![](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/MP7k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy85Y2Y3MTczOTgyYzA1MmI4MzAyYjRjNmY2ODFhMGMxZS5wbmeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n\u2014 26 kwietnia rano wyszed\u0142em z domu do pracy\u2026 Zanim jednak zacz\u0105\u0142em zmian\u0119, poszed\u0142em jeszcze do sto\u0142\u00f3wki na \u015bniadanie. I wtedy zobaczy\u0142em, \u017ce ulice s\u0105 zmywane \u2014 je\u017adzi\u0142y pojazdy sprz\u0105taj\u0105ce, kt\u00f3re rozprowadza\u0142y jak\u0105\u015b bia\u0142\u0105 pian\u0119. W tym momencie od razu zrozumia\u0142em, \u017ce w elektrowni musia\u0142o si\u0119 co\u015b wydarzy\u0107. W normalnych warunkach nigdy nie u\u017cywano piany, tylko zwyk\u0142ej wody do mycia ulic. Po \u015bniadaniu wsiad\u0142em do autobusu i kiedy zbli\u017cali\u015bmy si\u0119 do elektrowni, zobaczy\u0142em ruiny reaktora \u2014 wspomina\u0142 po latach Aleksiej Ananenko, uczestnik p\u00f3\u017aniejszej akcji ratunkowej, w wywiadzie dla Ex Utopia.<\/p>\n
Si\u0142a wybuch\u00f3w wyrzuci\u0142a w powietrze fragmenty paliwa j\u0105drowego, grafitu, elementy rdzenia i konstrukcji budynku. Po eksplozji rdze\u0144 reaktora zosta\u0142 ods\u0142oni\u0119ty i znalaz\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio na otwartym powietrzu. Nad elektrowni\u0105 uni\u00f3s\u0142 si\u0119 s\u0142up dymu i radioaktywnego py\u0142u, si\u0119gaj\u0105cy oko\u0142o kilometra wysoko\u015bci. <\/p>\n
Do atmosfery uwolniono od 50 do 185 mln kiur\u00f3w substancji promieniotw\u00f3rczych. Kiur (curie) to jednostka, kt\u00f3ra okre\u015bla, jak intensywnie dana substancja „promieniuje” \u2014 im wi\u0119cej kiur\u00f3w, tym wi\u0119cej promieniowania jest emitowane w danym czasie. By\u0142a to jedna z najwi\u0119kszych emisji radioaktywno\u015bci w historii, a ska\u017cenie obj\u0119\u0142o ogromne obszary Europy. Zosta\u0142o wykryte nawet w odleg\u0142ych krajach, m.in. we Francji i we W\u0142oszech.<\/p>\n
<\/p>\n
Onet<\/p>\n
Ci\u0119\u017csze od\u0142amki opada\u0142y w pobli\u017cu, ale l\u017cejsze cz\u0105stki oraz niemal ca\u0142y zapas gaz\u00f3w szlachetnych zosta\u0142y porwane przez wiatr i rozprzestrzenione daleko poza teren elektrowni, g\u0142\u00f3wnie w kierunku p\u00f3\u0142nocno-zachodnim.<\/p>\n
Tymczasem w pobliskiej Prypeci \u017cycie pocz\u0105tkowo toczy\u0142o si\u0119 niemal normalnie. Miasto licz\u0105ce oko\u0142o 50 tys. mieszka\u0144c\u00f3w nie zosta\u0142o natychmiast ewakuowane. Dopiero po kilkudziesi\u0119ciu godzinach, 27 kwietnia, rozpocz\u0119to ewakuacj\u0119, informuj\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w, \u017ce opuszczaj\u0105 domy tylko na kilka dni. W rzeczywisto\u015bci wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nigdy ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142a.<\/p>\n
Ogromne promieniowanie<\/p>\n
