaufaniem wykonanie rzutu, od kt\u00f3rego skuteczno\u015bci tak wiele zawis\u0142o. Klotz z ca\u0142ym spokojem, bez rozp\u0119du, pakuje pi\u0142k\u0119 w lewy r\u00f3g pod poprzeczk\u0119. Bramkarz ani drgn\u0105\u0142.<\/p>\n
Bramka J\u00f3zefa Klotza da\u0142a Polakom prowadzenie, a samo spotkanie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pierwszym historycznym zwyci\u0119stwem Polak\u00f3w (2:1). By\u0142 to jednak ostatni mecz w barwach narodowych w wykonaniu \u00f3wczesnego pi\u0142karza Jutrzenki.<\/p>\n
Z wa\u017cnych pi\u0142karzy w dziejach klubu nale\u017cy wspomnie\u0107 najlepszego strzelca w historii Jutrzenki Zygmunta Krumholza oraz wspomnianego w cytowanym fragmencie Przegl\u0105du Sportowego Leona Sperlinga. Ca\u0142a tr\u00f3jka, wraz z J\u00f3zefem Klotzem wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w zgrupowaniu reprezentacji. To w\u0142a\u015bnie Sperling wywalczy\u0142 dla Polak\u00f3w karny, kt\u00f3rego na gola zamieni\u0142 Klotz.<\/p>\n
Sam Leon Sperling, cho\u0107 karier\u0119 zaczyna\u0142 w Jutrzence, to najwi\u0119ksze sukcesy odnosi\u0142 w Cracovii. W jej barwach trzykrotnie zgarnia\u0142 tytu\u0142 Mistrza Polski, jest tak\u017ce na dziewi\u0105tym miejscu w ilo\u015bci wyst\u0119p\u00f3w w koszulce Pas\u00f3w (381), a po dzi\u015b ma najwi\u0119cej spotka\u0144 w reprezentacji z zawodnik\u00f3w graj\u0105cych w Cracovii (21). Wzi\u0105\u0142 tak\u017ce udzia\u0142 w Igrzyskach Olimpijskich w Pary\u017cu w 1924 r. Zgin\u0105\u0142 w lwowskim getcie, a J\u00f3zef Klotz podczas grupowej egzekucji w Warszawie. Zygmunt Krumholz z kolei zmar\u0142 w latach 40. w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n
Historia Jutrzenki, cho\u0107 kr\u00f3tka, to zawiera\u0142a pojedyncze sukcesy na poziomie pi\u0142karskim. Z perspektywy czasu ogranie Legii Warszawa czy Ruchu Chorz\u00f3w brzmi dumnie, a fakt, \u017ce ich wychowanek jest pierwszym strzelcem w historii reprezentacji, sprawia, \u017ce cho\u0107 pod tym wzgl\u0119dem Jutrzenka Krak\u00f3w b\u0119dzie obecna w historii polskiej pi\u0142ki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W latach 1891\u20131914, gdy miasto znajdowa\u0142o si\u0119 pod panowaniem Austro-W\u0119gier, w rejonie krakowskich B\u0142o\u0144 dzia\u0142a\u0142 tor wy\u015bcig\u00f3w konnych.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":328624,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51606],"tags":[8889,1304,53,52,68,51,55,42,38,40,39,41,47,127,50],"class_list":["post-328623","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-krakow","tag-glos24","tag-krakow","tag-new_header","tag-onet3","tag-onet3d","tag-onet3d_2i","tag-phx","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-sport","tag-v2021"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116296585648627594","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/328623","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=328623"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/328623\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/328624"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=328623"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=328623"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=328623"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}