![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/43VQOeqqFrHt7jj4KXCWeMI9Yg5uX32hwZpKhJyK.l3nc.webp\")
\n Autor. Jaros\u0142aw Ci\u015blak\/Defence24.pl<\/p>\n
Polski przemys\u0142 obecnie dostarcza bojowe wozy piechoty Borsuk. Warto jednak mie\u0107 z ty\u0142u g\u0142owy fakt, \u017ce kilkadziesi\u0105t lat temu Polska mia\u0142a szans\u0119 na produkcj\u0119 BWP-1.<\/p>\n
\n Autor. Jaros\u0142aw Ci\u015blak\/Defence24.pl<\/p>\n
Wspominaj\u0105c minioneczasy, pochylmy si\u0119 na chwil\u0119 nad straconymi lub niewykorzystanymi szansami polskiego przemys\u0142u zbrojeniowego, kt\u00f3rych konsekwencje w jakim\u015b zakresie odczuwamy nawet dzisiaj. Warto przypomnie\u0107 np. okoliczno\u015bci, w jakich Polska zosta\u0142a \u201eodci\u0119ta\u201d od programu produkcji nowoczesnego w swoich czasach bojowego wozu piechoty BMP-1 (BWP-1). Pojazd ten, pierwszy tej klasy bojowy w\u00f3z piechoty na \u015bwiecie, by\u0142 wa\u017cnym komponentem silnych zgrupowa\u0144 pancernych, maj\u0105cych \u2013 w my\u015bl \u00f3wczesnej doktryny Uk\u0142adu Warszawskiego \u2013 rozstrzyga\u0107 o zwyci\u0119stwie w potencjalnym konflikcie zbrojnym na rozleg\u0142ych r\u00f3wninach Europy przecinanych rzekami.<\/p>\n
Nowoczesny (przyj\u0119ty w 1966 roku na uzbrojenie), szybki i zwrotny, o niskiej sylwetce, p\u0142ywaj\u0105cy i o wysokiej zdolno\u015bci pokonywania przeszk\u00f3d terenowych, uzbrojony w wyrzutni\u0119 pocisk\u00f3w przeciwpancernych \u201eMalutka\u201d oraz g\u0142adkolufow\u0105 niskoci\u015bnieniow\u0105 armat\u0119 2A28 \u201eGrom\u201d kal. 73 mm (o dyskusyjnej ju\u017c w momencie powstania warto\u015bci bojowej z uwagi g\u0142\u00f3wnie na nisk\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 pocz\u0105tkow\u0105 pocisk\u00f3w, limituj\u0105c\u0105 zasi\u0119g i celno\u015b\u0107 ognia, szczeg\u00f3lnie podczas\u2026 silnego wiatru, co kompensowano znaczn\u0105 si\u0142\u0105 ra\u017cenia pocisk\u00f3w\u2026) BWP-1 mia\u0142 zapewnia\u0107 os\u0142on\u0119 i wsparcie zagonom pancernym.<\/p>\n
Musia\u0142 by\u0107 dostatecznie liczny w jednostkach pancernych i zmechanizowanych, aby maj\u0105ce w latach 70. ponad 3,5 miliona \u017co\u0142nierzy i prawie 60 tysi\u0119cy czo\u0142g\u00f3w blok militarny by\u0142 dostatecznie skuteczny w realizacji swej doktryny. Potrzebne by\u0142y tysi\u0105ce \u201ebewup\u00f3w\u201d towarzysz\u0105cych czo\u0142gom w natarciu i wioz\u0105cych dziesi\u0105tki tysi\u0119cy piechur\u00f3w.<\/p>\n
Decyzje o ulokowaniu tej produkcji by\u0142y decyzjami strategicznymi, podj\u0119tymi na szczeblu UW. Decyzje te nie tylko podj\u0119to, ale te\u017c rozpocz\u0119to je realizowa\u0107. Ju\u017c w 1966 r. Rosjanie wyrazili zgod\u0119 na przekazanie Polsce licencji. W\u00f3z pod oznaczeniem TB-40 mia\u0142, w kooperacji z wieloma zak\u0142adami oczywi\u015bcie, powstawa\u0107 w Stalowej Woli, gdzie ju\u017c podj\u0119to powa\u017cne inwestycje w celu uruchomienia jego produkcji.<\/p>\n
