{"id":415711,"date":"2026-05-08T05:40:12","date_gmt":"2026-05-08T05:40:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/415711\/"},"modified":"2026-05-08T05:40:12","modified_gmt":"2026-05-08T05:40:12","slug":"prowincja-przezywa-galopade-zmian-opisali-zycie-w-40-tysiecznym-miescie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/415711\/","title":{"rendered":"„Prowincja prze\u017cywa galopad\u0119 zmian”. Opisali \u017cycie w 40-tysi\u0119cznym mie\u015bcie"},"content":{"rendered":"\n

Sara Przepi\u00f3ra, dziennikarka Wirtualnej Polski: Piszecie, \u017ce „obraz prowincji w\u00a0debacie publicznej malowany jest wci\u0105\u017c tymi samymi kolorami: szaro\u015bci\u0105 przetykan\u0105 czerni\u0105”. Co umyka nam w\u00a0dyskusji o\u00a0Polsce lokalnej?<\/p>\n

Andrzej Andrysiak: Wszystko nam umyka. Perspektywa Polski centralnej jest w\u00a0krajowej debacie dominuj\u0105ca i\u00a0nie przystaje do tego, co dzieje si\u0119 na peryferiach. S\u0142yszymy na przyk\u0142ad, \u017ce poza Warszaw\u0105 rz\u0105dzi Prawo i\u00a0Sprawiedliwo\u015b\u0107. Dane pokazuj\u0105, \u017ce w\u00a0jednym miejscu rz\u0105dzi, a\u00a0w\u00a0innym nie. W\u00a0jednym jest r\u00f3wnowaga w\u0142adzy, a\u00a0w\u00a0innym tej r\u00f3wnowagi brakuje.<\/p>\n

Janusz Kucharski: Najpro\u015bciej jednak uk\u0142ada\u0107 wszystko wed\u0142ug jednego szablonu i\u00a0twierdzi\u0107, \u017ce prowincja jest taka sama.<\/p>\n

<\/p>\n

„B\u0119dzie jak Hongkong”. Chc\u0105 wstrzymania budowy dom\u00f3w <\/p>\n

A.A.: Polska prowincja, tak jak reszta \u015bwiata, prze\u017cywa galopad\u0119 zmian. Zmienia si\u0119 tak samo, jak zmieniaj\u0105 si\u0119 wielkie miasta. W\u00a0obu miejscach zachodz\u0105 podobne procesy.<\/p>\n

<\/p>\n

J.K.: Tylko \u017ceby dobrze si\u0119 im przyjrze\u0107, trzeba tu sp\u0119dzi\u0107 troch\u0119 czasu, wg\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w\u00a0charakterystyk\u0119 konkretnego regionu i\u00a0chcie\u0107 pozna\u0107 Polsk\u0119 lokaln\u0105 z\u00a0r\u00f3\u017cnych perspektyw.<\/p>\n

\"Opisa\u0142<\/p>\n

Opisa\u0142 realia DPS-\u00f3w. „Nie ma mowy o wysokich zarobkach”<\/p>\n

<\/a> <\/p>\n

Jak\u0105 perspektyw\u0119 przyj\u0119li\u015bcie w\u00a0reporta\u017cu?<\/p>\n

<\/p>\n

A.A.: Wydaje si\u0119 nam, \u017ce do\u015b\u0107 optymistyczn\u0105, por\u00f3wnuj\u0105c j\u0105 do ksi\u0105\u017cek o\u00a0polskich peryferiach, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 na rynku do tej pory. Nie przyjmowali\u015bmy z\u00a0g\u00f3ry okre\u015blonej narracji i\u00a0oddali\u015bmy g\u0142os mieszka\u0144com Radomska.<\/p>\n

