{"id":392131,"date":"2026-04-26T23:23:20","date_gmt":"2026-04-26T23:23:20","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/392131\/"},"modified":"2026-04-26T23:23:20","modified_gmt":"2026-04-26T23:23:20","slug":"kiedy-myslisz-ze-to-juz-koniec-wymieniaja-ci-krew-ocaleli-z-czarnobyla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/392131\/","title":{"rendered":"„Kiedy my\u015blisz, \u017ce to ju\u017c koniec, wymieniaj\u0105 ci krew”. Ocaleli z Czarnobyla"},"content":{"rendered":"

Na kr\u00f3tko przed fataln\u0105 awari\u0105 reaktora, do kt\u00f3rej dosz\u0142o 26 kwietnia 1986 r. \u2014 w niedziel\u0119 przypada 40. rocznica tego wydarzenia \u2014 przeprowadzi\u0142a si\u0119 wraz z rodzicami do Kijowa.<\/p>\n

Dzieckiem, kt\u00f3rego radioaktywny \u015blad odcisn\u0105\u0142 si\u0119 na jej \u0142\u00f3\u017cku, by\u0142 jej ma\u0142y kuzyn z Prypeci, kt\u00f3ry wraz z rodzicami i innymi krewnymi tymczasowo mieszka\u0142 u nich po ewakuacji z okolic elektrowni. Ojciec Anastazji, W\u0142adimir Tokarenko, nie wiedzia\u0142 o wizycie krewnych, bo w tamtym czasie sp\u0119dza\u0142 ca\u0142y czas w\u0142a\u015bnie w elektrowni w Czarnobylu, kt\u00f3r\u0105 jako specjalista od monta\u017cu urz\u0105dze\u0144 energetycznych i j\u0105drowych pomaga\u0142 budowa\u0107, a po katastrofie wsp\u00f3\u0142kierowa\u0142 pracami ratowniczymi. By\u0142 mi\u0119dzy innymi jednym z ekspert\u00f3w, kt\u00f3rzy na pok\u0142adach helikopter\u00f3w instruowali pilot\u00f3w zrzucaj\u0105cych do ods\u0142oni\u0119tego wn\u0119trza reaktora piasek, o\u0142\u00f3w i inne materia\u0142y.<\/p>\n

W\u0142adimir Tokarenko prze\u017cy\u0142 wysokie dawki promieniowania najwyra\u017aniej dzi\u0119ki intensywnej opiece medycznej, w tym transfuzjom krwi. Skutkiem awarii, od kt\u00f3rej min\u0119\u0142o w tym roku 40 lat, s\u0105 jednak tysi\u0105ce ofiar \u015bmiertelnych, ska\u017cona, niezdatna do zamieszkania strefa wok\u00f3\u0142 elektrowni o powierzchni 2600 km kw. oraz tykaj\u0105ca w jej sercu bomba zegarowa w postaci reaktora zakopanego pod podw\u00f3jn\u0105 pow\u0142ok\u0105 ochronn\u0105 (sarkofagiem), co do szczelno\u015bci kt\u00f3rej istniej\u0105 obawy.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie jednak Czarnobyl to te\u017c opowie\u015b\u0107 o odwadze, po\u015bwi\u0119ceniu, a tak\u017ce zaskakuj\u0105cej odporno\u015bci ludzkiego organizmu i przyrody na radioaktywne promieniowanie. Jego mniej znan\u0105 stron\u0105 jest emocjonalne cierpienie, przez kt\u00f3re przesz\u0142a znaczna cz\u0119\u015b\u0107 z dziesi\u0105tek, a nawet setek tysi\u0119cy ludzi, kt\u00f3rzy po awarii musieli opu\u015bci\u0107 swoje domy, cz\u0119sto zabieraj\u0105c ze sob\u0105 jedynie najpotrzebniejsze rzeczy osobiste. Radzieckie w\u0142adze zapewnia\u0142y ich, \u017ce wr\u00f3c\u0105 za trzy dni, ale swoje domy stracili na zawsze.<\/p>\n

