![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/www.gdanskstrefa.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Bez-tytulu-3-e1775589157401.jpg?ssl=1\")
<\/a>Hermann Goering przed frontem gda\u0144skiej kompanii honorowej na D\u0142ugim Targu, 1935; \u017ar\u00f3d\u0142o NAC<\/p>\nW roku 1930, w swoim przem\u00f3wieniu w Reichstagu minister Gottfried Treviranus o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce \u201eniemieckie ziemie wschodnie zosta\u0142y utracone, ale w przysz\u0142o\u015bci mo\u017cliwe jest ich odzyskanie\u201d. W \u015blad za tym wzmog\u0142a si\u0119 tak\u017ce dyskryminacja ludno\u015bci polskiej w Gda\u0144sku; boj\u00f3wki Stahlhelmu i SA napada\u0142y na ludzi u\u017cywaj\u0105cych publicznie j\u0119zyka polskiego. Grupy niemieckich nacjonalist\u00f3w dokona\u0142y napa\u015bci 24 sierpnia na Polak\u00f3w w Tr\u0105bkach Wielkich, napadni\u0119to na polsk\u0105 wycieczk\u0119 w osiedlu Piek\u0142o, zn\u00f3w rozbijano polskie skrzynki pocztowe, strzelano do przeje\u017cd\u017caj\u0105cych kolej\u0105 polskich marynarzy. 13 stycznia 1931 r. zamordowano polskiego urz\u0119dnika kolejowego Boles\u0142awa Styrbickiego; o jawnym poparciu Senatu dla tych akt\u00f3w gwa\u0142tu \u015bwiadczy\u0142o zwolnienie zab\u00f3jc\u00f3w. (J\u00f3zef W\u00f3jcicki)<\/p>\n
Profesor Polak: G\u0142o\u015bny by\u0142 przypadek polskiego marynarza W\u0142adys\u0142awa Jerzyka ze statku \u201eKopernik\u201d. Podczas postoju tej jednostki w jednej z gda\u0144skich stoczni 6 kwietnia 1931 r. W\u0142adys\u0142awa zaatakowano, po czym niemieccy napastnicy wyci\u0119li mu na piersi swastyk\u0119. Sprawc\u00f3w nie postawiono przed wymiarem sprawiedliwo\u015bci. Natomiast W\u0142adys\u0142aw Jerzyk zosta\u0142 oskar\u017cony o symulowanie i w b\u0142yskawicznym procesie skazany na kilka tygodni wi\u0119zienia.<\/p>\n
J\u00f3zef W\u00f3jcicki: NSDAP w kr\u00f3tkim czasie tak uros\u0142a w Gda\u0144sku w si\u0142\u0119, \u017ce Wolne Miasto sta\u0142o si\u0119 jednym z najpowa\u017cniejszych jej o\u015brodk\u00f3w, co wi\u0119cej, nie by\u0142o tu, przeciwnie ni\u017c w Rzeszy zakazu dzia\u0142alno\u015bci boj\u00f3wek hitlerowskich. Wyg\u0142aszali wi\u0119c w Gda\u0144sku bojowe mowy Wilhelm Frick, Hermann G\u00f6ring, Ernst R\u00f6hm, Joseph Goebbels. Wspominaj\u0105c ten okres Forster m\u00f3wi\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce Hitler, w wypadku gdyby w Niemczech zosta\u0142 wydany zakaz dzia\u0142alno\u015bci NSDAP, mia\u0142 zamiar przenie\u015b\u0107 kierownictwo partii do Gda\u0144ska, aby st\u0105d dalej kierowa\u0107 jej prac\u0105. Pisa\u0142 te\u017c o tym Hermann Rauschning, prezydent Senatu Wolnego Miasta Gda\u0144ska z ramienia NSDAP \u2013 partii, kt\u00f3ra w 1933 roku w wyborach do Volkstagu Wolnego Miasta Gda\u0144ska uzyska\u0142a 50,03 % g\u0142os\u00f3w \u2013 w tym czasie w Rzeszy w wyborach do Reichstagu uzyska\u0142a 43,9 %.