![\"Kazimierz](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/xBak9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy83MGNjODRhOWRiZWNkNmRkZDUwZDgzOTg1YTJlODY0OC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\nWed\u0142ug rodzinnych opowie\u015bci o cz\u0119\u015b\u0107 rozwi\u0105za\u0144 z logiki opracowanych przed wojn\u0105 przez Kazimierza pyta\u0142 ameryka\u0144ski gigant IBM, kt\u00f3ry tworzy\u0142 podstawy wsp\u00f3\u0142czesnej informatyki.<\/p>\n
Jego rewolucyjna praca dyplomowa pt. „Technika rachunku logicznego” wymaga\u0142a od s\u0142ynnego profesora Tadeusza Kotarbi\u0144skiego zaproszenia do wsp\u00f3lnej merytorycznej oceny walor\u00f3w tej pracy kilku innych czo\u0142owych naukowc\u00f3w kraju. Dzi\u015b przet\u0142umaczona znajduje si\u0119 na uczelniach z ca\u0142ego \u015bwiata, w tym na Cambridge. \u2014 Tata by\u0142 wtedy w Polsce gwiazd\u0105, nie spodziewa\u0142 si\u0119 wojny i nie chcia\u0142 wyje\u017cd\u017ca\u0107 do USA \u2014 wspomina syn Tomasz.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo <\/p>\n
Wojna jednak wybuch\u0142a. Pierwsze powa\u017cne do\u015bwiadczenia z wojskiem Kazimierz prze\u017cy\u0142 ju\u017c jako nastolatek. Podczas wojny polsko-bolszewickiej bez zawahania zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do armii na ochotnika, ale ze wzgl\u0119du na wiek zosta\u0142 skierowany „jedynie” do pilnowania posterunku na Zamku Kr\u00f3lewskim. J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu zaimponowa\u0142 w inny spos\u00f3b.<\/p>\n
„Tata traktowa\u0142 Pi\u0142sudskiego jak wujka”<\/p>\n
\u2014 Tata traktowa\u0142 Pi\u0142sudskiego jak wujka i to z wzajemno\u015bci\u0105. Regularnie by\u0142 zapraszany przez marsza\u0142ka do domu razem z drugim wy\u015bmienitym szachist\u0105 Dawidem Przepi\u00f3rk\u0105. Gdy podczas mistrzostw Polski w 1927 r. tata zaj\u0105\u0142 trzecie miejsce, ulegaj\u0105c jedynie emigrantom Akibie Rubinsteinowi i Ksaweremu Tartakowerowi, Pi\u0142sudski zastanawia\u0142 si\u0119, jak go wyr\u00f3\u017cni\u0107, i poleci\u0142 wr\u0119czy\u0107 mu nagrod\u0119 za naj\u0142adniejsz\u0105 parti\u0119 turnieju. W nagrod\u0119 otrzyma\u0142 2 tys. z\u0142, czyli jak na dzisiejsze czasy to oko\u0142o 50 tys. \u2014 opowiada Tomasz.<\/p>\n
Gwiazdorski status w\u015br\u00f3d polskiej inteligencji w okresie mi\u0119dzywojennym zdecydowanie nie by\u0142 dla Makarczyka przesadzony. W latach 1928-1935 czterokrotnie bra\u0142 udzia\u0142 w Olimpiadach Szachowych, a w 1936 r. w olimpiadzie og\u00f3lnosportowej w Niemczech. Zdoby\u0142 pi\u0119\u0107 medali, w tym z\u0142oto w Hamburgu, czyli najwi\u0119kszy sukces w historii polskich szach\u00f3w. Prowadzi\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie dzia\u0142 \u0142amig\u0142\u00f3wek w „Kurierze Warszawskim” i to on w 1925 r. wymy\u015bli\u0142 znany wszystkim termin „krzy\u017c\u00f3wka”.<\/p>\n
<\/p>\n
Kazimierz Makarczyk (z lewej) i Paulin Frydman rozgrywaj\u0105cy parti\u0119 szachow\u0105 w 1926 r.Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n
