\n Badacze i badaczki rozmawiali z kilkudziesi\u0119cioma osobami, zar\u00f3wno z lokalnych elit, jak i klasy ludowej. Ze zwolennikami koalicji rz\u0105dz\u0105cej i prawicowej opozycji. Wnioski z tych rozm\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 w wydanym w\u0142a\u015bnie nak\u0142adem Instytutu KP raporcie „Ludzie bezwstydni”. Jakie s\u0105 jednego najwa\u017cniejsze ustalenia?\n <\/p>\n
Nie jeden, a dwa populizmy<\/p>\n
\n Z bada\u0144 wysz\u0142o, \u017ce w Polsce lokalnej mamy dzi\u015b do czynienia nie z jednym, ale z dwoma populizmami. Pierwszy, prawicowy jest do\u015b\u0107 oczywisty i wielokrotnie by\u0142 ju\u017c opisywany w literaturze. Nowy raport Instytutu KP potwierdza ustalenia zesz\u0142orocznego, przygotowanego po wyborach prezydenckich<\/a> raportu Przemys\u0142awa Sadury i S\u0142awomira Sierakowskiego zatytu\u0142owanego „Nowy duopol obali ten system”.\n <\/p>\n \n Wskazywa\u0142 on, \u017ce za zwyci\u0119stwem Nawrockiego w drugiej turze sta\u0142a konsolidacja ca\u0142ego elektoratu prawicy wok\u00f3\u0142 takich warto\u015bci jak radykalizm, akceptacja autorytaryzmu, suwerenizm i antysystemowo\u015b\u0107. Tym postawom towarzyszy ca\u0142y szereg uprzedze\u0144 i wrogich postaw wobec takich grup, jak migranci czy spo\u0142eczno\u015b\u0107 LGBT+.\n <\/p>\n \n Te same warto\u015bci integruj\u0105 elektorat prawicowy w badanym miasteczku z Wareckiego Szlaku Jab\u0142kowego. I to mimo \u017ce cz\u0119sto wchodz\u0105 one w konflikty z realnymi do\u015bwiadczeniami i interesami zamieszkuj\u0105cych go wyborc\u00f3w prawicy. Suwerenizm z jego co najmniej nieufno\u015bci\u0105 do Unii Europejskiej oraz do migrant\u00f3w powinien mie\u0107 teoretycznie ograniczone pole oddzia\u0142ywania w miejscowo\u015bci, kt\u00f3ra zawdzi\u0119cza sw\u00f3j rozw\u00f3j integracji Polski z UE. Miejscowo\u015bci, kt\u00f3rej ekonomiczny model zale\u017cy od tego, czy co roku uda si\u0119 zatrudni\u0107 do\u015b\u0107 ludzi koniecznych do zebrania owoc\u00f3w w sadach \u2014 a w praktyce do takich prac trzeba zatrudnia\u0107 migrant\u00f3w, bo Polacy nie chc\u0105 ich wykonywa\u0107 za stawki, jakie gotowi s\u0105 p\u0142aci\u0107 sadownicy.\n <\/p>\n \n Obok populizmu prawicowego autorzy raportu identyfikuj\u0105 jednak drugi, liberalny. Co go charakteryzuje? Po pierwsze, zapiek\u0142a niech\u0119\u0107, by nie powiedzie\u0107 \u2014 nienawi\u015b\u0107 do lider\u00f3w drugiego obozu. W przytaczanych wypowiedziach z wywiad\u00f3w szczeg\u00f3lnie dostaje si\u0119 prezydentowi Nawrockiemu. Ta niech\u0119\u0107 do lider\u00f3w przek\u0142ada si\u0119 na negatywne uczucia do ca\u0142ego prawicowego elektoratu. „Populizm liberalny” ma sk\u0142onno\u015b\u0107 do postrzegania wyborc\u00f3w prawicy jako ludzi nieracjonalnych, zacofanych, pozbawionych elementarnej wiedzy, przynosz\u0105cych wstyd polskiej wsp\u00f3lnocie. Jest te\u017c niech\u0119tny wszelkim wydatkom socjalnym \u2014 nazywanym zreszt\u0105 „rozdawnictwem” \u2014 s\u0142u\u017c\u0105cym grupom g\u0142osuj\u0105cym na PiS i okolice.