![](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/klikalny-1440x860-1.jpg\"\/)
<\/a><\/p>\n27 wrze\u015bnia referendum prawie na\u00a0pewno nie\u00a0b\u0119dzie<\/p>\n
7 maja Karol Nawrocki skierowa\u0142\u00a0 do\u00a0Senatu pro\u015bb\u0119 o\u00a0zgod\u0119 na\u00a0przeprowadzenie referendum ws. realizacji europejskiej polityki klimatycznej. Zgodnie z\u00a0koncepcj\u0105 prezydenta 27 wrze\u015bnia Polacy mieliby p\u00f3j\u015b\u0107 do\u00a0urn i\u00a0odpowiedzie\u0107 na\u00a0pytanie: \u201eCzy jest Pani\/Pan za\u00a0realizacj\u0105 polityki klimatycznej, kt\u00f3ra\u00a0doprowadzi\u0142a do\u00a0wzrostu koszt\u00f3w \u017cycia obywateli, cen energii i\u00a0prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej i\u00a0rolniczej?\u201d.<\/p>\n
Zacznijmy od\u00a0kwestii podstawowej: Senat, w\u00a0kt\u00f3rym\u00a0koalicja rz\u0105dz\u0105ca dysponuje wyra\u017an\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105, zgody na\u00a0referendum nie\u00a0wyrazi. G\u0142owa pa\u0144stwa zdaje sobie z\u00a0tego spraw\u0119, a\u00a0w\u00a0pewnym sensie nawet na\u00a0to\u00a0liczy.<\/p>\n
Karol Nawrocki b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 razem z\u00a0opozycj\u0105 i\u00a0\u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d, kt\u00f3ra\u00a0jest inicjatorem idei tego referendum, krytykowa\u0107 rz\u0105dz\u0105cych za\u00a0niech\u0119\u0107 do\u00a0pytania o\u00a0opini\u0119 Polak\u00f3w. Zadzia\u0142a\u0107 mia\u0142oby to\u00a0podobnie jak odrzucone w\u00a0kadencji 2011-2015 inicjatywy referendalne ws. wieku emerytalnego (te\u017c projekt historycznego zwi\u0105zku zawodowego) czy\u00a0wys\u0142aniu sze\u015bciolatk\u00f3w do\u00a0szk\u00f3\u0142 \u2013 jako ustawienie rz\u0105dz\u0105cych w\u00a0kontrze do\u00a0demokratycznych oczekiwa\u0144 obywateli.<\/p>\n
W\u00a0kampanii wyborczej dzisiejszy prezydent zapowiedzia\u0142 z\u0142o\u017cenie tego wniosku i\u00a0podpisa\u0142 w\u00a0tej\u00a0sprawie porozumienie z\u00a0\u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d. Inicjatywa nie\u00a0powinna wi\u0119c\u00a0nas zaskakiwa\u0107. R\u00f3wnie\u017c jej temat nie\u00a0powinien budzi\u0107 oburzenia przeciwnik\u00f3w Nawrockiego \u2013 wszak to\u00a0nie\u00a0kto inny, jak jego konkurent Rafa\u0142 Trzaskowski m\u00f3wi\u0142 w\u00a0kampanii, \u017ce\u00a0europejskiego \u201eZielonego \u0141adu ju\u017c nie\u00a0ma\u201d. W\u00a0czym wi\u0119c\u00a0problem, by\u00a0sw\u00f3j brak zgody na\u00a0t\u0119\u00a0polityk\u0119 potwierdzili wyborcy?<\/p>\n
Trudno uwierzy\u0107 jednak, \u017ce\u00a0rz\u0105dz\u0105cy zgodz\u0105 si\u0119 na\u00a0propozycj\u0119 Nawrockiego. Cho\u0107 nie\u00a0wykluczam pr\u00f3by \u201erozszerzenia\u201d referendum o\u00a0alternatywne, niewygodne dla prawicy pytania w\u00a0Sejmie (cho\u0107 od\u00a0prawno-organizacyjnej strony to\u00a0bardzo skomplikowane przedsi\u0119wzi\u0119cie), to\u00a0s\u0105dz\u0119, \u017ce\u00a027 wrze\u015bnia do\u00a0urn nie\u00a0p\u00f3jdziemy. Z\u00a0powod\u00f3w, o\u00a0kt\u00f3rych\u00a0dalej \u2013 to\u00a0niestety bardzo dobrze.<\/p>\n
