![\"Ostatnia](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ZBRk9kpTURBXy85YTZjNTU0ZDM0YWMxOWI0NTYwYjFjNmQ2YjkyZGQ1Zi5qcGeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\")
Partner Dom Wydawniczy REBIS<\/p>\nNadodrza\u0144ska metropolia zosta\u0142a zniszczona niemal w 70 procentach, a 25 tysi\u0119cy niemieckich \u017co\u0142nierzy i cywil\u00f3w zgin\u0119\u0142o. W styczniu 1945 roku Armia Czerwona ze straszliw\u0105 furi\u0105 przyst\u0105pi\u0142a do d\u0142ugo oczekiwanego ostatecznego ataku na Rzesz\u0119, zdobywaj\u0105c kolejne tereny i wielkie miasta okupowanej Polski oraz wschodnich Niemiec. Breslau, stolica \u015al\u0105ska, licz\u0105cy przed wojn\u0105 600 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, stawi\u0142 jednak zaci\u0119ty op\u00f3r i zosta\u0142 og\u0142oszony przez Hitlera „twierdz\u0105”.<\/p>\n
Partner Dom Wydawniczy REBIS<\/p>\n
Ostatnia twierdza Hitlera Breslau 1945<\/p>\n
Rozgorza\u0142y niezwykle zaciek\u0142e walki o miasto. Armia Czerwona okr\u0105\u017cy\u0142a Breslau i szturmowa\u0142a zaciekle, usi\u0142uj\u0105c zmusi\u0107 obro\u0144c\u00f3w do kapitulacji. Przyw\u00f3dcy nazistowscy starali si\u0119 podtrzyma\u0107 op\u00f3r zdziesi\u0105tkowanych wojsk niemieckich oraz zachowa\u0107 porz\u0105dek w obl\u0119\u017conym mie\u015bcie. Za\u0142oga twierdzy, zaopatrywana nocami z powietrza, przez cztery miesi\u0105ce opiera\u0142a si\u0119 atakom przewa\u017caj\u0105cych si\u0142 radzieckich.<\/p>\n
Zdobyte miasto czeka\u0142 srogi odwet ze strony zwyci\u0119skich wojsk. To, co nie uleg\u0142o zniszczeniu w czasie obl\u0119\u017cenia, zosta\u0142o zrabowane, kobiety by\u0142y masowo gwa\u0142cone, a po zako\u0144czeniu wojny wszyscy niemieccy mieszka\u0144cy zostali wysiedleni i na ich miejsce osiedlili si\u0119 we Wroc\u0142awiu Polacy, g\u0142\u00f3wnie repatrianci z Kres\u00f3w.<\/p>\n
Zapraszamy do lektury fragmentu ksi\u0105\u017cki <\/p>\n
Rozdzia\u0142 9. Kraina umar\u0142ych Przysz\u0142o\u015b\u0107 naszego narodu b\u0119dzie niesamowit\u0105 drog\u0105 ofiar i cierpie\u0144.
Paul Peikert<\/p>\n
Po po\u0142udniu 9 maja 1945 roku drogi i dr\u00f3\u017cki \u015al\u0105ska przemierza\u0142a ci\u0119\u017car\u00f3wka. Tego dnia wczesnym rankiem wyjecha\u0142a z Krakowa, wioz\u0105c trzyna\u015bcie os\u00f3b, zaopatrzenie dla nich na wiele dni oraz polsk\u0105 flag\u0119. W nast\u0119pnych dniach kolejne ci\u0119\u017car\u00f3wki mia\u0142y pokona\u0107 t\u0119 sam\u0105 prawie dwustupi\u0119\u0107dziesi\u0119ciokilometrow\u0105 tras\u0119, przewo\u017c\u0105c \u0142\u0105cznie setk\u0119 ochotnik\u00f3w \u2014 urz\u0119dnik\u00f3w, duchownych, dziennikarzy, filmowc\u00f3w, wyk\u0142adowc\u00f3w uniwersyteckich, nauczycieli, lekarzy, specjalist\u00f3w od instytucji u\u017cyteczno\u015bci publicznej, budowla\u0144c\u00f3w i elektryk\u00f3w. Ta pierwsza ci\u0119\u017car\u00f3wka stanowi\u0142a prawdziw\u0105 „ark\u0119 Noego” polskich pionier\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli po\u0142o\u017cy\u0107 fundamenty pod odrodzenie miasta. Kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w od celu podr\u00f3\u017cy pasa\u017cerowie ujrzeli s\u0142upy czarnego dymu wznosz\u0105ce