{"id":368818,"date":"2026-04-15T23:44:27","date_gmt":"2026-04-15T23:44:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/368818\/"},"modified":"2026-04-15T23:44:27","modified_gmt":"2026-04-15T23:44:27","slug":"historia-zapisana-w-ciele-wierzchowski-o-pamieci-i-dziedziczeniu-serwis-kultura","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/368818\/","title":{"rendered":"Historia zapisana w ciele. Wierzchowski o pami\u0119ci i dziedziczeniu Serwis Kultura"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

\"Spektakl<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Praca bez gotowego tekstu to dla tw\u00f3rc\u00f3w zar\u00f3wno ryzyko, jak i\u00a0przestrze\u0144 tw\u00f3rczej wolno\u015bci. Marcin Wierzchowski opowiada o\u00a0procesie powstawania spektaklu „Sprawa Davida Frankfurtera”<\/a>, kt\u00f3rego premiera odb\u0119dzie si\u0119 17 kwietnia na Scenie Malarnia<\/a> Teatru Wybrze\u017ce<\/a>, ods\u0142aniaj\u0105c kulisy pracy opartej na improwizacji, budowaniu postaci i\u00a0stopniowym odkrywaniu opowie\u015bci zakorzenionej w\u00a0historii oraz do\u015bwiadczeniu.<\/p>\n

Monika Mioduszewska: Czy praca bez tekstu jest niebezpieczna czy fascynuj\u0105ca?<\/p>\n

Marcin Wierzchowski, re\u017cyser spektaklu „Sprawa Davida Frankfurtera”: I\u00a0jedno, i\u00a0drugie. Zawsze jest niebezpieczna, bo wyruszasz w\u00a0drog\u0119. Jest troch\u0119 jak podr\u00f3\u017c kajakiem po Wi\u015ble. Mo\u017cesz wyruszy\u0107 u\u00a0\u017ar\u00f3d\u0142a i\u00a0wiedzie\u0107, co b\u0119dzie po drodze. Wiesz, \u017ce b\u0119dzie Krak\u00f3w, Sandomierz, Warszawa, Toru\u0144, Tczew, Gda\u0144sk, Ba\u0142tyk. Dop\u0142yniesz. Wiesz, widzisz to w\u00a0g\u0142owie, bo od dzieci\u0144stwa pokazuj\u0105 ci map\u0119 Polski. Natomiast absolutnie nie wiesz, czym ta Wis\u0142a jest. Nie wiesz, bo nigdy ni\u0105 nie p\u0142yn\u0119\u0142a\u015b. Wiesz, jak wygl\u0105da z\u00a0brzegu, w\u00a0Toruniu majestatycznie z\u00a0panoram\u0105 na Stare Miasto, w\u00a0Krakowie jest w\u0105ziutka. Ale co innego patrze\u0107 na ni\u0105 i\u00a0wyobra\u017ca\u0107 sobie, jak ta podr\u00f3\u017c b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a, a\u00a0co innego zacz\u0105\u0107 p\u0142yn\u0105\u0107.<\/p>\n

Nagle widzisz wszystkie elementy dodatkowe, kt\u00f3rych w\u00a0og\u00f3le nie uwzgl\u0119dnia\u0142a\u015b, jak zaczynaj\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107. Warunki pogodowe, wodne, pr\u0105dy. To, \u017ce nie wszystko wida\u0107 na powierzchni, \u017ce s\u0105 tam jakie\u015b rury, z\u00a0kt\u00f3rych zak\u0142ady przemys\u0142owe pobieraj\u0105 wod\u0119. \u017be s\u0105 zaskakuj\u0105ce i\u00a0niebezpieczne wiry. Ale nie wiesz te\u017c, \u017ce natrafisz na rajskie miejsca bezludne, kt\u00f3rych istnienia w\u00a0og\u00f3le nie podejrzewa\u0142a\u015b. Nie wiesz o\u00a0wyspach, kt\u00f3re s\u0105 na tej rzece. Wi\u0119c to jest i\u00a0jedno, i\u00a0drugie. I\u00a0teraz to jedno i\u00a0drugie wi\u0105\u017ce si\u0119 z\u00a0obecno\u015bci\u0105 aktor\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Spektakl<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

To oni przychodz\u0105, bior\u0105 co\u015b, co przynosz\u0105, i\u00a0dok\u0142adaj\u0105 swoje. M\u00f3wimy im: mapa jest taka. Ale to oni s\u0105 t\u0105 wod\u0105 i\u00a0oni s\u0105 wiatrem, kt\u00f3ry pcha naprz\u00f3d albo stwarza problemy. Oni s\u0105 takimi mediami. Cz\u0142owiek-medium zaczyna nastawia\u0107 swoj\u0105 cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 na innego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry pocz\u0105tkowo nie jest w\u00a0og\u00f3le z\u00a0ich \u017cyciem powi\u0105zany.<\/p>\n

Ten Inny to posta\u0107, kt\u00f3ra istnieje w\u00a0obr\u0119bie tej opowie\u015bci i\u00a0kt\u00f3ra zacznie objawia\u0107 si\u0119 poprzez ich cia\u0142o. I\u00a0gdy si\u0119 wy\u0142oni, to cho\u0107 istnie\u0107 b\u0119dzie w\u00a0zupe\u0142nie innym uniwersum, to b\u0119dzie – za spraw\u0105 procesu – z\u00a0aktorskim istnieniem intymnie po\u0142\u0105czony. Zacznie mie\u0107 swoje pragnienia i\u00a0swoje potrzeby, i\u00a0nurty, kt\u00f3rymi b\u0119dzie pod\u0105\u017ca\u0107.<\/p>\n