Ten temat zas\u0142uguje na\u00a0referendum<\/p>\n
Sama idea poddawania demokratycznej ocenie reform transformacji energetycznej to\u00a0bardzo dobry pomys\u0142. Niekonsultowana z\u00a0europejskimi demosami polityka klimatyczna to\u00a0jeden z\u00a0tych obszar\u00f3w, kt\u00f3ry\u00a0najskuteczniej podkopuje fundamenty zachodnich demokracji.<\/p>\n
Jest g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em poparcia dla AfD w\u00a0Niemczech, s\u0142abo\u015bci prezydenta Macrona we\u00a0Francji (\u201e\u017c\u00f3\u0142te kamizelki\u201d!), z\u00a0pewno\u015bci\u0105 b\u0119dzie odgrywa\u0107 coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 tak\u017ce w\u00a0polskiej polityce.<\/p>\n
To\u00a0zreszt\u0105 nic dziwnego. Nie\u00a0brak bada\u0144, kt\u00f3re przekonuj\u0105co dowodz\u0105, \u017ce\u00a0w\u00a0najwi\u0119kszym stopniu to\u00a0biedniejsza wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 klasa ludowa i\u00a0ubo\u017cej\u0105ca na\u00a0Zachodzie dotychczasowa klasa \u015brednia \u2013 ponosi koszty tej\u00a0polityki, cho\u0107 odpowiada za\u00a0niszczenie \u015brodowiska w\u00a0mniejszym stopniu ni\u017c bogate elity i\u00a0wielki biznes.<\/p>\n
Kilka miesi\u0119cy temu przekonywa\u0142em na\u00a0tych \u0142amach, \u017ce\u00a0bez\u00a0demokracji nie\u00a0b\u0119dzie \u017cadnej transformacji ekologicznej.<\/a> Zwraca\u0142em uwag\u0119, \u017ce\u00a0je\u015bli chcemy jakichkolwiek transformacyjnych reform, to\u00a0akceptowa\u0107 je\u00a0trzeba w\u00a0demokratycznych procedurach, a\u00a0nie\u00a0ustanawia\u0107 w\u00a0sojuszu biznesowo-urz\u0119dowej merytokracji.<\/p>\n Promuj\u0119 od\u00a0lat koncepcj\u0119 \u201ezielonego trylematu\u201d. Spo\u015br\u00f3d trzech wierzcho\u0142k\u00f3w mo\u017cemy po\u0142\u0105czy\u0107 dwa, ale\u00a0nie\u00a0spos\u00f3b zrealizowa\u0107 wszystkie trzy. Sojusz kapitalizmu regulacyjnego i\u00a0ochrony \u015brodowiska ponad g\u0142owami obywateli \u2013 to\u00a0przepis na\u00a0ostateczne za\u0142amanie si\u0119 zachodnich demokracji.<\/p>\n Je\u015bli chcemy zielonej transformacji \u2013 musi mie\u0107 ona demokratyczn\u0105 legitymacj\u0119.<\/p>\n Trudno chyba o\u00a0lepszy przyk\u0142ad budowania tej\u00a0demokratycznej legitymizacji ni\u017c referendum ws. europejskiej polityki klimatycznej. Europejski Zielony \u0141ad budzi wielkie emocje, oznacza konkretne koszty i\u00a0wyrzeczenia, pozostaje mi\u0119kkim podbrzuszem i\u00a0\u017ar\u00f3d\u0142em utraty zaufania zar\u00f3wno do\u00a0ca\u0142ej polityki transformacji energetycznej, jak i\u00a0integracji europejskiej.