rakami tarczycy<\/a> \u2014 ujawni\u0142 w wywiadzie dla „Polityki”.<\/p>\nDecyzj\u0119 podj\u0119to centralnie, p\u0142yn Lugola mia\u0142 by\u0107 podawany przede wszystkim dzieciom i m\u0142odzie\u017cy do 18. roku \u017cycia, w tym noworodkom i niemowl\u0119tom, kobietom w ci\u0105\u017cy, a w niekt\u00f3rych regionach r\u00f3wnie\u017c pozosta\u0142ym doros\u0142ym. Wszystko po to, by, w uproszczeniu, „zablokowa\u0107” tarczyc\u0119 stabilnym jodem, aby nie wch\u0142on\u0119\u0142a radioaktywnego jodu z powietrza i \u017cywno\u015bci.<\/p>\n
P\u0142yn Lugola <\/p>\n
to wodny roztw\u00f3r jodu i jodku potasu, kt\u00f3ry dzia\u0142a jak skoncentrowane, \u0142atwo przyswajalne \u017ar\u00f3d\u0142o jodu i jednocze\u015bnie \u015brodek o w\u0142a\u015bciwo\u015bciach odka\u017caj\u0105cych. W praktyce mo\u017cna o nim my\u015ble\u0107 jako o „p\u0142ynnej formie jodu”, kt\u00f3ra pozwala szybko dostarczy\u0107 ten pierwiastek organizmowi lub wykorzysta\u0107 go na sk\u00f3rze do zwalczania drobnoustroj\u00f3w. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 zapisa\u0142 w historii w 1986 r. po katastrofie w Czarnobylu, kiedy w Polsce podano go masowo dzieciom i m\u0142odzie\u017cy, aby zablokowa\u0107 wch\u0142anianie radioaktywnego jodu przez tarczyc\u0119 i zmniejszy\u0107 ryzyko jej uszkodzenia.<\/p>\n
„Prawdopodobnie oni dostali wcze\u015bniej cynk”<\/p>\n
„P\u0142ynny jod” w ci\u0105gu trzech dni przyj\u0119\u0142o 18,5 mln Polak\u00f3w. Oznacza\u0142o to najwi\u0119ksz\u0105 w historii krajowej medycyny akcj\u0119 profilaktyczn\u0105 przeprowadzon\u0105 w tak kr\u00f3tkim czasie. Dla por\u00f3wnania \u2014 podobn\u0105 akcj\u0119 w ZSRR przeprowadzono dopiero po miesi\u0105cu od katastrofy.<\/p>\n
\u2014 To musia\u0142a by\u0107 sz\u00f3sta albo si\u00f3dma klasa podstaw\u00f3wki \u2014 wspomina Miko\u0142aj w rozmowie z Medonetem. \u2014 Pami\u0119tam, \u017ce to by\u0142 kwiecie\u0144, koniec kwietnia. I jaka\u015b wielka sprawa w \u015brodku nocy. Nagle obudzi\u0142a mnie mama, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce mam wstawa\u0107 i szybko wypi\u0107 jaki\u015b preparat, kt\u00f3ry wygl\u0105da\u0142 troch\u0119 jak gencjana, i \u017ce ona mi nic nie mo\u017ce powiedzie\u0107, ale mam to zrobi\u0107. W mojej rodzinie by\u0142o sporo lekarzy, cz\u0119\u015b\u0107 tych m\u0142odych pracowa\u0142a wtedy w Centrum Zdrowia Dziecka. I prawdopodobnie, ale to s\u0105 ju\u017c teraz moje domys\u0142y, oni dostali wcze\u015bniej cynk, \u017ce co\u015b si\u0119 dzieje i \u017ce nale\u017cy natychmiast podawa\u0107 p\u0142yn Lugola, szczeg\u00f3lnie dzieciakom, by w jaki\u015b magiczny spos\u00f3b ustrzec je przed potencjalnym promieniowaniem radioaktywnym \u2014 m\u00f3wi.<\/p>\n
Na tym nie koniec. Ma\u0142o brakowa\u0142o, a przez „akcj\u0119 nocn\u0105” Miko\u0142aj przyj\u0105\u0142by nie jedn\u0105 dawk\u0119 preparatu, a dwie.<\/p>\n
\u2014 Potem by\u0142o \u015bmiesznie, bo jak pojecha\u0142em do szko\u0142y na normalnie prowadzone wtedy przecie\u017c lekcje, zasta\u0142em tam podobn\u0105 akcj\u0119. Wszystkie dzieciaki musia\u0142y przyj\u0105\u0107 p\u0142yn Lugola, ale ja powiedzia\u0142em, \u017ce nie b\u0119d\u0119 tego pi\u0142, bo to ju\u017c drugi raz. No i by\u0142o z tego jakie\u015b zamieszanie, ale sko\u0144czy\u0142o si\u0119 tak, \u017ce tej drugiej dawki nie przyj\u0105\u0142em \u2014 u\u015bmiecha si\u0119.<\/p>\n
