Prawicowi politycy i publicy\u015bci zaatakowali prezydenta Krakowa Aleksandra Miszalskiego, a tak\u017ce kardyna\u0142a Grzegorza Rysia, twierdz\u0105c, \u017ce w maju w Krakowie ma si\u0119 odby\u0107 zjazd satanist\u00f3w. Prezydentowi zarzucano, \u017ce wydarzenie mia\u0142oby mie\u0107 miejsce w Centrum Kongresowym ICE, nadzorowanym przez miasto, a metropolicie \u2014 brak reakcji. Problem w tym, \u017ce ca\u0142a historia okaza\u0142a si\u0119 nieprawd\u0105: wydarzenie nie by\u0142o planowane w ICE, a zarzuty opiera\u0142y si\u0119 na niesprawdzonych informacjach. Mimo to by\u0142y szeroko powielane m.in. przez Barbar\u0119 Nowak, Dorot\u0119 Kani\u0119, Telewizj\u0119 Republika czy portal wPolityce.pl. Pada\u0142y nawet sugestie o „czarnej mszy” i argumenty za odwo\u0142aniem prezydenta w referendum. Nikt nie zweryfikowa\u0142 informacji, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 fake newsem. Tu chyba nie chodzi\u0142o o prawd\u0119, tylko o emocje?<\/p>\n
Zdecydowanie tak. To wr\u0119cz modelowy przyk\u0142ad dezinformacji. Widzimy, jak\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017cenia ma fake news i jak bardzo opiera si\u0119 on na emocjach. To tak\u017ce dow\u00f3d na to, \u017ce wci\u0105\u017c nie wypracowali\u015bmy nawyku weryfikowania informacji przed ich komentowaniem i udost\u0119pnianiem. Informacja opublikowana przez Barbar\u0119 Nowak bardzo szybko zosta\u0142a podchwycona przez innych \u2014 zar\u00f3wno polityk\u00f3w, jak i dziennikarzy \u2014 a dyskusje w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych tylko spot\u0119gowa\u0142y jej zasi\u0119g.<\/p>\n
Gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to nieprawda, jedna z radnych PiS usun\u0119\u0142a sw\u00f3j wpis. Natomiast sama Barbara Nowak t\u0142umaczy\u0142a, \u017ce „opisywa\u0142a i reagowa\u0142a na to, co by\u0142o publicznie dost\u0119pne”. No w\u0142a\u015bnie \u2014 co to znaczy „publicznie dost\u0119pne”? Informacje z internetu, kt\u00f3rych nikt nie sprawdzi\u0142?<\/p>\n
To bardzo istotny problem. Najpierw jednak warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce Centrum Kongresowe ICE zareagowa\u0142o wzorowo \u2014 szybko zdementowa\u0142o nieprawdziwe informacje. Z punktu widzenia komunikacji kryzysowej to by\u0142a w\u0142a\u015bciwa reakcja. Natomiast t\u0142umaczenie, \u017ce powiela\u0142o si\u0119 „publicznie dost\u0119pne informacje”, jest przyk\u0142adem spirali dezinformacji. Kto\u015b podaje niesprawdzon\u0105 informacj\u0119, a p\u00f3\u017aniej inni j\u0105 powielaj\u0105, t\u0142umacz\u0105c si\u0119, \u017ce sami zostali wprowadzeni w b\u0142\u0105d. W efekcie trudno ustali\u0107, gdzie by\u0142 pocz\u0105tek.<\/p>\n
Fake news dzia\u0142a, bo niesie obietnic\u0119 prawdy. I to w\u0142a\u015bnie sprawia, \u017ce rozprzestrzenia si\u0119 tak skutecznie.<\/p>\n
ICE Krak\u00f3w wskaza\u0142o te\u017c, \u017ce jego adres by\u0142 bezpodstawnie wykorzystywany w tych doniesieniach, cho\u0107 wydarzenia nie by\u0142o w kalendarzu. Mimo to informacja posz\u0142a w \u015bwiat.<\/p>\n
Dok\u0142adnie. Centrum jasno pokaza\u0142o kulisy sprawy i pr\u00f3bowa\u0142o wcze\u015bniej prostowa\u0107 nieprawdziwe informacje. To pokazuje, \u017ce nawet szybka reakcja instytucji nie zawsze zatrzymuje rozp\u0119dzon\u0105 dezinformacj\u0119.<\/p>\n
W spraw\u0119 w\u0142\u0105czyli si\u0119 te\u017c samorz\u0105dowcy. Wiceprezydent Krakowa \u0141ukasz S\u0119k ironicznie napisa\u0142 w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych: „Ziemia nie jest p\u0142aska, Peter Magyar nie ugotowa\u0142 psa w mikrofali, a Krak\u00f3w nie wsp\u00f3\u0142pracuje z satanistami”. To pokazuje, jak podobne mechanizmy dzia\u0142aj\u0105 przy r\u00f3\u017cnych fake newsach \u2014 od absurdalnych po polityczne.<\/p>\n