W nocy z 25 na 26 kwietnia kapitan \u015bmig\u0142owca Siergiej Wo\u0142odin wraz z za\u0142og\u0105 pe\u0142ni\u0142 dy\u017cur ratunkowy dla regionu Kijowa. Ich \u015bmig\u0142owiec znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d pierwszych na miejscu katastrofy. Wkr\u00f3tce otrzyma\u0142 polecenie wykonania lotu nad Prypeci\u0105 wraz z oficerem armii, aby zebra\u0107 dane o poziomie promieniowania i stworzy\u0107 map\u0119 ska\u017cenia. Wystartowali bez \u017cadnych \u015brodk\u00f3w ochrony, ubrani jedynie w koszule.<\/p>\n
Zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do s\u0142upa dymu i pary unosz\u0105cego si\u0119 nad zniszczonym reaktorem, Wo\u0142odin zauwa\u017cy\u0142, \u017ce na szybie kabiny pojawiaj\u0105 si\u0119 dziwne, g\u0119ste krople. Poni\u017cej widzia\u0142 ludzi spokojnie pracuj\u0105cych w ogrodach. Gdy spojrza\u0142 na dozymetr, wskaz\u00f3wka znajdowa\u0142a si\u0119 poza skal\u0105. Prze\u0142\u0105cza\u0142 kolejne zakresy \u2014 10, 100, 250, a\u017c do 500 rentgen\u00f3w (miara si\u0142y promieniowania) na godzin\u0119. \u2014 Powy\u017cej 500 ani sprz\u0119t, ani ludzie nie powinni pracowa\u0107 \u2014 wspomina. Mimo to wskaz\u00f3wka za ka\u017cdym razem wychyla\u0142a si\u0119 poza zakres pomiaru.<\/p>\n
Dopiero p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce chmura, przez kt\u00f3r\u0105 przelecieli, mia\u0142a poziom promieniowania si\u0119gaj\u0105cy oko\u0142o 1500 rentgen\u00f3w na godzin\u0119.<\/p>\n
![\"Radziecka](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/OOMk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8wMzA2ZWQwNDFkNzE4MWZkNDgyZjA5NTQ5ZmQ3ZTJhMi5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Radziecka telewizja pokaza\u0142a 30 kwietnia 1986 r. to zdj\u0119cie elektrowni w Czarnobylu, na kt\u00f3rym wida\u0107 cz\u0119\u015bciowo zniszczony budynek. W komentarzu zapewniano jednak, \u017ce nie dosz\u0142o do „\u017cadnych zniszcze\u0144, wielkich po\u017car\u00f3w ani tysi\u0119cy ofiar”AFP<\/p>\n
Dramatyczna akcja stra\u017cak\u00f3w<\/p>\n
W akcji bra\u0142y udzia\u0142 setki stra\u017cak\u00f3w. Najwi\u0119ksze ogniska po\u017caru na dachach budynk\u00f3w uda\u0142o si\u0119 opanowa\u0107 jeszcze przed \u015bwitem, jednak sytuacja pozostawa\u0142a dramatyczna, a sam reaktor nadal p\u0142on\u0105\u0142.<\/p>\n
Stra\u017cacy dzia\u0142ali w warunkach skrajnego zagro\u017cenia, nie maj\u0105c pe\u0142nej \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie rozrzuconych fragment\u00f3w rdzenia reaktora i silnie napromieniowanego grafitu. Wielu z nich otrzyma\u0142o bardzo wysokie dawki promieniowania. W ci\u0105gu kilku tygodni po katastrofie zmar\u0142o 30 pracownik\u00f3w i ratownik\u00f3w, w tym wi\u0119kszo\u015b\u0107 z powodu ostrej choroby popromiennej. U 134 os\u00f3b rozpoznano jej objawy. To w\u0142a\u015bnie uczestnicy pierwszej akcji ratunkowej \u2014 stra\u017cacy i personel elektrowni \u2014 znale\u017ali si\u0119 w grupie najbardziej nara\u017conej na promieniowanie.<\/p>\n
„Radioaktywna opalenizna”<\/p>\n