<\/p>\n Co\u00a0wi\u0119cej, ewentualne odrzucenie przez\u00a0Polak\u00f3w tej\u00a0polityki w\u00a0referendum mog\u0142oby by\u0107 mocnym argumentem dla polskiego rz\u0105du \u2013 r\u00f3wnie\u017c pod\u00a0przyw\u00f3dztwem Donalda Tuska \u2013 by\u00a0du\u017co skuteczniej negocjowa\u0107 z\u00a0innymi pa\u0144stwami i\u00a0europejskimi instytucjami wy\u0142\u0105czenia dla Polski z\u00a0przyj\u0119tej ju\u017c polityki, w\u00a0imi\u0119 doktryny \u201eZielonego \u0141adu ju\u017c nie\u00a0ma\u201d.<\/p>\n To\u00a0zreszt\u0105 dok\u0142adnie sugeruje w\u00a0swoim wniosku Karol Nawrocki. Prezydent proponuje, by\u00a0do\u00a0pytania referendalnego doda\u0107 wyja\u015bnienie, wedle kt\u00f3rego\u00a0g\u0142osowanie \u201ena nie\u201d oznacza\u0107 mia\u0142oby zobowi\u0105zanie w\u0142a\u015bciwych organ\u00f3w pa\u0144stwa do\u00a0\u201eaktywnego dzia\u0142ania w\u00a0ramach Unii Europejskiej na\u00a0rzecz zablokowania regulacji klimatycznych, kt\u00f3rych\u00a0koszty s\u0105\u00a0zbyt wysokie dla polskich obywateli, polskiej gospodarki oraz\u00a0polskiego rolnictwa\u201d.<\/p>\n W\u00a0tej\u00a0logice organy pa\u0144stwa powinny d\u0105\u017cy\u0107 do\u00a0\u201ewynegocjowania dla Polski, z\u00a0w\u0142a\u015bciwymi organami Unii Europejskiej, wyj\u0105tk\u00f3w i\u00a0zwolnie\u0144, kt\u00f3re ochroni\u0105 polski przemys\u0142 i\u00a0obywateli przed\u00a0obci\u0105\u017ceniami polityki klimatycznej\u201d.<\/p>\n W\u00a0dzisiejszym stanie prawnym to\u00a0przepis na\u00a0katastrof\u0119<\/p>\n To\u00a0referendum jest jednak obarczone powa\u017cniejszym problemem ni\u017c sprzeciw rz\u0105dz\u0105cych. Dzisiejsze polskie prawo o\u00a0referendach sprawia, \u017ce\u00a0ta\u00a0inicjatywa to\u00a0przepis na\u00a0katastrof\u0119. Dlaczego?<\/p>\n Bo\u00a0napisano je\u00a0na\u00a0pocz\u0105tku tysi\u0105clecia tak, by\u00a0mo\u017cliwe by\u0142o w\u00a0nich prowadzenie nieprzejrzystej i\u00a0niekontrolowanej przez\u00a0nikogo kampanii referendalnej finansowanej ze\u00a0\u015brodk\u00f3w zagranicznych.<\/p>\n Ob\u00f3z liberalno-lewicowy \u015bwiadomie\u00a0 na\u00a0to\u00a0pozwoli\u0142, bo\u00a0chcia\u0142 wykorzysta\u0107 obce pieni\u0105dze do\u00a0osi\u0105gni\u0119cia frekwencji w\u00a0referendum akcesyjnym. O\u00a0d\u0142ugofalowych tego konsekwencjach, kt\u00f3re zreszt\u0105 zobaczyli\u015bmy w\u00a0ca\u0142ej okaza\u0142o\u015bci w\u00a0nieszcz\u0119snym referendum 15 X\u00a02023 roku, nikt nie\u00a0chcia\u0142 w\u00f3wczas s\u0142ucha\u0107.<\/p>\n Mo\u017cemy by\u0107 pewni, \u017ce\u00a0referendum ws. unijnej polityki klimatycznej sta\u0142oby si\u0119 festiwalem wykorzystywania tych przepis\u00f3w przez\u00a0o\u015brodki, kt\u00f3rym\u00a0na\u00a0interesie Polak\u00f3w bynajmniej nie\u00a0zale\u017cy.<\/p>\n W\u015br\u00f3d agituj\u0105cych \u201eza\u201d unijn\u0105 polityk\u0105 klimatyczn\u0105 zobaczyliby\u015bmy dziesi\u0105tki organizacji finansowanych przez\u00a0zachodnie, w\u00a0tym niemieckie, lobby przemys\u0142owe opowiadaj\u0105ce si\u0119 za\u00a0takim kszta\u0142tem polityki transformacji, by\u00a0to\u00a0ono by\u0142o g\u0142\u00f3wnym beneficjentem unijnej polityki. Dziesi\u0105tki milion\u00f3w euro na\u00a0propagand\u0119 mog\u0142oby p\u0142yn\u0105\u0107 do\u00a0polski bez\u00a0\u017cadnych ogranicze\u0144, limit\u00f3w, kontroli i\u00a0przejrzysto\u015bci.