Wojna zasta\u0142a Makarczyka we Lwowie. Miasto b\u0142yskawicznie przej\u0119li Rosjanie, a kapral i uczestnik wojny z 1920 r. zosta\u0142 natychmiast aresztowany. \u2014 Planowano wys\u0142a\u0107 go z innymi pojmanymi wojskowymi i cz\u0142onkami inteligencji z rang\u0105 oficersk\u0105 do Katynia. Sprawdzono jednak w papierach, \u017ce tata podr\u00f3\u017cowa\u0142 po \u015bwiecie i mia\u0142 mn\u00f3stwo wpisanych pa\u0144stw. Stwierdzili, \u017ce musi by\u0107 szpiegiem, wi\u0119c postanowili go wypu\u015bci\u0107 i obserwowa\u0107, by rozpracowa\u0107 wi\u0119ksz\u0105 grup\u0119.<\/p>\n
Makarczyka mia\u0142o uratowa\u0107 przede wszystkim to, \u017ce rozpoznali go koledzy szachi\u015bci sowieccy, z kt\u00f3rymi spotyka\u0142 si\u0119 przed wojn\u0105 na mi\u0119dzynarodowych turniejach, zw\u0142aszcza na olimpiadach. W ten spos\u00f3b po kilku miesi\u0105cach tacie uda\u0142o si\u0119 uciec do Generalnego Gubernatorstwa \u2014 twierdzi syn szachisty. Zna\u0142 go mi\u0119dzy innymi pracuj\u0105cy u Niemc\u00f3w arcymistrz i urz\u0119dnik GG Jefim Bogolubow, u kt\u00f3rego Polak prosi\u0142 o uwolnienie aresztowanego Dawida Przepi\u00f3rki. Rosjanin nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 wstawi\u0107 za \u017cydowskim graczem u Hansa Franka. Kolega Makarczyka od spotka\u0144 u Pi\u0142sudskiego zgin\u0105\u0142 rozstrzelany w Palmirach.<\/p>\n
![\"Szachi\u015bci:](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/utEk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy83MDBhNGVlYTAwNmNhODdlZjM2NTZhNzI1MzY3ZjBiNi5qcGeRlQLNA.jpeg\")
<\/p>\n
Szachi\u015bci: od lewej Kazimierz Makarczyk, Teodor Regedzi\u0144ski i Izaak Appel w towarzystwie pasa\u017cerki w drodze na olimpiad\u0119 szachow\u0105 (1933 r.)Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n
Podczas powstania Tomasz mia\u0142 siedem lat. Walczy\u0142a ca\u0142a jego rodzina, wi\u0119c i on pomaga\u0142 jak m\u00f3g\u0142, uk\u0142adaj\u0105c ceg\u0142y na barykadach. \u2014 Mieszkali\u015bmy na czwartym pi\u0119trze, ale podczas powstania prawie wszystkie budynki wielopi\u0119trowe sta\u0142y si\u0119 parterowymi. Urodzi\u0142em si\u0119 11 sierpnia, wi\u0119c mia\u0142em powsta\u0144cze urodziny. Moja ciotka, \u017co\u0142nierz Powstania, Irena Lipska, pr\u00f3bowa\u0142a zrobi\u0107 mi prezent i znalaz\u0142a konfitury. Czo\u0142ga\u0142a si\u0119 dwa dni przez Warszaw\u0119 pod ostrza\u0142em, sp\u00f3\u017ani\u0142a si\u0119 o dzie\u0144, ale da\u0142a mi ten prezent. Takie to by\u0142y czasy \u2014 dodaje.<\/p>\n
Po powstaniu Kazimierz trafi\u0142 do obozu w M\u00fchlbergu, gdzie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w turnieju szachowym dla je\u0144c\u00f3w. W niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142ach pojawiaj\u0105 si\u0119 informacje, \u017ce to on by\u0142 pomys\u0142odawc\u0105 tego turnieju, jednak Tomasz zaprzecza tej wersji. \u2014 Trafi\u0142 do obozu w ostatniej chwili, gdy turniej by\u0142 ju\u017c rozpisany. By pozwolono mu zagra\u0107, musia\u0142 udowodni\u0107, \u017ce on, powstaniec o pseudonimie „Magister”, to naprawd\u0119 mistrz szachowy Makarczyk \u2014 komentuje Tomasz. Polska dru\u017cyna zaj\u0119\u0142a drugie miejsce.<\/p>\n
![\"Dyplom](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/bcqk9lCaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy80NDVjM2VjYTgwY2FkZDE1YjMxNDI0Mzg4ZWNlMTlmMy5qcGVnkZUCz.jpeg\")
<\/p>\n
Dyplom za obozowy turniej dla Kazimierza Makarczyka (1944 r.)Archiwum prywatne<\/p>\n