Paradoksalnie \u015bmiertelno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d nich by\u0142a wy\u017csza ni\u017c w\u015br\u00f3d garstki tych, kt\u00f3rzy wbrew zakazowi ostatecznie powr\u00f3cili do swoich dom\u00f3w i \u017cyli w stopniowo rozrastaj\u0105cej si\u0119, ska\u017conej promieniowaniem dziczy. Przynajmniej cz\u0119\u015bciowo mo\u017cna to najwyra\u017aniej przypisa\u0107 stresowi wysiedle\u0144c\u00f3w i ich psychicznej niedoli.<\/p>\n

Gigant, kt\u00f3ry nigdy nie powinien powsta\u0107. „Operatorzy byli spoceni, jakby pracowali w kopalni”<\/p>\n

Reaktor typu czarnobylskiego, triumf radzieckiej gigantomanii, kt\u00f3ry nawet obecnie ze wzgl\u0119du na swoje rozmiary nale\u017ca\u0142by do najwi\u0119kszych na \u015bwiecie, nigdy nie powinien powsta\u0107. Wst\u0119pne obliczenia wskazywa\u0142y, \u017ce w pewnych okoliczno\u015bciach mo\u017ce doj\u015b\u0107 do wybuchu; mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce je\u015bli woda przeznaczona do ch\u0142odzenia jego wn\u0119trza zacznie wrze\u0107 i zamienia\u0107 si\u0119 w par\u0119, reakcja j\u0105drowa w tej krytycznej sytuacji nie wyga\u015bnie, a wr\u0119cz przeciwnie \u2014 nasili si\u0119. Podobnie przyspieszy w pierwszych chwilach po w\u0142o\u017ceniu pr\u0119t\u00f3w kontrolnych, kt\u00f3re powinny j\u0105 zatrzyma\u0107.<\/p>\n

Oba b\u0142\u0119dy konstrukcyjne, dwa z d\u0142ugiej listy wad, wynika\u0142y z d\u0105\u017cenia radzieckich in\u017cynier\u00f3w do skonstruowania reaktora w spos\u00f3b, kt\u00f3ry maksymalizowa\u0142by produkcj\u0119 energii elektrycznej. Jednocze\u015bnie w ZSRR zabrak\u0142o pieni\u0119dzy na os\u0142on\u0119 ochronn\u0105, kt\u00f3ra w razie awarii zapobieg\u0142aby wyciekowi promieniowania lub przynajmniej go ograniczy\u0142a.<\/p>\n

Sterowanie tym niepos\u0142usznym gigantem by\u0142o wyzwaniem dla operator\u00f3w nawet w normalnych warunkach. „Co minut\u0119 wykonywali dziesi\u0105tki czynno\u015bci, byli ci\u0105gle na nogach i spoceni, jakby pracowali z kilofem w kopalni” \u2014 tak opisa\u0142 ich codzienn\u0105 prac\u0119 brytyjski dziennikarz Adam Higginbotham w ksi\u0105\u017cce „P\u00f3\u0142noc w Czarnobylu. Historia najwi\u0119kszej katastrofy j\u0105drowej”, nad kt\u00f3r\u0105 pracowa\u0142 przez 10 lat i kt\u00f3ra po wydaniu w 2019 r. znalaz\u0142a si\u0119 na li\u015bcie 10 bestseller\u00f3w roku „The New York Timesa”.<\/p>\n

Reaktor zachowywa\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie nieprzewidywalnie podczas pracy na niskiej mocy, na przyk\u0142ad podczas uruchamiania lub wy\u0142\u0105czania. „W takich krytycznych momentach in\u017cynierowie przy pulpicie w sterowni prawie nie mieli poj\u0119cia, co dzieje si\u0119 wewn\u0105trz strefy aktywnej” (to kolejny cytat z ksi\u0105\u017cki Adama Higginbothama). Zamiast danych z przyrz\u0105d\u00f3w pomiarowych polegali raczej na do\u015bwiadczeniu i intuicji.<\/p>\n