si\u0119 za horyzontem na zachodzie. W miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 do miasta k\u0142\u0119by dymu by\u0142y coraz wi\u0119ksze i wida\u0107 by\u0142o nawet p\u0142omienie po\u017car\u00f3w. „Ca\u0142y Wroc\u0142aw zdawa\u0142 si\u0119 p\u0142on\u0105\u0107” \u2014 wspomina\u0142 Kazimierz Kuligowski. Na przedmie\u015bciach pojazd musia\u0142 kluczy\u0107 mi\u0119dzy kolejnymi barykadami. \u017bo\u0142nierze radzieccy ostrzegli kierowc\u0119, \u017ce jezdnia nie jest jeszcze ca\u0142kowicie oczyszczona z min. Kiedy samoch\u00f3d pod\u0105\u017ca\u0142 ulic\u0105 Opolsk\u0105, a nast\u0119pnie Tauentziena, jego pasa\u017cerowie z niedowierzaniem wpatrywali si\u0119 w miasto. „Wroc\u0142aw p\u0142onie, ulice zawalone gruzami pal\u0105cych si\u0119 dom\u00f3w” \u2014 pisa\u0142 we wspomnieniach Kuligowski. \u2014 „S\u0142ycha\u0107 trzaski wybuchaj\u0105cej od po\u017car\u00f3w amunicji. Gubimy si\u0119 w pal\u0105cych ulicach, lawirujemy, zda si\u0119, \u017ce nie ma ju\u017c drogi”. Dalej musieli ruszy\u0107 pieszo. Po kilku godzinach b\u0142\u0105dzenia w\u015br\u00f3d dymu i po\u017car\u00f3w w ko\u0144cu dotarli do kwatery g\u0142\u00f3wnej radzieckiego wojskowego komendanta miasta pu\u0142kownika Liapunowa na placu Rycerskim (ob. Nankiera). Doradzono im, aby znale\u017ali sobie kwatery w stosunkowo niezniszczonej okolicy wok\u00f3\u0142 placu Waterloo (ob. skwer Pionier\u00f3w Wroc\u0142awskich) niedaleko Ostrowa Tumskiego. Go\u015bcie znale\u017ali trzy kamienice przy ulicy Bl\u00fcchera (ob. Poniatowskiego) pod numerami 23, 25 i 27. Co prawda by\u0142y one jeszcze zamieszkane przez Niemc\u00f3w, ale to nie stanowi\u0142o problemu. W ci\u0105gu dwudziestu minut wszyscy lokatorzy zostali usuni\u0119ci ze swych mieszka\u0144, z wyj\u0105tkiem jednego, kt\u00f3ry by\u0142 piekarzem i w nast\u0119pnych dniach mia\u0142 zaopatrywa\u0107 Polak\u00f3w w \u015bwie\u017ce pieczywo.Oko\u0142o godziny sz\u00f3stej wieczorem na budynku zawieszono bia\u0142o-czerwon\u0105 flag\u0119. By\u0142 to dopiero pierwszy akt w tym straszliwym ludzkim dramacie, kt\u00f3rego rezultatem by\u0142a przemiana niemieckiego Breslau w polski Wroc\u0142aw.<\/p>\n
Tylko nieliczni niemieccy mieszka\u0144cy miasta byli \u015bwiadkami wspomnianej ceremonii. <\/p>\n
Ich uwaga skupia\u0142a si\u0119 bowiem w tym okresie na wysi\u0142kach maj\u0105cych na celu uchronienie ich mienia przed zrabowaniem przez pijanych czerwonoarmist\u00f3w. Poza tym musieli broni\u0107 swoich dom\u00f3w, ko\u015bcio\u0142\u00f3w i klasztor\u00f3w przed podpaleniem, a tak\u017ce pilnowa\u0107 swoich c\u00f3rek, si\u00f3str i matek przed zgwa\u0142ceniem. Rejestrowali sw\u00f3j dobytek \u2014 pianina, rowery, radioodbiorniki, maszyny do szycia \u2014 u swoich nowych pan\u00f3w. Wkr\u00f3tce okaza\u0142o si\u0119 dlaczego. Przed blokami mieszkalnymi i kamienicami sta\u0142y ci\u0119\u017car\u00f3wki wy\u0142adowane zszabrowanymi dobrami, kt\u00f3re nast\u0119pnie przewo\u017cono na stacje kolejowe, gdzie prze\u0142adowywano je do wagon\u00f3w towarowych. Ten szaber by\u0142 usankcjonowany. Ale w tym samym czasie r\u00f3wnolegle odbywa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c szaber nielegalny. Ka\u0142mucy, Tatarzy i Kirgizi mieli szczeg\u00f3lny talent do wynajdywania warto\u015bciowych przedmiot\u00f3w ukrytych przez wroc\u0142awian. Znacznie mniejsze uzdolnienia wykazywali jednak w ukrywaniu \u0142up\u00f3w. W\u0142amali si\u0119 do grobowc\u00f3w na cmentarzu w Polanowicach, wyrzucili z nich rozpadaj\u0105ce si\u0119 szcz\u0105tki ludzkie i opr\u00f3\u017cnione w ten spos\u00f3b mauzolea zape\u0142nili swoj\u0105 zdobycz\u0105.<\/p>\n