<\/p>\n Z\u00a0drugiej strony, swoj\u0105 gr\u0119 mog\u0142yby chcie\u0107 te\u017c w\u00a0Polsce rosyjskie s\u0142u\u017cby specjalne i\u00a0wschodnie o\u015brodki manipulacji. W\u00a0ich interesie jest sklejanie pogl\u0105d\u00f3w prawicy i\u00a0wi\u0119kszo\u015bci europejskich demos\u00f3w z\u00a0pogl\u0105dami skrajnie antyunijnymi, na\u00a0granicy teorii spiskowych i\u00a0poza granicami zdrowego rozs\u0105dku. Zrobi\u0142yby wiele, by\u00a0kampania agituj\u0105ca \u201ena nie\u201d by\u0142a jak najg\u0142upsza i\u00a0jak najbardziej prymitywna.<\/p>\n Rosjanie konsekwentnie podwa\u017caj\u0105 w\u00a0ten spos\u00f3b sp\u00f3jno\u015b\u0107 zachodnich wsp\u00f3lnot. Zach\u0119caj\u0105 polityk\u00f3w do\u00a0\u201erzucania rusk\u0105 onuc\u0105\u201d. Oddalaj\u0105 Zach\u00f3d od\u00a0konieczno\u015bci rozs\u0105dnej transformacji z\u00a0uwzgl\u0119dnieniem interesu obywateli oraz\u00a0odpowiedzialnej korekty, a\u00a0nie\u00a0destrukcji, projektu europejskiego. R\u00f3wnie\u017c setki milion\u00f3w rubli w\u00a0kampanii referendalnej mog\u0142yby trafi\u0107 do\u00a0Polski zgodnie z\u00a0prawem.<\/p>\n W\u00a0dzisiejszym stanie prawnym organizacja referendum o\u00a0europejskiej polityce klimatycznej to\u00a0jak zaproszenie Niemc\u00f3w i\u00a0Rosjan do\u00a0prowadzenia wyniszczaj\u0105cej wojny na\u00a0polskim terytorium. Znamy to\u00a0z\u00a0historii zbyt dobrze. Najwi\u0119cej zyskaliby na\u00a0tym wrogowie Polski, najwi\u0119cej straci\u0142a polska demokracja w\u00a0kr\u00f3tszej, a\u00a0polska suwerenno\u015b\u0107 \u2013 w\u00a0d\u0142u\u017cszej perspektywie.<\/p>\n Dlatego w\u00a0Polsce nie\u00a0powinni\u015bmy przeprowadza\u0107 \u017cadnych referend\u00f3w og\u00f3lnokrajowych tak\u00a0d\u0142ugo, jak to\u00a0prawo nie\u00a0zostanie poprawione. Po\u00a0raz pierwszy apelowa\u0142em o\u00a0dzia\u0142ania w\u00a0tej\u00a0sprawie na\u00a0\u0142amach Klubu Jagiello\u0144skiego\u2026 9 lat temu, w\u00a0pa\u017adzierniku 2017 roku<\/a>.<\/p>\n \u015awiadomo\u015b\u0107 zewn\u0119trznych ingerencji w\u00a0procesy demokratyczne od\u00a0tego czasu tylko\u00a0ro\u015bnie. Gotowo\u015b\u0107 polityk\u00f3w do\u00a0podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 zapobiegawczych i\u00a0zmiany prawa \u2013 nie\u00a0wzros\u0142a nawet o\u00a0milimetr.<\/p>\n Pytanie powinno by\u0107 neutralne<\/p>\n Poza szczelnymi przepisami o\u00a0finansowaniu kampanii referendalnej potrzeba te\u017c wielu innych, mniejszych i\u00a0wi\u0119kszych, korekt. Dobrze to\u00a0te\u017c wida\u0107 na\u00a0przyk\u0142adzie wniosku Karola Nawrockiego.