cie\u015bniny Ormuz<\/a> i ira\u0144skiego programu j\u0105drowego. Jednak w przesz\u0142o\u015bci Teheran mia\u0142 powa\u017cne problemy ze skorzystaniem z podobnych ofert Stan\u00f3w Zjednoczonych. Instytucje finansowe nadal podchodzi\u0142y do Iranu z nieufno\u015bci\u0105, m.in. z powodu ostrze\u017ce\u0144 mi\u0119dzynarodowej Grupy Specjalnej ds. Przeciwdzia\u0142ania Praniu Pieni\u0119dzy (FATF), kt\u00f3ra s\u0142usznie stwierdzi\u0142a, \u017ce Islamska Republika Iranu jest jurysdykcj\u0105 wysokiego ryzyka, w kt\u00f3rej szerzy si\u0119 pranie brudnych pieni\u0119dzy i finansowanie terroryzmu. <\/p>\nJako ekonomista klasyczny twierdz\u0119, \u017ce inflacja w Iranie jest zjawiskiem monetarnym \u2014 to znaczy, \u017ce podstawow\u0105 przyczyn\u0105 jest to, \u017ce Bank Centralny Iranu toleruje (a nawet zach\u0119ca do) gwa\u0142townego wzrostu poda\u017cy pieni\u0105dza. G\u0142\u00f3wnym powodem tego gwa\u0142townego wzrostu jest to, \u017ce banki po\u017cyczaj\u0105 rz\u0105dowi ogromne sumy na projekty zlecone przez rz\u0105d.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo <\/p>\n
Innymi s\u0142owy, rz\u0105d ira\u0144ski wydaje znacznie wi\u0119cej, ni\u017c zarabia, a robi to z powodu projekt\u00f3w, kt\u00f3re nakazuje, takich jak drogi budowane przy finansowaniu bankowym, lub poprzez wydatki Korpusu Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji Islamskiej. Cz\u0119\u015b\u0107 tych wydatk\u00f3w rz\u0105dowych ma na celu zapobieganie ewentualnym protestom, co jest w\u0142a\u015bnie powodem, dla kt\u00f3rego nadal przeznacza si\u0119 absurdalne kwoty na dotowanie zu\u017cycia benzyny.<\/p>\n
Iran narzeka r\u00f3wnie\u017c na sankcje ONZ, kt\u00f3re zosta\u0142y ponownie na\u0142o\u017cone w zesz\u0142ym roku po tym, jak mocarstwa europejskie powo\u0142a\u0142y si\u0119 na klauzul\u0119 „snapback” zawart\u0105 w porozumieniu j\u0105drowym z 2015 r. Stanowi\u0142a ona, \u017ce sankcje te zostan\u0105 automatycznie ponownie na\u0142o\u017cone, gdy tylko jeden z sygnatariuszy porozumienia zg\u0142osi, \u017ce Iran nie wywi\u0105zuje si\u0119 z jego postanowie\u0144. Sankcje ONZ nie maj\u0105 jednak wi\u0119kszego wp\u0142ywu, poniewa\u017c Iran nie prowadzi intensywnej wymiany handlowej z krajami uprzemys\u0142owionymi. Przed przywr\u00f3ceniem sankcji UE odnotowa\u0142a 2 mld dol. (7 mld z\u0142) rocznego importu z Iranu (ok. po\u0142owa to towary, a po\u0142owa to us\u0142ugi) oraz 5 mld dol. (18 mld z\u0142) eksportu (80 proc. to towary, 20 proc. to us\u0142ugi). Nawet handel Teheranu z jego strategicznym partnerem w Moskwie jest stosunkowo niewielki: import z Rosji wyni\u00f3s\u0142 w 2023 r. 700 mln dol. (2,5 mld z\u0142), podczas gdy eksport do Rosji wyni\u00f3s\u0142 1,5 mld dol. (5,4 mld z\u0142).<\/p>\n
Je\u015bli chodzi o gospodark\u0119, wielu Ira\u0144czyk\u00f3w traktuje kurs walutowy na wolnym rynku jako wska\u017anik tego, jak faktycznie si\u0119 sprawy maj\u0105. 10 lat temu kurs ten wynosi\u0142 32 tys. riali za dolara. Obecnie wynosi a\u017c 1,5 mln (pod koniec lutego, przed wojn\u0105, wynosi\u0142 930 tys.). \u015arednia roczna dewaluacja na poziomie 47 proc. wynika w du\u017cej mierze z inflacji, kt\u00f3ra wynosi \u015brednio ok. 40 proc. rocznie i jest pog\u0142\u0119biana przez ogromny deficyt bud\u017cetowy (b\u0119d\u0105cy z kolei wynikiem ni\u017cszych dochod\u00f3w z ropy naftowej i wysokich wydatk\u00f3w pozabud\u017cetowych).<\/p>\n
