{"id":356666,"date":"2026-04-10T01:46:11","date_gmt":"2026-04-10T01:46:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/356666\/"},"modified":"2026-04-10T01:46:11","modified_gmt":"2026-04-10T01:46:11","slug":"krakow-znaki-utraconej-wspolnoty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/356666\/","title":{"rendered":"Krak\u00f3w. Znaki utraconej wsp\u00f3lnoty"},"content":{"rendered":"

Co do wyj\u0105tkowo\u015bci ekspozycji przygotowanej przez wytrawnego znawc\u0119 sztuki \u015bredniowiecznej dr. Wojciecha Marcinkowskiego, nie ma w\u0105tpliwo\u015bci dyrektor plac\u00f3wki. – Wystawy sztuki \u015bredniowiecznej odbywaj\u0105 si\u0119 bardzo rzadko, nie tylko ze wzgl\u0119d\u00f3w organizacyjnych lecz tak\u017ce konserwatorskich. Nasza wystawa jest nowatorska. Wprowadza do naszego my\u015blenia o sztuce gotyckiej aspekt regionalny, adekwatny, je\u015bli chodzi o czasy, w kt\u00f3rych powstawa\u0142a. Granice dzisiejszych pa\u0144stw narodowych, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 na terenie \u0142uku karpackiego, maj\u0105 si\u0119 nijak do tego regionu artystycznego, jakim by\u0142y Karpaty pod koniec \u015bredniowiecza. Pokazujemy zupe\u0142nie inn\u0105 geografi\u0119 tej cz\u0119\u015bci Europy, geografi\u0119 kulturaln\u0105, geohistori\u0119 sztuki Nikt do tej pory nie zorganizowa\u0142 takiej wystawy, m\u00f3wi\u0105cej o relacjach artystycznych mi\u0119dzy miastami po obu stronach Karpat. Eksponaty na wystaw\u0119 zebrano w 10 krajach. Zar\u00f3wno tych karpackich jak i zachodnioeuropejskich. Jest w\u015br\u00f3d nich m.in. krucyfiks z Sybina, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 z Wiednia oraz Pieta ze \u015awi\u0105tnik G\u00f3rnych ko\u0142o Krakowa, kt\u00f3ra uchodzi\u0142a za dziewi\u0119tnastowieczn\u0105 kopi\u0119 rze\u017any p\u00f3\u017ano\u015bredniowiecznej a okaza\u0142a si\u0119 orygina\u0142em i wreszcie praca m\u0142odszego syna Wita Stwosza, kt\u00f3ry pracowa\u0142\u00a0 w Siedmiogrodzie – \u00a0figura \u015bw. Jana Chrzciciela – m\u00f3wi prof. Andrzej Szczerski, dyrektor Muzeum Narodowego. – Bardzo zale\u017ca\u0142o nam na pokazanie na tej wystawie roli Krakowa, jednej ze stolic \u015brodkowoeuropejskich. Ekspozycja jest pionierskim projektem badawczym, pozwalaj\u0105cym doceni\u0107 zjawiska artystyczne, kt\u00f3re do tej pory nie by\u0142y szeroko znane i opisywane – dodaje dyrektor.<\/p>\n