\u2014 Moje nogi s\u0105 zwykle blade, to nic niezwyk\u0142ego. Ale kiedy by\u0142em w szpitalu, zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 na nich czarne plamy. Nazywaj\u0105 to „radioaktywn\u0105 opalenizn\u0105”. Pojawia\u0142o si\u0119 to stopniowo. Ja sam tego nie pami\u0119tam, ale opowiada\u0142 o tym Walerij Biezpa\u0142ow (wsp\u00f3\u0142pracownik Ananenki). Kiedy wr\u00f3cili\u015bmy znad zbiornika, od razu poszli\u015bmy pod prysznice. I on m\u00f3wi\u0142: „umyli\u015bmy si\u0119, ale nadal byli\u015bmy ska\u017ceni, wi\u0119c weszli\u015bmy pod prysznic jeszcze raz, znowu si\u0119 umyli\u015bmy \u2014 a alarmy wci\u0105\u017c si\u0119 w\u0142\u0105cza\u0142y. Raz za razem” Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce te kombinezony, kt\u00f3re nam dali, wcale nie chroni\u0142y nas skutecznie przed promieniowaniem \u2014 wspomina\u0142 Aleksiej Ananenko, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 tym, \u017ce jako jeden z trzech m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy kilka dni po wybuchu weszli do zalanych, silnie ska\u017conych pomieszcze\u0144 pod reaktorem, aby otworzy\u0107 zawory i spu\u015bci\u0107 wod\u0119 ze zbiornik\u00f3w.<\/p>\n
\u2014 Na pocz\u0105tku nic nam nie powiedziano \u2014 nikt nie m\u00f3wi\u0142: „id\u017acie do lekarza, niech was zbadaj\u0105, dostaniecie jakie\u015b leki”. Nic takiego. W ci\u0105gu trzech lat pracy przy likwidacji skutk\u00f3w katastrofy przyj\u0105\u0142em dawk\u0119 92 rem\u00f3w. Dla por\u00f3wnania, dopuszczalna norma dla pracownika elektrowni j\u0105drowej to, z tego, co pami\u0119tam, oko\u0142o 5 rem\u00f3w rocznie \u2014 relacjonowa\u0142.<\/p>\n
Cho\u0107 po\u017cary dach\u00f3w uda\u0142o si\u0119 szybko ugasi\u0107, najwi\u0119kszym problemem okaza\u0142 si\u0119 po\u017car grafitu wewn\u0105trz zniszczonego reaktora. To on podtrzymywa\u0142 emisj\u0119 radioaktywnych substancji przez wiele dni i wynosi\u0142 je wysoko do atmosfery. W 1986 r. niemal nie istnia\u0142a praktyczna wiedza, jak walczy\u0107 z takim zjawiskiem. Istnia\u0142y obawy, \u017ce u\u017cycie wody mo\u017ce pogorszy\u0107 sytuacj\u0119, prowadz\u0105c do gwa\u0142townych reakcji parowych lub zwi\u0119kszenia emisji ska\u017cenia.<\/p>\n
Ryzykowna operacja<\/p>\n
W tej sytuacji podj\u0119to decyzj\u0119 o zastosowaniu bezprecedensowej metody: zasypywaniu zniszczonego reaktora z powietrza. Do akcji skierowano \u015bmig\u0142owce, kt\u00f3re wykonywa\u0142y loty nad otwartym, rozgrzanym rdzeniem. W ci\u0105gu kilku dni zrzucono oko\u0142o pi\u0119ciu tys. ton r\u00f3\u017cnych materia\u0142\u00f3w. Zwi\u0105zki boru mia\u0142y poch\u0142ania\u0107 neutrony i ogranicza\u0107 ryzyko ponownego wzrostu reaktywno\u015bci, o\u0142\u00f3w t\u0142umi\u0107 promieniowanie, a piasek, glina i dolomit pomaga\u0107 w zduszeniu po\u017caru i ograniczeniu unoszenia si\u0119 ska\u017conego py\u0142u.<\/p>\n
![\"Zdj\u0119cie](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/ptVk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zZWUyNTg1MjIwNzJiYzNkMzk4YTdlZmUzMzhlNjNmOC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Zdj\u0119cie lotnicze, datowane na 31 grudnia 1986 r., przedstawiaj\u0105ce elektrowni\u0119 j\u0105drow\u0105 w CzarnobyluVALERY ZUFAROV \/ AFP<\/p>\n