Nie da\u0142o si\u0119 wi\u0119c unikn\u0105\u0107 wypadk\u00f3w. Jeden z nich mia\u0142 miejsce w reaktorze typu czarnobylskiego w elektrowni niedaleko Petersburga, \u00f3wczesnego Leningradu, ju\u017c w 1975 r., jednak w\u0142adze utajni\u0142y jego prawdziw\u0105 przyczyn\u0119. Podobnie do operator\u00f3w nie dociera\u0142y ostrze\u017cenia fizyk\u00f3w j\u0105drowych, kt\u00f3rych niepokoi\u0142y wady konstrukcyjne reaktora. A je\u015bli do nich dotar\u0142y, to tylko w formie przepis\u00f3w eksploatacyjnych, w kt\u00f3rych brakowa\u0142o uzasadnienia lub przynajmniej podkre\u015blenia, \u017ce dane rozporz\u0105dzenie ma kluczowe znaczenie dla bezpiecze\u0144stwa. Obs\u0142uga, pod presj\u0105 dyspozytor\u00f3w, by jak najskuteczniej dostarcza\u0107 energi\u0119 do sieci, cz\u0119sto ignorowa\u0142a „wymys\u0142y kierownictwa”.<\/p>\n

Wszystko to si\u0119 zsumowa\u0142o i zem\u015bci\u0142o 26 kwietnia 1986 r. podczas gigantycznej katastrofy. Tu\u017c po p\u00f3\u0142nocy reaktor eksplodowa\u0142 pod ci\u015bnieniem pary \u2014 wybuch podni\u00f3s\u0142 i odsun\u0105\u0142 wa\u017c\u0105c\u0105 dwa tysi\u0105ce ton \u017celbetow\u0105 pokryw\u0119 g\u00f3rn\u0105, a sam reaktor zamieni\u0142 si\u0119 w wulkan wyrzucaj\u0105cy w nocne niebo kawa\u0142ki betonu, p\u0142on\u0105ce od\u0142amki grafitu i roz\u017carzone paliwo uranowe. Jednocze\u015bnie z wn\u0119trza reaktora j\u0105drowego zacz\u0119\u0142y przedostawa\u0107 si\u0119 do atmosfery aerozole zawieraj\u0105ce najbardziej radioaktywne izotopy.<\/p>\n

\"G\u0142\u00f3wna <\/p>\n

G\u0142\u00f3wna sterownia reaktora nr 3 w elektrowni j\u0105drowej w Czarnobylu w obwodzie kijowskim na Ukrainie, 14 kwietnia 2026 r.Kyrylo Chubotin\/Ukrinform\/NurPhoto via Getty Images \/ Getty Images<\/p>\n

\n

Dach g\u0142\u00f3wnej hali znikn\u0105\u0142. W \u015brodku zia\u0142 g\u0142\u0119boki czarny krater. Dziesi\u0119\u0107 pi\u0119ter pod\u0142\u00f3g i \u015bcian znikn\u0119\u0142o, jakby kto\u015b wydr\u0105\u017cy\u0142 je gigantyczn\u0105 \u0142y\u017ck\u0105. P\u00f3\u0142nocna strona budynku zawali\u0142a si\u0119, tworz\u0105c stos czarnych gruz\u00f3w<\/p>\n<\/blockquote>\n

\u2014 opisuje Higginbotham scen\u0119, kt\u00f3r\u0105 ods\u0142oni\u0142 \u015bwit. Jednak nawet to nie zachwia\u0142o \u015blep\u0105 wiar\u0105 kierownictwa elektrowni, \u017ce awaria o tak ogromnej skali nigdy nie mo\u017ce si\u0119 wydarzy\u0107. Z podziemnego bunkra, do kt\u00f3rego si\u0119 schronili, szefowie dzwonili do Moskwy, informuj\u0105c, \u017ce reaktor jest nienaruszony i \u017ce pr\u00f3buj\u0105 go sch\u0142odzi\u0107. Nie by\u0142o to przemy\u015blane k\u0142amstwo. Chocia\u017c wsz\u0119dzie le\u017ca\u0142y kawa\u0142ki grafitu i od\u0142amki element\u00f3w paliwowych z wn\u0119trza j\u0105drowego giganta, chocia\u017c stra\u017cacy dos\u0142ownie padali z os\u0142abienia spowodowanego chorob\u0105 popromienn\u0105, a co najmniej jeden podw\u0142adny zg\u0142asza\u0142, \u017ce w ca\u0142ym otoczeniu czwartego bloku odnotowa\u0142 \u015bmiertelne dawki promieniowania, kierownictwo elektrowni po prostu nie wierzy\u0142o w faktyczny rozmiar katastrofy.<\/p>\n