<\/p>\n Janusz Trupinda w swojej ksi\u0105\u017cce o KS Gedania pisze: Sytuacja stawa\u0142a si\u0119 wi\u0119c coraz bardziej napi\u0119ta i niebezpieczna dla Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Gda\u0144sku, zw\u0142aszcza tych aktywnych i zaanga\u017cowanych, kt\u00f3rzy stanowili jedn\u0105 z (\u2026) przeszk\u00f3d, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142o usun\u0105\u0107. W wi\u0119kszo\u015bci zachowanych wspomnie\u0144 Polak\u00f3w wida\u0107, \u017ce od tego momentu, z roku na rok pogarsza\u0142y si\u0119 wzajemne stosunki ludno\u015bci polskiej i niemieckiej. (\u2026) uzyskanie bezwzgl\u0119dnej wi\u0119kszo\u015bci w Volkstagu przez przedstawicieli partii Hitlera zacz\u0119\u0142o nakr\u0119ca\u0107 spiral\u0119 nienawi\u015bci. S\u0105siedzi stawali si\u0119 coraz bardziej nienawistni, ulice coraz mniej bezpieczne.<\/p>\n W czasie kolejnych wybor\u00f3w do Volkstagu w roku 1935 kampania wyborcza przebiega\u0142a w atmosferze terroru wobec ludno\u015bci polskiej. Mia\u0142y miejsce pobicia Polak\u00f3w na ulicy za niepozdrowienie sztandaru NSDAP, napady na mieszkania rodzin polskich. W okresie marca i kilku dni kwietnia 1935 r. odnotowano oko\u0142o 220 wypadk\u00f3w pobicia ludno\u015bci polskiej przez hitlerowc\u00f3w. A oto kilka przyk\u0142ad\u00f3w: w dniu 19 III pobity zosta\u0142 Hugon Kleberg z Oliwy za niepozdrowienie sztandaru NSDAP, dwa dni p\u00f3\u017aniej z tego samego powodu pobity zosta\u0142 na ulicy ucze\u0144 Gimnazjum Polskiego, Jan Rose. Dnia 22 III (\u2026) oddzia\u0142 SA w Brentowie napad\u0142 na (\u2026) Herberta Tade i Reinharda Grzenkowskiego. Obaj zostali pobici. Nast\u0119pnego dnia napadni\u0119ty zosta\u0142 (\u2026) przez hitlerowc\u00f3w Hubert Tysarczyk i Wincenty Mielcarek. Po pobiciu zabrano im ulotki Polskiego Komitetu Wyborczego. Tego samego dnia w Sopocie pobity zosta\u0142 przez cz\u0142onk\u00f3w NSDAP Jan Wrosz z Wejherowa (\u2026) W dniu 26 III hitlerowcy wybili szyby w mieszkaniu Bernarda Kossowskiego w Pszcz\u00f3\u0142kach. Powiadomiony policjant zlekcewa\u017cy\u0142 spraw\u0119. (Henryk St\u0119pniak)<\/p>\n Opr\u00f3cz brutalnej agresji dotyka\u0142y gda\u0144skich Polak\u00f3w rozliczne szykany. W roku 1935 senat WMG ustanowi\u0142 dla wszystkich rzemie\u015blnik\u00f3w przymus cz\u0142onkostwa w jednym z utworzonych przez Izb\u0119 Rzemie\u015blnicz\u0105 cech\u00f3w przymusowych. (\u2026) Polacy nie byli reprezentowani w organach cech\u00f3w, kt\u00f3re zorganizowane by\u0142y wed\u0142ug zasad totalnych; wszelkie zebrania odbywa\u0142y si\u0119 z zachowaniem ceremonia\u0142u narodowo-socjalistycznego (tzw. Fuhrerehrung). Przepisy wewn\u0119trzne (regulaminy itp.) przewidywa\u0142y w cz\u0119\u015bci teoretycznej egzamin\u00f3w