Operacja ta by\u0142a niezwykle ryzykowna. Pocz\u0105tkowo \u015bmig\u0142owce zawisa\u0142y bezpo\u015brednio nad reaktorem, co nara\u017ca\u0142o za\u0142ogi na ogromne dawki promieniowania. Z czasem zacz\u0119to zrzuca\u0107 \u0142adunki w locie, aby ograniczy\u0107 ekspozycj\u0119 pilot\u00f3w, cho\u0107 odbywa\u0142o si\u0119 to kosztem precyzji. P\u00f3\u017aniejsze analizy wykaza\u0142y, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w nie trafi\u0142a dok\u0142adnie do wn\u0119trza reaktora. Pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przypuszczenia, \u017ce niekt\u00f3re z nich mog\u0142y dzia\u0142a\u0107 jak izolacja cieplna, przyczyniaj\u0105c si\u0119 przej\u015bciowo do wzrostu temperatury wewn\u0105trz zniszczonego rdzenia.<\/p>\n
W kolejnych dniach wewn\u0105trz reaktora zachodzi\u0142y procesy, kt\u00f3rych przebieg do dzi\u015b nie jest w pe\u0142ni odtworzony. Stopione paliwo j\u0105drowe, grafit i elementy konstrukcyjne zacz\u0119\u0142y tworzy\u0107 tzw. korium \u2014 niezwykle gor\u0105c\u0105, radioaktywn\u0105 mas\u0119 o konsystencji przypominaj\u0105cej law\u0119. Materia\u0142 ten przemieszcza\u0142 si\u0119 w d\u00f3\u0142 zniszczonej konstrukcji. Istnia\u0142y powa\u017cne obawy, \u017ce w kontakcie z wod\u0105 zgromadzon\u0105 w ni\u017cszych partiach budynku mo\u017ce doj\u015b\u0107 do kolejnej eksplozji parowej, co jeszcze bardziej zwi\u0119kszy\u0142oby skal\u0119 katastrofy.<\/p>\n
Po\u017car w samym reaktorze trwa\u0142 znacznie d\u0142u\u017cej ni\u017c po\u017cary na powierzchni. Najbardziej intensywne emisje utrzymywa\u0142y si\u0119 przez pierwsze dni, jednak dopiero na pocz\u0105tku maja sytuacj\u0119 uda\u0142o si\u0119 opanowa\u0107. Przyjmuje si\u0119, \u017ce po\u017car grafitu zosta\u0142 ostatecznie ugaszony oko\u0142o 9 maja.<\/p>\n
![\"Pojazdy](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/_1kk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9hNzZhYjYyN2E5NDVkZTQwM2U2NGQ5OGE4NTZmNTEwNC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Pojazdy transportuj\u0105ce \u015brodki do dekontaminacji zmierzaj\u0105 w kierunku elektrowni j\u0105drowej w Czarnobylu. (1 maja 1986 r.)Valeriy Zufarov \/ UkrInform \/ PAP<\/p>\n
Kolejny etap<\/p>\n
Po zako\u0144czeniu prac pod reaktorem dzia\u0142ania nie usta\u0142y \u2014 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 kolejna, jeszcze wi\u0119ksza operacja zabezpieczania zniszczonego bloku. W ci\u0105gu nast\u0119pnych miesi\u0119cy tysi\u0105ce robotnik\u00f3w i in\u017cynier\u00f3w pracowa\u0142o przy budowie tzw. sarkofagu \u2014 ogromnej konstrukcji z betonu i stali, kt\u00f3ra mia\u0142a odizolowa\u0107 reaktor od \u015brodowiska. Prace prowadzono w ekstremalnych warunkach, cz\u0119sto przy wysokim promieniowaniu, a wiele zada\u0144 wykonywano r\u0119cznie, poniewa\u017c sprz\u0119t zawodzi\u0142.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnie niebezpieczne by\u0142y dzia\u0142ania na dachu reaktora, gdzie zalega\u0142y fragmenty silnie radioaktywnego grafitu. Ludzie mogli przebywa\u0107 tam tylko przez kilkadziesi\u0105t sekund, dlatego nazywano ich p\u00f3\u017aniej „biologicznymi robotami”.<\/p>\n