Wspomniany specjalista, W\u0142adimir Tokarenko, zosta\u0142 wezwany do elektrowni natychmiast po awarii. \u2014 Pobieg\u0142 prosto do po\u017caru, zobaczy\u0142 p\u0142on\u0105ce kawa\u0142ki grafitu i zacz\u0105\u0142 wyprowadza\u0107 ludzi z terenu elektrowni \u2014 opowiada dzi\u015b jego c\u00f3rka Anastazja. Kiedy dzie\u0144 po awarii rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wspomniana operacja z u\u017cyciem helikopter\u00f3w, jako ekspert znajdowa\u0142 si\u0119 na pok\u0142adzie; i podczas gdy za\u0142oga wojskowa, w tym piloci, zmienia\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi startami, specjali\u015bci od reaktor\u00f3w pozostawali w maszynach.<\/p>\n

W pierwszych godzinach po awarii znamienna by\u0142a niech\u0119\u0107 radzieckich w\u0142adz i kierownictwa elektrowni do nakazania ewakuacji 50-tysi\u0119cznego miasta Prype\u0107. Funkcjonariusze milicji i KGB zamkn\u0119li ca\u0142y obszar wraz z lud\u017ami w \u015brodku i przerwali po\u0142\u0105czenia telefoniczne. Chocia\u017c przyrz\u0105dy w niekt\u00f3rych miejscach wskazywa\u0142y poziom promieniowania dziesi\u0119ciokrotnie wy\u017cszy od normalnego, dzieci z Prypeci w dniu awarii \u2014 to by\u0142a sobota \u2014 bra\u0142y udzia\u0142 w imprezach sportowych na \u015bwie\u017cym powietrzu, ludzie opalali si\u0119 (jeden z nich wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej swoje \u00f3wczesne zdziwienie, jak szybko zbr\u0105zowi\u0142a mu si\u0119 sk\u00f3ra), \u0142owili ryby i tym podobne. Nie dostali nawet zwyk\u0142ego ostrze\u017cenia, aby zostali w domach i nie otwierali okien. G\u0142\u00f3wnym has\u0142em, kt\u00f3re powtarza\u0142y w\u0142adze i niekt\u00f3rzy eksperci, w tym szef komisji rz\u0105dowej Borys Szczerbina, by\u0142o „nie panikowa\u0107”. Nast\u0119pnego dnia, gdy radioaktywno\u015b\u0107 wci\u0105\u017c ros\u0142a i nie mo\u017cna by\u0142o ju\u017c w\u0105tpi\u0107 w rzeczywisty zakres katastrofy, ewakuacja zosta\u0142a w ko\u0144cu zarz\u0105dzona.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo „Kto\u015b podpali\u0142 nam drzwi do mieszkania, kiedy spali\u015bmy”<\/p>\n

Ojciec Anastazji, W\u0142adimir Tokarenko, pozosta\u0142 na miejscu i w dniach oraz tygodniach po awarii bra\u0142 udzia\u0142 w kluczowych pracach niezb\u0119dnych do wzmocnienia fundament\u00f3w pod reaktorem, w modyfikacjach technicznych niezb\u0119dnych do odseparowania zniszczonego czwartego bloku od reszty elektrowni, a tak\u017ce w dzia\u0142aniach zapobiegaj\u0105cych wyciekowi radioaktywnych w\u00f3d do rzeki Prype\u0107, a stamt\u0105d do Dniepru, co mog\u0142oby spowodowa\u0107 kolejn\u0105 katastrof\u0119 ekologiczn\u0105.<\/p>\n

Jako zaproszony cz\u0142onek wspomnianej komisji rz\u0105dowej i jeden z kierownik\u00f3w prac monta\u017cowych w Czarnobylu pracowa\u0142 przy likwidacji skutk\u00f3w awarii do po\u0142owy grudnia 1986 r. i zgodnie z oficjalnym potwierdzeniem wystawionym przez pracodawc\u0119 przyj\u0105\u0142 w tym ca\u0142ym okresie skumulowan\u0105 dawk\u0119 promieniowania wynosz\u0105c\u0105 prawie 1,5 siwerta, co stanowi wysokie, ale nie \u015bmiertelne napromieniowanie. Jednak wed\u0142ug zezna\u0144 niekt\u00f3rych \u015bwiadk\u00f3w dawki u kluczowych pracownik\u00f3w by\u0142y czasami celowo zani\u017cane, aby mogli kontynuowa\u0107 prac\u0119. Ponadto w pierwszych dniach po awarii pomiary promieniowania by\u0142y niekompletne i chaotyczne.<\/p>\n