Ta rzeka nie jest za bardzo uregulowana. Wi\u0119c w\u00a0tej dziko\u015bci ja robi\u0119 wszystko, \u017ceby si\u0119 ten nasz kajak nie wywr\u00f3ci\u0142. Ta tratwa musi p\u0142yn\u0105\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

Potrzebujesz bilet\u00f3w? Sprawd\u017a nasze konkursy<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Wyobra\u017cam sobie, \u017ce twoja rola jest taka, \u017ce pr\u00f3bujesz ten proces uchwyci\u0107. Albo nada\u0107 mu jakie\u015b ramy. Aktorzy dostaj\u0105 od ciebie tematy do improwizacji, prawda?
Du\u017co wi\u0119cej ni\u017c tematy do improwizacji. S\u0142ysz\u0105c temat do improwizacji, my\u015blimy sobie co\u015b w\u00a0stylu: jeste\u015b nie\u015bmia\u0142y, ona ci si\u0119 podoba i\u00a0musisz zaprosi\u0107 j\u0105 do kina i\u00a0by\u0107 pewnym, \u017ce ona z\u00a0tob\u0105 p\u00f3jdzie.<\/p>\n

Tu aktorzy dostaj\u0105 rozpisan\u0105 s\u0142owami map\u0119 \u015bwiata, w\u00a0kt\u00f3ry wchodz\u0105 w\u00a0danej improwizacji. I\u00a0po tej mapie poruszaj\u0105 si\u0119 sob\u0105 i\u00a0osob\u0105, kt\u00f3r\u0105 najpierw do\u015b\u0107 precyzyjnie wykreowali w\u00a0szeregu improwizacji w\u00a0wyobra\u017ani, kiedy przygl\u0105dali si\u0119 temu, jak ta osoba zmienia\u0142a si\u0119 od dzieci\u0144stwa ku doros\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Wi\u0119c ten bohater jest czym\u015b troch\u0119 wi\u0119cej ni\u017c w\u00a0RPG m\u00f3j krasnolud, kt\u00f3ry ma si\u0142\u0119 dwa i\u00a0spryt pi\u0119\u0107. Bo opr\u00f3cz si\u0142y dwa i\u00a0sprytu pi\u0119\u0107 maj\u0105 pami\u0119\u0107 r\u00f3\u017cnych do\u015bwiadcze\u0144, w\u00a0kt\u00f3rych ten spryt si\u0119 kszta\u0142towa\u0142. A\u00a0tak\u017ce zaprzepaszczony czas, kiedy si\u0142a si\u0119 nie wykszta\u0142ca\u0142a.<\/p>\n

Posta\u0107 to dla aktora w\u00a0tym procesie taki awatar, w\u00a0kt\u00f3rym pierwszoosobowo nagle wchodz\u0105 w\u00a0ten \u015bwiat, kt\u00f3ry oferuje bardzo du\u017co mo\u017cliwo\u015bci. Powiedzia\u0142em, \u017ce dostaj\u0105 map\u0119. Tak, ale to jest bieg na orientacj\u0119. Jest punkt<\/a>, do kt\u00f3rego maj\u0105 dotrze\u0107. A\u00a0jak to wszystko zrobi\u0105? To b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o od nich.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Na<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Jak si\u0119 czujesz na takich pr\u00f3bach?
S\u0142owo, kt\u00f3re mi przychodzi, to: „uprzywilejowany”. I\u00a0to uprzywilejowanie bierze si\u0119 st\u0105d, \u017ce z\u00a0jednej strony tworz\u0119, a\u00a0z drugiej strony wsp\u00f3\u0142tworz\u0119 jaki\u015b \u015bwiat. To znaczy, \u017ce jestem kartografem, kt\u00f3ry dostaje szans\u0119 nie tylko patrzenia na map\u0119, ale te\u017c \u017cycia w\u00a0terytorium. \u017bycia w\u00a0\u015bwiecie.<\/p>\n

Po to, \u017ceby wyj\u015b\u0107 poza map\u0119, potrzebuj\u0119 drugiego cz\u0142owieka naprzeciwko mnie. I\u00a0potrzebuj\u0119 go nie jako kogo\u015b, kto wype\u0142ni moje polecenia, tylko kogo\u015b, kto stworzy opowie\u015b\u0107. To jest troch\u0119 tak, jakbym tworzy\u0142 map\u0119 na podstawie opowie\u015bci ludzi z\u00a0danego rejonu.<\/p>\n

Jad\u0119 na \u017bu\u0142awy, nie mam mo\u017cliwo\u015bci spojrzenia na to z\u00a0g\u00f3ry, wi\u0119c zaczynam pyta\u0107 ludzi. I\u00a0oni mi opowiadaj\u0105. I\u00a0ich opowie\u015b\u0107 zaczyna odkrywa\u0107 tak\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, do kt\u00f3rej go\u0142ym okiem nie mia\u0142bym dost\u0119pu. Wi\u0119c dobrze, ja t\u0119 map\u0119 naszkicowa\u0142em, ale teraz tak naprawd\u0119 wiem, czym ona jest. Teraz jej do\u015bwiadcz\u0119.<\/p>\n