\n <\/p>\n \n Zwolennicy tej postawy, cho\u0107 podkre\u015blaj\u0105 swoje przywi\u0105zanie do liberalnej demokracji, to jednocze\u015bnie byliby sk\u0142onni zaakceptowa\u0107 radykalne rozwi\u0105zania w rozliczeniach z PiS. Deklaruj\u0105 te\u017c zm\u0119czenie polsk\u0105 polaryzacj\u0105, obwiniaj\u0105c za ni\u0105 jednak wy\u0142\u0105cznie drug\u0105 stron\u0119 \u2014 podobne podej\u015bcie daje si\u0119 zreszt\u0105 zaobserwowa\u0107 tak\u017ce w\u015br\u00f3d zwolennik\u00f3w populizmu prawicowego.\n <\/p>\n Emocje, nie interesy<\/p>\n \n Co nap\u0119dza oba te populizmu i polaryzacj\u0119 mi\u0119dzy nimi? Raport stawia mocn\u0105 tez\u0119: to raczej emocje, a nie sprzeczno\u015bci twardych, np. ekonomicznych interes\u00f3w. Jakie konkretnie emocje? G\u0142\u00f3wnie krucha duma z w\u0142asnych sukces\u00f3w, l\u0119k przed utrat\u0105 statusu, zwi\u0105zany z tym wstyd, w obu wypadkach przenoszony na innych \u2014 tzn. polska liberalna wstydzi si\u0119 za t\u0119 pisowsk\u0105 i odwrotnie.\n <\/p>\n Autorzy raportu podkre\u015blaj\u0105, \u017ce mieszka\u0144cy badanej przez nich okolicy s\u0105 dumni z post\u0119pu, jaki uczyni\u0142 ten region. Ta duma jest jednocze\u015bnie krucha i podszyta licznymi l\u0119kami. Prawicowi populi\u015bci nawet je\u015bli maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak wiele zawdzi\u0119czaj\u0105 UE, to europejskie instytucje postrzegaj\u0105 jako zewn\u0119trzn\u0105 si\u0142\u0119, nadmiernie wtr\u0105caj\u0105c\u0105 si\u0119 w polskie sprawy i pr\u00f3buj\u0105c\u0105 narzuca\u0107 Polakom niekorzystne regulacje.<\/p>\n \n Przemiany kulturowe, domaganie si\u0119 widoczno\u015bci i szacunku przez takie grupy, jak spo\u0142eczno\u015bci LGBT+ czy migranci sprawiaj\u0105, \u017ce prawicowi populi\u015bci czuj\u0105 si\u0119 „obcy we w\u0142asnym kraju”. W cytowanych w raporcie fragmentach wywiad\u00f3w powracaj\u0105 skargi, \u017ce osoby LGBT+ za bardzo „si\u0119 afiszuj\u0105” z orientacj\u0105, a Ukrai\u0144cy przyjmowani s\u0105 bez kolejki do lekarza. Motyw „obcego”, kt\u00f3ry bez kolejki zyskuje dost\u0119p do rzadkiego dobra \u2014 np. wizyty u lekarza specjalisty na NFZ \u2014 przypomina to, co ameryka\u0144skiej antropolo\u017cce Arlie Russell Hohschild m\u00f3wili bohaterowie jej ksi\u0105\u017cki „Obcy we w\u0142asnym kraju” przedstawiciele ameryka\u0144skiej klasy ludowej z Luizjany. T\u0142umaczyli oni, \u017ce maj\u0105 do\u015b\u0107 sytuacji, gdy do kolejki po „ameryka\u0144ski sen”, w kt\u00f3rej oni cierpliwie czekali na swoj\u0105 kolej, ci\u0119\u017cko pracuj\u0105c ca\u0142e \u017cycie, wpychaj\u0105 si\u0119 kolejne grupy, zw\u0142aszcza mniejszo\u015bci rasowe i seksualne. A poniewa\u017c postrzegali Parti\u0119 Demokratyczn\u0105 jako sprzyjaj\u0105c\u0105 tym mniejszo\u015bciom, to g\u0142osowali na republikan\u00f3w \u2014 nawet je\u015bli polityka republika\u0144skich administracji uderza\u0142a w ich ekonomiczne interesy.\n <\/p>\n \n Z kolei przedstawiciele liberalnego populizmu w niewielkim miasteczku g\u0142osuj\u0105cym na prawic\u0119 maj\u0105 poczucie \u017cycia w obl\u0119\u017conej twierdzy. Czuj\u0105 si\u0119 jak ostatni legion desperacko broni\u0105cy imperialnego fortu obleganego przez si\u0142y barbarzy\u0144c\u00f3w nios\u0105ce wy\u0142\u0105cznie zniszczenie i destrukcj\u0119 \u2014 co sprzyja ich radykalizacji.