W tym czasie los rzuci\u0142 Tomasza wraz z matk\u0105 i bratem na ma\u0142opolsk\u0105 wie\u015b. Tam obserwowali wycofuj\u0105cych si\u0119 Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy wiedzieli, \u017ce wojna jest ju\u017c przegrana.<\/p>\n
\u2014 Niemcy zatrzymywali si\u0119 we wsi. Jednego razu z nami w chacie spa\u0142o trzech SS-man\u00f3w. Ja spa\u0142em w nogach mamy i brata, a jeden m\u0142ody Niemiec przycupn\u0105\u0142 na naszym \u0142\u00f3\u017cku. W pewnym momencie awantura. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ten m\u0142ody nie wyj\u0105\u0142 bagnetu i przypadkiem m\u00f3g\u0142 mnie uderzy\u0107, jak si\u0119 wierci\u0142em. Awantur\u0119 wywo\u0142a\u0142 oficer i kaza\u0142 swojemu podw\u0142adnemu uwa\u017ca\u0107. Innym razem przechodzi\u0142 oficer niemiecki, inteligent. Brat z nim jaki\u015b czas przegada\u0142 i ani razu nie zeszli na temat wojny \u2014 opowiada Tomasz.<\/p>\n
\u2014 Zupe\u0142nie inaczej by\u0142o z Rosjanami. Jak szli kilka dni p\u00f3\u017aniej z frontem, to chcieli mi mam\u0119 zgwa\u0142ci\u0107. Gospodarzowi uda\u0142o si\u0119 ich powstrzyma\u0107 w zamian za oddanie cennych rzeczy. Nie mieli\u015bmy zegarka, wi\u0119c ukradli nam termometr \u2014 dodaje.<\/p>\n
Kazimierz Makarczyk \u2014 szachista i \u017co\u0142nierz<\/p>\n
Sytuacja mieszkaniowa i \u017cywno\u015bciowa rodziny w pierwszych latach po wojnie by\u0142a na tyle trudna, \u017ce o\u015bmioletni Tomasz trafi\u0142 na dwa lata do domu dziecka w Konstancinie-Jeziornie. \u2014 Okolica by\u0142a bardzo \u0142adna, zw\u0142aszcza na tle zrujnowanej Warszawy, a Amerykanie przesy\u0142ali niedost\u0119pne w innych miejscach paczki z \u017cywno\u015bci\u0105. Tyle \u017ce mia\u0142em urologiczne problemy zdrowotne, z kt\u00f3rych \u015bmiali si\u0119 r\u00f3wie\u015bnicy i bili mnie za nie w nocy \u2014 wspomina 88-latek.<\/p>\n
Jego ojciec, Kazimierz, zamieszka\u0142 wtedy w \u0141odzi, gdzie pracowa\u0142 naukowo w katedrze profesora Kotarbi\u0144skiego. W szachy jednak wci\u0105\u017c gra\u0142, zdobywaj\u0105c w 1948 r. mistrzostwo oraz w 1952 r. wicemistrzostwo Polski. \u2014 Gdy wraca\u0142 po zdobyciu tytu\u0142u ze stacji ulic\u0105 Piotrkowsk\u0105, na ka\u017cdym balkonie wiwatowali mieszka\u0144cy \u2014 pami\u0119ta Tomasz.<\/p>\n
W 1952 r. Makarczyk powinien by\u0142 jecha\u0107 na Olimpiad\u0119 Szachow\u0105 do Helsinek, jednak wraz ze Stanis\u0142awem Gawlikowskim zostali uznani za „element politycznie niepewny”. Zast\u0119puj\u0105cy ich polityczni nominaci zaprezentowali si\u0119 fatalnie. To tylko jeden z przyk\u0142ad\u00f3w systemowych prze\u015bladowa\u0144 rodziny Makarczyk\u00f3w.<\/p>\n
\u2014 Tat\u0119 po prostu ograniczano, bo nie sympatyzowa\u0142 z parti\u0105, ale najwi\u0119kszych prze\u015bladowa\u0144 do\u015bwiadczy\u0142 m\u00f3j brat Wac\u0142aw. Po wojnie by\u0142 wi\u0119ziony, torturowany, bity, wyrzucany z pracy i studi\u00f3w mi\u0119dzy innymi za z\u0142e opinie o Stalinie. By\u0142 w organizowanym przez PAN konkursie uznany za najlepszego socjologa kraju, ale blokowano mu stypendia, profesur\u0119 i zakazywano wyjazd\u00f3w. Przez ten stres mia\u0142 cztery zawa\u0142y serca i nie doczeka\u0142 zmian systemu. Gdyby prze\u017cy\u0142 dwa lata d\u0142u\u017cej, to pewnie zosta\u0142by uhonorowany \u2014 ujawnia Tomasz.<\/p>\n