W kszta\u0142towaniu tych opowie\u015bci pomaga ci dw\u00f3ch dramaturg\u00f3w: Maciej Bogda\u0144ski i\u00a0Piotr Pacze\u015bniak, jaka jest ich rola?
Maciej i\u00a0Piotr s\u0105 nie tylko dramaturgami w\u00a0tej podr\u00f3\u017cy, ale te\u017c wsp\u00f3\u0142autorami. I\u00a0ich obecno\u015b\u0107 ma dwa oblicza: to widzialne realizuje si\u0119 ka\u017cdego dnia improwizacji, kiedy aktorzy dostaj\u0105 od nas tzw. instalki do kolejnej improwizacji, czyli wspomnian\u0105 map\u0119.<\/p>\n

We trzech te mapy dniami i\u00a0nocami piszemy. Oni rejestruj\u0105 ka\u017cd\u0105 improwizacj\u0119, tak \u017ceby \u017caden istotny szczeg\u00f3\u0142 nie umkn\u0105\u0142 naszej pami\u0119ci. Oni wcielaj\u0105 si\u0119 w\u00a0dodatkowe postaci zamieszkuj\u0105ce \u015bwiat naszych bohater\u00f3w, kt\u00f3rych w\u00a0spektaklu nie b\u0119dzie – czasami to rodzice, czasami przyjaciele, czasami adwokaci w\u00a0procesie karnym.<\/p>\n

Ale jest te\u017c ich niewidoczna obecno\u015b\u0107: oni te\u017c s\u0105 kartografami. Tworz\u0105c map\u0119 i\u00a0\u015bwiat, w\u00a0kt\u00f3ry zapraszamy postaci, przegadujemy szczeg\u00f3\u0142y, konsekwencje takich, a\u00a0nie innych wybor\u00f3w. Projektujemy CEL, do kt\u00f3rego od pierwszego dnia pr\u00f3b d\u0105\u017cymy, i\u00a0staramy si\u0119 na bie\u017c\u0105co reagowa\u0107, je\u017celi nasza tratwa wp\u0142ywa w\u00a0jakie\u015b starorzecza lub niepo\u017c\u0105dane akweny wodne.<\/p>\n

Czy to jest podobny proces jak przy „Pi\u0119knej Zo\u015bce”<\/a>?
To jest podobny i\u00a0to jest inny proces. Podobny, je\u017celi chodzi o\u00a0u\u017cywanie narz\u0119dzi tw\u00f3rczych. Podobnie jak przy Zo\u015bce to r\u00f3wnie\u017c jest proces improwizacyjny. Tam pakowali\u015bmy si\u0119 w\u00a0przedwojenn\u0105 Polsk\u0119, w\u00a0ch\u0142opstwo. Co\u015b, co silnie, bez wzgl\u0119du na to, czy mamy \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, czy nie, jest w\u00a0naszych cia\u0142ach i\u00a0naszych genach. I\u00a0w histori\u0119, kt\u00f3ra z\u00a0wielu powod\u00f3w jest bez wzgl\u0119du na sw\u00f3j dokumentalny charakter bardzo anga\u017cuj\u0105ca.<\/p>\n

Tutaj jest wiele r\u00f3\u017cnic tematycznych, ale s\u0105 te\u017c podobie\u0144stwa. Z\u00a0r\u00f3\u017cnic realizacyjnych jest to, \u017ce aktorzy b\u0119d\u0105 grali dwie role. Jest rola w\u00a0przesz\u0142o\u015bci i\u00a0jest rola w\u00a0tera\u017aniejszo\u015bci. I\u00a0te role nie s\u0105 rozdzielne. One s\u0105 pozszywane ze sob\u0105. To s\u0105 r\u00f3\u017cne postaci, ale maj\u0105 co\u015b wsp\u00f3lnego.<\/p>\n

Jest tam taka nadzieja na to, \u017ce uda si\u0119 wybudowa\u0107 i\u00a0podzieli\u0107 si\u0119 poczuciem tego, co dziedziczymy, co przechodzi na nas z\u00a0minionych pokole\u0144 i\u00a0co my zostawiamy naszych pogrobowcom. Gdybym m\u00f3g\u0142 obsadzi\u0107 ten spektakl 16 aktorami, z\u00a0kt\u00f3rych 8 zagra w\u00a0przesz\u0142o\u015bci, a\u00a08 w\u00a0tera\u017aniejszo\u015bci, to bym tego nie zrobi\u0142.<\/p>\n


\n \"Wstrz\u0105saj\u0105cy
\n Wstrz\u0105saj\u0105cy teatr opowie\u015bci. „Pi\u0119kna Zo\u015bka” w Teatrze Wybrze\u017ce
\n<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

\"Spektakl<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Na pierwszej pr\u00f3bie powiedzia\u0142e\u015b, \u017ce historia, nad kt\u00f3r\u0105 pracujecie, b\u0119dzie troch\u0119 rewersem tego, o\u00a0czym opowiadali\u015bmy we „Wsp\u00f3lnym pokoju”<\/a> w\u00a0re\u017cyserii Radka St\u0119pnia. Tam by\u0142a historia os\u00f3b, kt\u00f3re po 1945 r. przyjecha\u0142y do Gda\u0144ska z\u00a0r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci \u015bwiata. A\u00a0ty chcia\u0142by\u015b si\u0119 przyjrze\u0107 tym osobom, kt\u00f3re w\u00a0tym samym momencie musia\u0142y wyjecha\u0107 z\u00a0Gda\u0144ska. Czy to nadal jest dla ciebie opowie\u015b\u0107 o\u00a0tym?<\/p>\n