Wystawa sk\u0142ada si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci, umieszczonych w przestrzeni nawi\u0105zuj\u0105cej\u00a0 do tr\u00f3jnawowej \u015bwi\u0105tyni. O ekspozycji opowiada jej kurator. – Gdy ponad sze\u015b\u0107 lat temu dyr. Szczerski z\u0142o\u017cy\u0142 mi propozycj\u0119 przygotowania wystawy sztuki gotyckiej, nie mia\u0142em w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce jej tytu\u0142 winien brzmie\u0107 „Gotyk w Karpatach”. Gotyk by\u0142 pierwszym stylem powszechnym w sztuce europejskiej. Co nam da\u0142a ta przyj\u0119ta przez nas karpacka perspektywa? Przekonali\u015bmy si\u0119, \u017ce ci sami arty\u015bci dzia\u0142ali z obu stron g\u00f3r. Dzie\u0142a sztuki by\u0142y przesy\u0142ane z jednej strony na drug\u0105. Jednym s\u0142owem – mamy do czynienia ze swoistym zwartym obszarem kulturowym, kt\u00f3ry mo\u017cna obj\u0105\u0107 jedn\u0105 definicj\u0105 – m\u00f3wi dr Marcinkowski.\u00a0 – Pokazujemy Karpaty jako obszar artystyczny o utrzymanej ci\u0105g\u0142o\u015bci rozwoju, gdzie jedne dzie\u0142a sztuki dawa\u0142y pocz\u0105tek kolejnym. Poprzez odpowiednie zestawienie eksponat\u00f3w pr\u00f3bujemy wykaza\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 tego obszaru. Po obu stronach g\u00f3r dzia\u0142a\u0142y te same warsztaty, dzie\u0142a sztuki przesy\u0142ane by\u0142y z jednej strony masywu g\u00f3rskiego na drug\u0105, w obu kierunkach przenika\u0142y te\u017c nowe tendencje artystyczne (uj\u0119cia formy, schematy ikonograficzne, konteksty funkcjonalne). Sk\u0142ada si\u0119 to na perspektyw\u0119, kt\u00f3r\u0105 chcia\u0142oby si\u0119 okre\u015bli\u0107 za Zbigniewem Herbertem jako poszukiwanie „znak\u00f3w utraconej wsp\u00f3lnoty” – dodaje kurator wystawy.<\/p>\n

\"Krak\u00f3w.<\/a>
\n\u00a0<\/a><\/p>\n

\t\t\t\tTryptyk z Opat\u00f3wka, ok. 1460 r., namalowany prawdopodobnie przez krakowskiego malarza Jana z Nysy. Znajdowa\u0142 si\u0119 w Opat\u00f3wku ko\u0142o Kalisza, obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.\t\t<\/p>\n

\t\t\t\t\tBogdan Gancarz \/Foto Go\u015b\u0107\t\t\t<\/p>\n

Zwraca r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na niekt\u00f3re dzie\u0142a sztuki. – Wielk\u0105 atrakcj\u0105 wystawy powinna by\u0107 rze\u017aba Wita Stwosza M\u0142odszego, syna s\u0142awnego snycerza czynnego w Krakowie i w Norymberdze. Spo\u015br\u00f3d licznego potomstwa starego mistrza a\u017c trzech jego syn\u00f3w osiad\u0142o w Siedmiogrodzie, z tego Wit m\u0142odszy – w Braszowie. Z braszowskich przekaz\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych wynika, \u017ce by\u0142 w tym mie\u015bcie uznanym artyst\u0105, praktykuj\u0105cym zar\u00f3wno rze\u017ab\u0119, jak i malarstwo. Na naszej wystawie pokazujemy jego rze\u017ab\u0119 \u015bw. Jana Chrzciciela z centralnej cz\u0119\u015bci nastawy o\u0142tarzowej niegdy\u015b w ko\u015bciele ewangelickim w Roade\u0219 a obecnie w Muzeum Ko\u015bcio\u0142a Ewangelickiego Konfesji Augsburskiej w Sybinie. Niew\u0105tpliwym hitem wystawy b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c jedna z najdoskonalszych rze\u017ab Mistrza Paw\u0142a z Lewoczy – Chrystus Frasobliwy z konkatedry preszowskiej.\u00a0 Polacy znaj\u0105 dzie\u0142a tego snycerza przechowane w lewockiej bazylice \u015bw. Jakuba ale to dzie\u0142o, na co dzie\u0144 trudno dost\u0119pne, b\u0119dzie dla nich zaskoczeniem – m\u00f3wi kurator.<\/p>\n