J.K.: Ta ksi\u0105\u017cka nie powsta\u0142aby, gdyby nie nasza praca dziennikarska. Zawarli\u015bmy w\u00a0reporta\u017cu kilka temat\u00f3w, kt\u00f3re opisujemy w\u00a0„Gazecie Radomszcza\u0144skiej” od wielu lat. Dopiero maj\u0105c t\u0119 szerok\u0105 wiedz\u0119, mogli\u015bmy podj\u0105\u0107 si\u0119 opisania Radomska \u2014 nie tylko trudno\u015bci, z\u00a0jakimi si\u0119 tutaj mierzymy, ale te\u017c codziennego pokonywania tych przeciwno\u015bci i\u00a0oporu ludzi, kt\u00f3rzy walcz\u0105 z\u00a0systemem.<\/p>\n

Walcz\u0105cych z\u00a0systemem? Przecie\u017c przypi\u0119li\u015bmy mieszka\u0144com prowincji \u0142atk\u0119 Polak\u00f3w \u017cyj\u0105cych pod butem w\u0142adzy Ko\u015bcio\u0142a i\u00a0lokalnych samorz\u0105d\u00f3w. <\/p>\n

<\/p>\n

J.K.: Polska centralna powtarza na temat prowincji pewne mity, na podstawie kt\u00f3rych \u0142atwo wydawa\u0107 os\u0105dy. Obrze\u017ca wielkich miast nie \u017cyj\u0105 przecie\u017c w\u00a0pr\u00f3\u017cni. Globalizacja zmieni\u0142a spos\u00f3b komunikacji tak\u017ce tam. Media spo\u0142eczno\u015bciowe pozwalaj\u0105 na zdobywanie wiedzy i\u00a0kontakt\u00f3w spoza ma\u0142ych miejscowo\u015bci. Zmian\u0119 my\u015blenia mieszka\u0144c\u00f3w peryferii dobrze obrazuje temat Ko\u015bcio\u0142a. Osiem lat temu, gdy pierwszy raz opublikowali\u015bmy dane Instytutu Statystyki Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego dotycz\u0105ce tego, ile Radomszczan chodzi na msze, kilku radnych insynuowa\u0142o nam, \u017ce to fa\u0142szywe informacje. Nie mogli uwierzy\u0107, \u017ce liczba aktywnych wierz\u0105cych jest tak niska.<\/p>\n

A.A.: Zmniejsza si\u0119 te\u017c frekwencja uczni\u00f3w na lekcjach religii w\u00a0szko\u0142ach \u015brednich. Jeszcze pi\u0119\u0107 lat temu 65\u00a0proc. nastolatk\u00f3w bra\u0142o udzia\u0142 w\u00a0katechezie. Teraz to 35\u00a0proc. Podobnie ze \u015blubami ko\u015bcielnymi. Kiedy\u015b w\u00a0mniejszych miastach brali je niemal wszyscy. Obecnie wi\u0119cej jest \u015blub\u00f3w cywilnych i\u00a0nikogo to ju\u017c nie dziwi.<\/p>\n

J.K.: Mo\u017ce opr\u00f3cz elit miejskich, kt\u00f3re trudno przyjmuj\u0105 do wiadomo\u015bci, \u017ce dochodzi do \u015bwiatopogl\u0105dowych zmian. Ich reprezentanci my\u015bl\u0105 o\u00a0prowincji tak samo, jak mieszka\u0144cy Warszawy.<\/p>\n

<\/p>\n

Lokalni politycy nie chc\u0105 czy nie potrafi\u0105 nad\u0105\u017cy\u0107 za zmianami?<\/p>\n

J.K.: Istnieje pewna teoria, nieco niesmaczna, kt\u00f3ra sugeruje, \u017ce poziom elit w\u00a0ma\u0142ych miejscowo\u015bciach jest bardzo niski. Mieszka\u0144cy prowincji coraz cz\u0119\u015bciej wyje\u017cd\u017caj\u0105, nie tylko do wi\u0119kszych miast, ale przede wszystkim za granic\u0119. Natomiast politycy lokalni nie wy\u015bciubiaj\u0105 nosa poza wygodne fotele, do tego s\u0105 s\u0142abiej wykszta\u0142ceni, mniej wiedz\u0105 i\u00a0mniej rozumiej\u0105.<\/p>\n