\"Za\u015bwiadczenie <\/p>\n

Za\u015bwiadczenie wydane W\u0142adimirowi Tokarence na potwierdzenie, \u017ce podczas wykonywania prac zwi\u0105zanych z likwidacj\u0105 skutk\u00f3w awarii w Czarnobylskiej Elektrowni J\u0105drowej zosta\u0142 napromieniowany\u0179r\u00f3d\u0142o: Respekt \/ Anastazja Artemiak<\/p>\n

„Zaczynasz wymiotowa\u0107, tracisz przytomno\u015b\u0107, ogarnia ci\u0119 ciemno\u015b\u0107” \u2014 opisywa\u0142 po latach Tokarenko swojej c\u00f3rce objawy choroby popromiennej, kt\u00f3re odczuwa\u0142 i kt\u00f3re odpowiada\u0142yby znacznie wy\u017cszym dawkom. „Kiedy wydaje ci si\u0119, \u017ce to ju\u017c koniec, wymieniaj\u0105 ci krew” \u2014 opisywa\u0142 zabieg medyczny, kt\u00f3ry stabilizuje pacjenta, zapobiega krwawieniu wewn\u0119trznemu, uzupe\u0142nia krwinki, p\u0142ytki krwi i inne elementy krwi. \u2014 Najgorsze by\u0142o jednak to \u2014 opowiada, z trudem skrywaj\u0105c wzruszenie, c\u00f3rka \u2014 \u017ce wdycha\u0142 radioaktywny py\u0142 i p\u0142uca zacz\u0119\u0142y odmawia\u0107 mu pos\u0142usze\u0144stwa.<\/p>\n

Ze wszystkich dolegliwo\u015bci zdrowotnych Tokarenko w ko\u0144cu wyzdrowia\u0142. Smutnym \u015bwiadectwem rzeczywisto\u015bci \u017cycia w \u00f3wczesnym Zwi\u0105zku Radzieckim jest jednak fakt, \u017ce wspomnianego \u0142\u00f3\u017cka z „wypalonym” \u015bladem ewakuowanego ch\u0142opca rodzina nie wyrzuci\u0142a \u2014 nowego nie mo\u017cna by\u0142o zdoby\u0107.<\/p>\n

\n

Materac i solidna konstrukcja \u0142\u00f3\u017cka stanowi\u0142y jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, wi\u0119c ojciec, kt\u00f3ry w tamtym czasie przebywa\u0142 w Czarnobylu, wezwa\u0142 telefonicznie specjalist\u00f3w z dozymetrami, a oni stopniowo wycinali i usuwali wszystko, co powodowa\u0142o wyra\u017ane „piski” urz\u0105dze\u0144. Po powrocie do Kijowa ojciec naprawi\u0142 \u0142\u00f3\u017cko<\/p>\n<\/blockquote>\n

\u2014 opowiada Anastazja, kt\u00f3ra, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, w pierwszych dniach rosyjskiej agresji w 2022 r. wyjecha\u0142a z Kijowa do Pragi.<\/p>\n

Mieszkanie Tokarenk\u00f3w przesz\u0142o jednak trwaj\u0105c\u0105 miesi\u0105c dekontaminacj\u0119. \u2014 Ja i siostra mieszka\u0142y\u015bmy wtedy przez miesi\u0105c w hotelu, podczas gdy ojciec by\u0142 albo w pracy, albo w szpitalu \u2014 opowiada Anastazja. S\u0105siadom oczywi\u015bcie nie umkn\u0119\u0142y wszystkie te dzia\u0142ania, a wie\u015b\u0107 o „ska\u017conej” rodzinie szybko si\u0119 roznios\u0142a. \u2014 W szkole nikt nie chcia\u0142 siedzie\u0107 obok mojej siostry. Trzy razy kto\u015b podpali\u0142 nam drzwi do mieszkania, kiedy spali\u015bmy \u2014 wspomina Anastazja, siedz\u0105c nad stosem dokument\u00f3w przedstawiaj\u0105cych burzliw\u0105 histori\u0119 swojej rodziny. Seri\u0119 po\u017car\u00f3w, najprawdopodobniej w celu wyp\u0119dzenia rodziny z domu, wznieci\u0142 kt\u00f3ry\u015b z przera\u017conych s\u0105siad\u00f3w.<\/p>\n

