W Polsce radzieccy \u017co\u0142nierze postrzegani s\u0105 jako ciemi\u0119\u017ccy. W Rosji Polacy przedstawiani s\u0105 jako odwieczni wrogowie.<\/p>\n
To sp\u00f3r, w kt\u00f3rym przewijaj\u0105 si\u0119 poj\u0119cia takie jak pami\u0119\u0107, trauma historyczna oraz patriotyzm. Reporterzy serwisu The Moscow Times podczas niedawnej podr\u00f3\u017cy do Polski zapytali ekspert\u00f3w o ten konflikt \u2014 i dowiedzieli si\u0119, jak ogromne ma znaczenie.<\/p>\n
\u2014 Historia jest bardzo wa\u017cna w szeroko poj\u0119tej polskiej kulturze \u2014 powiedzia\u0142 Floris van Berckel Smit, ekspert w dziedzinie historii stosowanej, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 badania terenowe w Polsce. „Jest ona g\u0142\u0119boko zakorzeniona w spo\u0142ecze\u0144stwie, dlatego polscy politycy musz\u0105 bra\u0107 pod uwag\u0119 te historyczne nastroje”.<\/p>\n
Jednym z bardziej widocznych przyk\u0142ad\u00f3w tych nastroj\u00f3w jest likwidacja pomnik\u00f3w Armii Czerwonej w Polsce. Proces ten rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w latach 90., w pocz\u0105tkowym okresie odchodzenia kraju od komunizmu, kiedy zmieniano r\u00f3wnie\u017c radzieckie nazwy ulic. 10 lat temu uchwalono ustaw\u0119 o dekomunizacji przestrzeni publicznej, kt\u00f3ra uregulowa\u0142a proces usuwania obiekt\u00f3w publicznych promuj\u0105cych „system totalitarny”.<\/p>\n
Nast\u0119pnie Rosja zaatakowa\u0142a Ukrain\u0119, co o\u017cywi\u0142o wysi\u0142ki w przestrzeni publicznej. Od 2022 r. Polska zdemontowa\u0142a ponad 40 pomnik\u00f3w<\/a> z czas\u00f3w radzieckich.<\/p>\n Sonda\u017c przeprowadzony wkr\u00f3tce po rozpocz\u0119ciu inwazji wykaza\u0142, \u017ce 97 proc. Polak\u00f3w ma nieprzychyln\u0105 opini\u0119 o Rosji.<\/p>\n \u2014 W naszej pami\u0119ci w Polsce, w naszych dzia\u0142aniach, skupiamy si\u0119 na historii XX w. \u2014 m\u00f3wi Piotr D\u0142ugo\u0142\u0119cki, historyk z Polskiego Instytutu Spraw Mi\u0119dzynarodowych (PISM), w wywiadzie udzielonym w siedzibie PISM w centrum Warszawy.<\/p>\n Jak powiedzia\u0142, od ponad wieku stosunki Polski z Rosj\u0105 nale\u017c\u0105 do najwa\u017cniejszych i najbardziej wra\u017cliwych \u2014 obok relacji z Niemcami i narodem \u017cydowskim.<\/p>\n \u2014 Te obszary historii budz\u0105 w Polsce emocje i s\u0105 bardzo wa\u017cne dla Polak\u00f3w, dla Polski jako kraju, dla naszego spo\u0142ecze\u0144stwa oraz naszego narodu \u2014 m\u00f3wi.<\/p>\n Relacje Polski z Rosj\u0105 nie zawsze by\u0142y toksyczne. D\u0142ugo\u0142\u0119cki przypomina, \u017ce przed inwazj\u0105 na Ukrain\u0119 polscy i rosyjscy historycy utrzymywali bliskie kontakty. Chocia\u017c interpretacje historii znacznie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142y, to przynajmniej prowadzono dialog. Jako przyk\u0142ad wskaza\u0142 na s\u0105siednie pomieszczenie \u2014 du\u017c\u0105 sal\u0119 konferencyjn\u0105, w kt\u00f3rej PISM go\u015bci\u0142 rosyjskich naukowc\u00f3w.<\/p>\n Pytany, czy wyobra\u017ca sobie, \u017ce co\u015b takiego mog\u0142oby si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107, D\u0142ugo\u0142\u0119cki jest ostro\u017cny. \u2014 Po zako\u0144czeniu wojny, w przysz\u0142o\u015bci, b\u0119dzie mo\u017cna zrobi\u0107 co\u015b nowego \u2014 m\u00f3wi. „Ale w tej chwili raczej nie s\u0105dz\u0119”.