\"Krak\u00f3w.<\/a>
\n\u00a0<\/a><\/p>\n

\t\t\t\tWit Stwosz m\u0142odszy, figura \u015bw. Jana Chrzciciela, ok. 1525, z Muzeum Ko\u015bcio\u0142a Ewangelickiego Konfesji Augsburskiej w Sybinie.\t\t<\/p>\n

\t\t\t\t\tBogdan Gancarz \/Foto Go\u015b\u0107\t\t\t<\/p>\n

Wspomina, \u017ce niekt\u00f3re dzie\u0142a sztuki pokazywane w Krakowie, nie s\u0105 powszechnie dost\u0119pne tak\u017ce w miejscach ich przechowywania. Tak jest m.in. z niezwyk\u0142ej jako\u015bci artystycznej popiersiem, jedynym przechowanym fragmentem s\u0142awnego Krucyfiksu Ostrzyhomskiego, dzie\u0142a stylistycznie bardzo bliskiego monumentalnemu krucyfiksowi na belce t\u0119czowej w ko\u015bciele Mariackim w Krakowie. \u00a0– Ta rze\u017aba, u\u017cyczona nam z prywatnych apartament\u00f3w Prymasa W\u0119gier, nigdy nie by\u0142a pokazywana publicznie – m\u00f3wi kurator wystawy.<\/p>\n

Zwraca uwag\u0119 na rze\u017ab\u0119, kt\u00f3ra powinna zainteresowa\u0107 szczeg\u00f3lnie Ma\u0142opolan. – Idzie o kamienn\u0105 Piet\u0119 ze \u015awi\u0105tnik G\u00f3rnych, na Garbie Mogila\u0144skim, sk\u0105d otwiera si\u0119 wspania\u0142a perspektywa na pierwszy \u0142a\u0144cuch Karpat – Beskidy My\u015blenickie. Ta Pieta jako dzie\u0142o gotyckie wzmiankowana by\u0142a dotychczas jedynie w materia\u0142ach inwentaryzatorskich. Nie zwr\u00f3ci\u0142a uwagi nawet specjalist\u00f3w badaj\u0105cych kompleksowo rze\u017aby wapienne wyeksportowane z czeskiej Pragi oko\u0142o roku 1400. A jest to w\u0142a\u015bnie, jak dowodzimy w oparciu o analizy fizyko-chemiczne, jeden z tych wyrob\u00f3w eksportowych – m\u00f3wi dr Marcinkowski.<\/p>\n

