22 mln m sze\u015bc. gruzu <\/p>\n
Kiedy w 1945 r. Warszawa praktycznie nie istnia\u0142a. Zniszczeniu uleg\u0142o od 60 do 80 procent tkanki miejskiej. Stare Miasto zr\u00f3wnano z ziemi\u0105 w niemal stu procentach. Centrum wygl\u0105da\u0142o jak krajobraz po wybuchu wulkanu \u2014 tak opisywali to powracaj\u0105cy mieszka\u0144cy. Na zniszczonych ulicach znajdowa\u0142o si\u0119 szacunkowo 22 mln m sze\u015bc. materia\u0142u. Dla por\u00f3wnania: tyle zajmowa\u0142oby sze\u015b\u0107dziesi\u0105t przedwojennych wie\u017cowc\u00f3w Prudential ustawionych obok siebie.<\/p>\n
Co z tym wszystkim zrobi\u0107? Nie by\u0142o czasu ani pieni\u0119dzy na wyw\u00f3zk\u0119. Gruz sta\u0142 si\u0119 wi\u0119c materia\u0142em budowlanym. Wynaleziono gruzobeton, z kt\u00f3rego wznosi\u0142o si\u0119 nowe osiedla. Piwnice zasypywano, wyr\u00f3wnywano teren i budowano na nim od nowa. Szybko i bez dokumentacji. Nikt nie zaznacza\u0142 na planie: „tu pod chodnikiem jest piwnica z 1910 r.”<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g materia\u0142u pod wideo<\/p>\n
Muran\u00f3w: osiedle zbudowane na cmentarzu <\/p>\n
Najlepiej zbadany przypadek to Muran\u00f3w. To tu by\u0142o warszawskie getto \u2014 skupisko kamienic, w kt\u00f3rych przed wojn\u0105 mieszka\u0142y setki tysi\u0119cy ludzi, p\u00f3\u017aniej odgrodzone i przeznaczone wy\u0142\u0105cznie dla \u017byd\u00f3w. Po upadku powstania w getcie w 1943 r. Niemcy \u2014 z rozkazu Himmlera \u2014 metodycznie zr\u00f3wnali ca\u0142\u0105 dzielnic\u0119 z ziemi\u0105. Po wojnie teren by\u0142 nie do poznania. Miejscami gruzy si\u0119ga\u0142y 3 m.<\/p>\n
Nowe osiedle wybudowano na tych gruzach i z tych gruz\u00f3w \u2014 dos\u0142ownie. Teren jest do dzi\u015b wyra\u017anie uniesiony w stosunku do reszty miasta. Pod blokami, trawnikami i placami zabaw kryj\u0105 si\u0119 fundamenty kamienic, wybrukowane podw\u00f3rka i bunkry, w kt\u00f3rych ukrywali si\u0119 \u017bydzi w trakcie likwidacji getta.<\/p>\n
„Pod ziemi\u0105, gdzie zosta\u0142y bunkry i schrony pozwalaj\u0105ce przetrwa\u0107 nielicznym oraz fundamenty kamienic, zaledwie kilka metr\u00f3w pod t\u0119tni\u0105cymi \u017cyciem ulicami, wci\u0105\u017c kryje si\u0119 \u015bwiat \u017cydowskiej Warszawy” \u2014 m\u00f3wi PAP prof. Jacek Leociak z Instytutu Bada\u0144 Literackich PAN, autor ksi\u0105\u017cki „Podziemny Muran\u00f3w”.<\/p>\n
Co wychodzi na powierzchni\u0119 podczas remont\u00f3w <\/p>\n
Nie trzeba wierzy\u0107 na s\u0142owo. Okrycia podawane s\u0105 do publicznej wiadomo\u015bci.<\/p>\n
W 2023 r. przy ulicy Anielewicza rozkopywano teren pod budow\u0119 budynku mieszkalno-us\u0142ugowego z podziemnym gara\u017cem. Oczom archeolog\u00f3w ukaza\u0142y si\u0119 mury piwnic, drewniane pod\u0142ogi i wybrukowane podw\u00f3rko \u2014pozosta\u0142o\u015bci po kamienicy przy nieistniej\u0105cej ju\u017c ulicy G\u0119siej. Relikty zosta\u0142y zinwentaryzowane, a nast\u0119pnie \u2014 w wi\u0119kszo\u015bci \u2014 zniszczone. Pisarze i publicy\u015bci apelowali do w\u0142adz o zachowanie odkrycia \u2014 bezskutecznie.<\/p>\n
Przy budowie II linii metra robotnicy natrafili na zapomniany kolektor burzowy z 1932 r., nieoznaczony na \u017cadnych wsp\u00f3\u0142czesnych planach. Na Bemowie odkopano piwniczk\u0119 dawnego folwarku z prze\u0142omu XIX i XX wieku \u2014 z kolebkowym sklepieniem i pozosta\u0142o\u015bciami metalowych schod\u00f3w. Na Pradze wci\u0105\u017c istnieje ponad dwukilometrowy labirynt kana\u0142\u00f3w dawnej stalowni, wiele z nich zasypanych lub zawalonych.<\/p>\n
Miasto, kt\u00f3re samo si\u0119 odkopuje <\/p>\n
Archeolodzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce przy ka\u017cdej wi\u0119kszej inwestycji budowlanej w centrum Warszawy nale\u017cy liczy\u0107 si\u0119 z odkryciem czego\u015b nieoczekiwanego. To nie jest kwestia przypadku, tylko arytmetyki: pod nawierzchni\u0105 ca\u0142ego \u015br\u00f3dmie\u015bcia kryj\u0105 si\u0119 \u015blady historii, kt\u00f3re nigdy nie zosta\u0142y usuni\u0119te \u2014 tylko przykryte now\u0105 warstw\u0105.<\/p>\n
W Rzymie czy Jerozolimie takie odkrycia wkomponowuje si\u0119 w now\u0105 zabudow\u0119. W Warszawie trend jest inny \u2014 wci\u0105\u017c cz\u0119\u015bciej si\u0119 odkrycia niszczy. Ale samo miasto co jaki\u015b czas si\u0119 przypomina. \u0141opata trafia w ceg\u0142\u0119, archeolog schodzi do wykopu i przez chwil\u0119 mamy kontakt z czym\u015b, co istnia\u0142o d\u0142ugo przed nami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"22 mln m sze\u015bc. gruzu Kiedy w 1945 r. Warszawa praktycznie nie istnia\u0142a. Zniszczeniu uleg\u0142o od 60 do…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":331616,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51605],"tags":[244,67,9716,261,53,52,68,51,312,55,42,38,40,39,41,47,50,435],"class_list":["post-331615","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-warszawa","tag-ctr_tst","tag-intextvideo_splayer","tag-kbpl_2","tag-kultura","tag-new_header","tag-onet3","tag-onet3d","tag-onet3d_2i","tag-pcz","tag-phx","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-v2021","tag-warszawa"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116304673721342536","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/331615","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=331615"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/331615\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/331616"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=331615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=331615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=331615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}