Dosta\u0142em to samo pytanie latem 2023 r. w Jastrz\u0119biej G\u00f3rze od moich polskich koleg\u00f3w z klubu. Wtedy powiedzia\u0142em, \u017ce jest bezpiecznie. Tej samej nocy rakieta uderzy\u0142a obok mojego domu. Zgin\u0119\u0142a ca\u0142a rodzina w piwnicy opr\u00f3cz ojca, kt\u00f3ry jeszcze podczas alarmu pakowa\u0142 rzeczy w mieszkaniu. Koszmarna tragedia. Nie chc\u0119 dzi\u015b zapesza\u0107. Takie sytuacje si\u0119 zdarzaj\u0105, ale jest zupe\u0142nie inaczej ni\u017c na pocz\u0105tku wojny.<\/p>\n
W pierwszych tygodniach wojny przy ka\u017cdym alarmie schodzili\u015bmy do piwnicy. Luty czy marzec, a my obudzeni w \u015brodku nocy zbiegamy do zimnej piwnicy. Po kilku godzinach alarm ustawa\u0142, mo\u017cna by\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do \u0142\u00f3\u017cka, by po godzinie znowu procedura si\u0119 powtarza\u0142a. Dzi\u015b powiem szczerze, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi ju\u017c nie reaguje na alarmy. Wojna trwa ju\u017c ponad cztery lata i jako\u015b musimy funkcjonowa\u0107 w takich warunkach, by nie zwariowa\u0107. Aczkolwiek moje problemy to nic w por\u00f3wnaniu z tym, co prze\u017cywaj\u0105 ludzie na wschodzie Ukrainy.<\/p>\n
Kiedy pierwszy raz przyjecha\u0142 pan do Polski?<\/p>\n
A to jest ciekawe, bo dopiero w 1980 r. na memoria\u0142 Akiby Rubinsteina w Polanicy Zdr\u00f3j. Mia\u0142em wtedy ju\u017c 28 lat i by\u0142em na turniejach w Ameryce Po\u0142udniowej, P\u00f3\u0142nocnej oraz wielu krajach Europy. Jako\u015b do Polski nie mog\u0142em zajecha\u0107, a dla wszystkich moich znajomych to by\u0142, obok innych demolud\u00f3w, pierwszy kierunek zagranicznych turniej\u00f3w. W Polanicy wygra\u0142em, ale interesuj\u0105ce dla mnie by\u0142o to, \u017ce to by\u0142 czas wielkich zmian w Polsce. W Polsce by\u0142a Solidarno\u015b\u0107, protesty, strajki, a my na Ukrainie nie mieli\u015bmy takich rzeczy. Informacje o nich by\u0142y tuszowane.<\/p>\n
![\"O\u0142eh](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/HV5k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9lODExYjZlNjUxZTFmYTdhOTZlNjA4YTY2NjFlNWU4Ni5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
O\u0142eh Romanyszyn w partii z p\u00f3\u017aniejszym mistrzem \u015bwiata Vishym Anandem w 1994 r.Rick Maiman \/ Contributor \/ Getty Images<\/p>\n
I od tamtego czasu jest pan sta\u0142ym bywalcem w naszym kraju.<\/p>\n
Tak, trudno zliczy\u0107, ile razy by\u0142em. Polska niesamowicie si\u0119 zmienia\u0142a na moich oczach przez te 46 lat. Wiem, \u017ce to temat politycznego sporu w waszym kraju, ale dla mnie te zmiany zasz\u0142y dzi\u0119ki Unii Europejskiej. Ukraina te\u017c si\u0119 zmieni\u0142a, ale nie a\u017c tak. Nie mo\u017cemy teraz lata\u0107 z Ukrainy, wi\u0119c jeszcze cz\u0119\u015bciej was odwiedzam. Ostatnio by\u0142em w Dre\u017anie i droga przez ca\u0142\u0105 Polsk\u0119 by\u0142a fantastyczna, lepsza ni\u017c w Niemczech.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie Ukraina nie mo\u017ce si\u0119 tak rozwija\u0107 r\u00f3wnie\u017c przez wojn\u0119. A i punkt startowy po upadku ZSRR by\u0142 inny. Dla nas Polska to ju\u017c by\u0142 taki „p\u00f3\u0142-Zach\u00f3d”, chocia\u017c w g\u0142\u0119bokiej Rosji to i ja jako Lwowiak mia\u0142em szacunek, bo te\u017c nas uznawano za tych mieszkaj\u0105cych bli\u017cej cywilizacji. Niby m\u00f3wiono, \u017ce wszystko, co zachodnie to z\u0142e, a jednak ka\u017cdy chcia\u0142 mie\u0107 elektronik\u0119 czy ubrania stamt\u0105d.<\/p>\n
