{"id":359185,"date":"2026-04-11T08:28:15","date_gmt":"2026-04-11T08:28:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/359185\/"},"modified":"2026-04-11T08:28:15","modified_gmt":"2026-04-11T08:28:15","slug":"czarnoskory-niemiec-ktory-nazistom-stal-oscia-w-gardle","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/359185\/","title":{"rendered":"Czarnosk\u00f3ry Niemiec, kt\u00f3ry nazistom sta\u0142 o\u015bci\u0105 w gardle"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

\"Rodzina<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Poznajcie histori\u0119 Kameru\u0144czyka, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 pierwszym czarnosk\u00f3rym obywatelem Cesarstwa Niemieckiego, a\u00a0nast\u0119pnie Wolnego Miasta Gda\u0144ska. W\u00a0czasach okupacji miasta przez III Rzesz\u0119 bardzo k\u0142opotliwym obywatelem.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017c\u0119 z\u00a0Afryki przed wojn\u0105 mieszka\u0142 w\u00a0Gda\u0144sku
\n <\/p>\n

\"Mandenga<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Ze zdj\u0119cia spogl\u0105da m\u0119\u017cczyzna w\u00a0\u015brednim wieku, o\u00a0sympatycznym spojrzeniu. By\u0142 znan\u0105 w\u00a0przedwojennym Gda\u0144sku osobisto\u015bci\u0105. Tytu\u0142owano go „Sw\u00f3j Afrykanin”. <\/p>\n

Niemcy przed I\u00a0wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 posiadali liczne kolonie w\u00a0Afryce i\u00a0Azji. Jedn\u0105 z\u00a0nich by\u0142 Kamerun. Tam\u017ce w\u00a01871 r. urodzi\u0142 si\u0119 bohater niniejszej opowie\u015bci. Pochodzi\u0142 z\u00a0rodziny ksi\u0105\u017c\u0119cej. <\/p>\n

Chcia\u0142 by\u0107 lekarzem, ale mdla\u0142 na lekcjach anatomii<\/p>\n

M\u0142ody Mandenga Diek wraz z\u00a0bratem i\u00a0koleg\u0105 wyjecha\u0142 za prac\u0105 do Niemiec w\u00a0wieku 20 lat. Osiad\u0142 w\u00a0Hamburgu, nauczy\u0142 si\u0119 j\u0119zyka. Pr\u00f3bowa\u0142 studiowa\u0107 medycyn\u0119, jednak wed\u0142ug wspomnie\u0144 rodziny „mdla\u0142 podczas lekcji anatomii, a\u00a0w konsekwencji zosta\u0142 wyrzucony z\u00a0zaj\u0119\u0107”. <\/p>\n

Szewc jako \u017cywa reklama<\/p>\n

Aby si\u0119 utrzyma\u0107, wyuczy\u0142 si\u0119 zawodu szewca. Zda\u0142 egzamin czeladniczy. <\/p>\n

Niemiecki pracodawca traktowa\u0142 go jako \u017cyw\u0105 reklam\u0119 swojego zak\u0142adu szewskiego, celowo umieszczaj\u0105c stanowisko pracy Dieka przy samej witrynie sklepu. Dzi\u0119ki temu zyskiwa\u0142 nowych klient\u00f3w, ciekawych pracownika, kt\u00f3ry p\u0142ynnie m\u00f3wi po niemiecku oraz barwnie opowiada o\u00a0kraju, sk\u0105d pochodzi. <\/p>\n

W tzw. mi\u0119dzyczasie ze zwi\u0105zku z\u00a0c\u00f3rk\u0105 lokalnego policjanta urodzi\u0142a mu si\u0119 c\u00f3rka, Erika. Uzyska\u0142 obywatelstwo pa\u0144stwa-miasta Hamburga, co w\u00a0tamtych czasach automatycznie nadawa\u0142o tak\u017ce obywatelstwo Cesarstwa. Procedury u\u0142atwi\u0142o bycie cz\u0142onkiem ko\u015bcio\u0142a lutera\u0144skiego oraz bardzo dobra opinia w\u00a0lokalnym \u015brodowisku. Nast\u0119pnie po\u015blubi\u0142 matk\u0119 swojego dziecka. <\/p>\n