A.A.: Znamy radnych, kt\u00f3rzy nigdy nie byli za granic\u0105, bo przecie\u017c musz\u0105 je\u017adzi\u0107 po Polsce. Nie wiedz\u0105 wi\u0119c, jak wygl\u0105da \u015bwiat i\u00a0\u017ce pewne rzeczy mo\u017cna zrobi\u0107 inaczej. Wylewanie betonu, gdzie popadnie, jest dla nich w\u00a0porz\u0105dku, poniewa\u017c zawsze dzia\u0142a\u0142o. Kto by pomy\u015bla\u0142 o\u00a0zasianiu trawy.<\/p>\n

\"Zamieszkali<\/p>\n

Zamieszkali w „akademiku dla senior\u00f3w”. Tak uciekli przed samotno\u015bci\u0105<\/p>\n

<\/a> <\/p>\n

Nie przeszkadza to prezydentowi Radomska por\u00f3wnywa\u0107 zabetonowanego skwerku do nowojorskiego Central Parku.<\/p>\n

A.A.: Tak w\u0142a\u015bnie samorz\u0105d wyobra\u017ca sobie sprawowanie w\u0142adzy w\u00a0mie\u015bcie. Przez lata nazywa\u0142 si\u0119 wielkim inwestorem. Pozyskiwa\u0142 unijne pieni\u0105dze, \u017ceby budowa\u0107 kolejne rzeczy. Tylko \u017ce nie ma ju\u017c czego budowa\u0107. Drogi s\u0105 w\u00a0dobrym stanie, teatry i\u00a0domy kultury odbudowali\u015bmy, mamy nowoczesne inwestycje i\u00a0kolejne rewitalizacje. Problemy Radomska s\u0105 teraz inne.<\/p>\n

J.K.: Najwi\u0119kszym problemem, kt\u00f3rym nikt nie chce si\u0119 zajmowa\u0107, jest demografia. Ona definiuje wszystko. Powinni\u015bmy stawia\u0107 g\u0119sto przystanki, bo starzej\u0105ca si\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 b\u0119dzie korzysta\u0107 z\u00a0komunikacji miejskiej i\u00a0musi by\u0107 ona blisko dost\u0119pna. Trzeba postawi\u0107 na rozw\u00f3j us\u0142ug opieku\u0144czych, a\u00a0nie budowa\u0107 nowe szko\u0142y, w\u00a0kt\u00f3rych ju\u017c teraz brakuje dzieci.<\/p>\n

Samorz\u0105d zauwa\u017ca te problemy?<\/p>\n

A.A.: Zauwa\u017ca, ale nie zdradza si\u0119 z\u00a0tym publicznie. Temat wyludniaj\u0105cych si\u0119 szk\u00f3\u0142 jest niebezpieczny politycznie. Wystarczy powiedzie\u0107 rodzicom, \u017ce trzeba zamkn\u0105\u0107 szko\u0142\u0119, w\u00a0kt\u00f3rej jest wi\u0119cej nauczycieli ni\u017c uczni\u00f3w, \u017ceby natrafi\u0107 na ogromny spo\u0142eczny op\u00f3r. Nie\u0142atwo przekazuje si\u0119 swoim wyborcom trudne tematy. \u017baden z\u00a0polityk\u00f3w nie chce si\u0119 nara\u017ca\u0107.<\/p>\n

J.K.: Politycy od lat bior\u0105 ludzi na przeczekanie. Samorz\u0105dem kieruje si\u0119 od kadencji do kadencji. Kto\u015b zostaje wybrany na radnego, ma pi\u0119\u0107 lat rz\u0105dzenia, w\u00a0tym czasie wyleje troch\u0119 betonu, wytnie kilka drzew i\u00a0jako\u015b to b\u0119dzie.<\/p>\n

\"Posz\u0142a<\/p>\n

Posz\u0142a na wiejskie wesele. Na li\u015bcie zaproszonych by\u0142o 500 os\u00f3b<\/p>\n