Jesieni\u0105 1986 r. sarkofag zosta\u0142 uko\u0144czony. By\u0142o to jednak rozwi\u0105zanie tymczasowe \u2014 konstrukcja powsta\u0142a w po\u015bpiechu i nie by\u0142a w pe\u0142ni szczelna, dlatego przez kolejne lata wymaga\u0142a sta\u0142ego nadzoru. Dopiero w 2016 r. nad reaktorem umieszczono now\u0105, znacznie wi\u0119ksz\u0105 os\u0142on\u0119.<\/p>\n
Milczenie w\u0142adz<\/p>\n
Mieszka\u0144cy teren\u00f3w najbardziej dotkni\u0119tych ska\u017ceniem \u2014 przede wszystkim na Bia\u0142orusi i Ukrainie \u2014 przez d\u0142ugi czas \u017cyli w niepewno\u015bci i niedoinformowaniu. W pierwszych dniach po katastrofie brakowa\u0142o jasnych komunikat\u00f3w, a skala zagro\u017cenia by\u0142a bagatelizowana lub ukrywana. Ludzie widzieli skutki na w\u0142asne oczy \u2014 opadaj\u0105cy py\u0142, nag\u0142e ograniczenia, ewakuacje \u2014 ale nie otrzymywali rzetelnych wyja\u015bnie\u0144. Dopiero po latach w pe\u0142ni ujawniono, jak rozleg\u0142y by\u0142 zasi\u0119g ska\u017cenia.<\/p>\n
W tym samym czasie pa\u0144stwo radzieckie uruchomi\u0142o ogromn\u0105 operacj\u0119 usuwania skutk\u00f3w katastrofy. Do pracy skierowano setki tysi\u0119cy ludzi \u2014 wed\u0142ug najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywanych danych oko\u0142o 600 tys. tzw. likwidator\u00f3w. Byli w\u015br\u00f3d nich \u017co\u0142nierze, stra\u017cacy, in\u017cynierowie i robotnicy. Ich zadania obejmowa\u0142y usuwanie ska\u017conej wierzchniej warstwy gleby, dekontaminacj\u0119 budynk\u00f3w i dr\u00f3g, wyw\u00f3z radioaktywnych odpad\u00f3w oraz budow\u0119 zabezpiecze\u0144 wok\u00f3\u0142 zniszczonego reaktora. Pracowali cz\u0119sto w warunkach wysokiego promieniowania, nierzadko przy ograniczonej ochronie i pod presj\u0105 czasu.<\/p>\n
![\"Milicjant](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cZzk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy85ZWU2NzE3NDQyZTMzZWM0NzRlNzYzMjEzMzMwMTU2MC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Milicjant sprawdza 10 maja 1986 r. poziom promieniowania pojazd\u00f3w opuszczaj\u0105cych 30-kilometrow\u0105 stref\u0119 zamkni\u0119t\u0105 wok\u00f3\u0142 elektrowni j\u0105drowej w CzarnobyluAFP<\/p>\n
Cho\u0107 w pierwszych latach po katastrofie w\u0142adze radzieckie i media przedstawia\u0142y likwidator\u00f3w jako bohater\u00f3w, wielu z nich przez d\u0142ugi czas musia\u0142o walczy\u0107 o formalne uznanie swojego udzia\u0142u w akcji.<\/p>\n
Wed\u0142ug szacunk\u00f3w Mi\u0119dzynarodowej Agencji Energii Atomowej oko\u0142o 350 tys. os\u00f3b uczestnicz\u0105cych w pocz\u0105tkowych pracach porz\u0105dkowych otrzyma\u0142o \u015bredni\u0105 dawk\u0119 promieniowania rz\u0119du 100 milisiwert\u00f3w. To poziom por\u00f3wnywalny z wykonaniem oko\u0142o tysi\u0105ca zdj\u0119\u0107 rentgenowskich klatki piersiowej i kilkukrotnie wy\u017cszy ni\u017c roczny limit dopuszczalny dla pracownik\u00f3w sektora j\u0105drowego.<\/p>\n
Brak odpowiedniego wyposa\u017cenia ochronnego zmusza\u0142 wielu likwidator\u00f3w do improwizacji. Osoby pracuj\u0105ce w najbardziej ska\u017conych strefach cz\u0119sto korzysta\u0142y z prowizorycznych zabezpiecze\u0144, takich jak cienkie p\u0142yty o\u0142owiane przymocowywane do zwyk\u0142ej, bawe\u0142nianej odzie\u017cy roboczej.<\/p>\n