\u201eSpecjalnie z my\u015bl\u0105 o tej produkcji zbudowany zosta\u0142, uko\u0144czony w 1968 roku, wydzia\u0142 M-16\u201d \u2013 m\u00f3wi Antoni Rusinek, do\u015bwiadczony konstruktor, a p\u00f3\u017aniej cz\u0142onek zarz\u0105du HSW SA do spraw produkcji wojskowej i prezes sp\u00f3\u0142ki. Rosjanie przekazali stronie polskiej ju\u017c 95 proc. dokumentacji technicznej i 70 proc. dokumentacji technologicznej, kiedy nast\u0105pi\u0142 gwa\u0142towny zwrot akcji. Oficjalnie m\u00f3wi si\u0119 i pisze, i\u017c to \u201ewysokie koszty uruchomienia produkcji spowodowa\u0142y, \u017ce w lutym 1969 r. zrezygnowano z tego zamierzenia\u201d. Tyle \u017ce koszty te, w postaci budowy specjalnego obiektu i jego wyposa\u017cenia w wi\u0119kszo\u015b\u0107 potrzebnych urz\u0105dze\u0144, ju\u017c zosta\u0142y poniesione.<\/p>\n
\n Bojowy w\u00f3z piechoty BMP-1 nale\u017c\u0105cy do 15 Gi\u017cyckiej Brygady Zmechanizowanej.
\n
Autor. kpr. Adrian Staszewski \/ 15 Gi\u017cycka Brygada Zmechanizowana im. Zawiszy Czarnego<\/p>\n
Wed\u0142ug informacji, jakie posiadamy, i kt\u00f3re nie by\u0142y \u017cadn\u0105 tajemnic\u0105 w kr\u0119gach wojskowych, przyczyny by\u0142y jednak polityczne. Po st\u0142umieniu \u201epraskiej wiosny\u201d i interwencji armii Uk\u0142adu Warszawskiego w sierpniu 1968 roku, Czechos\u0142owacja zosta\u0142a nie tylko upokorzona, ale poprzez zbrojn\u0105 interwencj\u0119 \u201eprzywo\u0142ana do porz\u0105dku\u201d i poobijana politycznie. Nastroje antyradzieckie by\u0142y pot\u0119\u017cne, problemy ekonomiczne te\u017c. Moskwie to nie odpowiada\u0142o, potrzebowa\u0142a uzasadnienia argumentu, \u017ce interwencja przynios\u0142a pozytywne efekty.<\/p>\n
Trzeba by\u0142o, niejako na zasadzie kija i marchewki, bratniej Czechos\u0142owacji \u201eco\u015b da\u0107\u201d. \u201eMi\u0119dzy innymi ulokowano tam licencyjn\u0105 produkcj\u0119 BWP-1\u201d \u2013 twierdzi inny konstruktor z tych lat, Krzysztof Trofiniak, p\u00f3\u017aniejszy prezes zarz\u0105du HSW SA i prezes PGZ.<\/p>\n
Z oficjalnych informacji wynika, \u017ce Czechos\u0142owacja nie zgodzi\u0142a si\u0119 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 kooperacyjn\u0105 z Polsk\u0105 przy BWP-1, cho\u0107 przecie\u017c mia\u0142a na tym polu dobre do\u015bwiadczenia zwi\u0105zane cho\u0107by ze SKOT-em. C\u00f3\u017c, trudno si\u0119 dziwi\u0107 w \u015bwietle ich oceny naszego udzia\u0142u w Operacji \u201eDunaj\u201d, czyli inwazji wojsk Uk\u0142adu Warszawskiego na Czechos\u0142owacj\u0119 i d\u0142awienia \u201epraskiej wiosny\u201d\u2026 Faktem jest, \u017ce wszystkie s\u0142u\u017c\u0105ce w polskiej armii do dzi\u015b BWP kupowali\u015bmy za granic\u0105, w ZSRR i w\u0142a\u015bnie w Czechos\u0142owacji.<\/p>\n