To nie jest opowie\u015b\u0107 tylko o\u00a0tym. Nie powiedzia\u0142bym nawet, \u017ce to jest g\u0142\u00f3wny temat tej opowie\u015bci. Ale on jest istotny, bo w\u00a0pewnym momencie spo\u0142eczno\u015b\u0107 niemiecka, kt\u00f3ra ucieka\u0142a z\u00a0tego miasta, staje si\u0119 bohaterem.<\/p>\n

Nie jest to g\u0142\u00f3wny temat, ale jest to korze\u0144 wszystkiego, co wydarza si\u0119 w\u00a0tera\u017aniejszo\u015bci. Tam jest ukryty kod do tego, kim si\u0119 stajemy dzisiaj. Od jakiego\u015b czasu mnie to fascynuje i\u00a0zap\u0142adnia tw\u00f3rczo, ale te\u017c tworzy m\u00f3j spos\u00f3b przygl\u0105dania si\u0119 rzeczywisto\u015bci. Mam na my\u015bli to, w\u00a0jaki spos\u00f3b \u017cycia przez nas nieprze\u017cyte staj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 naszego \u017cycia za spraw\u0105 genetycznej, transgenicznej transmisji.<\/p>\n


\n \"W
\n W ruinach powojennego Gda\u0144ska – o „Wsp\u00f3lnym pokoju”
\n<\/a><\/p>\n

Historia zapisana w\u00a0genach?
Historia zapisana w\u00a0genach, tak. Od lat nie przestaje to by\u0107 dla mnie pog\u0142\u0119biark\u0105 my\u015blenia o\u00a0rzeczywisto\u015bci, w\u00a0kt\u00f3rej istniej\u0119. M\u00f3wi\u0105c trywialnie, to, kim jestem, niekoniecznie wynika wy\u0142\u0105cznie z\u00a0tego, czego mi tatu\u015b czy mamusia zabraniali robi\u0107 w\u00a0dzieci\u0144stwie. Tylko zacz\u0119\u0142o si\u0119 du\u017co wcze\u015bniej.<\/p>\n

Mo\u017ce nie jest przypadkiem to, \u017ce na poziomie cielesnym (nie jestem genetykiem, wi\u0119c przepraszam ekspert\u00f3w), ale \u017ce na poziomie cielesnym cechy szczeg\u00f3lne wychodz\u0105 w\u00a0co drugim pokoleniu, czyli \u017ce dziecko, kt\u00f3re nie jest podobne do swoich rodzic\u00f3w, mo\u017ce by\u0107 bardzo podobne do dziadka albo do babci. I\u00a0w tym sensie istnieje te\u017c dziedzictwo psychiczne.<\/p>\n

I ono niekoniecznie wynika z\u00a0tego, czego do\u015bwiadcza\u0142em w\u00a0r\u00f3\u017cnych sytuacjach, niekoniecznie wynika z\u00a0tego, \u017ce kto\u015b nam przekaza\u0142 histori\u0119 i\u00a0my\u015bmy si\u0119 do niej upodobnili. \u017be jak kto\u015b nam opowiada\u0142 o\u00a0dziadku, \u017ce dziadek zgin\u0105\u0142 na wojnie, to zacz\u0119li\u015bmy sobie my\u015ble\u0107 o\u00a0tym i\u00a0wzi\u0119li\u015bmy jako\u015b t\u0119 wojn\u0119 w\u00a0siebie.<\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce bardzo cz\u0119sto w\u00a0og\u00f3le nie wiemy, co si\u0119 wydarzy\u0142o w\u00a0przesz\u0142o\u015bci cz\u0142onk\u00f3w naszej rodziny i\u00a0mamy co\u015b w\u00a0sobie. I\u00a0do\u015bwiadczamy tego jako niepok\u00f3j, pasj\u0119, niewyt\u0142umaczaln\u0105 wrogo\u015b\u0107 lub fascynacj\u0119. Dla przyk\u0142adu antysemityzm lub filosemityzm. I\u00a0nagle w\u00a0dojrza\u0142ym wieku odkrywamy przypadkiem, \u017ce nasz dziadek ratowa\u0142 \u017byd\u00f3w. Albo \u017ce ich pali\u0142 w\u00a0stodo\u0142ach.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Spektakl<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Punktem wyj\u015bcia do waszej improwizacji jest powie\u015b\u0107 G\u00fcntera Grassa, „Id\u0105c rakiem”. Na ile widz znajdzie co\u015b z\u00a0tej opowie\u015bci w\u00a0waszym spektaklu?<\/p>\n

Odnajdzie tam t\u0119 histori\u0119. Korzystamy z\u00a0imion bohater\u00f3w, z\u00a0g\u0142\u00f3wnego motywu. Proces improwizacyjny skazuje nas na to, \u017ceby zagrzeba\u0107 si\u0119, wychodz\u0105c od informacji, od struktury historii, kt\u00f3r\u0105 proponuje Grass. \u017beby zanurzy\u0107 si\u0119 w\u00a0to, kim ci ludzie s\u0105. No i\u00a0wtedy okazuje si\u0119, \u017ce pisz\u0105c powie\u015b\u0107, mo\u017cna rzeczy upro\u015bci\u0107. To znaczy, \u017ce buduj\u0105c posta\u0107, mo\u017cna nie wzi\u0105\u0107 pewnych okoliczno\u015bci pod uwag\u0119. Mo\u017cna zastosowa\u0107 skr\u00f3t, kt\u00f3ry jest bardzo efektywny.<\/p>\n