<\/p>\n „W rosyjskim dyskursie publicznym Polska od kilku dziesi\u0119cioleci jest jednym z najwi\u0119kszych wrog\u00f3w” <\/p>\n Rosja zinterpretowa\u0142a ponown\u0105 analiz\u0119 historii w Polsce i krajach ba\u0142tyckich jako atak na swoj\u0105 reputacj\u0119 wyzwoliciela Europy, co stanowi g\u0142\u0119bokie \u017ar\u00f3d\u0142o narodowej dumy. Raport Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rosji opublikowany w zesz\u0142ym roku pot\u0119pi\u0142 niszczenie pomnik\u00f3w i stwierdzi\u0142, \u017ce Polska szerzy mit o „podw\u00f3jnej okupacji” przez nazistowskie Niemcy i Zwi\u0105zek Radziecki.<\/p>\n Rosja ju\u017c wcze\u015bniej umie\u015bci\u0142a europejskich przyw\u00f3dc\u00f3w na listach os\u00f3b poszukiwanych za rzekome profanowanie pomnik\u00f3w<\/a>. Jednocze\u015bnie w ostatnich latach w\u0142adze rosyjskie podj\u0119\u0142y dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu usuni\u0119cie polskich pomnik\u00f3w oraz umniejszenie roli Zwi\u0105zku Radzieckiego w pope\u0142nianiu zbrodni na Polakach.<\/p>\n W jednym z ostatnich przypadk\u00f3w, uznanym w Polsce za szczeg\u00f3lnie ra\u017c\u0105cy, urz\u0119dnicy w Rosji zorganizowali wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 „polskiej rusofobii” w kompleksie pami\u0119ci ofiar zbrodni katy\u0144skiej w obwodzie smole\u0144skim.<\/p>\n Masakra, w kt\u00f3rej w 1940 r. Sowieci zamordowali 22 tys. Polak\u00f3w, jest dla Polak\u00f3w jednym z najbardziej tragicznych wydarze\u0144 wojny. W bardzo symbolicznym ge\u015bcie Duma Pa\u0144stwowa Rosji oficjalnie uzna\u0142a w 2010 r., \u017ce rozkaz wyda\u0142 osobi\u015bcie J\u00f3zef Stalin.<\/p>\n Wed\u0142ug Siergieja Miedwiediewa, historyka i profesora Uniwersytetu Karola w Pradze, cel tak bezczelnie wrogiego posuni\u0119cia, jakim jest wystawa w Katyniu, jest wielowymiarowy.<\/p>\n Z jednej strony pozwala to Rosji propagowa\u0107 pogl\u0105d na II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, zgodnie z kt\u00f3rym „Rosja by\u0142a jedyn\u0105 ofiar\u0105, a po\u0142\u0105czone si\u0142y Europy, w tym Polski, doprowadzi\u0142y do tej wojny”, a tak\u017ce „wybiela\u0107 zbrodnie” tajnej policji Zwi\u0105zku Radzieckiego. Takie dzia\u0142ania maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c mobilizowa\u0107 wyborc\u00f3w w Rosji, podburzaj\u0105c ich przeciwko Polakom. \u2014 Walka Putina to walka o histori\u0119, o umys\u0142y, o interpretacj\u0119 historii \u2014 m\u00f3wi Miedwiediew.<\/p>\n \u2014 W rosyjskim dyskursie publicznym Polska od kilku dziesi\u0119cioleci jest jednym z najwi\u0119kszych wrog\u00f3w<\/a> \u2014 dodaje. „A ta wystawa po raz kolejny to podkre\u015bla”.<\/p>\n Bart\u0142omiej Gajos, historyk i ekspert do spraw stosunk\u00f3w polsko-rosyjskich, przedstawia jeszcze surowsz\u0105 ocen\u0119, nazywaj\u0105c dzia\u0142ania Rosji „psychologicznym przygotowaniem spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego na wypadek wojny z Polsk\u0105”.<\/p>\n \u2014 Patrz\u0119 na to bardziej z perspektywy bezpiecze\u0144stwa ni\u017c \u015bci\u015ble historycznej \u2014 m\u00f3wi Gajos w rozmowie z The Moscow Times. „Uwa\u017cam, \u017ce historia w sferze publicznej \u2014 a nie jako dyscyplina akademicka \u2014 jest bardzo pot\u0119\u017cnym narz\u0119dziem wywierania wp\u0142ywu<\/a>, m\u00f3wi\u0105cym ludziom, kim s\u0105 i jak powinni si\u0119 zachowywa\u0107 w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach”.<\/p>\n