![\"T\u0142umy](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/XuVk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9lYjQ5YjVjMGVjMTUwODM3MDIwMDczMjE0ZWYzOTMwYS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
T\u0142umy w kolejce po p\u0142yn Lugola przed aptek\u0105 przy ul. Szpitalnej w WarszawieWitold Rozmys\u0142owicz \/ PAP<\/p>\n
Przywo\u0142uje jeszcze jedno wspomnienie z tamtego okresu, ob\u00f3z letni w Pieczarkach ko\u0142o Gi\u017cycka, organizowany przez sekcj\u0119 \u017ceglarsk\u0105 Pa\u0142acu M\u0142odzie\u017cy przed startem sezonu.<\/p>\n
\u2014 Je\u017adzili\u015bmy tam jako ochotnicy do r\u00f3\u017cnych prac porz\u0105dkowych, \u017ceby przygotowa\u0107 o\u015brodek do sezonu i wykonywa\u0107 w porcie prace przy \u0142\u00f3dkach. A je\u015bli promieniowanie, ta ca\u0142a chmura mia\u0142a gdziekolwiek nadci\u0105gn\u0105\u0107, to pewnie najbardziej tam, nad p\u00f3\u0142nocnym wschodem, a mimo to organizatorzy nas i tak tam zawiesili. Nie wiem, czy by\u0142a potem z tego jaka\u015b afera, ale koniec ko\u0144c\u00f3w czuj\u0119 si\u0119 bardzo dobrze. Ani p\u0142yn Lugola mi nie zaszkodzi\u0142, ani Czarnobyl \u2014 ko\u0144czy.<\/p>\n
Do dna, pod nadzorem<\/p>\n
P\u0142yn Lugola przygotowywano na miejscu \u2014 w aptekach, szpitalach i przychodniach \u2014 cz\u0119sto w po\u015bpiechu i w prowizorycznych warunkach. Rozlewano go do naczy\u0144 zast\u0119pczych: plastikowych kubk\u00f3w, kieliszk\u00f3w, strzykawek, a czasem nawet do zakr\u0119tek. Podawano go masowo, bez wcze\u015bniejszych bada\u0144, wywiadu lekarskiego czy zgody pacjent\u00f3w \u2014 zw\u0142aszcza dzieci. W szko\u0142ach i przedszkolach ustawiano najm\u0142odszych w kolejce i pilnowano, by wypili p\u0142yn do ko\u0144ca, na og\u00f3\u0142 pod nadzorem nauczycieli lub piel\u0119gniarek.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 rodzic\u00f3w dopiero po fakcie dowiadywa\u0142a si\u0119, \u017ce dziecko wypi\u0142o p\u0142yn Lugola. Nie otrzymywali informacji o mo\u017cliwych skutkach ubocznych \u2014 a brak selekcji, indywidualnej oceny stanu zdrowia, m\u00f3g\u0142 doprowadzi\u0107 do zaburze\u0144 pracy tarczycy u niekt\u00f3rych pacjent\u00f3w. U os\u00f3b z predyspozycjami teoretycznie przyj\u0119ta dawka mog\u0142a zaburzy\u0107 t\u0119 prac\u0119 na ca\u0142e lata.<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni endokrynolodzy podkre\u015blaj\u0105 jednak, \u017ce jednorazowa dawka jodu zwykle nie jest gro\u017ana i w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie wywo\u0142a\u0142a \u017cadnych objaw\u00f3w niepo\u017c\u0105danych.<\/p>\n
„Gdybym wtedy mia\u0142 obecn\u0105 wiedz\u0119”<\/p>\n
By\u0142a to akcja-ewenement. Nawet w Stanach Zjednoczonych s\u0142u\u017cby nie zdo\u0142a\u0142y zareagowa\u0107 natychmiast. Po powa\u017cnej awarii w elektrowni j\u0105drowej Three Mile Island w 1979 r. jod trafi\u0142 do mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych teren\u00f3w dopiero po o\u015bmiu dniach.<\/p>\n
Czy jednak Polacy potrzebowali p\u0142ynu Lugola? Sama idea ochrony tarczycy by\u0142a zgodna z \u00f3wczesn\u0105 wiedz\u0105, ale po latach inicjator akcji, prof. Jaworowski, oceni\u0142 j\u0105 jako niepotrzebn\u0105.<\/p>\n