Ale kiedy powa\u017cnie zajmiemy si\u0119 tym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry jest opisywany, to nagle oka\u017ce si\u0119, \u017ce nie mo\u017cemy tego skr\u00f3tu zrobi\u0107. To znaczy, \u017ce nie mo\u017cemy zrealizowa\u0107 tylko pewnego odautorskiego za\u0142o\u017cenia na temat postaci. Tylko \u017ce musimy wej\u015b\u0107 w\u00a0sk\u00f3r\u0119 postaci i\u00a0przedrze\u0107 si\u0119 ciele\u015bnie przez ten skr\u00f3t. I\u00a0okazuje si\u0119, \u017ce tam, w\u00a0tej wyd\u0142u\u017conej drodze, jest co\u015b du\u017co bardziej skomplikowanego ni\u017c w\u00a0skr\u00f3cie, kt\u00f3ry zosta\u0142 obrany. Ta ksi\u0105\u017cka jest troch\u0119 \u015bledztwem na temat tego, w\u00a0jaki spos\u00f3b dosz\u0142o do zab\u00f3jstwa, do kt\u00f3rego dochodzi w\u00a0trakcie fabu\u0142y.<\/p>\n

W spektaklu to \u015bledztwo jest punktem wyj\u015bcia, ale nie punktem doj\u015bcia. Tak jak w\u00a0\u017cyciu: wyruszamy, ale cz\u0119sto nie znamy g\u0142\u0119bokiego powodu naszej podr\u00f3\u017cy. I\u00a0m\u00f3wi\u0119 tu zar\u00f3wno o\u00a0sobie, jak i\u00a0o bohaterach naszej opowie\u015bci.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Spektakl<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Zab\u00f3jstwo jest to fakt historyczny, kt\u00f3ry mo\u017cemy zdradzi\u0107, nawet je\u015bli kto\u015b nie czyta\u0142 ksi\u0105\u017cki.
Tak, ale ono zostaje w\u00a0spektaklu powt\u00f3rzone. Wi\u0119c jedno zab\u00f3jstwo jest historyczne. I\u00a0oddzia\u0142ywa\u0142o ono przez sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat, jak jaka\u015b taka skrzynia radioaktywna, w\u00a0oczekiwaniu na to, czy znajdzie si\u0119 kto\u015b, kto zostanie wystarczaj\u0105co napromieniowany, \u017ceby co\u015b z\u00a0tym zrobi\u0107.<\/p>\n

Dawid Frankfurter, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 w\u00a0tytule waszego spektaklu, jest postaci\u0105 historyczn\u0105, zamordowa\u0142 szefa szwajcarskiej NSDAP Wilhelma Gustloffa. Na ile osi\u0105 tego spektaklu b\u0119dzie samo to morderstwo, a\u00a0na ile katastrofa zatoni\u0119cia statku Wilhelm Gustloff, o\u00a0kt\u00f3rej pisze Grass?
Ani jedno, ani drugie. Wyobra\u017amy sobie rodzic\u00f3w, dwie pary rodzicielskie, kt\u00f3re spotykaj\u0105<\/a> si\u0119 ze sob\u0105 po raz pierwszy. Kt\u00f3re nigdy wcze\u015bniej si\u0119 ze sob\u0105 nie widzia\u0142y. I\u00a0zaczynamy rozumie\u0107, \u017ce syn jednych zrobi\u0142 krzywd\u0119 synowi drugich. I\u00a0oni absolutnie nie wiedz\u0105, jak do tego dosz\u0142o.<\/p>\n

Jest taka sztuka.
Jest kilka takich sztuk. „B\u00f3g Mordu”, „Sp\u00f3\u017anione odwiedziny” czy „Msza”. To s\u0105 bardzo dobre teksty. Ale one trzymaj\u0105 si\u0119 bardzo silnie struktury spotkania. Czyli jest to taki anglosaski model czterech aktor\u00f3w w\u00a0oszcz\u0119dnej scenografii. One by\u0142y w\u00a0naszym polu zainteresowania, przeczytali\u015bmy je, odrobili\u015bmy lekcje. Natomiast to nie jest struktura naszego spektaklu. Bo my od tego spotkania zaczynamy.<\/p>\n

Jest takie zdarzenie pomi\u0119dzy tymi synami tych ludzi: spotykaj\u0105 si\u0119 i\u00a0id\u0105 do salonu gier. I\u00a0improwizacyjnie poszli tam na Targ W\u0119glowy i\u00a0zagrali w\u00a0tak\u0105 gr\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 nazywa po angielsku Whack-a-mole. To taka gra, w\u00a0kt\u00f3rej ma si\u0119 m\u0142otek i\u00a0z otwor\u00f3w \u0142ebki wychylaj\u0105 krety. I\u00a0trzeba si\u0119 orientowa\u0107 i\u00a0wali\u0107 kreta w\u00a0\u0142eb. St\u0105d nazwa tej gry.<\/p>\n