Do niedawna, rze\u017ab\u0119 z prawego o\u0142tarza bocznego ko\u015bcio\u0142a w \u015awi\u0105tnikach, opisywano jako drewnian\u0105, dziewi\u0119tnastowieczn\u0105 a nawet dwudziestowieczn\u0105 kopi\u0119 rze\u017aby gotyckiej. Nie by\u0142a wpisana do rejestru zabytk\u00f3w. W 2023 r., ju\u017c w trakcie przygotowa\u0144 do wystawy „Gotyk w Krakowie”, Joanna Hi\u017cycka, inspektor Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Ochrony Zabytk\u00f3w w Krakowie, podda\u0142a analizie rze\u017ab\u0119 i zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119, \u017ce jej datowanie i materia\u0142 z kt\u00f3rego j\u0105 wykonano, mog\u0105 by\u0107 b\u0142\u0119dne. Szczeg\u00f3\u0142owej analizie naukowej poddali Piet\u0119: Anna K\u0142osowska i Wojciech Marcinkowski. Ustalili, \u017ce maj\u0105ca 61,5 cm wysoko\u015bci, 59 cm szeroko\u015bci i 29 cm g\u0142\u0119boko\u015bci, wa\u017c\u0105ca ok 60 kg rze\u017aba, zosta\u0142a wykonana z drobnoziarnistego wapienia marglistego. Postawili tez\u0119, \u017ce rze\u017aba powsta\u0142a ok. 1400 roku w Pradze. Dzie\u0142o jest w trakcie konserwacji w Muzeum Narodowym, przerwanej na czas wystawy. Przywr\u00f3cone\u00a0 zostan\u0105 mu oryginalne kolory, zatracone w trakcie kilkakrotnych przemalowa\u0144 farbami olejnymi. P\u0142aszcz Maryi, przedstawionej jako m\u0142oda i pi\u0119kna kobieta, nie b\u0119dzie ju\u017c ciemny lecz stanie si\u0119 bia\u0142y. Po zako\u0144czeniu konserwacji Pieta wr\u00f3ci do ko\u015bcio\u0142a w \u015awi\u0105tnikach, gdzie b\u0119dzie przedmiotem dumy wsp\u00f3lnoty parafialnej kierowanej przez ks. Grzegorza Mrowca. Wg. przypuszcze\u0144 uczonych, trafi\u0142a ona do pochodz\u0105cego z 1858 r. ko\u015bcio\u0142a w \u015awi\u0105tnikach, z katedry na Wawelu. Stare o\u0142tarze, obrazy i rze\u017aby z katedry by\u0142y przekazywane wielu \u015bwi\u0105tyniom w diecezji krakowskiej. \u015awi\u0105tniki by\u0142y za\u015b szczeg\u00f3lnie zwi\u0105zane z katedr\u0105. Ich nazwa wskazuje, \u017ce by\u0142a to tzw. wie\u015b s\u0142u\u017cebna, kt\u00f3rej mieszka\u0144cy byli „\u015bwi\u0105tnikami”, pe\u0142ni\u0105cymi s\u0142u\u017cb\u0119 w katedrze wawelskiej.<\/p>\n

– Obrazy i rze\u017aby wystawione na tej wystawie ufundowane zosta\u0142y bez wyj\u0105tku jako wyposa\u017cenie wn\u0119trz sakralnych \u2013 ko\u015bcio\u0142\u00f3w, klasztor\u00f3w, kaplic. Fundatorzy przynale\u017celi do r\u00f3\u017cnych warstw \u00f3wczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Znajdziemy tu fundacje: kr\u00f3l\u00f3w, dworzan, biskup\u00f3w, opat\u00f3w, mo\u017cnych rod\u00f3w jak i stanu \u015bredniego – wylicza kurator wystawy. Pr\u00f3cz dzie\u0142 ju\u017c wymienionych, warto zwr\u00f3ci\u0107 jeszcze uwag\u0119 m.in. na: rewelacyjne „Ukrzy\u017cowanie”, 1460\/1500, z ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego w Braszowie, pochodz\u0105c\u0105 by\u0107 mo\u017ce z Krakowa rze\u017ab\u0119 „Tron \u0141aski”, 1480\/1490, z ko\u015bcio\u0142a filialnego w Wy\u017cnym Kubinie, krucyfiks z Sybina, ok. 1500, z ko\u015bcio\u0142a parafialnego pw. \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy, obraz „Vir Dolorum [Chrystus] z donatorem”, 1510, z kaplicy Krwi \u015awi\u0119tej przy klasztorze w \u015awi\u0119tym Benedykcie nad Hronem, obecnie w muzeum w Ostrzyhomiu, relief „Ostatnia modlitwa Panny Marii”, ok. 1510, z parafii Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w \u017bywcu, obraz „Koronacja Panny Marii przez Tr\u00f3jc\u0119 \u015awi\u0119t\u0105”, ok. 1480, p\u0119dzla krakowskiego malarza Jana Wielkiego, z ko\u015bcio\u0142a pw. Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej w Kro\u015bnie, figur\u0119 \u015bw. Jakuba Wi\u0119kszego, ok. 1515-1520, d\u0142uta Simona Sculptora z Sybina, z muzeum w Sybinie, w\u0119gierski obraz „M\u0119cze\u0144stwo \u015bw. Stanis\u0142awa” z pocz\u0105tku XVI w. z muzeum w Budapeszcie, obraz Matki Bo\u017cej z Dzieci\u0105tkiem, ok. 1450, pochodz\u0105cy z epitafium Jana z Ujazdu, z Muzeum Ksi\u0105\u017c\u0105t Lubomirskich – oddzia\u0142u Zak\u0142adu Narodowego im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiu, w depozycie w Zamku Kr\u00f3lewskim na Wawelu, obraz „Matka Boska z Dzieci\u0105tkiem”,\u00a0 4 \u0107w. XV w., MNK, figury rycerzy z Grobu Pa\u0144skiego w ko\u015bciele Mariackim, z warsztatu Wita Stwosza, ok. 1490, MNK, pochodz\u0105c\u0105 ze Spisza figur\u0119 Matki Bo\u017cej z Dzieci\u0105tkiem, ok. 1415, znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 obecnie w muzeum w paryskim Luwrze, obraz krakowskiego malarza Jana z Nysy „Matka Bo\u017ca z Dzieci\u0105tkiem”, po 1461, z ko\u015bcio\u0142a w Tuchowie, MNK.<\/p>\n