\"Anastazja <\/p>\n

Anastazja Artemiak z ojcem W\u0142adimirem Tokarenk\u0105, kt\u00f3ry zmar\u0142 w 2019 r.\u0179r\u00f3d\u0142o: Respekt \/ Anastazja Artemiak<\/p>\n

B\u0142\u0105d zachodnich s\u0142u\u017cb specjalnych <\/p>\n

W samej katastrofie oraz w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy po niej zgin\u0119\u0142o 30 os\u00f3b \u2014 stra\u017cak\u00f3w, cz\u0142onk\u00f3w personelu elektrowni. Znajdowali si\u0119 w pobli\u017cu wybuchu lub gasili wynikaj\u0105cy z niego po\u017car, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zabi\u0142o promieniowanie. Ucierpia\u0142y ich p\u0142uca, jelita, szpik kostny. Sk\u00f3ra niekt\u00f3rych z nich przed \u015bmierci\u0105 przybra\u0142a woskowo-szary kolor, bo promieniowanie ca\u0142kowicie j\u0105 zniszczy\u0142o. Dziewi\u0119tnastu innych likwidator\u00f3w awarii zmar\u0142o p\u00f3\u017aniej, cho\u0107 nie u wszystkich przyczyna \u015bmierci musia\u0142a koniecznie wi\u0105za\u0107 si\u0119 z radioaktywno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Cho\u0107 to tragiczny bilans, jest on jednocze\u015bnie zaskakuj\u0105co niski, je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119, \u017ce na przyk\u0142ad tr\u00f3jka pracownik\u00f3w elektrowni, kt\u00f3ra po wybuchu wyruszy\u0142a, aby oceni\u0107 zakres szk\u00f3d i spojrza\u0142a z g\u00f3ry bezpo\u015brednio do wn\u0119trza zniszczonego reaktora, przyj\u0119\u0142a \u015bmierteln\u0105 dawk\u0119 promieniowania w ci\u0105gu kilku sekund. Jeden z nich, szef dzia\u0142u reaktorowego i weteran floty atomowych okr\u0119t\u00f3w podwodnych Walerij Perewozczenko, natychmiast zrozumia\u0142, \u017ce ten widok oznacza\u0142 wyrok \u015bmierci, i powstrzyma\u0142 czwartego cz\u0142onka grupy, Aleksandra Juwczenk\u0119, przed poddaniem si\u0119 temu samemu losowi, ratuj\u0105c mu w ten spos\u00f3b \u017cycie. W kolejnych dniach zachodnie s\u0142u\u017cby specjalne, na podstawie zdj\u0119\u0107 satelitarnych zniszczonego budynku reaktora, oszacowa\u0142y, \u017ce awaria musia\u0142a bezpo\u015brednio poch\u0142on\u0105\u0107 nawet kilka tysi\u0119cy ofiar.<\/p>\n

To, \u017ce (bezpo\u015brednio w katastrofie) nie zgin\u0119\u0142o wi\u0119cej os\u00f3b, wynika\u0142o z faktu, \u017ce wiele zale\u017ca\u0142o od konkretnego miejsca, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142a si\u0119 dana osoba, od tego, co wdycha\u0142a i kilku innych czynnik\u00f3w. W niekt\u00f3rych miejscach r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy \u017cyciem a \u015bmierci\u0105 by\u0142a kwesti\u0105 dos\u0142ownie metr\u00f3w i minut przebywania w danym miejscu. Wielu osobom, kt\u00f3re dozna\u0142y powa\u017cnego napromieniowania, w tym Juwczenko, \u017cycie uratowa\u0142a opieka medyczna w specjalistycznym szpitalu w Moskwie. Perewozczenko i dwaj inni cz\u0142onkowie wspomnianej grupy zmarli. Na powa\u017cn\u0105 ostr\u0105 chorob\u0119 popromienn\u0105 zachorowa\u0142o 134 os\u00f3b.<\/p>\n