rzemie\u015blniczych konieczno\u015b\u0107 wykazania si\u0119 wiadomo\u015bciami z zakresu ideologii narodowo-socjalistycznej. (Henryk St\u0119pniak)<\/p>\n \u201eGazeta Gda\u0144ska\u201d w 1936: Jaka jest sytuacja obecnie? (\u2026) Tragiczna! Rozpaczliwa! Nic wi\u0119cej (\u2026) Polskie organizacje zawodowe s\u0105 jedyn\u0105 ostoj\u0105 w tych tragicznych dniach, kiedy na ka\u017cdym kroku czyha widmo bezrobocia, szykan, kar, prze\u015bladowania. Te organizacje s\u0105 \u2013 po rozbiciu niemieckich zwi\u0105zk\u00f3w socjalistycznych \u2013 jedyn\u0105 przeszkod\u0105 dla NS Arbeitsfrontu \u2013 na drodze zupe\u0142nego opanowania gda\u0144skiego \u015bwiata pracy. Artyku\u0142 zosta\u0142 skonfiskowany przez cenzur\u0119.<\/p>\n Gda\u0144skich Polak\u00f3w dotyka\u0142y szykany w s\u0105dach. Opr\u00f3cz wcze\u015bniej wspomnianych jeszcze trzy przyk\u0142ady. Obywatel gda\u0144ski narodowo\u015bci polskiej Stolz zwolniony zosta\u0142 z pracy z powodu wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w dzia\u0142alno\u015bci Zwi\u0105zku Polak\u00f3w. Z tego powodu wni\u00f3s\u0142 spraw\u0119 do s\u0105du przeciwko swemu pracodawcy E. Trederowi. \u015awiadkiem Stolza by\u0142 obywatel polski Rogowski. S\u0105d skaza\u0142 wszystkich trzech na kar\u0119 grzywny. Trzej sprawcy zrywania polskich flag (M. Fuchs, F. Zobl i Strunk) zostali przez s\u0105d gda\u0144ski uniewinnieni, gdy\u017c \u2013 zdaniem s\u0105du \u2013 zasz\u0142a prowokacja ze strony polskiej przez sam fakt \u201ewywieszenia chor\u0105gwi polskich, a oskar\u017ceni chcieli jedynie usun\u0105\u0107 przedmioty prowokacji\u201d. \u015awiadkom wytoczono spraw\u0119 o krzywoprzysi\u0119stwo i zniewa\u017cenie narodowych organizacji niemieckich. Obywatel gda\u0144ski narodowo\u015bci niemieckiej, H. Wesslow, kt\u00f3ry zamordowa\u0142 w 1933 r. polskiego robotnika rolnego Wardyna, uwolniony zosta\u0142 od kary z powodu rzekomej obrony koniecznej, chocia\u017c post\u0119powanie dowodowe wykaza\u0142o, \u017ce Wardyn zabity zosta\u0142 podczas ucieczki. (Henryk St\u0119pniak)<\/p>\n Wrogi stosunek w\u0142adz gda\u0144skich do polsko\u015bci w Wolnym Mie\u015bcie przejawia\u0142 si\u0119 tak\u017ce w usuwaniu zabytk\u00f3w polskich w Gda\u0144sku, posiadaj\u0105cych cenn\u0105 warto\u015b\u0107 historyczn\u0105. (\u2026) W 1922 usuni\u0119to z sufitu Sali zimowej w Ratuszu Gda\u0144skim tarcz\u0119 z or\u0142em polskim, umieszczon\u0105 obok herbu Prus Kr\u00f3lewskich. Or\u0142y polskie na frontonie domu burmistrza gda\u0144skiego Ferbera oraz or\u0142y polskie na Bramie Panie\u0144skiej i Bramie Kramarskiej przemalowano na czarno. W 1930 r. usuni\u0119to or\u0142a bia\u0142ego z sieni Ratusza Staromiejskiego. W 1933 r. podczas odnawiania Dworu Artusa usuni\u0119to z jego wn\u0119trza pos\u0105g marmurowy kr\u00f3la Polski Augusta II (dzie\u0142o Meissnera) ustawiony tam w 1755 r. Usuni\u0119to te\u017c tarcz\u0119 pami\u0105tkow\u0105 z herbem Polski z czas\u00f3w kr\u00f3la Jana III Sobieskiego. (Henryk St\u0119pniak)<\/p>\n Post\u0119powa\u0142a hitleryzacja urz\u0119d\u00f3w, policji, administracji komunalnej, stowarzysze\u0144 publicznych i s\u0105d\u00f3w. Wed\u0142ug statystyki Gda\u0144skiego Zwi\u0105zku Urz\u0119dnik\u00f3w (Beamtenbund) w 1937 r. na og\u00f3lna liczb\u0119 5\u00a0277 urz\u0119dnik\u00f3w gda\u0144skich 4\u00a0085 (77%) nale\u017ca\u0142o do NSDAP, w tym 2\u00a0700 os\u00f3b stanowi\u0142o grup\u0119 aktywist\u00f3w tej partii. (Henryk St\u0119pniak)<\/p>\n Manifestowanie polskiej przynale\u017cno\u015bci narodowej poci\u0105ga\u0142o za sob\u0105 (\u2026) nast\u0119pstwa w postaci zwalniania z pracy, [wymawiania mieszka\u0144], zamkni\u0119cia drogi awansu spo\u0142ecznego, wreszcie zagro\u017cenia bezpiecze\u0144stwa osobistego. (Henryk St\u0119pniak)<\/p>\n I jeszcze przyk\u0142ad z roku 1937: Senat gda\u0144ski zarz\u0105dzi\u0142 natychmiastowe przeniesienie do szk\u00f3\u0142 z niemieckim j\u0119zykiem nauczania 64 dzieci ucz\u0119szczaj\u0105cych do szk\u00f3\u0142 polskich; ich polskie pochodzenie lub j\u0119zyk zosta\u0142y przez senat zakwestionowane. Wykonanie zarz\u0105dzenia powierzono organom w\u0142adzy terenowej i policji. (\u2026) Policjanci zatrzymywali pod\u0105\u017caj\u0105ce do polskich szk\u00f3\u0142 dzieci i po ich wylegitymowaniu odprowadzali je do szk\u00f3\u0142 niemieckich. Rodzic\u00f3w karano mandatami.<\/p>\n W kilku miejscowo\u015bciach wiejskich urz\u0105dzono \u201epolowanie\u201d na dzieci polskie. Policji i urz\u0119dnikom gmin pomaga\u0142a ludno\u015b\u0107 cywilna, g\u0142\u00f3wnie aktywi\u015bci NSDAP i niemiecka m\u0142odzie\u017c szkolna (\u2026). W Pszcz\u00f3\u0142kach (Hoehenstein) wszystkie doj\u015bcia do dworca obstawione by\u0142y przez dziesi\u0119ciu funkcjonariuszy policji (\u2026). Legitymowali wszystkie dzieci id\u0105ce na dworzec, zatrzymuj\u0105c te, kt\u00f3rych nazwiska mieli wynotowane. Nast\u0119pnie policjanci pocz\u0119li obchodzi\u0107 mieszkania z kt\u00f3rych si\u0142\u0105 zabierali dzieci do szko\u0142y niemieckiej. (Henryk St\u0119pniak) Wy\u0142amywano drzwi, okna, wdzierano si\u0119 na pi\u0119tra po drabinie.<\/p>\n<\/a>Swastyka wyci\u0119ta na piersi, \u017ar\u00f3d\u0142o: NAC<\/p>\n<\/a>
Arthur Greiser przemawia do oddzia\u0142\u00f3w gda\u0144skiej policji. Z ty\u0142u stoi m.in. Hermann Rauschning (4. z lewej), prezydent Senatu Wolnego Miasta Gda\u0144ska; \u017ar\u00f3d\u0142o NAC<\/p>\n<\/a>
Arthur Karl Greiser, prezydent Senatu Wolnego Miasta Gda\u0144ska- fotografia portretrowa w mundurze, 1934; \u017ar\u00f3d\u0142o NAC<\/p>\n<\/a>Poch\u00f3d oddzia\u0142\u00f3w SA przez miasto (Zielony Most); \u017ar\u00f3d\u0142o NAC<\/p>\n