\u2014 Gdybym mia\u0142 w\u00f3wczas obecn\u0105 wiedz\u0119 na temat skali ska\u017ce\u0144 i tego, co dok\u0142adnie wydarzy\u0142o si\u0119 w czarnobylskiej elektrowni, nie rekomendowa\u0142bym podawania ludno\u015bci p\u0142ynu Lugola \u2014 podkre\u015bli\u0142 w rozmowie z „Polityk\u0105” w 2011 r. \u2014 Dawka promieniowania, kt\u00f3r\u0105 otrzymali\u015bmy, by\u0142a minimalna. Bez znaczenia dla zdrowia (…) M\u00f3wi\u0119 to z pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105. To nie s\u0105 moje wymys\u0142y. Prosz\u0119 zajrze\u0107 do raportu Komitetu Naukowego ONZ ds. Skutk\u00f3w Promieniowania Atomowego (UNSCEAR) z 2000 r. \u2014 doda\u0142 ekspert.<\/p>\n
Profesor doprecyzowa\u0142, \u017ce naukowcy i lekarze zak\u0142adali w tamtym czasie najgorsze i dostosowywali si\u0119 do zalece\u0144 mi\u0119dzynarodowych zak\u0142adaj\u0105cych du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107. Przypomnia\u0142 o informacji przekazanej przez UNSCEAR, z kt\u00f3rej wynika\u0142o, \u017ce w ci\u0105gu 20 lat po czarnobylskiej katastrofie na obszarach Rosji, Ukrainy i Bia\u0142orusi odnotowano oko\u0142o 1800 przypadk\u00f3w raka tarczycy u dzieci, przy czym zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2014 blisko 95 proc. \u2014 jest ca\u0142kowicie uleczalna.<\/p>\n
Nie wyklucza\u0142, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na tezy innych uczonych, \u017ce wzrost wykrywalno\u015bci m\u00f3g\u0142 nie wynika\u0107 bezpo\u015brednio z promieniowania, lecz z intensywnych bada\u0144 przesiewowych, kt\u00f3rych przed 1986 r. praktycznie nie prowadzono. Wiele nowotwor\u00f3w tarczycy rozwija si\u0119 bezobjawowo, dlatego chorzy cz\u0119sto nie maj\u0105 \u015bwiadomo\u015bci ich obecno\u015bci i dowiaduj\u0105 si\u0119 o nich dopiero dzi\u0119ki szczeg\u00f3\u0142owej diagnostyce.<\/p>\n
„W tym roku nici z grzyb\u00f3w i bor\u00f3wek”<\/p>\n
Prof. Jaworowski przypomina\u0142, \u017ce na prze\u0142omie kwietnia i maja 1986 r. badacze przyj\u0119li, prewencyjnie, scenariusz o nap\u0142ywaj\u0105cych do Polski kolejnych falach zaka\u017ce\u0144, st\u0105d nie tylko postulat o podawaniu dzieciom jodu w postaci p\u0142ynu Lugola, ale i inne obostrzenia, m.in. zakaz wypasu byd\u0142a oraz zalecenie dzieciom picia mleka w proszku albo skondensowanego, z puszek.<\/p>\n
\u2014 T\u0142um rodzic\u00f3w z dzie\u0107mi k\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 w poczekalni przychodni. Totalny \u015bcisk. Wszyscy doro\u015bli przyszli z dzie\u0107mi po co\u015b, co mia\u0142o uratowa\u0107 \u017cycie i zdrowie \u2014 opowiada Medonetowi Anna. \u2014 Pami\u0119tam, \u017ce mia\u0142am wtedy dziewi\u0119\u0107 lat i niebiesk\u0105 kurtk\u0119 z futerkiem wok\u00f3\u0142 kapuzy, bo by\u0142o zimnawo. Mama trzyma\u0142a mnie za r\u0119k\u0119 i w tym t\u0142oku ci\u0105gn\u0119\u0142a mnie, przepychaj\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy innymi, w stron\u0119 drzwi. Za drzwiami piel\u0119gniarki serwowa\u0142y p\u0142yn Lugola \u2014 mama kaza\u0142a wypi\u0107 i nie pyta\u0107. Ludzie na gor\u0105co dyskutowali, o tym, \u017ce nie wolno pi\u0107 mleka prosto od krowy, \u017ce na \u0142\u0105kach wyrastaj\u0105 gigantyczne mlecze, \u017ce tego roku nici z grzyb\u00f3w i bor\u00f3wek, bo b\u0119d\u0105 ska\u017cone i \u017ceby nie g\u0142aska\u0107 ps\u00f3w i kot\u00f3w. Ot, przer\u00f3\u017cne dziwaczne, ale niemaj\u0105ce wiele wsp\u00f3lnego z prawd\u0105 w\u0105tki, kt\u00f3re pami\u0119tam z tej poczekalni wyrywkowo. Gdy wreszcie nadesz\u0142a moja kolej, \u0142ykn\u0119\u0142am brunatny i t\u0142ustawy p\u0142yn podany mi strzykawk\u0105 do buzi. Zrobi\u0142o mi si\u0119 na tyle niedobrze, \u017ce po wyj\u015bciu z przychodni zwymiotowa\u0142am.<\/p>\n