\u201eSzkoda tego \u201ebewupa\u201d, my\u015bmy ju\u017c w\u00f3wczas mieli praktycznie przygotowan\u0105 technologi\u0119 jego produkcji\u201d \u2013 uzupe\u0142nia Stanis\u0142aw W\u00f3jcik, odpowiadaj\u0105cy w tym czasie za produkcj\u0119 wojskow\u0105 HSW. \u201eUwa\u017cam, \u017ce jak na tamte czasy by\u0142 to dobry wyr\u00f3b, jeden z najlepszych w \u015bwiecie, i m\u00f3g\u0142 nam wiele da\u0107. Nie tylko pod wzgl\u0119dem presti\u017cowym. HSW mia\u0142aby o wiele mocniejsz\u0105 pozycj\u0119 wtedy, kiedy powstawa\u0142y projekty modernizacji BWP-1\u201d.<\/p>\n
\n Autor. 16. Pomorska Dywizja Zmechanizowana<\/p>\n
Czy niepodj\u0119cie tej produkcji w HSW by\u0142o niewykorzystan\u0105 szans\u0105? Zdania s\u0105 do dzi\u015b podzielone. W\u00f3z by\u0142 do\u015b\u0107 skomplikowany technologicznie, kosztowny w produkcji, to fakt. Ale w\u0142a\u015bnie z tej perspektywy jego produkcja w kraju by\u0142aby bardziej op\u0142acalna ni\u017c import, w ramach kt\u00f3rego przecie\u017c finansowali\u015bmy prac\u0119 zagranicznych firm. Faktem jest te\u017c, \u017ce BMP-1 do\u015b\u0107 szybko zestarza\u0142 si\u0119 i ujawni\u0142 swe \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci nieusuwalne w zwi\u0105zku z niewielkim potencja\u0142em modernizacyjnym \u2013 wady, kt\u00f3re szybko postawi\u0142y go w tyle za zachodnimi rywalami, skonstruowanymi w odpowiedzi na jego powstanie, g\u0142\u00f3wnie wozami bojowymi \u201eBradley\u201d M2, Marder\u201d, AMX-10P i \u201eWarrior\u201d z po\u0142owy lat 70., kiedy wy\u015bcig Wschodu z Zachodem wszed\u0142 w faz\u0119 wy\u015bcigu technologii.<\/p>\n
\u201eCz\u0119\u015b\u0107 z nich to by\u0142y faktycznie wady, ale cz\u0119\u015b\u0107 to by\u0142y \u017ale zinterpretowane do\u015bwiadczenia z bojowego wykorzystania tych woz\u00f3w\u201d \u2013 uwa\u017ca Krzysztof Trofiniak. Faktem jest, \u017ce gwo\u017adziem do trumny kariery bojowej BWP-1 sta\u0142a si\u0119 rosyjska interwencja w Afganistanie, gdzie BWP-1 wykorzystywano w spos\u00f3b ca\u0142kowicie sprzeczny z ich przeznaczeniem i cechami. Pchano je, tak jak czo\u0142gi zreszt\u0105, m.in. do walki w terenie zurbanizowanym, gdzie w\u00f3z mia\u0142 znacznie ograniczone pole manewru, nie m\u00f3g\u0142 wykorzystywa\u0107 swej pr\u0119dko\u015bci i manewrowo\u015bci, kt\u00f3re by\u0142y jego atutami. Jego armata o niskim k\u0105cie podniesienia wynosz\u0105cym zaledwie 30 stopni by\u0142a zupe\u0142nie nieprzydatna zar\u00f3wno w miastach, jak i w terenie g\u00f3rzystym.<\/p>\n
A jednocze\u015bnie w\u00f3z by\u0142 bardzo podatny na ogie\u0144 z g\u00f3ry i z ty\u0142u, gdzie w drzwiach desantu zabudowano zbiorniki paliwa. By\u0142 on w tych warunkach praktycznie bezbronny wobec nowoczesnych, masowo stosowanych, tanich i prostych w obs\u0142udze granatnik\u00f3w przeciwpancernych\u2026 W efekcie ju\u017c po ledwo 10 latach w ZSRR powsta\u0142 jego nast\u0119pca, BMP-2 z zupe\u0142nie nowym uzbrojeniem, opartym o nowoczesn\u0105, celn\u0105, nadaj\u0105c\u0105 si\u0119 te\u017c do zwalczania cel\u00f3w powietrznych, armat\u0119 automatyczn\u0105 2A42 kal. 30 mm. B\u0119d\u0105ce w polskiej armii BWP-1 w liczbie oko\u0142o 1500 egzemplarzy usi\u0142owano w r\u00f3\u017cnych okresach modernizowa\u0107. Bez powodzenia.<\/p>\n