Los likwidator\u00f3w do dzi\u015b pozostaje przedmiotem bada\u0144. W kolejnych latach po katastrofie zmar\u0142y tysi\u0105ce z nich, cz\u0119sto byli to m\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani. Jednak dok\u0142adna liczba ofiar oraz przyczyny zgon\u00f3w nie s\u0105 jednoznacznie ustalone. Cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 wskazuje na wzrost problem\u00f3w zdrowotnych, inne podkre\u015blaj\u0105 trudno\u015bci w jednoznacznym powi\u0105zaniu tych przypadk\u00f3w bezpo\u015brednio z promieniowaniem.<\/p>\n
![\"Zdj\u0119cie](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/JsYk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9hOWEyMzk0MDE5Njk4MDQyNzcwMzdkZTVkNTUzYzQ1OS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Zdj\u0119cie wykonane w kwietniu 1990 r. w Czarnobylu, przedstawiaj\u0105ce opuszczone budynki porzucone z powodu ska\u017cenia radioaktywnego po wybuchu reaktoraAFP<\/p>\n
Tragiczne skutki<\/p>\n
Kluczow\u0105 rol\u0119 w ujawnieniu katastrofy odegra\u0142a Szwecja. 28 kwietnia 1986 r. w elektrowni w Forsmark wykryto podwy\u017cszony poziom promieniowania. Pocz\u0105tkowo podejrzewano lokaln\u0105 awari\u0119, jednak szybko ustalono, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142o ska\u017cenia znajduje si\u0119 poza granicami kraju. Dopiero mi\u0119dzynarodowa presja zmusi\u0142a w\u0142adze ZSRR do oficjalnego przyznania si\u0119 do katastrofy.<\/p>\n
Do katastrofy w Czarnobylu doprowadzi\u0142o po\u0142\u0105czenie b\u0142\u0119d\u00f3w ludzi i wad konstrukcyjnych reaktora. W nocy z 25 na 26 kwietnia operatorzy prowadzili test bezpiecze\u0144stwa, wy\u0142\u0105czaj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 zabezpiecze\u0144 i doprowadzaj\u0105c reaktor do niestabilnego stanu. Gdy pr\u00f3bowali go awaryjnie wy\u0142\u0105czy\u0107, dosz\u0142o do gwa\u0142townego wzrostu mocy i eksplozji. Pocz\u0105tkowo win\u0105 obarczano g\u0142\u00f3wnie operator\u00f3w, ale p\u00f3\u017aniejsze analizy wykaza\u0142y, \u017ce kluczow\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y tak\u017ce wady konstrukcyjne reaktora.<\/p>\n
Najwy\u017csze dawki promieniowania otrzymali mieszka\u0144cy najbardziej ska\u017conych obszar\u00f3w Ukrainy, Bia\u0142orusi i Rosji. W najbardziej dotkni\u0119tych regionach \u015brednie dawki w pierwszym roku po katastrofie wynosi\u0142y od kilku do kilkunastu milisiwert\u00f3w (mSv).<\/p>\n
\u015arednie dawki promieniowania, jakie otrzymali mieszka\u0144cy kraj\u00f3w europejskich po\u0142o\u017conych najbli\u017cej Czarnobyla, by\u0142y stosunkowo niewielkie. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w by\u0142y por\u00f3wnywalne lub ni\u017csze od rocznej dawki promieniowania, jak\u0105 cz\u0142owiek otrzymuje z naturalnych \u017ar\u00f3de\u0142. Wed\u0142ug analiz mi\u0119dzynarodowych organizacji nie spowodowa\u0142y one zauwa\u017calnych skutk\u00f3w zdrowotnych na poziomie ca\u0142ych populacji.<\/p>\n
W Polsce \u015brednia dawka promieniowania w pierwszym roku po katastrofie wynios\u0142a od oko\u0142o 0,3 do blisko 1 mSv, w zale\u017cno\u015bci od regionu i przyj\u0119tej metody szacowania.<\/p>\n