Jest co\u015b w\u00a0naturze tej gry, co bardzo przypomina \u015bledztwo, kt\u00f3re jest tutaj prowadzone. To znaczy, kt\u00f3re jest przedmiotem bezradno\u015bci rodzica, kt\u00f3rego dziecko wymyka mu si\u0119 z\u00a0r\u0105k do tego stopnia, \u017ce my\u015bli sobie: „Ja nie znam tego dzieciaka”.<\/p>\n

I kiedy dochodzi do zdarzenia granicznego, rodzic zaczyna przypomina\u0107 sobie r\u00f3\u017cne momenty z\u00a0\u017cycia, bez chronologii – pami\u0119\u0107 zaczyna tworzy\u0107 chaotyczn\u0105 map\u0119, chwytaj\u0105c si\u0119 wszystkiego, co mog\u0142oby nam udzieli\u0107 odpowiedzi na pytanie, jak do tego dosz\u0142o.<\/p>\n

Co zrobi\u0142em nie tak? Gdzie mnie zabrak\u0142o? Gdzie powiedzia\u0142em za du\u017co? Gdzie nie doceni\u0142em swojego wp\u0142ywu albo przeceni\u0142em sw\u00f3j wp\u0142yw na to, kim si\u0119 stanie ten m\u0142ody cz\u0142owiek, kt\u00f3ry za spraw\u0105 mojej woli albo przypadku znalaz\u0142 si\u0119 na \u015bwiecie i\u00a0ma m\u00f3j materia\u0142 genetyczny.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Spektakl<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Tych odpowiedzi b\u0119d\u0105 szuka\u0107 rodzice dw\u00f3ch ch\u0142opak\u00f3w z\u00a0dw\u00f3ch stron barykady?
To s\u0105 rodzice dw\u00f3ch siedemnastoletnich ch\u0142opak\u00f3w, kt\u00f3rzy w\u00a0pewnym momencie zafascynowali si\u0119, z\u00a0dw\u00f3ch przeciwnych stron, tematem Wilhelma Gustloffa, czyli statku, wycieczkowca zbudowanego w\u00a01935 r. w\u00a0ramach nazistowskiego programu KdF (Si\u0142a poprzez rado\u015b\u0107), kt\u00f3ry zosta\u0142 na czas wojny zaparkowany w\u00a0gdy\u0144skim porcie na ca\u0142\u0105 wojn\u0119. Oczywi\u015bcie zosta\u0142 przekszta\u0142cony w\u00a0statek o\u00a0funkcjach militarnych, ale g\u0142\u00f3wnie by\u0142 statkiem medycznym i\u00a0nie uczestniczy\u0142 bezpo\u015brednio w\u00a0dzia\u0142aniach wojennych.<\/p>\n


\n \"Rocznica
\n Rocznica zatopienia Gustloffa. Czy jest co obchodzi\u0107?
\n<\/a><\/p>\n

No ale kiedy przysz\u0142a zima 1944-1945 i\u00a0kiedy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 nie\u015bmia\u0142o operacja ewakuacji ludno\u015bci cywilnej i\u00a0personelu wojskowego tej cz\u0119\u015bci Niemiec, czyli Tr\u00f3jmiasta, Pomorza, Prus Wschodnich, to ten statek, kt\u00f3ry w\u00a0warunkach pokoju zaprojektowano na 1440 os\u00f3b, czyli powiedzmy, \u017ce by\u0142 takim Titanikiem, przyj\u0105\u0142 na sw\u00f3j pok\u0142ad 9 tys. ludzi i\u00a0wyp\u0142yn\u0105\u0142 z\u00a0Gdyni noc\u0105 30 stycznia w\u00a0kierunku zachodnim.<\/p>\n

Zosta\u0142 storpedowany na wysoko\u015bci \u0141awicy S\u0142upskiej, powiedzmy, \u017ce z\u00a0grubsza na wysoko\u015bci \u0141eby, przez radziecki torpedowiec. No i\u00a0pewnie ok. 8 tys. ludzi z\u00a0tych, kt\u00f3rzy byli na pok\u0142adzie, zgin\u0119\u0142o.<\/p>\n

I to jest temat, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego ci ch\u0142opcy si\u0119 po\u0142\u0105czyli, ale pod spodem jest druga warstwa tego tematu, bo patron statku Wilhelm Gustloff to jest w\u0142a\u015bnie urz\u0119dnik nazistowski, urodzony we wschodnioniemieckim mie\u015bcie Schwerin, kt\u00f3ry ze wzgl\u0119d\u00f3w zdrowotnych wyjecha\u0142 do Davos, zamieszka\u0142 w\u00a0Szwajcarii, przyst\u0105pi\u0142 do NSDAP i\u00a0zacz\u0105\u0142 organizowa\u0107 w\u00a0niemieckoj\u0119zycznej cz\u0119\u015bci Szwajcarii struktury partyjne, pr\u00f3buj\u0105c oczywi\u015bcie wp\u0142yn\u0105\u0107 na kszta\u0142t tej cz\u0119\u015bci Szwajcarii.<\/p>\n

I on zosta\u0142 w\u00a0roku 1936 zamordowany przez chorwackiego \u017byda – Davida Frankfurtera, kt\u00f3ry do Davos pojecha\u0142 w\u00a0sprawach zdrowotnych. I\u00a0by\u0142 to klasyczny mord polityczny, zamach dokonany przez ch\u0142opaka dotkni\u0119tego krzywd\u0105 wydarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 \u017bydom ze strony nazist\u00f3w.<\/p>\n