Nic dziwnego, \u017ce Ira\u0144czycy, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 znale\u017a\u0107 dolar\u00f3w do kupienia na wolnym rynku, s\u0105 na dobrej drodze do zakupu w tym roku ponad 500 tys. z\u0142otych monet (tradycyjne zabezpieczenie przed inflacj\u0105, sprzedawane przez Bank Centralny po cenach aukcyjnych nawet o 30 proc. wy\u017cszych od rzeczywistej warto\u015bci metalu). Te i inne przyk\u0142ady niekompetencji samozwa\u0144czych technokrat\u00f3w sprawi\u0142y, \u017ce wielu zacz\u0119\u0142o si\u0119 zastanawia\u0107, czy ludzie podejmuj\u0105cy decyzje polityczne w Teheranie maj\u0105 poj\u0119cie o tym, o czym m\u00f3wi\u0105, w tym w kwestii polityki zagranicznej.<\/p>\n
Spadek PKB<\/p>\n
Te problemy gospodarcze pojawi\u0142y si\u0119 po kilku latach, kiedy sytuacja faktycznie wygl\u0105da\u0142a ca\u0142kiem dobrze. Wed\u0142ug danych MFW w ci\u0105gu pi\u0119ciu lat od 2020 do 2024 r. PKB Iranu r\u00f3s\u0142 \u015brednio o 4,4 proc. rocznie. Dla por\u00f3wnania Stany Zjednoczone odnotowa\u0142y \u015bredni wzrost na poziomie 2,3 proc. rocznie, a wyniki europejskie by\u0142y jeszcze ni\u017csze.<\/p>\n
![\"Codzienne](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Pv-k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zMDA0ZDc5ZjZmMDkxZmMwMWRhN2M4YTFlZTQ3MjExNy5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Codzienne \u017cycie w Teheranie, 28 kwietnia 2026 r.Fatemeh Bahrami \/ AFP<\/p>\n
Jednak w ostatnim czasie sytuacja sta\u0142a si\u0119 coraz trudniejsza. MFW informuje, \u017ce PKB Iranu skurczy\u0142 si\u0119 o 1,5 proc. w 2025 r., a jeszcze przed wojn\u0105 fundusz prognozowa\u0142, \u017ce w 2026 r. spadnie o kolejne 6,1 proc. Z powodu wojny liczba ta mo\u017ce z \u0142atwo\u015bci\u0105 przekroczy\u0107 10 proc. Szkody wojenne, szacowane przez rz\u0105d ira\u0144ski na 270 mld dol. (czyli 977 mld z\u0142, nie licz\u0105c zniszcze\u0144 obiekt\u00f3w wojskowych), znacznie pogorsz\u0105 sytuacj\u0119. Niekt\u00f3re z najwa\u017cniejszych obiekt\u00f3w gospodarczych Iranu, takie jak kompleksy petrochemiczne i huty, zosta\u0142y unieruchomione, a g\u0142\u00f3wne mosty drogowe i kolejowe uleg\u0142y zniszczeniu. Niekt\u00f3re kraje dotkni\u0119te wojn\u0105 odbudowa\u0142y si\u0119 jednak szybciej, ni\u017c pocz\u0105tkowo szacowano. Uwa\u017cam, \u017ce Iran mo\u017ce zrobi\u0107 to samo, a zatem spadek PKB m\u00f3g\u0142by ograniczy\u0107 si\u0119 do niskich warto\u015bci dwucyfrowych, zamiast do wy\u017cszych warto\u015bci (np. 20 proc.), o kt\u00f3rych si\u0119 m\u00f3wi. Z pewno\u015bci\u0105 wi\u0119cej ni\u017c 6,1 proc., kt\u00f3re MFW szacowa\u0142 przed wojn\u0105.<\/p>\n
Kraj, kt\u00f3ry zmniejszy\u0142 bezrobocie ze szczytowego poziomu 14 proc. w 2010 r. do 8 proc. w 2025 r., straci\u0142 obecnie co najmniej 1 mln miejsc pracy bezpo\u015brednio z powodu wojny. Ira\u0144ski rz\u0105d, \u015bwiadomy faktu, \u017ce dochodzi do masowych zwolnie\u0144, rozwa\u017ca dotacje dla mniejszych przedsi\u0119biorstw oraz kredyty bankowe dla wi\u0119kszych, kt\u00f3re ograniczy\u0142yby liczb\u0119 zwalnianych pracownik\u00f3w. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce programy te pokryj\u0105 koszty co najwy\u017cej przez kilka miesi\u0119cy. Wiele firm obawia si\u0119, \u017ce spadek popytu i problemy z dostawami potrwaj\u0105 znacznie d\u0142u\u017cej. W ostatnich latach bezrobocie spada\u0142o, g\u0142\u00f3wnie z powodu gwa\u0142townego spadku wska\u017anika urodze\u0144 w latach 90., co oznacza\u0142o, \u017ce znacznie mniej os\u00f3b wchodzi\u0142o na rynek pracy. Mimo to udzia\u0142 kobiet w rynku pracy pozostaje katastrofalnie niski i wynosi ok. 10\u201312 proc., czyli jedn\u0105 trzeci\u0105 poziomu w Arabii Saudyjskiej.<\/p>\n