Jednym z powod\u00f3w fiaska tych program\u00f3w by\u0142 brak \u201ezakorzenienia\u201d BMP-1 w polskim przemy\u015ble zbrojeniowym. HSW, kt\u00f3ra by\u0142a inicjatorem niekt\u00f3rych z tych program\u00f3w, skoro ani nie produkowa\u0142a BMP-1, ani cz\u0119\u015bci zamiennych do niego, ze swoimi koncepcjami modernizacji niejako \u201ewbija\u0142a si\u0119 z boku\u201d\u2026 Czy HSW mia\u0142aby wielki po\u017cytek z uruchomienia licencji BWP-1\/BMP-1, a potem ewentualnie BMP-2? Zdania w tej sprawie d\u0142ugo jeszcze zostan\u0105 podzielone, a okre\u015blenie decyzji z lat 1968-69 jako \u201estracon\u0105 szans\u0119\u201d \u2013 dyskusyjne. Fakt, ani na produkcji, ani na modernizacji tego wozu HSW nie zarobi\u0142a ani grosza.<\/p>\n
Jest te\u017c jednak faktem, \u017ce zbudowany z my\u015bl\u0105 o licencji na BWP-1 nowoczesny obiekt, jakim by\u0142 M-16, sta\u0142 si\u0119 przyk\u0142adem udanej konwersji i \u201eucywilnienia\u201d zak\u0142adu wybudowanego dla produkcji wojskowej. Umo\u017cliwi\u0142 ju\u017c na pocz\u0105tku lat 70. wdro\u017cenie, a potem rozw\u00f3j kilku rodzin r\u00f3\u017cnych klas maszyn budowlanych. Potencja\u0142 M-16 pozwoli\u0142 uruchomi\u0107 produkcj\u0119 \u017curawi i d\u017awig\u00f3w budowlanych, a nast\u0119pnie rozw\u00f3j masowej produkcji cywilnych \u0142adowarek ko\u0142owych oraz, w kilka lat p\u00f3\u017aniej, ju\u017c w \u201eepoce Gierkowskiego rokoko\u201d, czyli od po\u0142owy lat 70., stosunkowo szybkie uruchomienie licencyjnej produkcji ameryka\u0144skich ci\u0105gnik\u00f3w g\u0105sienicowych r\u00f3\u017cnych klas. I one pchn\u0119\u0142y Hut\u0119 pod wzgl\u0119dem technologicznym naprz\u00f3d \u2013 jak twierdz\u0105 niekt\u00f3rzy \u2013 o dziesi\u0119ciolecie.<\/p>\n
Zaprocentowa\u0142y w efekcie jej p\u00f3\u017aniejszym rozwojem w obszarze produkcji cywilnej, co pomog\u0142o przetrwa\u0107 okres, kiedy produkcja specjalna, czyli wojskowa, zosta\u0142a zredukowana do symbolicznych rozmiar\u00f3w. Pomog\u0142o te\u017c przechowa\u0107 przez ten okres zar\u00f3wno kadr\u0119 pracownicz\u0105, jak i maj\u0105cy znaczn\u0105 warto\u015b\u0107 emocjonaln\u0105 i marketingow\u0105 znak towarowy HSW. W ko\u0144cu stworzy\u0142o maj\u0105tek, kt\u00f3rego losy przypominaj\u0105 ju\u017c nie tylko przys\u0142owiow\u0105 fortun\u0119, kt\u00f3ra ko\u0142em si\u0119 toczy, lecz pokr\u0119cony precel\u2026 Ale i ten maj\u0105tek sta\u0142 si\u0119 dla HSW obci\u0105\u017ceniem. Rozpad\u0142o si\u0119 RWPG i powi\u0105zania z rynkami, na kt\u00f3rych lokowano wielotysi\u0119czne serie \u0142adowarek \u0141-34, skrzy\u0144 przek\u0142adniowych U-35, spr\u0119\u017carek i innego mniej zaawansowanego sprz\u0119tu budowlanego.<\/p>\n