Nosi\u0142 si\u0119 od dawna z\u00a0zamiarem jakiego\u015b czynu, kt\u00f3ry przeciwstawi si\u0119 tej krzywdzie, kt\u00f3ry b\u0119dzie jego osobistym krzykiem, ale jednocze\u015bnie krzykiem narodu. I\u00a0nie mog\u0105c si\u0119gn\u0105\u0107 nigdzie wy\u017cej, to znaczy nie mog\u0105c zabi\u0107 nikogo z\u00a0realnych przyw\u00f3dc\u00f3w partii nazistowskiej, pojecha\u0142 do domu tego najwy\u017cszego w\u00a0tamtym rejonie urz\u0119dnika nazistowskiego i\u00a0strzeli\u0142 do niego kilka razy, zabijaj\u0105c go na miejscu.<\/p>\n

I nasi bohaterowie zafascynowali si\u0119 t\u0105 histori\u0105. Kto\u015b si\u0119 fascynuje Gustloffem, a\u00a0kto\u015b si\u0119 fascynuje Dawidem Frankfurterem. I\u00a0to jest przestrze\u0144 ich spotkania w\u00a0do\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym antura\u017cu.<\/p>\n

Wielokrotnie m\u00f3wi\u0142e\u015b, \u017ce wa\u017cna jest dla ciebie publiczno\u015b\u0107 spektakli, kt\u00f3re tworzysz, \u017ce ma wi\u0119kszy wp\u0142yw na to przedstawienie, ni\u017c si\u0119 zwykle wydaje. Co to dok\u0142adnie znaczy?
Pierwszy temat jest taki, \u017ce mam nadziej\u0119, \u017ce im to co\u015b zrobi. I\u00a0to jest autentyczna nadzieja. To nie jest nigdy pewno\u015b\u0107. Jak im to nic nie zrobi, to mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o\u00a0fiasku. I\u00a0to si\u0119 zdarza. Ale widz zaczyna bra\u0107 udzia\u0142 w\u00a0moim my\u015bleniu o\u00a0spektaklu od momentu, w\u00a0kt\u00f3rym zaczynam my\u015ble\u0107 sobie o\u00a0tym, \u017ce chc\u0119, \u017ceby on rozumia\u0142 histori\u0119, kt\u00f3r\u0105 opowiadam. \u017be mnie to interesuje i\u00a0\u017ce mi na tym zale\u017cy, \u017ceby on na najbardziej podstawowym poziomie za\u0142apa\u0142 si\u0119 na opowie\u015bci. Bo w\u00a0przypadku teatru, kt\u00f3ry opowiada histori\u0119, kt\u00f3ry nie jest performancem, kt\u00f3ry nie jest teatrem abstrakcji, tylko do\u015bwiadczeniem i\u00a0histori\u0105, to jest wa\u017cne, \u017ceby widz si\u0119 za\u0142apa\u0142 na t\u0119 histori\u0119. A\u00a0je\u017celi za\u0142apie si\u0119 na histori\u0119, to w\u00a0jaki\u015b spos\u00f3b b\u0119dzie mia\u0142 szans\u0119 za\u0142apa\u0107 si\u0119 na inne warstwy przedstawienia.<\/p>\n

Ale zanim zaczn\u0119 sobie odpowiada\u0107 na pytanie, jak opowiedzie\u0107 t\u0119 histori\u0119, zadaj\u0119 sobie inne pytanie: dlaczego mam zaj\u0105\u0107 widzowi trzy godziny jego czasu? I\u00a0czy powody, dla kt\u00f3rych robi\u0119 ten spektakl, s\u0105 wystarczaj\u0105ce, \u017ceby powiedzie\u0107 – zapraszam ci\u0119. <\/p>\n

<\/p>\n

\"Spektakl<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

I odpowiedzia\u0142e\u015b sobie na to pytanie?
Tak, za ka\u017cdym razem sobie odpowiadam na to pytanie. I\u00a0ju\u017c si\u0119 nauczy\u0142em, \u017ce s\u0105 dwa rodzaje spektakli: s\u0105 takie, w\u00a0kt\u00f3rych zaczyna si\u0119 od tej odpowiedzi i\u00a0\u017ce wszystko, co p\u00f3\u017aniej z\u00a0nas wychodzi, jest konsekwencj\u0105 tej pierwotnie przeczutej odpowiedzi. To znaczy, \u017ce przychodzi temat, w\u00a0kt\u00f3rym ja wiem, dlaczego chc\u0119 te trzy godziny widzom zabra\u0107 czy podarowa\u0107 – w\u00a0zale\u017cno\u015bci, jak o\u00a0tym pomy\u015blimy.<\/p>\n

Ale s\u0105 te\u017c spektakle, w\u00a0inspiracji do kt\u00f3rych pojawia si\u0119 co\u015b, co nie przestaje mnie dr\u0119czy\u0107. I\u00a0w kt\u00f3rym\u015b momencie m\u00f3wi\u0119 temu namolnemu uczuciu: „Dobrze, trzeba zrobi\u0107”.<\/p>\n