Nie kusi\u0142o pana, by w\u0142a\u015bnie dlatego wyprowadzi\u0107 si\u0119 poza \u017belazn\u0105 kurtyn\u0119? Sportowcy regularnie uciekali z PRL i ZSRR.<\/a><\/p>\n Nie. Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, co by to znaczy\u0142o dla mojej rodziny. Zwolnienia z pracy, prze\u015bladowania, utrudniony kontakt ze mn\u0105. I po co? Strac\u0119 wiele i post\u0105pi\u0119 jak egoista, ale co na tym zyskam? My szachi\u015bci, musz\u0119 to panu powiedzie\u0107 szczerze, mieli\u015bmy dobre \u017cycie w ZSRR. Lepsze ni\u017c zwyczajni ludzie. Szachy by\u0142y bardzo popularne, wi\u0119c zarabiali\u015bmy dobre pieni\u0105dze, mogli\u015bmy wyje\u017cd\u017ca\u0107 z kraju, przywozi\u0107 rzeczy dla rodziny. Byli\u015bmy uprzywilejowani, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie byli\u015bmy wolnymi lud\u017ami. Jak mi powiedzieli, \u017ce mam dzie\u0144 po zako\u0144czeniu turnieju wraca\u0107 do kraju to musia\u0142em wraca\u0107. Jakbym nie pos\u0142ucha\u0142, to bym mia\u0142 problemy. Wszystko to kwestia priorytet\u00f3w.<\/p>\n Szachy w czasie zimnej wojny. Tak by\u0142o naprawd\u0119Dzi\u015b, gdy m\u00f3wimy o szachach podczas zimnej wojny, to wszyscy maj\u0105 przed oczami sceny z film\u00f3w szpiegowskich. Przez ca\u0142e istnienie ZSRR tylko jeden zagraniczny szachista walczy\u0142 o mistrzostwo \u015bwiata \u2014 Bobby Fischer. Wiele m\u00f3wi si\u0119 o nieczystych zagrywkach czy systemowym niszczeniu rywali<\/a>. Jak to naprawd\u0119 by\u0142o?<\/p>\n W wi\u0119kszo\u015bci to s\u0105 bzdury. Oczywi\u015bcie, \u017ce system socjalistyczny chcia\u0142 udowodni\u0107, \u017ce jest lepszy we wszystkim i ma najpot\u0119\u017cniejsze umys\u0142y. By\u0142o wa\u017cne \u017ceby mie\u0107 tytu\u0142, ale dzi\u015b niekt\u00f3re historie s\u0105 wyolbrzymiane. Te starania ZSRR opiera\u0142y si\u0119 bardziej na finansowaniu oboz\u00f3w, wynagradzaniu zawodnik\u00f3w i u\u0142atwianiu im trening\u00f3w.<\/p>\n M\u00f3wi si\u0119 te\u017c, \u017ce wsz\u0119dzie je\u017adzili za nami agenci KGB, ale to r\u00f3wnie\u017c nie prawda. Po co na turnieje do ma\u0142ych miasteczek by je\u017adzili i ryzykowali wykrycie? Ja nie mia\u0142em \u017cadnych tajemnic pa\u0144stwowych, a jakbym si\u0119 \u017ale zachowywa\u0142 to i tak kto\u015b by doni\u00f3s\u0142. Sam wiedzia\u0142em, by nie robi\u0107 g\u0142upstw. Co wi\u0119cej, ostrzegano nas, by nie bra\u0107 udzia\u0142u w \u017cadnych manifestacjach politycznych podczas zagranicznych turniej\u00f3w. Nawet tych popieraj\u0105cych komunist\u00f3w w Portugalii czy Hiszpanii.<\/p>\n Szczyt rywalizacji ZSRR \u2014 USA to mecz o mistrzostwo \u015bwiata Fischer \u2014 Spasski w 1972 r.<\/a> Jak pan wspomina t\u0119 mobilizacj\u0119 radzieckich szachist\u00f3w, by wygra\u0107?<\/p>\n Oj tak, w\u0142adze naszego zwi\u0105zku zorientowa\u0142y si\u0119, \u017ce sporo naszych arcymistrz\u00f3w to ju\u017c do\u015bwiadczeni starsi gracze. Potrzeba by\u0142o m\u0142odej krwi, \u017ceby\u015bmy nie zostali w tyle, skoro tutaj pojawi\u0142 si\u0119 m\u0142odszy Amerykanin. Dzi\u0119ki temu ja, jako 19-latek, dosta\u0142em mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu na turniej do G\u00f6teborgu. Z kolei tam zaprezentowa\u0142em si\u0119 tak dobrze u boku w\u0142a\u015bnie Spasskiego oraz s\u0142ynnej Nony Gaprindaszwili, \u017ce wybrano mnie na mistrzostwa Europy junior\u00f3w, kt\u00f3re wygra\u0142em. Taki to zbieg okoliczno\u015bci.