Nie wszystko, co organizatorzy wystawy chcieli by pokaza\u0107, da\u0142o si\u0119 przenie\u015b\u0107 m.in. ze wzgl\u0119du na wielkie rozmiary lub charakter wykonania np. malowid\u0142a \u015bcienne. Pokazano wi\u0119c te dzie\u0142a sztuki za po\u015brednictwem fotografii. Tak by\u0142o z fotografi\u0105\u00a0 predelli namalowanej przez Simona Pictora, kt\u00f3ra przedstawia op\u0142akiwanie Chrystusa i znajduje si\u0119 w katedrze ewangelickiej w Sybinie. Przedstawione tam postacie s\u0105 kryptoportretami os\u00f3b \u017cyj\u0105cych w epoce powstawania tego dzie\u0142a. Wszystkie m\u0119skie postacie z tych kryptoportret\u00f3w, \u00a0zako\u0144czy\u0142y swoje \u017cycie w trakcie bitwy pod Mohacsem w 1526 r., gdy armia w\u0119gierska zosta\u0142a rozgromiona \u00a0przez Turk\u00f3w. To przedstawienie zamyka wystaw\u0119, podobnie jak bitwa pod Mohacsem, kt\u00f3rej 500. rocznica zbiega si\u0119 z czasem trwania wystawy, \u00a0by\u0142a zamkni\u0119ciem sp\u00f3jno\u015bci kulturowej Europy \u015arodkowej.<\/p>\n

Wystaw\u0119 mo\u017cna b\u0119dzie ogl\u0105da\u0107 od 10 kwietnia do 9 sierpnia w Gmachu G\u0142\u00f3wnym MNK (al. 3 Maja 1)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Co do wyj\u0105tkowo\u015bci ekspozycji przygotowanej przez wytrawnego znawc\u0119 sztuki \u015bredniowiecznej dr. Wojciecha Marcinkowskiego, nie ma w\u0105tpliwo\u015bci dyrektor plac\u00f3wki.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":356667,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51606],"tags":[39020,53539,53540,53538,62181,1304,62180,42,38,40,39,41,62182,34937,13263,62183],"class_list":["post-356666","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-krakow","tag-archidiecezja-krakowska","tag-arcybiskup-jedraszewski","tag-arcybiskup-krakowski","tag-gosc-krakowski","tag-gotyk","tag-krakow","tag-muzeum-narodowe-w-krakowie","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-sztuka-gotycka","tag-wawel","tag-wystawa","tag-wystawa-gotyk-w-karpatach"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116377890531549622","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/356666","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=356666"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/356666\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/356667"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=356666"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=356666"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=356666"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}