Mezalians w\u00a0Kamerunie? Nie wpuszczano<\/p>\n

Zamierza\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do Kamerunu z\u00a0now\u0105 rodzin\u0105, jednak jego wniosek dwa razy zosta\u0142 odrzucony. By\u0107 mo\u017ce z\u00a0powodu obaw, i\u017c mieszana kameru\u0144sko-niemiecka rodzina w\u00a0kraju urodzenia m\u0119\u017cczyzny b\u0119dzie przyk\u0142adem, kt\u00f3ry z\u00a0czasem stworzy precedens dla innych, a\u00a0to mo\u017ce zdestabilizowa\u0107 sytuacj\u0119 w\u00a0kolonii.<\/p>\n

Warto nadmieni\u0107, i\u017c Cesarstwo Niemieckie (nie tylko ono) do\u015b\u0107 krwawo t\u0142umi\u0142o wszelkie przejawy bunt\u00f3w w\u00a0swoich posiad\u0142o\u015bciach zamorskich. Ju\u017c przed I\u00a0wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 by\u0142o oskar\u017cane m.in. o\u00a0ludob\u00f3jstwo ludu Herero z\u00a0innej niemieckiej kolonii – Niemieckiej Afryki Zachodniej (obecnie Namibia). Lokaln\u0105 ludno\u015b\u0107 wykorzystywano w\u00a0s\u0142u\u017cbie wojskowej jako tzw. askarys\u00f3w, czyli jednostki pomocnicze.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Czarnosk\u00f3ry<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Przyjazd do Gda\u0144ska i\u00a0w\u0142asny sklep kolonialny<\/p>\n

Mandenga zmieni\u0142 profesj\u0119 i\u00a0zosta\u0142 kupcem. Na tym etapie jego \u017cyciorys jest niejasny. Rozsta\u0142 si\u0119 z\u00a0pierwsz\u0105 \u017con\u0105 (rozw\u00f3d<\/a> uzyska\u0142 dopiero w\u00a01917 r.) i\u00a0wyjecha\u0142 daleko na wsch\u00f3d Cesarstwa. <\/p>\n

Oko\u0142o 1913 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do wilhelmi\u0144skiego Gda\u0144ska. Miasto dawa\u0142o du\u017co mo\u017cliwo\u015bci rozwoju dla handlowca, a\u00a0on mia\u0142 w\u00a0kieszeni referencje oraz kapita\u0142. Za\u0142o\u017cy\u0142 wi\u0119c hurtowni\u0119 towar\u00f3w kolonialnych (tytoniu, odzie\u017cy i\u00a0przypraw).<\/p>\n

Po zako\u0144czeniu I\u00a0wojny \u015bwiatowej, Kamerun sta\u0142 si\u0119 koloni\u0105 francusk\u0105. Diek pr\u00f3bowa\u0142 tym razem rozwin\u0105\u0107 sw\u00f3j biznes, tworz\u0105c fili\u0119 w\u00a0kraju swojego urodzenia, jednak bezskutecznie. Pr\u00f3bowa\u0142 tak\u017ce wspiera\u0107 innych czarnosk\u00f3rych obywateli Cesarstwa Niemieckiego w\u00a0ich d\u0105\u017ceniach do uzyskania obywatelstwa i\u00a0pe\u0142ni praw. Podpisa\u0142 nawet wraz z\u00a0innymi zainteresowanymi stosown\u0105 petycj\u0119 do najwy\u017cszych w\u0142adz. Okaza\u0142a si\u0119 bezskuteczna. <\/p>\n

W 1919 r. ponownie si\u0119 o\u017ceni\u0142. Wybrank\u0105 zosta\u0142a Niemka z\u00a0Prus Wschodnich – Emilia, z\u00a0domu Wiedelinski. Urodzi\u0142y si\u0119 im dwie c\u00f3rki – Erika i\u00a0Doris.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Handlowiec<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Interesy sz\u0142y ca\u0142kiem dobrze. Mieszkali w\u00a0sporym, pi\u0119ciopokojowym gda\u0144skim mieszkaniu. Mie\u015bci\u0142o si\u0119 w\u00a0nieistniej\u0105cej ju\u017c kamienicy, obecnie to rejon ul. Kamienna Grobla 7\"Mapka\"\/<\/a>.<\/p>\n