<\/p>\n Z wielkich mistrz\u00f3w \u015bwiata to wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 pan r\u00f3wnie\u017c z Michai\u0142em Talem, czyli czempionem z 1960 r. „Czarodziej z Rygi” prowadzi\u0142 wed\u0142ug medi\u00f3w bardzo szalony tryb \u017cycia. Wiele pisze si\u0119 o jego problemach z u\u017cywkami oraz romansach.<\/a><\/p>\n W internecie pojawiaj\u0105 si\u0119 b\u0142\u0119dne wersje na temat naszej wsp\u00f3\u0142pracy. To nie on trenowa\u0142 mnie, a to ja mu pomaga\u0142em. Potrzebowa\u0142 mnie, bo by\u0142em m\u0142ody, ambitny i mia\u0142em swoje zdanie, a to w sztabach trenerskich jest kluczowe. Kto\u015b musi sprawdzi\u0107, czy to co wydaje nam si\u0119, \u017ce jest dobre, naprawd\u0119 jest dobre. Zaprosi\u0142 mnie, zagrali\u015bmy dwa treningowe mecze. Og\u00f3lnie to by\u0142 mistrz \u015bwiata, z kt\u00f3rym zagra\u0142em najwi\u0119cej oficjalnych partii, bo ponad 20. Bilans mam dodatni.<\/p>\n A Tal to by\u0142 bardzo ciekawy cz\u0142owiek, dlatego jest o nim tyle anegdot. Mo\u017cna by\u0142o z nim o wszystkim porozmawia\u0107. Je\u015bli chodzi o alkohol… to nie chc\u0119 o tym m\u00f3wi\u0107. To by\u0142oby nie fair mu to teraz wypomina\u0107. Nie b\u0119d\u0119 k\u0142ama\u0142, kieliszek czy dwa razem wypili\u015bmy.<\/p>\n Aczkolwiek kiedy\u015b szachi\u015bci z czo\u0142\u00f3wki pili wi\u0119cej, prawda?<\/p>\n Tak, du\u017co si\u0119 zmieni\u0142o przez te lata. Dzi\u015b m\u0142odzie\u017c jest zupe\u0142nie inna. Raz znajomy mi opowiada\u0142, \u017ce chcia\u0142 i\u015b\u0107 w wolny dzie\u0144 na piwo z m\u0142odym zdolnym szachist\u0105, a on zapyta\u0142 „po co?”. M\u0142odzi teraz nie widz\u0105 korzy\u015bci z alkoholu czy papieros\u00f3w i dlatego ich nie u\u017cywaj\u0105. Z drugiej strony s\u0105 tak skupieni na grze, \u017ce nie da si\u0119 z nimi porozmawia\u0107 na inne tematy. Kiedy\u015b szachy mia\u0142y wi\u0119cej uroku. \u017byli\u015bmy troch\u0119 jak w bohemie, cyganerii.<\/p>\n Rywalizowa\u0142 pan przez lata z najwi\u0119kszymi mistrzami w historii dyscypliny. Z kim gra\u0142o si\u0119 najci\u0119\u017cej?<\/p>\n Zdecydowanie z Anatolijem Karpowem. By\u0142 rok ode mnie starszy, wi\u0119c m\u00f3j najlepszy okres w karierze to r\u00f3wnie\u017c jego najsilniejsza postawa. Grali\u015bmy czterna\u015bcie partii \u2014 siedem przegra\u0142em i tyle samo zremisowa\u0142em.<\/p>\n Dodatnie bilanse pojedynk\u00f3w mam z Talem, Spasskim, Garrim Kasparowem, Wasilijem Smys\u0142owem czy Tigranem Petrosjanem. Z Tigranem wygra\u0142em jako jedyny na mistrzostwach ZSRR w Erywaniu w 1975 r. Pokona\u0142em go przed w\u0142asn\u0105 publiczno\u015bci\u0105 i gdy 21 lat p\u00f3\u017aniej gra\u0142em tam na Olimpiadzie Szachowej, jaki\u015b Ormianin rozpozna\u0142 mnie w aptece. „O to pan pokona\u0142 naszego wielkiego Tigrana” \u2014 wypomnia\u0142 mi.<\/p>\n Rosyjski mistrz wybra\u0142 polityk\u0119. „Zada\u0142bym my jedno pytanie”<\/p>\n Utrzymuje pan jeszcze kontakt z Karpowem? Dzi\u015b wydaje si\u0119 nieciekawym cz\u0142owiekiem…<\/p>\n On jest bardzo ciekawym cz\u0142owiekiem!<\/p>\n Z nieciekawymi pogl\u0105dami. Zasiada w rosyjskiej Dumie Pa\u0144stwowej.<\/p>\n Niestety to prawda. Gdybym go spotka\u0142, zada\u0142bym mu jedno pytanie \u2014 dlaczego g\u0142osowa\u0142 za atakiem na Ukrain\u0119. Od zawsze mia\u0142 swoje pogl\u0105dy, ale du\u017co rozmawiali\u015bmy. Prze\u017cy\u0142 wiele \u015bwietnych historii \u2014 spotyka\u0142 si\u0119 z Borisem Jelcynem i Johnem F. Kennedym. By\u0142 \u015bwiatow\u0105 gwiazd\u0105, a w ZSRR m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 wszystko. Jak brakowa\u0142o bilet\u00f3w w samolocie, to szed\u0142 do kapitana i nagle si\u0119 znajdowa\u0142y.