Dla por\u00f3wnania, przeci\u0119tna roczna dawka promieniowania pochodz\u0105cego ze \u017ar\u00f3de\u0142 naturalnych \u2014 takich jak promieniowanie kosmiczne, promieniowanie gleby (w tym radon) oraz pierwiastki promieniotw\u00f3rcze obecne w organizmie (np. potas-40) \u2014 wynosi oko\u0142o 2,4\u20132,5 mSv.<\/p>\n
D\u0142ugoterminowe skutki katastrofy okaza\u0142y si\u0119 powa\u017cne i wielowymiarowe. Ska\u017ceniu uleg\u0142y rozleg\u0142e obszary las\u00f3w, p\u00f3l uprawnych i teren\u00f3w zamieszkanych \u2014 w samej Europie opad cezu-137 obj\u0105\u0142 ponad 200 tys. km kw., a na Bia\u0142orusi ska\u017conych zosta\u0142o oko\u0142o 23 proc. terytorium kraju.<\/p>\n
W wielu regionach przez lata kontrolowano i ograniczano spo\u017cycie lokalnej \u017cywno\u015bci, zw\u0142aszcza mleka, mi\u0119sa i produkt\u00f3w le\u015bnych, poniewa\u017c \u0142atwo kumulowa\u0142y substancje promieniotw\u00f3rcze.<\/p>\n
Najbardziej wyra\u017ane skutki zdrowotne dotyczy\u0142y dzieci i nastolatk\u00f3w nara\u017conych na radioaktywny jod-131. To w\u0142a\u015bnie w tej grupie odnotowano wyra\u017any wzrost zachorowa\u0144 na raka tarczycy \u2014 najlepiej udokumentowany d\u0142ugoterminowy efekt zdrowotny katastrofy. Wed\u0142ug danych przywo\u0142ywanych przez WHO do 2015 r. w trzech najbardziej dotkni\u0119tych krajach rozpoznano oko\u0142o 20 tys. takich przypadk\u00f3w u os\u00f3b, kt\u00f3re w chwili awarii by\u0142y dzie\u0107mi lub nastolatkami. <\/p>\n
Katastrofa wp\u0142yn\u0119\u0142a tak\u017ce na polityk\u0119 energetyczn\u0105 regionu. W 1990 r. Ukraina wprowadzi\u0142a moratorium na budow\u0119 nowych elektrowni j\u0105drowych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u2014 26 kwietnia rano wyszed\u0142em z domu do pracy\u2026 Zanim jednak zacz\u0105\u0142em zmian\u0119, poszed\u0142em jeszcze do sto\u0142\u00f3wki na…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":391091,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[5],"tags":[56,61195,32,33,17740,36,37,27,5059,34,35,28,31,48,56992,25,46,42,38,40,39,41,47,80,29,30,415,26],"class_list":["post-391090","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-naglowki","tag-article_premium","tag-bottomfeed_styl","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-czarnobyl","tag-featured-news","tag-featurednews","tag-headlines","tag-historia_o_historia","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-nat_styl","tag-newbb_tst1","tag-news","tag-omp","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-swiat","tag-top-stories","tag-topstories","tag-ukraina","tag-wiadomosci"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116470509300085698","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391090","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=391090"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391090\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/391091"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=391090"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=391090"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=391090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}