I w\u00f3wczas to proces przynosi odpowied\u017a na pytanie, dlaczego chcia\u0142em si\u0119 w\u00a0og\u00f3le tym zaj\u0105\u0107. I\u00a0czym by\u0142 ten robaczek w\u00a0\u015brodku, kt\u00f3ry tak mnie dr\u0119czy\u0142. Ten spektakl nale\u017cy do tej drugiej kategorii.<\/p>\n

Czyli wiesz ju\u017c, czemu chcesz zabra\u0107 widzom trzy godziny?
Wiem. I\u00a0cz\u0119\u015bciowo w\u00a0naszej rozmowie – mo\u017ce nie wprost – ale te odpowiedzi zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107. Ju\u017c jeste\u015bmy tak daleko w\u00a0tym procesie, \u017ce gdybym nie mia\u0142 tej odpowiedzi, to by\u0142bym w\u00a0rozpaczy.<\/p>\n

Ale jeszcze nie jestem w\u00a0rozpaczy, przynajmniej tu si\u0119 jeszcze trzymam. Bo kszta\u0142t spektaklu wci\u0105\u017c si\u0119 wynurza, jeszcze nie ma scenariusza, s\u0105 tylko jakie\u015b takie plamy, zarys w\u00a0mojej g\u0142owie.<\/p>\n

Wi\u0119c pozostaje mi mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce cielesno\u015b\u0107, jak\u0105 te plamy uzyskaj\u0105, spotka si\u0119 z\u00a0tym powodem, kt\u00f3ry kaza\u0142 mi wsi\u0105\u015b\u0107 po raz kolejny w\u00a0kajak. A\u00a0b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 rodzica.\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Praca bez gotowego tekstu to dla tw\u00f3rc\u00f3w zar\u00f3wno ryzyko, jak i\u00a0przestrze\u0144 tw\u00f3rczej wolno\u015bci. Marcin Wierzchowski opowiada o\u00a0procesie powstawania…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":368819,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51610],"tags":[2434,8588,3199,65429,19099,3139,65438,65415,2416,65422,65439,20400,39947,65413,65427,11087,31104,695,721,65431,8783,65432,8703,1048,1064,65424,475,60120,291,7578,65412,47242,62223,65428,4799,65420,1304,65425,55741,65441,65418,65437,55463,62928,1094,65404,11592,65440,65435,65403,9715,3637,8813,2957,65434,54169,65423,45692,45314,1265,45553,8817,65436,10583,3653,13564,65407,65406,42,38,40,39,41,5296,12028,2414,4032,8803,62843,50742,47362,65083,20688,65409,8815,28713,47338,1357,65405,4663,65419,1389,2419,8812,65416,5110,80,3762,2238,34782,25159,800,8816,24587,59157,65433,3421,65426,53948,36856,435,65417,65414,4970,892,18713,65430,65410,18356,8814,1152,7441,65408,65411,65421],"class_list":["post-368818","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-gdansk","tag-aktor","tag-aktorzy","tag-antysemityzm","tag-awatar","tag-babcia","tag-baltyk","tag-bezradnosc","tag-bog-mordu","tag-bohater","tag-chorwat","tag-chronologia","tag-czlowiek","tag-davos","tag-dawid-frankfurter","tag-dramaturg","tag-dziadek","tag-dzialanie","tag-dziecko","tag-ewakuacja","tag-fascynacja","tag-filharmonia","tag-filosemityzm","tag-funkcja","tag-gdansk","tag-gdynia","tag-genetyk","tag-gra","tag-gunter-grass","tag-historia","tag-hitler","tag-idac-rakiem","tag-improwizacja","tag-kajak","tag-kartograf","tag-katastrofa","tag-kdf","tag-krakow","tag-kret","tag-krzywda","tag-ludnos-wydarzenia","tag-lawica-slupska","tag-leb","tag-leba","tag-maciej-bogdanski","tag-mapa","tag-marcin-wierzchowski","tag-material","tag-medyk","tag-mlotek","tag-monika-mioduszewska","tag-morderstwo","tag-msza","tag-muzea","tag-muzeum","tag-narod","tag-natura","tag-nazista","tag-niemiec","tag-nsdap","tag-operacja","tag-opowiesc","tag-osada","tag-otwor","tag-pamiec","tag-partia","tag-pasja","tag-piekna-zoska","tag-piotr-paczesniak","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-pomorze","tag-port","tag-postac","tag-proces","tag-program","tag-prusy-wschodnie","tag-przedmiot","tag-przypadek","tag-przywodca","tag-pytanie","tag-radek-stepien","tag-repertuar","tag-rezyser","tag-rodzic","tag-salon","tag-sandomierz","tag-scena","tag-schwerin","tag-sledztwo","tag-spektakl","tag-spektakle","tag-spoznione-odwiedziny","tag-statek","tag-swiat","tag-syn","tag-szwajcaria","tag-targ-weglowy","tag-tczew","tag-teatr","tag-teatry","tag-temat","tag-titanic","tag-torpedowiec","tag-torun","tag-tratwa","tag-uniwersum","tag-urzednik","tag-warszawa","tag-whack-a-mole","tag-wilhelm-gustloff","tag-wisla","tag-wojna","tag-wplyw","tag-wrogosc","tag-wspolny-pokoj","tag-wycieczkowiec","tag-wystawy","tag-zamach","tag-zima","tag-zoska","tag-zulawy","tag-zyd"],"share_on_mastodon":{"url":"","error":"Validation failed: Text character limit of 500 exceeded"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/368818","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=368818"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/368818\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/368819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=368818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=368818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=368818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}