<\/a> <\/p>\n

Jakiego jeszcze tematu samorz\u0105d unika?<\/p>\n

A.A.: Smogu, kt\u00f3ry w\u00a0Radomsku jest rekordowy. Jeste\u015bmy w\u00a0pierwszej \u015bwiatowej dziesi\u0105tce miast z\u00a0najbardziej zanieczyszczonym powietrzem. W\u0142adze deklaruj\u0105, \u017ce chcia\u0142yby problem rozwi\u0105za\u0107, ale tak naprawd\u0119 ka\u017cde dzia\u0142anie sabotuj\u0105. Bo jak pochwali\u0107 si\u0119 tym, \u017ce spad\u0142a liczba dni smogowych? Nie da si\u0119. Nowym basenem mo\u017cna si\u0119 pochwali\u0107, przeci\u0105\u0107 wst\u0119g\u0119, zapozowa\u0107 do zdj\u0119\u0107.<\/p>\n

J.K.: Tymczasem problem jest wr\u0119cz namacalny, chocia\u017cby przy Miejskim Domu Kultury, po\u0142o\u017conym w\u00a0cz\u0119\u015bci miasta, w\u00a0kt\u00f3rej smog wyst\u0119puje silnie, poniewa\u017c mieszka\u0144cy tamtejszych kamienic grzej\u0105 piecami \u2014 nie s\u0105 pod\u0142\u0105czeni do miejskiego ogrzewania. Powietrze jest tak g\u0119ste i\u00a0brudne, \u017ce ma si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce jakby si\u0119 wzi\u0119\u0142o n\u00f3\u017c, mo\u017cna by je by\u0142o pokroi\u0107.<\/p>\n

\""Na „Na obrze\u017cach. Jak zmienia si\u0119 Polska lokalna” \u00a9 Materia\u0142y prasowe <\/p>\n

Zlokalizowali\u015bcie w\u00a0Radomsku proces, kt\u00f3ry zalicza regres?<\/p>\n

A.A.: Z\u00a0pewno\u015bci\u0105 jest nim wymiar sprawiedliwo\u015bci, z\u00a0kt\u00f3rym \u2014 wed\u0142ug naszych obserwacji \u2014 jest coraz gorzej. O\u00a0tym, co dzieje si\u0119 w\u00a0prokuraturach, decyduje w\u0142adza lokalna, a\u00a0nie Ziobro. Oni s\u0105 daleko od Radomska, a\u00a0relacje zawi\u0105zuj\u0105 si\u0119 tutaj.<\/p>\n

J.K.: Mamy w\u00a0Radomsku wsp\u00f3lny samorz\u0105d. To jest stowarzyszenie polityczne, kt\u00f3re nazywamy lokalnym PSL-em, poniewa\u017c ma zdolno\u015b\u0107 koalicyjn\u0105 najszersz\u0105 ze wszystkimi. By\u0142y cz\u0142onek zarz\u0105du Zak\u0142adu Gospodarki Komunalnej w\u00a0powiecie, za czas\u00f3w swoich rz\u0105d\u00f3w, wprawia\u0142 nas w\u00a0zdumienie. Urz\u0105dzi\u0142 m.in. dzikie wysypisko \u015bmieci na dzia\u0142ce nale\u017c\u0105cej do gminy. Twierdzi\u0142, \u017ce \u017cadnych \u015bmieci nie ma, ale my je w\u00a0dziesi\u0119\u0107 minut odkopali\u015bmy szpadlem. Zawiadomienie trafi\u0142o do prokuratury i\u00a0zosta\u0142o umorzone. <\/p>\n