W tym czasie Gda\u0144sk sta\u0142 si\u0119 wolnym miastem, nie b\u0119d\u0105cym ju\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 Niemiec. Cz\u0142onkowie rodziny stali si\u0119 tym samym obywatelami Wolnego Miasta Gda\u0144ska.<\/p>\n

Nadesz\u0142y brunatne czasy, z\u00a0„czarnym” nikt nie rozmawia\u0142
\n <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Z chwil\u0105 doj\u015bcia do w\u0142adzy niemieckich nazist\u00f3w w\u00a0Wolnym Mie\u015bcie Gda\u0144sku, dla rodziny zacz\u0119\u0142y si\u0119 trudne czasy. Hurtownia Dieka zacz\u0119\u0142a by\u0107 bojkotowana przez ludno\u015b\u0107, zach\u0119can\u0105 do tego przez nazist\u00f3w. Czarnosk\u00f3ry Gda\u0144szczanin nie pasowa\u0142 bowiem do „nowych czas\u00f3w”. Biznes przesta\u0142 by\u0107 wi\u0119c op\u0142acalny. Diek zamkn\u0105\u0142 interes, sprzeda\u0142 tak\u017ce okaza\u0142e mieszkanie. Rodzina zamieszka\u0142a w\u00a0o wiele mniejszym, wynajmowanym lokum. Wybra\u0142a je jego \u017cona, bo z\u00a0nim jako „czarnym” \u017caden w\u0142a\u015bciciel nie chcia\u0142 rozmawia\u0107.<\/p>\n

Musia\u0142 tak\u017ce zrezygnowa\u0107 z\u00a0prywatnej szko\u0142y dla c\u00f3rek. Co ciekawe, jego m\u0142odsza c\u00f3rka Doris nast\u0119pnie przez jaki\u015b czas ucz\u0119szcza\u0142a w\u00a0Gda\u0144sku do polskiej szko\u0142y, prowadzonej w\u00a0ramach Macierzy Szkolnej. <\/p>\n

Kamerun ponownie odmawia, \u017cona ma zawa\u0142<\/p>\n

Mandenga w\u00a01938 r. z\u0142o\u017cy\u0142 wniosek do w\u0142adz francuskich w\u00a0celu umo\u017cliwienia emigracji do Kamerunu wraz z\u00a0rodzin\u0105. Wniosek odrzucono. \u017bona Emilia, jako rodowita Niemka, by\u0142a regularnie wzywana do porzucenia m\u0119\u017ca. Nie podda\u0142a si\u0119 presji. Up\u00f3r przyp\u0142aci\u0142a zdrowiem, w\u00a01939 r. mia\u0142a zawa\u0142 serca, na szcz\u0119\u015bcie zosta\u0142a uratowana.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Doris<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Z chwil\u0105 aneksji Wolnego Miasta Gda\u0144ska do III Rzeszy we wrze\u015bniu 1939 r. rodzina sta\u0142a si\u0119 „bezpa\u0144stwowcami”. Jedynie pani Emilii przys\u0142ugiwa\u0142y kartki \u017cywno\u015bciowe, przez co rodzina g\u0142odowa\u0142a. Cz\u0119\u015b\u0107 s\u0105siad\u00f3w ich szykanowa\u0142a, a\u00a0cz\u0119\u015b\u0107 po kryjomu pozostawia\u0142a jedzenie<\/a> pod drzwiami. Chcesz studiowa\u0107 medycyn\u0119? Przecie\u017c m\u0105\u017c dziki z\u00a0buszu<\/p>\n

Jego pierwsza c\u00f3rka z\u00a0drugiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa – Erika – chcia\u0142a w\u00a0tym czasie zosta\u0107 lekarzem. W\u00a0warunkach III Rzeszy by\u0142o to absolutnie niemo\u017cliwe – z\u00a0powodu koloru jej sk\u00f3ry. Jeszcze w\u00a01938 r. wyjecha\u0142a wi\u0119c do Berlina, gdzie pracowa\u0142a w\u00a0ksi\u0119gowo\u015bci. Po\u015blubi\u0142a tam innego Kameru\u0144czyka, kt\u00f3ry by\u0142 aktorem w\u00a0wytw\u00f3rni nazistowskiej UFA. Oczywi\u015bcie gra\u0142 w\u00a0filmach propagandowych, szczeg\u00f3lnie w\u00a0rolach, zazwyczaj „dzikich m\u0119\u017cczyzn z\u00a0buszu”. Jednak dzi\u0119ki temu prze\u017cyli wojn\u0119, mimo pozbawienia praw obywatelskich. Erika zmar\u0142a w\u00a01999 r.<\/p>\n