\n

Im wy\u017csza dawka, tym gorsze rokowania. Ale nawet je\u015bli otrzyma si\u0119 jeden lub dwa siwerty, nie mo\u017cna z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce si\u0119 z tego wyjdzie, cho\u0107 szanse s\u0105 du\u017ce<\/p>\n<\/blockquote>\n

\u2014 wyja\u015bnia Jiri Hawranek, dyrektor wydzia\u0142u ochrony radiacyjnej w przemy\u015ble Pa\u0144stwowego Urz\u0119du ds. Bezpiecze\u0144stwa J\u0105drowego (SUJB).<\/p>\n

\u2014 Poza tym stra\u017cacy byli strasznie poparzeni, co os\u0142abia\u0142o ich odporno\u015b\u0107 i otwiera\u0142o drog\u0119 infekcjom \u2014 dodaje ekspert. Niekt\u00f3rzy ze stra\u017cak\u00f3w, kt\u00f3rzy na dachu budynku czwartego bloku gasili p\u0142on\u0105cy grafit, przyj\u0119li prawdopodobnie nawet 16 siewert\u00f3w. Ci zgin\u0119li, inni mieli nieco wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia i prze\u017cyli.<\/p>\n

Wed\u0142ug wylicze\u0144 czarnobylska tragedia poch\u0142on\u0119\u0142a \u0142\u0105cznie oko\u0142o 4000 ofiar \u015bmiertelnych z powodu nowotwor\u00f3w i innych skutk\u00f3w zdrowotnych, wliczaj\u0105c w to tych, kt\u00f3rzy umr\u0105 przedwcze\u015bnie w wyniku napromieniowania. Do najwa\u017cniejszych skutk\u00f3w zdrowotnych nale\u017cy wzrost zachorowa\u0144 na raka tarczycy w\u015br\u00f3d \u00f3wczesnych dzieci i m\u0142odzie\u017cy. Liczba zachorowa\u0144 w Ukrainie, Bia\u0142orusi i w najbardziej dotkni\u0119tych obszarach Rosji wynios\u0142a oko\u0142o 5000-6000 przypadk\u00f3w, cho\u0107 zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich uda\u0142o si\u0119 wyleczy\u0107.<\/p>\n

Zamkni\u0119ta strefa<\/p>\n

Dziedzictwem katastrofy jest dzi\u015b zamkni\u0119ta strefa na terytorium Ukrainy o powierzchni 2600 km kw., co stanowi ponad pi\u0119ciokrotno\u015b\u0107 powierzchni Pragi. Je\u015bli uwzgl\u0119dnimy r\u00f3wnie\u017c inne ska\u017cone tereny, w tym te na Bia\u0142orusi, powierzchnia ta przekracza 4000 km kw. Przed katastrof\u0105 w obecnej ska\u017conej strefie mieszka\u0142y setki tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, w tym 120 tys. w jej ukrai\u0144skiej cz\u0119\u015bci \u2014 g\u0142\u00f3wnie w Czarnobylu i Prypeci, a tak\u017ce w dziesi\u0105tkach okolicznych wsi.<\/p>\n

\"Aleja <\/p>\n

Aleja Opuszczonych Wiosek ze 162 tablicami z nazwami ewakuowanych miejscowo\u015bci przed Muzeum Obrony Cywilnej im. Zirki Polina w Czarnobylu w obwodzie kijowskim w Ukrainie, 23 kwietnia 2026 r.Yevhen Kotenko\/Ukrinform\/NurPhoto via Getty Images \/ Getty Images<\/p>\n

Wed\u0142ug danych ONZ \u0142\u0105czna liczba os\u00f3b ewakuowanych i wysiedlonych w trzech falach w latach 1986\u20132000 przekroczy\u0142a 350 tys. Przed katastrof\u0105 wiele z nich mia\u0142o przynajmniej skromny domek na wsi, po ewakuacji znalaz\u0142y si\u0119 w zupe\u0142nie nieznanym otoczeniu, gdzie\u015b na 16. pi\u0119trze bloku. Niekt\u00f3rzy pr\u00f3bowali wr\u00f3ci\u0107, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ich domy zosta\u0142y zr\u00f3wnane z ziemi\u0105. W ramach tzw. projektu historii m\u00f3wionej z Czarnobyla opowiadali na przyk\u0142ad o tym, \u017ce brakuje im ciszy w\u0142asnego domu, zapachu siana czy kontaktu z s\u0105siadami, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w zupe\u0142nie innej cz\u0119\u015bci kraju.<\/p>\n