Tak, to bardzo dobry przyk\u0142ad. Informacje o silnym \u0142adunku emocjonalnym \u2014 sensacyjne, szokuj\u0105ce \u2014 rozchodz\u0105 si\u0119 najszybciej. W tym przypadku dodatkowo zbieg\u0142o si\u0119 to z kontekstem politycznym, w tym dyskusj\u0105 o referendum. Taki fake news idealnie nadaje si\u0119 do zdyskredytowania przeciwnika i przyci\u0105gni\u0119cia uwagi odbiorc\u00f3w.<\/p>\n
Co ciekawe, w tej historii by\u0142o pewne „ziarno prawdy”. Faktycznie kto\u015b planowa\u0142 wydarzenie w Krakowie \u2014 organizowane przez niszowy ruch zwi\u0105zany z tzw. True Church of Satan. Jednak nie mia\u0142o ono zwi\u0105zku z ICE ani w\u0142adzami miasta, a skala by\u0142a marginalna \u2014 kilka os\u00f3b zainteresowanych i symboliczne wp\u0142aty.<\/p>\n
I to jest w\u0142a\u015bnie sedno skutecznej dezinformacji. Ona bardzo cz\u0119sto bazuje na drobnym fakcie, kt\u00f3ry zostaje wyolbrzymiony i osadzony w sensacyjnej narracji. Do tego dochodzi element straszenia \u2014 w tym przypadku odwo\u0142anie do symboliki „z\u0142a”, co dodatkowo wzmacnia emocje i zainteresowanie.<\/p>\n
Ten mechanizm wydaje si\u0119 powtarzalny: pojawia si\u0119 nieprawdziwa informacja w „ba\u0144ce informacyjnej”, jest bezrefleksyjnie powielana, a algorytmy tylko j\u0105 wzmacniaj\u0105. Rzadko pojawiaj\u0105 si\u0119 sprostowania czy przeprosiny. Co w takiej sytuacji mo\u017ce zrobi\u0107 odbiorca?<\/p>\n
Nie ma tu prostej recepty, ale s\u0105 podstawowe zasady: krytyczne my\u015blenie, zdrowy rozs\u0105dek i weryfikowanie informacji w kilku \u017ar\u00f3d\u0142ach. To absolutne minimum. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce dezinformacja dzia\u0142a szybko i skutecznie w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce odwo\u0142uje si\u0119 do emocji i zawiera element prawdopodobie\u0144stwa.<\/p>\n
Czyli najprostsza rada: nie wierzy\u0107 bezkrytycznie w to, co pojawia si\u0119 w sieci.<\/p>\n
Dok\u0142adnie tak.<\/p>\n
Go\u015bcini\u0105 Radia Krak\u00f3w by\u0142a dr hab. Agnieszka Wolecka-Rynduch, prof. UJ, z Instytutu Dziennikarstwa, Medi\u00f3w i Komunikacji Spo\u0142ecznej<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Prawicowi politycy i publicy\u015bci zaatakowali prezydenta Krakowa Aleksandra Miszalskiego, a tak\u017ce kardyna\u0142a Grzegorza Rysia, twierdz\u0105c, \u017ce w maju…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":381426,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[51606],"tags":[64505,6821,1304,53,52,68,51,55,42,38,40,39,41,15311,47,50,26],"class_list":["post-381425","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-krakow","tag-benefit_tst0","tag-job","tag-krakow","tag-new_header","tag-onet3","tag-onet3d","tag-onet3d_2i","tag-phx","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-radio_krakow","tag-screening_general","tag-v2021","tag-wiadomosci"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116444607535434599","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/381425","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=381425"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/381425\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/381426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=381425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=381425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=381425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}