<\/p>\n

\"S\u0142ynne<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Ostatecznie rodzina otrzyma\u0142a w\u00a01943 r. zgod\u0119 na wyjazd do Kamerunu, jednak pod zasadniczym warunkiem. Mia\u0142aby prowadzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandow\u0105 i\u00a0wywiadowcz\u0105 na rzecz III Rzeszy. Oczywi\u015bcie bohater tego artyku\u0142u odm\u00f3wi\u0142. Nie do\u015b\u0107 tego, w\u00a0emocjach mia\u0142 powiedzie\u0107 do urz\u0119dnika co\u015b w\u00a0rodzaju: „Oszala\u0142e\u015b? Mamy reklamowa\u0107 kraj, gdzie kolor mojej i\u00a0c\u00f3rek sk\u00f3ry jest niepo\u017c\u0105dany?” <\/p>\n

W czerwcu tego samego roku Mandenga umar\u0142 na zawa\u0142. M\u0142odsza c\u00f3rka Doris pracowa\u0142a dorywczo na terenie wojennego Gda\u0144ska, w\u00a0tym w\u00a0stoczniowych dokach. Pewnego dnia wzi\u0119\u0142a nawet udzia\u0142 w\u00a0niemieckim pochodzie. Zosta\u0142a z\u00a0niego jednak wyrzucona. <\/p>\n

– Uznano, \u017ce nie mam prawa, jako czarna, i\u015b\u0107 za niemieck\u0105 flag\u0105 – wspomina\u0142a.
Pr\u00f3bowano te\u017c j\u0105 wysterylizowa\u0107, w\u00a0oparciu o\u00a0nazistowskie przepisy „o ochronie rasy”. Jednak uda\u0142o si\u0119 jej uciec ze szpitala, bo – jak twierdzi\u0142a – pilnuj\u0105cy jej policjant zna\u0142 ojca i\u00a0pozwoli\u0142 jej si\u0119 oddali\u0107. <\/p>\n

W tym czasie nie posiada\u0142a niemieckich dokument\u00f3w, traktowano j\u0105 wi\u0119c jako „cudzoziemk\u0119”. Pod sam koniec 1944 r. zosta\u0142a zatrzymana przez policj\u0119 i\u00a0skierowana do obozu pracy, z\u00a0kt\u00f3rego uciek\u0142a.<\/p>\n