Wroc\u0142awianie nie tylko rejestrowali swoje mienie, ale r\u00f3wnie\u017c sami musieli si\u0119 zameldowa\u0107 w kwaterunku ustanowionym w ka\u017cdym domu. <\/p>\n
Ka\u017cdego ranka, czasami o pi\u0105tej, a czasami o wp\u00f3\u0142 do si\u00f3dmej, przybywali setkami, aby dosta\u0107 jak\u0105\u015b prac\u0119. Zasypywali leje po wybuchach na liniach kolejowych i wymieniali uszkodzone podk\u0142ady; dwa tysi\u0105ce m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci wys\u0142ano do zak\u0142ad\u00f3w Linke-Hofmann do pracy przy demonta\u017cu maszyn i urz\u0105dze\u0144. Wysy\u0142ano ich r\u00f3wnie\u017c nad Odr\u0119 do wydobywania zatopionych przez wojska niemieckie barek, kt\u00f3re blokowa\u0142y kana\u0142 \u017ceglugowy. Ka\u017cdy Niemiec w wieku od czternastu do sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat musia\u0142 pracowa\u0107. Praca oznacza\u0142a jedzenie. Zap\u0142at\u0105 za dziesi\u0119\u0107 dni pracy by\u0142o pi\u0119\u0107 kilogram\u00f3w chleba.<\/p>\n
Gdy miasto skapitulowa\u0142o, w Breslau by\u0142o mn\u00f3stwo jedzenia \u2014 bez w\u0105tpienia wystarczaj\u0105co du\u017co, \u017ceby wy\u017cywi\u0107 oko\u0142o 130 tysi\u0119cy Niemc\u00f3w \u017cyj\u0105cych w\u015br\u00f3d ruin. Jednak w chaosie pierwszych dni po kapitulacji miasta magazyny z zaopatrzeniem zosta\u0142y ca\u0142kowicie spl\u0105drowane. Przesiedle\u0144cy, je\u0144cy wojenni, z\u0142odzieje, robotnicy przymusowi, \u017co\u0142nierze, wszyscy je rabowali. Codziennie do Breslau powraca\u0142o wielu Niemc\u00f3w \u2014 cywilnych uchod\u017ac\u00f3w z zimowych ewakuacji oraz \u017co\u0142nierzy. Przybywali z pozosta\u0142ych cz\u0119\u015bci \u015al\u0105ska, z Kraju Sudet\u00f3w, czasami z Polski. Tych „powracaj\u0105cych” (R\u00fcckwanderer) \u2014 jak ich nazywano \u2014 nie mia\u0142 kto \u017cywi\u0107, nikt nie organizowa\u0142 im zakwaterowania. Konsekwencj\u0105 takiego stanu by\u0142 chaos. „Ka\u017cdy zabiera, co mu si\u0119 podoba z mieszka\u0144, kt\u00f3re jeszcze stoj\u0105 puste” \u2014 wspomina\u0142a dwudziestopi\u0119cioletnia w\u00f3wczas Annelies Matuszczyk. „W\u00f3z za wozem toczy si\u0119 po ulicach, stare w\u00f3zki dzieci\u0119ce, przyczepki rowerowe, w\u00f3zki r\u0119czne i furgony. To jest taki sam rodzaj organizacji, jaki mo\u017cna znale\u017a\u0107 w mrowisku. Wszyscy kopi\u0105, ryj\u0105 i rozgl\u0105daj\u0105 si\u0119 za czym\u015b u\u017cytecznym. Nie ma \u017cadnej w\u0142adzy”. Jednak w Breslau b y \u0142 a ju\u017c jaka\u015b w\u0142adza. Tyle \u017ce polska. I w wielu wypadkach wroc\u0142awscy Niemcy mieli by\u0107 teraz traktowani podobnie jak wcze\u015bniej Niemcy traktowali Polak\u00f3w w czasie okupacji.<\/p>\n
[REKLAMA]<\/p>\n