<\/p>\n Po raz pierwszy spotkali\u015bmy si\u0119 jak mia\u0142em 12 lat. Przez lata ze sob\u0105 rywalizowali\u015bmy, a potem nawet wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy. Nie chcia\u0142em by\u0107 jego trenerem, cho\u0107 mia\u0142em tak\u0105 propozycj\u0119 podczas jego legendarnej walki o mistrzostwa \u015bwiata z Kasparowem. Nie chcia\u0142em si\u0119 podporz\u0105dkowywa\u0107 i mia\u0142em swoje ambicje, ale pojawia\u0142em si\u0119 czasem na zgrupowaniach. Ostatecznie to nie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o nam si\u0119 najlepiej, bo by\u0142 autorytarny i podejrzliwy. Raz wypatrzy\u0142 mnie jak podczas turnieju rozmawia\u0142em ze znajom\u0105 szachistk\u0105. Od razu wzi\u0105\u0142 mnie na przepytki, bo my\u015bla\u0142, \u017ce zdradza\u0142em jego taktyki.<\/p>\n Aczkolwiek z\u0142ej krwi do wojny mi\u0119dzy nami nie by\u0142o. Ostatni raz spotkali\u015bmy si\u0119 w 2019 r., gdy organizowano turniej legend. Na \u015bniadaniach w hotelu dosiada\u0142 si\u0119 do mnie i rozmawiali\u015bmy. No ale dzisiaj wci\u0105gn\u0119\u0142a go polityka. Na co mu to? Ja nie rozumiem, bo przecie\u017c ma tyle pieni\u0119dzy, \u017ce m\u00f3g\u0142by nic nie robi\u0107 do ko\u0144ca \u017cycia. Zw\u0142aszcza \u017ce przecie\u017c s\u0105 informacje, \u017ce go tam niedawno pobili przez polityk\u0119, cho\u0107 s\u0105 r\u00f3\u017cne wersje.<\/a> <\/p>\n Jest pan najstarszym uczestnikiem mistrzostw Europy. Co pana jeszcze motywuje do gry?<\/p>\n To m\u00f3j modus vivendi [styl \u017cycia \u2014 przyp.red.]. Co innego mia\u0142bym robi\u0107? M\u00f3g\u0142bym po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na kanapie z piwem przed telewizorem i tak sp\u0119dza\u0107 ka\u017cdy dzie\u0144. Szachy pozwalaj\u0105 mi podr\u00f3\u017cowa\u0107 po \u015bwiecie, a to korzystnie wp\u0142ywa na moj\u0105 kondycj\u0119 fizyczn\u0105 i psychiczn\u0105. To jest taki ciekawy styl \u017cycia. Przecie\u017c ja zwiedzi\u0142em p\u00f3\u0142 \u015bwiata \u2014 Wenezuel\u0119, Brazyli\u0119, Indonezj\u0119, Argentyn\u0119, Meksyk, Kub\u0119…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Korespondencja z mistrzostw Europy Filip Zieli\u0144ski: Sk\u0105d u pana tak dobre umiej\u0119tno\u015bci m\u00f3wienia po polsku? O\u0142eh Romanyszyn (czo\u0142owy…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":364906,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[52122],"tags":[61195,48,46,6010,752,42,38,40,39,41,47,15694,415,987],"class_list":["post-364905","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-pko-bank-polski","tag-bottomfeed_styl","tag-nat_styl","tag-omp","tag-pko-bank-polski","tag-pko-bp","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-szachy","tag-ukraina","tag-zwiazek_radziecki"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116401912521187545","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/364905","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=364905"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/364905\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/364906"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=364905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=364905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=364905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}