Komuni\u015bci nie wierzyli<\/p>\n

Wraz z\u00a0matk\u0105 opu\u015bci\u0142y Gda\u0144sk i\u00a0uda\u0142y si\u0119 do Bydgoszczy. Tam doczeka\u0142y si\u0119 wyzwolenia. Nowe polskie w\u0142adze nie wierzy\u0142y matce, i\u017c nie jest Niemk\u0105. Nie mia\u0142a dokument\u00f3w i\u00a0m\u00f3wi\u0142a jedynie po niemiecku. Jednak towarzysz\u0105ca jej c\u00f3rka z\u00a0powodu ucz\u0119szczania do polskiej szko\u0142y w\u00a0Gda\u0144sku umia\u0142a m\u00f3wi\u0107 po polsku. Przekona\u0142a komunist\u00f3w, \u017ce ta kobieta jest jej matk\u0105. Wed\u0142ug przekazu rodzinnego, pokazuj\u0105c uparcie m.in. rodzinne zdj\u0119cie w\u00a0domu (powy\u017cej). Otrzyma\u0142y niezb\u0119dne dokumenty i\u00a0wyjecha\u0142y do Republiki Federalnej Niemiec. Mama zmar\u0142a w\u00a01960 r., nie odzyskuj\u0105c niemieckiego obywatelstwa. C\u00f3rkom uda\u0142o si\u0119 to dopiero po jej \u015bmierci.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Po<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Niemiecki kolonializm by\u0142 przez d\u0142ugie lata tematem tabu. Brak by\u0142o rozlicze\u0144 i\u00a0uznania historii wielu afro-niemieckich rodzin, a\u00a0tak\u017ce zbrodni i\u00a0wyzysku tubylc\u00f3w w\u00a0koloniach, takich jak Diek. Dopiero w\u00a0ostatnich latach ten temat jest podnoszony w\u00a0debacie publicznej. Potomkowie Mandenga \u017cyj\u0105 nadal i\u00a0nieraz opowiadali histori\u0119 rodziny, kt\u00f3ra tak\u017ce wi\u0105\u017ce si\u0119 z\u00a0Gda\u0144skiem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Poznajcie histori\u0119 Kameru\u0144czyka, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 pierwszym czarnosk\u00f3rym obywatelem Cesarstwa Niemieckiego, a\u00a0nast\u0119pnie Wolnego Miasta Gda\u0144ska. W\u00a0czasach okupacji miasta…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":359186,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51610],"tags":[6306,62851,62857,7613,2762,113,39027,62842,62838,12058,62859,62846,695,27257,62844,62845,6675,62870,51889,62847,1048,1064,1626,62866,62839,291,52206,52209,52207,52208,62868,38749,24817,8726,12758,62854,26060,38110,16072,43074,4405,32183,52753,2707,49,54522,57574,62864,342,62861,62848,62837,62850,10530,10013,1926,1066,10568,62841,295,62840,54306,62855,30178,57,62853,2852,7622,181,42,38,9017,40,39,41,62863,23956,1756,14770,14072,62862,31115,62865,62843,62869,62867,3899,38768,62856,2612,557,19005,38529,1063,62852,591,5332,3758,62858,11545,4000,2097,62849,12900,62860,2436,2470,892,161,54943,19533,54906,62871,22964,14050,22753,33308,6573,5076,37586],"class_list":["post-359185","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-gdansk","tag-afryka","tag-afrykanin","tag-anatomia","tag-azja","tag-berlin","tag-biznes","tag-brat","tag-bundesarchiv","tag-cesarstwo-niemieckie","tag-corka","tag-czeladnik","tag-doris","tag-dziecko","tag-egzamin","tag-emilia-wiedelinski","tag-erika","tag-felietony","tag-filia","tag-fragment","tag-fundacja-heinricha-bolla","tag-gdansk","tag-gdynia","tag-hamburg","tag-handlowiec","tag-herero","tag-historia","tag-historia-trojmiasta","tag-historyczna-gdynia","tag-historyczny-gdansk","tag-historyczny-sopot","tag-hurtownia","tag-iii-rzesza","tag-jednostka","tag-jezyk","tag-kamerun","tag-kamerunczyk","tag-kapital","tag-kieszen","tag-klient","tag-kolega","tag-kolonia","tag-kolonializm","tag-konsekwencja","tag-kosciol","tag-kraj","tag-kupiec","tag-lekcja","tag-lud","tag-ludobojstwo","tag-luteranin","tag-macierz-szkolna","tag-mandenga-diek","tag-marcin-dobrzynski","tag-matka","tag-medycyna","tag-mezczyzna","tag-miasto","tag-mozliwosc","tag-namibia","tag-niemcy","tag-niemiecka-afryka-zachodnia","tag-obawa","tag-obywatel","tag-odziez","tag-opinia","tag-osobistosc","tag-ostrow-wielkopolski","tag-panstwo","tag-petycja","tag-pl","tag-poland","tag-policjant","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-posiadlosc","tag-powod","tag-praca","tag-pracodawca","tag-pracownik","tag-precedens","tag-procedura","tag-profesja","tag-prusy-wschodnie","tag-przyprawa","tag-referencja","tag-reklama","tag-republika-federalna-niemiec","tag-rod","tag-rodzina","tag-rozwod","tag-rozwoj","tag-sluzba","tag-sopot","tag-spojrzenie","tag-srodowisko","tag-stanowisko","tag-sytuacja","tag-szewc","tag-towar","tag-trojmiasto","tag-tyton","tag-ufa","tag-wiek","tag-witryna","tag-wladza","tag-wniosek","tag-wojna","tag-wojsko","tag-wolne-miasto-gdansk","tag-wschod","tag-wspomnienie","tag-wybra","tag-zajecie","tag-zaklad","tag-zakonczenie","tag-zawod","tag-zolnierz","tag-zwiazek","tag-zyciorys"],"share_on_mastodon":{"url":"","error":"Validation failed: Text character limit of 500 exceeded"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/359185","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=359185"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/359185\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/359186"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=359185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=359185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=359185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}