\n <\/p>\n Utracona si\u0142a zawstydzania<\/p>\n \n Wielu przedstawicieli „liberalnego populizmu”, z kt\u00f3rymi rozmawiaj\u0105 autorzy wywiad\u00f3w, przez ca\u0142e \u017cycie wykonywa\u0142o inteligenckie zawody \u2014 nauczycieli, bibliotekarzy, urz\u0119dnik\u00f3w \u2014 pozwalaj\u0105ce my\u015ble\u0107 im o sobie jako o postaciach opiniotw\u00f3rczych, liderach swojej spo\u0142eczno\u015bci. Jak jednak pokazuje raport, zar\u00f3wno ci lokalni liderzy, jak i ca\u0142a, og\u00f3lnopolska, widoczna w mediach liberalna elita utraci\u0142y si\u0142\u0119 do zawstydzania prawicowej klasy ludowej. Najlepiej pokaza\u0142y to zesz\u0142oroczne wybory prezydenckie, podczas kt\u00f3rych wszystkie mechanizmy zawstydzania, jakie pr\u00f3bowano uruchomi\u0107 wobec Nawrockiego i jego wyborc\u00f3w, nie zadzia\u0142a\u0142y.\n <\/p>\n \n Raport ko\u0144czy zapuszczaj\u0105ca si\u0119 raczej w rejony publicystycznej spekulacji konkluzja, \u017ce liberalna elita nie tylko nie potrafi zrozumie\u0107, \u017ce jej pr\u00f3by zawstydzania ju\u017c nie dzia\u0142aj\u0105, ale wydaje si\u0119 wr\u0119cz uzale\u017cniona od przyjmowania pouczaj\u0105co-zawstydzaj\u0105cych postaw. Jako przyk\u0142ad autorzy podaj\u0105 reakcje na pierwszy telewizyjny wywiad Marty Nawrockiej<\/a>. Nawet zgadzaj\u0105c si\u0119 z t\u0105 diagnoz\u0105 mo\u017cna by zapyta\u0107, czy po drugiej stronie nie ma konserwatywnych mechanizm\u00f3w zawstydzania \u2014 prawicowa elita ci\u0105gle pr\u00f3buje przecie\u017c zawstydzi\u0107 libera\u0142\u00f3w, zarzucaj\u0105c im „ojkofobi\u0119” albo „pogard\u0119 dla zwyk\u0142ych Polak\u00f3w”.\n <\/p>\n \n Ciekawsza jest jednak inna kwestia: jak wyj\u015b\u0107 z emocjonalnej pu\u0142apki, kt\u00f3r\u0105 trafnie diagnozuje raport, z b\u0142\u0119dnego ko\u0142a kruchej dumy, wstydu i polaryzacji, kt\u00f3r\u0105 pot\u0119piaj\u0105, jednocze\u015bnie coraz g\u0142\u0119biej si\u0119 w ni\u0105 anga\u017cuj\u0105c obie strony? Jaka si\u0142a polityczna mog\u0142aby wskaza\u0107 wyj\u015bcie? Raport „Ludzie bezwstydni” na razie tylko pokazuje, jak kluczowe jest postawienie tego pytania \u2014 na odpowied\u017a na nie mo\u017cemy, niestety, sporo poczeka\u0107. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Badacze i badaczki rozmawiali z kilkudziesi\u0119cioma osobami, zar\u00f3wno z lokalnych elit, jak i klasy ludowej. Ze zwolennikami koalicji…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":330175,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[42,38,40,39,41,19287,7797,104],"class_list":{"0":"post-330174","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-pl","9":"tag-poland","10":"tag-polish","11":"tag-polska","12":"tag-polski","13":"tag-populizm","14":"tag-prawo-i-sprawiedliwosc","15":"tag-unia-europejska"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116300934527182710","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/330174","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=330174"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/330174\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/330175"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=330174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=330174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=330174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}