Program budowy sieci autostrad pod Euro 2012 nie przyni\u00f3s\u0142 oczekiwanego wzrostu zam\u00f3wie\u0144 na produkowane w HSW maszyny budowlane, bo na placach ich budowy masowo pojawia\u0142 si\u0119 kupowany na Zachodzie u\u017cywany sprz\u0119t zachodnich marek. Trzeba by\u0142o ratowa\u0107, co si\u0119 da. HSW po kawa\u0142ku prywatyzowano, aby ocali\u0107 jej najcenniejsze j\u0105dro, czyli pion produkcji wojskowej. Kiedy mocno zredukowana produkcja wojskowa HSW (praktycznie ograniczona zosta\u0142a do produkcji mo\u017adzierza M98 oraz partii 75 szt. wyrzutni rakietowych WR-40 Langusta) mia\u0142a szans\u0119 odbi\u0107 si\u0119 za spraw\u0105 programu mo\u017adzierza Rak i wznowionego w 2008 r. programu Krab, potrzebne by\u0142y \u015brodki na przetrwanie i zak\u0142adany rozw\u00f3j tej produkcji.<\/p>\n
Na wiosn\u0119 2012 r. ca\u0142y biznes maszyn budowlanych, a wi\u0119c i Zak\u0142ad Maszyn Budowlanych (Z-1), powsta\u0142y na bazie wydzia\u0142u M-16, zosta\u0142 sprzedany chi\u0144skiemu koncernowi LiuGong Machinery po to g\u0142\u00f3wnie, aby pozyska\u0107 \u015brodki na wzmocnienie produkcji wojskowej. I to si\u0119 uda\u0142o, i to nawet z nawi\u0105zk\u0105. Zainwestowano nie tylko w modernizacj\u0119 i rozbudow\u0119 oraz nowe technologie dla wojskowej cz\u0119\u015bci sp\u00f3\u0142ki.<\/p>\n
\n Wieloprowadnicowa wyrzutnia rakietowa WR-40 Langusta z 16.Dywizji Zmechanizowanej.
\n
Autor. Jaros\u0142aw Ci\u015blak\/Defence24.pl<\/p>\n
W kilka tygodni po sprzeda\u017cy biznesu cywilnego Chi\u0144czykom i dzi\u0119ki uzyskanym z tej sprzeda\u017cy pieni\u0105dzom, HSW SA zakupi\u0142a od syndyka masy upad\u0142o\u015bciowej Jelcza\u0144skich Zak\u0142ad\u00f3w Samochodowych jedyn\u0105 warto\u015bciow\u0105 ich cz\u0119\u015b\u0107, sp\u00f3\u0142k\u0119 Jelcz Komponenty, wraz z prawami do znaku towarowego marki Jelcz. Uda\u0142o si\u0119 uprzedzi\u0107 przygotowuj\u0105cego si\u0119 do kupna tego zak\u0142adu zagranicznego inwestora, kt\u00f3ry mia\u0142 w planie\u2026 ostateczne zamkni\u0119cie Jelcza i zdominowanie polskiego rynku wojskowych ci\u0119\u017car\u00f3wek w\u0142asnymi wyrobami.<\/p>\n
Gdyby nie ten ruch HSW, Polska nie mia\u0142aby dzi\u015b w\u0142asnego producenta ci\u0119\u017car\u00f3wek wszystkich klas dla potrzeb wojska. Nie potrzeba m\u00f3wi\u0107, co by to oznacza\u0142o, wystarczy prze\u015bledzi\u0107 wszystkie realizowane obecnie programy zbrojeniowe wymagaj\u0105ce posiadania podstawy transportowej, a tak\u017ce zapozna\u0107 si\u0119 z planami dalszego rozwoju potencja\u0142u Jelcza, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c jest sp\u00f3\u0142k\u0105, w kt\u00f3rej to HSW ma ponad 70 proc. udzia\u0142\u00f3w.<\/p>\n