Teraz pojawi si\u0119 du\u017ca presja, by wydali\u0107 Afga\u0144czyk\u00f3w. W ci\u0105gu ostatniego roku przynajmniej 1,5 mln zosta\u0142o zmuszonych do opuszczenia kraju. Jednak w Iranie pozosta\u0142o prawdopodobnie jeszcze 2,5 mln os\u00f3b, stanowi\u0105cych znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142y roboczej o ni\u017cszych dochodach. Ira\u0144ski ekonomista Hadi Kahalzadeh ostrzeg\u0142, \u017ce zagro\u017conych jest od 10 do 12 mln miejsc pracy \u2014 ok. po\u0142owa ira\u0144skiej si\u0142y roboczej.<\/p>\n
Z pewno\u015bci\u0105 Iran wydaje si\u0119 gotowy do kontynuowania eksportu pe\u0142nych 1,5 mln bary\u0142ek ropy dziennie, wliczaj\u0105c w to to, co mo\u017ce sprzeda\u0107 z p\u0142ywaj\u0105cych magazyn\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142 u wybrze\u017cy Azji, gdy zacz\u0119\u0142a si\u0119 wojna. A cena ropy b\u0119dzie w tym roku wy\u017csza ni\u017c w zesz\u0142ym. Te kilkadziesi\u0105t miliard\u00f3w dodatkowego dochodu, kt\u00f3re Iran mo\u017ce zarobi\u0107 na wy\u017cszym eksporcie ropy, nie pokryje nawet w najmniejszym stopniu wszystkich zniszcze\u0144 wojennych.<\/p>\n
Nawet gdyby Iranowi uda\u0142o si\u0119 pobiera\u0107 op\u0142at\u0119 w wysoko\u015bci 2 dol. (7 z\u0142) za bary\u0142k\u0119 od wznowionego eksportu 12 mln bary\u0142ek ropy dziennie przez cie\u015bnin\u0119 Ormuz, nadal da\u0142oby to mniej ni\u017c 9 mld dol. (32 mld z\u0142) rocznie (bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce Arabia Saudyjska i Zjednoczone Emiraty Arabskie b\u0119d\u0105 nadal korzysta\u0107 ze swoich ruroci\u0105g\u00f3w, omijaj\u0105c cie\u015bnin\u0119).<\/p>\n
Oczywi\u015bcie nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce Iran jest mniej zale\u017cny od ropy ni\u017c kiedy\u015b. W latach 1983\u20131984 MFW poda\u0142, \u017ce ropa stanowi\u0142a 98 proc. ca\u0142kowitego eksportu kraju. Jednak w latach 2022-2023 ira\u0144ska administracja celna twierdzi\u0142a, \u017ce eksport produkt\u00f3w innych ni\u017c ropa osi\u0105gn\u0105\u0142 53 mld dol. (191 mld z\u0142), czyli znacznie wi\u0119cej ni\u017c sprzeda\u017c ropy. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce liczba ta jest zniekszta\u0142cona, poniewa\u017c Iran, podobnie jak Stany Zjednoczone i \u015awiatowa Organizacja Handlu, klasyfikuje sw\u00f3j eksport kondensat\u00f3w o warto\u015bci kilku miliard\u00f3w dolar\u00f3w jako eksport nienaftowy, mimo \u017ce s\u0105 one w istocie rodzajem ropy. Jednak nawet po odj\u0119ciu kondensat\u00f3w sam eksport nienaftowy Iranu zbli\u017ca si\u0119 do warto\u015bci 60 mld dol. (217 mld z\u0142) ca\u0142kowitego importu.<\/p>\n
