Z d\u0142ugoterminowej perspektywy geopolitycznej ta ostatnia zmiana mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 bardziej znacz\u0105ca. Ukraina odgrywa\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 w radzieckim kompleksie wojskowo-przemys\u0142owym, ale jeszcze wa\u017cniejsza by\u0142a jej rola w radzieckim kompleksie energetycznym. Rola ta mo\u017ce by\u0107 obecnie uznana za nieaktualn\u0105 i pozostaje pytanie, co mo\u017ce j\u0105 zast\u0105pi\u0107.<\/p>\n
To dla Kremla powa\u017cny problem. Aorty rosyjskiej gospodarki przestaj\u0105 odpowiednio funkcjonowa\u0107. Najwi\u0119ksza bro\u0144 Putina, kt\u00f3r\u0105 szanta\u017cowa\u0142 ca\u0142y Zach\u00f3d mo\u017ce obr\u00f3ci\u0107 si\u0119 przeciwko niemu. Wszystko na to wskazuje, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie b\u0119dzie wygl\u0105da\u0107 zemsta Ukrainy. Na horyzoncie rysuj\u0105 si\u0119 trzy scenariusze, z kt\u00f3rego jeden wydaje si\u0119 najbardziej prawdopodobny.<\/p>\n
Dziedzictwo Zwi\u0105zku Radzieckiego obejmuje rozleg\u0142\u0105 infrastruktur\u0119 zbudowan\u0105 w celu transportu energii na rynki europejskie. Jej podstaw\u0105 by\u0142 ruroci\u0105g Dru\u017cba („Przyja\u017a\u0144”), kt\u00f3ry pompuje rop\u0119 z „supergigantycznych” p\u00f3l naftowych w zachodniej Syberii do Europy. Pochodz\u0105cy z lat 60. XX w. ruroci\u0105g ten jest najd\u0142u\u017cszym ruroci\u0105giem na \u015bwiecie, o d\u0142ugo\u015bci ponad 4000 km. Posiada p\u00f3\u0142nocn\u0105 odnog\u0119, kt\u00f3ra biegnie przez Bia\u0142oru\u015b do Polski i Niemiec, oraz po\u0142udniow\u0105 odnog\u0119, kt\u00f3ra przebiega przez Ukrain\u0119 do W\u0119gier i S\u0142owacji. Bior\u0105c pod uwag\u0119 ogromne znaczenie dochod\u00f3w z eksportu ropy naftowej, ruroci\u0105g „Przyja\u017a\u0144” mo\u017cna uzna\u0107 za aort\u0119 rosyjskiej gospodarki.<\/p>\n
Rola gazu zosta\u0142a rozwini\u0119ta znacznie p\u00f3\u017aniej i okaza\u0142a si\u0119 znacznie bardziej z\u0142o\u017cona. W przeciwie\u0144stwie do supergigantycznych p\u00f3l naftowych, gaz wydobywa si\u0119 w kilku miejscach, co wymaga rozbudowanej sieci ruroci\u0105g\u00f3w. Przez Ukrain\u0119 przebiegaj\u0105 trzy g\u0142\u00f3wne linie. Najwi\u0119ksza z nich to Bratstvo („Braterstwo”), kt\u00f3ra ma sw\u00f3j pocz\u0105tek w zachodniej i p\u00f3\u0142nocnej Syberii. Do tego dosz\u0142a linia Jamal-Europa, kt\u00f3ra ma sw\u00f3j pocz\u0105tek na p\u00f3\u0142wyspie Jamal i transportuje gaz przez Bia\u0142oru\u015b do Unii Europejskiej w Polsce i na S\u0142owacji. Sojuz („Unia”) pompowa\u0142 gaz z Azji \u015arodkowej do Europy. Razem trzy te linie tworzy\u0142y jeden z najwi\u0119kszych system\u00f3w przesy\u0142u gazu na \u015bwiecie, \u0142\u0105cz\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w jedn\u0105 lini\u0119 w zachodniej Ukrainie dla rynk\u00f3w europejskich.<\/p>\n
Wraz z ruroci\u0105gami Ukraina odziedziczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c ogromne podziemne magazyny gazu, kt\u00f3re umo\u017cliwia\u0142y gromadzenie zapas\u00f3w latem i uwalnianie ich zim\u0105. System ten jest najwi\u0119kszym w Europie i trzecim co do wielko\u015bci na \u015bwiecie. Sk\u0142ada si\u0119 z 12 obiekt\u00f3w rozmieszczonych w ca\u0142ym kraju, z czego pi\u0119\u0107 znajduje si\u0119 na wschodzie, dwa w centrum i pi\u0119\u0107 na zachodzie. \u0141\u0105czna pojemno\u015b\u0107 wynosi 31 mld m sze\u015bc., z czego lwia cz\u0119\u015b\u0107 znajduje si\u0119 na zachodzie, blisko rynk\u00f3w europejskich.<\/p>\n