\u2014 O ile tata zosta\u0142 uznany za „niepewnego politycznie”, o tyle ja by\u0142em „szkodliwy politycznie”. Mia\u0142em przez to problemy na uczelni i w pracy \u2014 dodaje Tomasz, kt\u00f3ry przez lata dzia\u0142a\u0142 w sto\u0142ecznej Solidarno\u015bci, a p\u00f3\u017aniej by\u0142 bliskim wsp\u00f3\u0142pracownikiem premiera Jana Olszewskiego i przewodnicz\u0105cym rady polityczno-programowej w Ruchu Odbudowy Polski. Pracowa\u0142 jako statystyk i informatyk w resortach budownictwa i statystyki, a tak\u017ce m.in. przy komputeryzacji Centrum Zdrowia Dziecka.<\/p>\n
Od lat rodzina Makarczyk\u00f3w walczy o po\u015bmiertne odznaczenia dla Kazimierza. Przy okazji stulecia Polskiego Zwi\u0105zku Szachowego w starania w\u0142\u0105czyli si\u0119 krajowi dzia\u0142acze, zw\u0142aszcza prezes \u0141KS Eugeniusz Walczak. Przez kilka lat odbywa\u0142 si\u0119 jeszcze memoria\u0142 Makarczyka w \u0141odzi, ale dzi\u015b nie ma ju\u017c nawet tego. \u2014 Ja nie osi\u0105gn\u0105\u0142em 10 proc. tego, co m\u00f3j tata, a mam Srebrny Krzy\u017c Zas\u0142ugi i Br\u0105zowy Medal za Zas\u0142ugi dla Obronno\u015bci. M\u00f3j brat wreszcie po latach uzyska\u0142 Krzy\u017c Komandorski Odrodzenia Polski oraz medale Wojska Polskiego i Krzy\u017c Armii Krajowej. A tata nie ma nic, cho\u0107 powinien mie\u0107 zar\u00f3wno za wojsko, jak i za szachy \u2014 dodaje na koniec.<\/p>\n
Z panem Tomaszem rozmawiali\u015bmy 7 kwietnia. Cztery dni p\u00f3\u017aniej, podczas Gali 100-lecia Polskiego Zwi\u0105zku Szachowego, Kazimierz Makarczyk zosta\u0142 po\u015bmiertnie odznaczony Krzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Odznaczenie wr\u0119czy\u0142 przedstawiciel prezydenta Karola Nawrockiego.<\/p>\n
![\"Tomasz](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/6KOk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9lMTgxZmE2ZjA0YjU5ZDExNmI5NzA3ZTAyMDcwZmQxNy5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Tomasz Makarczykarchiwum prywatne bohatera<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wed\u0142ug rodzinnych opowie\u015bci o cz\u0119\u015b\u0107 rozwi\u0105za\u0144 z logiki opracowanych przed wojn\u0105 przez Kazimierza pyta\u0142 ameryka\u0144ski gigant IBM, kt\u00f3ry…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":364639,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[52122],"tags":[61195,6979,48,46,6010,752,42,38,40,39,41,47,15694,130],"class_list":["post-364638","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-pko-bank-polski","tag-bottomfeed_styl","tag-ii_wojna_swiatowa","tag-nat_styl","tag-omp","tag-pko-bank-polski","tag-pko-bp","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-szachy","tag-wiadomosci_sportowe"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116401094753403054","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/364638","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=364638"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/364638\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/364639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=364638"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=364638"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=364638"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}