Produkcja ropy naftowej jest w 100 proc. kontrolowana przez pa\u0144stwo, g\u0142\u00f3wnie za po\u015brednictwem Narodowej Ira\u0144skiej Kompanii Naftowej, podczas gdy p\u0142ynne frakcje gazu ziemnego i kondensaty pochodz\u0105 od firm wydobywaj\u0105cych gaz ziemny. Eksport tak\u017ce jest \u015bci\u015ble kontrolowany przez pa\u0144stwo, kt\u00f3re ukrywa wykorzystywane kana\u0142y, aby skuteczniej unika\u0107 sankcji. Iran korzysta z wielu firm po\u015brednicz\u0105cych \u2014 niekt\u00f3re z nich, jak si\u0119 okaza\u0142o, wyprowadzaj\u0105 du\u017ce sumy, co prowadzi do skandali wartych wiele miliard\u00f3w dolar\u00f3w. Spora cz\u0119\u015b\u0107 eksportu odbywa si\u0119, zgodnie z zezwoleniem w\u0142adz, przez podmioty nale\u017c\u0105ce do Korpusu Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji Islamskiej i ich sojusznik\u00f3w lub przez nie kontrolowane, a dochody trafiaj\u0105 bezpo\u015brednio do Korpusu, a nie do bud\u017cetu pa\u0144stwa.<\/p>\n
Rz\u0105d czerpie r\u00f3wnie\u017c niewielkie dochody ze sprzeda\u017cy lokalnej produkt\u00f3w ropopochodnych, ale niskie ceny sprawiaj\u0105, \u017ce s\u0105 one bardzo niskie \u2014 zazwyczaj przychody nie wystarczaj\u0105 nawet na pokrycie koszt\u00f3w rafinacji i dystrybucji. Rz\u0105d twierdzi, \u017ce dochody z ropy s\u0105 mniejsze ni\u017c dochody z podatk\u00f3w (ka\u017cde z nich stanowi\u0105 ok. 40\u201345 proc. bud\u017cetu, przy czym wa\u017cne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wp\u0142ywy z prywatyzacji), ale znacznie zani\u017ca to znaczenie fiskalne dochod\u00f3w z ropy, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce Korpus zarabia znaczne kwoty na sprzeda\u017cy przydzielonej mu ropy.<\/p>\n
Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, sytuacja gospodarcza Iranu przed wojn\u0105 by\u0142a z\u0142a \u2014 na tyle, \u017ce re\u017cim uciek\u0142 si\u0119 do u\u017cycia \u015bmierciono\u015bnej si\u0142y, aby st\u0142umi\u0107 wynikaj\u0105ce z tego protesty (w\u0142adze przyznaj\u0105 si\u0119 do zabicia 3 tys. protestuj\u0105cych 8 stycznia, podczas gdy zewn\u0119trzne szacunki wskazuj\u0105 na znacznie wy\u017csz\u0105 liczb\u0119 ofiar). Wojna tylko pogorszy problemy gospodarcze. Jak zareaguj\u0105 Ira\u0144czycy, to wielka niewiadoma.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Patrisk Clawson jest ekonomist\u0105 i dyrektorem programu ira\u0144skiego w think tanku The Washington Institute for Near East Policy.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":405205,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[56,113,61195,112,190,663,48,46,42,38,40,39,41,1745,47,80,71],"class_list":{"0":"post-405204","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-biznes","8":"tag-article_premium","9":"tag-biznes","10":"tag-bottomfeed_styl","11":"tag-business","12":"tag-gospodarka","13":"tag-iran","14":"tag-nat_styl","15":"tag-omp","16":"tag-pl","17":"tag-poland","18":"tag-polish","19":"tag-polska","20":"tag-polski","21":"tag-ropa_naftowa","22":"tag-screening_general","23":"tag-swiat","24":"tag-usa"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116509634229844991","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/405204","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=405204"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/405204\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/405205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=405204"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=405204"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=405204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}