W por\u00f3wnaniu z eksportem ropy naftowej tranzyt gazu przez Ukrain\u0119 mia\u0142 niewielkie znaczenie gospodarcze. Da\u0142 on jednak Moskwie pot\u0119\u017cn\u0105 kontrol\u0119 nad europejskim popytem na energi\u0119, kt\u00f3r\u0105 wykorzystano do cel\u00f3w politycznych. Na przyk\u0142ad w 2009 r. Moskwa odci\u0119\u0142a dostawy gazu do Europy ruroci\u0105gami w Ukrainie, a w ostatnich miesi\u0105cach Rosja wstrzyma\u0142a dostawy gazu do Armenii<\/a>.<\/p>\n Pod koniec 2024 r. przep\u0142yw gazu na zach\u00f3d ponownie zosta\u0142 gwa\u0142townie wstrzymany<\/a>, cho\u0107 tym razem wynika\u0142o to z decyzji Ukrainy o nieprzed\u0142u\u017caniu umowy z Rosj\u0105 w sprawie tranzytu gazu. Chocia\u017c posuni\u0119cie to wywo\u0142a\u0142o g\u0142o\u015bny sprzeciw niekt\u00f3rych kraj\u00f3w Europy \u015arodkowej, kt\u00f3re w du\u017cym stopniu uzale\u017cnione s\u0105 od importu gazu z Rosji, Ukraina nie zmieni\u0142a swojego stanowiska.<\/p>\n W sierpniu br. sytuacja jeszcze bardziej si\u0119 skomplikowa\u0142a, gdy Ukraina wysadzi\u0142a stacje pomp na ruroci\u0105gu Przyja\u017a\u0144 na terytorium Rosji<\/a>. Pierwszy atak dron\u00f3w mia\u0142 miejsce 8 sierpnia. Po dw\u00f3ch kolejnych atakach ruroci\u0105g transportuj\u0105cy rop\u0119 do W\u0119gier i S\u0142owacji zosta\u0142 zamkni\u0119ty. Z pewno\u015bci\u0105 nie by\u0142 to przypadek, \u017ce ataki mia\u0142y miejsce tu\u017c przed spotkaniem prezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych Donalda Trumpa i prezydenta Rosji W\u0142adimira Putina na Alasce<\/a> 15 sierpnia.<\/p>\n W\u0119gry i S\u0142owacja, jako jedyni pozostali europejscy nabywcy rosyjskiej ropy naftowej, ostro zareagowa\u0142y, twierdz\u0105c, \u017ce atak na ich bezpiecze\u0144stwo energetyczne by\u0142 „skandaliczny i niedopuszczalny”<\/a>. Wobec Ukrainy wysuni\u0119to r\u00f3wnie\u017c surowe gro\u017aby, w tym Budapeszt o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce mo\u017ce wstrzyma\u0107 dostawy energii elektrycznej do Ukrainy, gdzie Rosjanie zniszczyli krajow\u0105 infrastruktur\u0119 energetyczn\u0105. Chocia\u017c tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej przep\u0142yw ropy zosta\u0142 cz\u0119\u015bciowo przywr\u00f3cony, nadal jest on powa\u017cnie zagro\u017cony.<\/p>\n Utrata dost\u0119pu do ukrai\u0144skiej infrastruktury energetycznej stanowi dla Rosji ogromne wyzwanie, kt\u00f3re pog\u0142\u0119bi\u0142o si\u0119 we wrze\u015bniu 2022 r. w wyniku zniszczenia ruroci\u0105g\u00f3w Nord Stream<\/a>, zbudowanych w celu dostarczania gazu do Niemiec z pomini\u0119ciem Ukrainy. Obecnie Moskwa ma niewiele realnych opcji, je\u015bli w og\u00f3le jakie\u015b. Utrata dost\u0119pu do ruroci\u0105g\u00f3w zosta\u0142a nieco zr\u00f3wnowa\u017cona przez eksport skroplonego gazu ziemnego (LNG), na kt\u00f3ry nadal istnieje popyt w Europie, ale nie jest to rozwi\u0105zanie trwa\u0142e.<\/p>\n W zwi\u0105zku z tym nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 gwa\u0142townego i trwa\u0142ego spadku warto\u015bci rosyjskiego eksportu pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci.<\/p>\n<\/blockquote>\n Eksport gazu ruroci\u0105gami w innych kierunkach jest jeszcze mniej obiecuj\u0105cy. W 2023 r. Gazprom rozpocz\u0105\u0142 eksport gazu do Azji \u015arodkowej. Dokona\u0142 tego poprzez odwr\u00f3cenie przep\u0142ywu w ruroci\u0105gu Azja \u015arodkowa-Centrum, kt\u00f3ry przez dziesi\u0119ciolecia by\u0142 g\u0142\u00f3wnym kana\u0142em tranzytu gazu z Rosji do Europy. 2 sierpnia poinformowano, \u017ce trasa ta zosta\u0142a zamkni\u0119ta w wyniku wybuchu w regionie Wo\u0142gograd.<\/p>\n\n