![\"Kolejka](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/B1vk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy85ZTVkM2YyZjhiODY3OTNlMDg3NDQ4YTRhZGUwOGIxNS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Kolejka w przychodni, 30 kwietnia 1986 r.Krzysztof Sitek \/ PAP<\/p>\n
Eksperci podkre\u015blaj\u0105, \u017ce akcj\u0119 podawania p\u0142ynu Lugola nale\u017cy ocenia\u0107 w realiach 1986 r. \u2014 przy bardzo ograniczonym dost\u0119pie do rzetelnych informacji, bez nowoczesnych modeli przewidywania rozprzestrzeniania si\u0119 ska\u017cenia i w warunkach ogromnej presji czasu. Dodatkowo sytuacj\u0119 komplikowa\u0142o polityczne milczenie ZSRR.<\/p>\n
W jednym punkcie naukowcy s\u0105 dzi\u015b zgodni: najbardziej uzasadniona medycznie by\u0142a ochrona dzieci. To w\u0142a\u015bnie noworodki, dzieci i kobiety w ci\u0105\u017cy mia\u0142y tarczyce najbardziej wra\u017cliwe na wch\u0142anianie radioaktywnego jodu, dlatego w ich przypadku podanie stabilnego jodu teoretycznie mog\u0142o ograniczy\u0107 ryzyko p\u00f3\u017aniejszych zachorowa\u0144. Oznacza to, \u017ce przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 akcji z 1986 r., by\u0107 mo\u017ce, spe\u0142ni\u0142a swoje ochronne zadanie.<\/p>\n
Tre\u015bci z serwisu Medonet maj\u0105 na celu polepszenie, a nie zast\u0105pienie, kontaktu pomi\u0119dzy U\u017cytkownikiem a jego lekarzem. Serwis ma charakter wy\u0142\u0105cznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem si\u0119 do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczeg\u00f3lno\u015bci medycznych, zawartych w Serwisie nale\u017cy bezwzgl\u0119dnie skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"„W elektrowni dosz\u0142o do wypadku” Informacje o awarii w elektrowni w Czarnobylu z 26 kwietnia 1986 r. dociera\u0142y…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":394354,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[5],"tags":[32,33,1845,48344,36,37,27,34,35,28,31,48,25,46,42,71771,38,40,39,41,47,71214,29,30,26],"class_list":["post-394353","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-naglowki","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-choroby_od_a_do_z","tag-choroby_tarczycy","tag-featured-news","tag-featurednews","tag-headlines","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-naglowki","tag-najwazniejsze-artykuly","tag-nat_styl","tag-news","tag-omp","tag-pl","tag-plyn_lugola","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-screening_general","tag-tarczyca","tag-top-stories","tag-topstories","tag-wiadomosci"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116479806839482435","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/394353","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=394353"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/394353\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/394354"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=394353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=394353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=394353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"P\u0142yn](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/PsUk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9iMTk0MzM1YTEwNmZhNWY3Njc3MTVkMzgwNzdlN2E2Zi5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n