Dzisiaj w zamkni\u0119tej strefie w Ukrainie pozosta\u0142o tylko oko\u0142o 100 starszych os\u00f3b w wieku od 60 do 90 lat, g\u0142\u00f3wnie kobiet. Zim\u0105 2022 r. Rosjanie przeprowadzili st\u0105d atak na Kij\u00f3w i zanim uda\u0142o si\u0119 ich odeprze\u0107, okupowali ten obszar oko\u0142o pi\u0119ciu tygodni. Przed wycofaniem si\u0119 zniszczyli mosty, wi\u0119c ludzie w strefie s\u0105 teraz jeszcze bardziej odci\u0119ci od \u015bwiata ni\u017c wcze\u015bniej. Cz\u0119\u015bciowo \u017cyj\u0105 z tego, co sami uprawiaj\u0105, jednak armia dostarcza im \u017cywno\u015b\u0107, leki, zapewnia niezb\u0119dn\u0105 opiek\u0119 medyczn\u0105, a nawet pomaga w naprawach dom\u00f3w. Kilkaset kolejnych os\u00f3b przebywa w tym rejonie w celach s\u0142u\u017cbowych, monitoruj\u0105c stan elektrowni, jednak ze wzgl\u0119du na wysoki poziom radioaktywno\u015bci regularnie si\u0119 zmieniaj\u0105.<\/p>\n

U ludzi, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 tu na sta\u0142e, niekorzystne skutki napromieniowania nie s\u0105 widoczne, co mo\u017ce wynika\u0107 z ich bardzo ma\u0142ej liczby, przy kt\u00f3rej skutki stosunkowo niskich dawek na zdrowie ponownie gin\u0105 w statystykach.<\/p>\n

Wyobra\u017canie sobie strefy czarnobylskiej wy\u0142\u0105cznie jako niezwyk\u0142ego raju, w kt\u00f3rym przyroda „przej\u0119\u0142a” dawne ludzkie siedziby, by\u0142oby jednak b\u0142\u0119dem. Jej oblicze zmieni\u0142a okupacja przez rosyjskie wojska<\/a>. Dzisiaj ten strategiczny obszar mi\u0119dzy granicami Bia\u0142orusi a Kijowem jest pilnie strze\u017cony przez ukrai\u0144sk\u0105 Gwardi\u0119 Narodow\u0105 wyposa\u017con\u0105 w ci\u0119\u017ck\u0105 bro\u0144, drony i \u015brodki obrony przeciwlotniczej. W obr\u0119bie strefy znajduj\u0105 si\u0119 pola minowe, bariery z drutu kolczastego oraz zapory przeciwczo\u0142gowe, a wej\u015bcia s\u0105 strze\u017cone przez punkty kontrolne. Smutna historia tych miejsc trwa wi\u0119c nadal. <\/p>\n

Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej:<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Na kr\u00f3tko przed fataln\u0105 awari\u0105 reaktora, do kt\u00f3rej dosz\u0142o 26 kwietnia 1986 r. \u2014 w niedziel\u0119 przypada 40.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":392132,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[56,61195,32,33,71213,17740,36,37,27,4799,34,35,28,31,48,56992,25,46,42,38,40,39,41,26426,71211,71212,47,80,29,30,26],"class_list":["post-392131","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-article_premium","tag-bottomfeed_styl","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-choroba_popromienna","tag-czarnobyl","tag-featured-news","tag-featurednews","tag-headlines","tag-katastrofa","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-nat_styl","tag-newbb_tst1","tag-news","tag-omp","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-promieniowanie","tag-prypec","tag-radioaktywnosc","tag-screening_general","tag-swiat","tag-top-stories","tag-topstories","tag-wiadomosci"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116473588359493386","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/392131","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=392131"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/392131\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/392132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=392131"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=392131"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=392131"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}