A.A.: Podobnie by\u0142o z\u00a0szefow\u0105 wsp\u00f3lnego samorz\u0105du, \u00f3wczesn\u0105 starost\u0105, mieszkaj\u0105c\u0105 w\u00a0innej gminie, kt\u00f3ra przez telefon zam\u00f3wi\u0142a sobie z\u00a0Zak\u0142adu Gospodarki Komunalnej szambiark\u0119. Nie mia\u0142a prawa do takiej us\u0142ugi. To tak\u017ce trafi\u0142o do prokuratury z\u00a0dowodami w\u00a0postaci r\u0119cznie prowadzonego zeszytu z\u00a0zam\u00f3wieniami przez pracownika, w\u00a0kt\u00f3rym widnia\u0142o nazwisko starosty. I\u00a0co? Tak\u017ce zosta\u0142o umorzone. Podzia\u0142a\u0142o dopiero odwo\u0142anie si\u0119 do s\u0105du, kt\u00f3ry zmusi\u0142 prokuratur\u0119 do ponownego rozpatrzenia sprawy. Starosta w\u00a0ko\u0144cu dosta\u0142a zarzuty.<\/p>\n

Mogliby\u015bmy m\u00f3wi\u0107 wiele o\u00a0tym, co nie dzia\u0142a w\u00a0Radomsku, ale \u2014 jak ju\u017c wspominali\u015bmy \u2014 pozytywnych zmian w\u00a0mie\u015bcie te\u017c nie brakuje.<\/p>\n

Jakie to zmiany na przyk\u0142ad?<\/p>\n

A.A.: W\u00a0ostatnim rozdziale ksi\u0105\u017cki przedstawiamy pojedyncze historie ludzi walcz\u0105cych z\u00a0systemem. Jest w\u015br\u00f3d nich transp\u0142ciowa dziewczyna. Jest kobieta, kt\u00f3ra nie podda\u0142a si\u0119 mobbingowi, tylko zacz\u0119\u0142a walczy\u0107 z\u00a0toksycznym szefostwem. Jest historyk m\u00f3wi\u0105cy to, co naprawd\u0119 my\u015bli, a\u00a0nie to, co chcia\u0142aby us\u0142ysze\u0107 w\u0142adza. Jest artysta, kt\u00f3ry potrafi wyrwa\u0107 si\u0119 z\u00a0ma\u0142ej miejscowo\u015bci, kiedy g\u0142\u00f3d ciekawo\u015bci i\u00a0do\u015bwiadczania nowych rzeczy pcha go dalej.<\/p>\n

J.K.: Wszelkie zmiany w\u00a0Polsce lokalnej musz\u0105 zosta\u0107 wywalczone przez ludzi. Oczywi\u015bcie, na poziomie krajowym mo\u017ce wydarzy\u0107 si\u0119 rewolucja, jak Solidarno\u015b\u0107 albo mog\u0105 przyj\u015b\u0107 wielkie zmiany gospodarcze, jak plan Balcerowicza. Natomiast Polska lokalna nie zmienia si\u0119 dlatego, \u017ce w\u0142adza chce j\u0105 zmieni\u0107, poniewa\u017c w\u0142adza zazwyczaj nie chce zmienia\u0107 niczego. Polska lokalna zmienia si\u0119 dlatego, \u017ce ludzie chc\u0105 \u017cy\u0107 inaczej i\u00a0wyrywaj\u0105 to systemowi z\u00a0gard\u0142a.<\/p>\n

Dla Wirtualnej Polski rozmawia\u0142a Sara Przepi\u00f3ra<\/p>\n

\"Oto<\/p>\n

Oto co robi\u0105 w Kole Gospody\u0144 Wiejskich. Dla m\u0142odzie\u017cy to wstyd<\/p>\n

<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Sara Przepi\u00f3ra, dziennikarka Wirtualnej Polski: Piszecie, \u017ce „obraz prowincji w\u00a0debacie publicznej malowany jest wci\u0105\u017c tymi samymi kolorami: szaro\u015bci\u0105…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":415712,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[32,33,36,37,27,34,35,28,31,25,42,38,40,39,41,29,30,26],"class_list":{"0":"post-415711","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-news","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-top-stories","24":"tag-topstories","25":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116537355734595220","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/415711","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=415711"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/415711\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/415712"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=415711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=415711"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=415711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}