<\/p>\n Dobrym kierunek powinno by\u0107 cho\u0107by wypracowanie procedury tworzenia czy\u00a0korygowania referendalnych pyta\u0144. To\u00a0proponowane dzi\u015b przez\u00a0prezydenta nie\u00a0jest neutralne. Fragment dotycz\u0105cy \u201ewzrostu koszt\u00f3w \u017cycia obywateli, cen energii i\u00a0prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej i\u00a0rolniczej\u201d czyni je\u00a0tendencyjnymi i\u00a0nie\u00a0\u015bwiadczy o\u00a0powa\u017cnym traktowaniu Polak\u00f3w.<\/p>\n Dzisiejsze przepisy nie\u00a0pozwalaj\u0105 na\u00a0parlamentarn\u0105 debat\u0119 nad\u00a0konkretnym brzmieniem pyta\u0144 zawartych we\u00a0wniosku, nie\u00a0m\u00f3wi\u0105c o\u00a0w\u0142\u0105czeniu w\u00a0ich sformu\u0142owanie np.\u00a0panelu obywatelskiego, co\u00a0moim zdaniem by\u0142oby metodologicznie najlepszym rozwi\u0105zaniem.<\/p>\n Na\u00a0pochwa\u0142\u0119 zas\u0142uguje z\u00a0kolei wykorzystanie przez\u00a0Karola Nawrockiego ustawowej mo\u017cliwo\u015bci uzupe\u0142nienia pyta\u0144 o\u00a0\u201ewyja\u015bnienia dotycz\u0105ce przedmiotu referendum\u201d. Jakkolwiek nie\u00a0czuj\u0119 si\u0119 kompetentny, by\u00a0w\u00a0gor\u0105cym komentarzu oceni\u0107, czy\u00a0prawid\u0142owo i\u00a0realistycznie zrekonstruowano w\u00a0nich konsekwencje poparcia Polak\u00f3w dla polityki klimatycznej (to\u00a0m.in.\u00a0wprowadzenie systemu ETS2, wej\u015bcie w\u00a0\u017cycie dyrektywy budynkowej czy\u00a0ograniczenie sprzeda\u017cy aut z\u00a0silnikiem spalinowym), to\u00a0sama praktyka zas\u0142uguje na\u00a0pochwa\u0142\u0119.<\/p>\n ***<\/p>\n Polska potrzebuje wi\u0119cej demokracji bezpo\u015bredniej. Od\u00a0ponad dekady promujemy w\u00a0naszym \u015brodowisku ide\u0119 \u201ednia referendalnego\u201d. Zielona transformacja to\u00a0jeden z\u00a0temat\u00f3w, w\u00a0kt\u00f3rych\u00a0opinia obywateli powinna wybrzmie\u0107 najg\u0142o\u015bniej i\u00a0jest najbardziej potrzebna.<\/p>\n Nim jednak do\u00a0tej\u00a0rewolucji dojdzie potrzebujemy wielu zmian. Pocz\u0105wszy od\u00a0tych prawnych, a\u00a0sko\u0144czywszy na\u00a0mentalno\u015bci klasy politycznej, kt\u00f3ra\u00a0z\u00a0jednej strony powinna sta\u0107 si\u0119 otwarta na\u00a0demokratyczne procedury przewidziane przez\u00a0polsk\u0105 konstytucj\u0119, a\u00a0z\u00a0drugiej \u2013 proponuj\u0105c referendalne pytania, powinna z\u00a0szacunkiem podchodzi\u0107 do\u00a0inteligencji Polak\u00f3w, kt\u00f3rych\u00a0pytaj\u0105 o\u00a0opini\u0119.<\/p>\n Obawiam si\u0119, \u017ce\u00a0do\u00a0pierwszego naprawd\u0119 sensownego i\u00a0udanego referendum czeka nas jeszcze d\u0142uga droga.<\/p>\n Publikacja nie\u00a0zosta\u0142a sfinansowana ze\u00a0\u015brodk\u00f3w grantu kt\u00f3regokolwiek ministerstwa w\u00a0ramach jakiegokolwiek konkursu. Powsta\u0142a dzi\u0119ki Darczy\u0144com Klubu Jagiello\u0144skiego<\/a>, kt\u00f3rym\u00a0jeste\u015bmy wdzi\u0119czni za\u00a0mo\u017cliwo\u015b\u0107 dzia\u0142ania.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/s.jpg\")
<\/p>\n