{"id":425652,"date":"2026-05-13T03:41:17","date_gmt":"2026-05-13T03:41:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/425652\/"},"modified":"2026-05-13T03:41:17","modified_gmt":"2026-05-13T03:41:17","slug":"bunt-szalencow-i-smierc-jak-koniec-epoki-data-po-ktorej-zmienialy-sie-losy-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/425652\/","title":{"rendered":"Bunt szale\u0144c\u00f3w i \u015bmier\u0107 jak koniec epoki. Data, po kt\u00f3rej zmienia\u0142y si\u0119 losy Polski"},"content":{"rendered":"<ul class=\"ods-m-bullet-list\">\n<li class=\"ods-a-bullet ods-a-bullet--normal\"> 12 maja 1926 r. Pi\u0142sudski uda\u0142 si\u0119 do Belwederu, by og\u0142osi\u0107 swoje zamiary prezydentowi. Niestety&#8230; zwyczajnie go nie zasta\u0142, bo Wojciechowski akurat wyjecha\u0142 ze stolicy. Plany przeprowadzenia przewrotu uleg\u0142y wi\u0119c zmianie <\/li>\n<li class=\"ods-a-bullet ods-a-bullet--normal\"> W trakcie zamachu prezydent Wojciechowski w odezwie do armii stwierdzi\u0142: &#8222;Sta\u0142a si\u0119 rzecz potworna \u2014 znale\u017ali si\u0119 szale\u0144cy, kt\u00f3rzy targn\u0119li si\u0119 na majestat ojczyzny \u2014 podnosz\u0105c jawny bunt&#8221; <\/li>\n<li class=\"ods-a-bullet ods-a-bullet--normal\"> Najs\u0142ynniejszym wydarzeniem tamtych dni by\u0142o spotkanie Pi\u0142sudskiego i Wojciechowskiego na jednym z warszawskich most\u00f3w. Szczeg\u00f3\u0142y ich rozmowy owiane s\u0105 tajemnic\u0105 <\/li>\n<li class=\"ods-a-bullet ods-a-bullet--normal\"> Dla niekt\u00f3rych oficer\u00f3w dylematy moralne w zwi\u0105zku z bratob\u00f3jcz\u0105 walk\u0105 by\u0142y na tyle du\u017ce, \u017ce ko\u0144czy\u0142y si\u0119 tragicznie. Jeden z pu\u0142kownik\u00f3w pope\u0142ni\u0142 w tym czasie samob\u00f3jstwo. Tak\u0105 pr\u00f3b\u0119 podj\u0105\u0142 te\u017c s\u0142ynny gen. Sosnkowski <\/li>\n<li class=\"ods-a-bullet ods-a-bullet--normal\"> Prasa ubolewa\u0142a w tych dniach, \u017ce &#8222;trzeba b\u0119dzie ca\u0142ych lat, aby naprawi\u0107 opini\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 wytworzy o naszym kraju, mo\u017ce trzeba b\u0119dzie ca\u0142ych dziesi\u0119cioleci!&#8221; <\/li>\n<li class=\"ods-a-bullet ods-a-bullet--normal\"> W 1935 r. stan marsza\u0142ka gwa\u0142townie si\u0119 pogarsza\u0142. Zmar\u0142 dok\u0142adnie w rocznic\u0119 zorganizowanego przez siebie przewrotu. &#8222;Na tarczy zegara 8.45, koniec epoki zwi\u0105zanej z \u017cyciem Wielkiego Cz\u0142owieka&#8221; \u2014 zapisa\u0142 jego adiutant <\/li>\n<\/ul>\n<p>     Polska lat 20. by\u0142a pa\u0144stwem wielu niepokoj\u00f3w. Ros\u0142o bezrobocie, w\u015br\u00f3d wielu obywateli panowa\u0142a bieda. W 1926 r. wybucha\u0142y kolejne strajki, dochodzi\u0142o do g\u0142o\u015bnych protest\u00f3w i krwawych star\u0107 z policj\u0105. Jednocze\u015bnie wci\u0105\u017c trwa\u0142y konflikty w wojsku i na najwy\u017cszych szczeblach polskiej polityki. Krystalizowa\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne obozy, grupy zwolennik\u00f3w, jak i przeciwnik\u00f3w <a href=\"https:\/\/wiadomosci.onet.pl\/tylko-w-onecie\/retrosekcja-marszalek-bez-skazy-rysy-na-pomniku-jozefa-pilsudskiego\/qqmg4sk\" id=\"ddeb9cd3-140f-4267-8222-72bf4dac8a49\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego<\/a>. On sam, wraz ze swoimi wsp\u00f3\u0142pracownikami, coraz cz\u0119\u015bciej my\u015bla\u0142 o powrocie do czynnej polityki i zaprowadzeniu porz\u0105dku, w zwi\u0105zku z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 &#8222;rozwydrzonych partii&#8221;, jak sam je okre\u015bla\u0142.     Marsza\u0142ek skonfiskowany<\/p>\n<p>Napi\u0119cie w kraju osi\u0105gn\u0119\u0142o apogeum w maju 1926 r. W\u0142a\u015bnie tworzy\u0142 si\u0119 kolejny rz\u0105d Wincentego Witosa, a marsza\u0142ek postanowi\u0142 zabra\u0107 g\u0142os. 10 maja w wywiadzie dla &#8222;Kuriera Porannego&#8221; zarzuci\u0142 nowemu gabinetowi i jego szefowi &#8222;przekupstwa wewn\u0119trzne i nadu\u017cycia rz\u0105dowej w\u0142adzy bez ceremonii we wszystkich kierunkach dla partyjnych i prywatnych korzy\u015bci&#8221;. Pad\u0142y te\u017c oskar\u017cenia o demoralizacj\u0119 wojska.<\/p>\n<p>Pi\u0142sudski w tej samej rozmowie zapewni\u0142, \u017ce staje &#8222;do walki, jak i poprzednio, z g\u0142\u00f3wnym z\u0142em pa\u0144stwa: panowaniem rozwydrzonych partii i stronnictw nad Polsk\u0105, zapominaniem o imponderabiliach, a pami\u0119taniem tylko o groszu i korzy\u015bci&#8221;. W\u0142adze og\u0142osi\u0142y konfiskat\u0119 ca\u0142ego numeru gazety, ale du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 nak\u0142adu zd\u0105\u017cy\u0142a trafi\u0107 do czytelnik\u00f3w. Gazeciarze rozmy\u015blnie sprzedawali j\u0105 przechodniom, ignoruj\u0105c zakaz.<\/p>\n<p>Warszawska ulica by\u0142a wtedy po stronie Pi\u0142sudskiego. Grupy m\u0142odych ludzi w miejscach publicznych, w restauracjach i kawiarniach wykrzykiwali &#8222;Niech \u017cyje Marsza\u0142ek!&#8221;, albo &#8222;Precz z Witosem!&#8221;. Policja zacz\u0119\u0142a patrolowa\u0107 ulice przez ca\u0142e noce. W &#8222;Rzeczpospolitej&#8221; z 12 maja mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107: &#8222;We wtorek wieczorem Warszawa sta\u0142a si\u0119 terenem nies\u0142ychanych wybryk\u00f3w rozwydrzonej tolerancj\u0105 w\u0142adz mafii peowiackiej&#8221;.<\/p>\n<p>      <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Desk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8wZjJlOTNjODMzODM1MWMwNzcwYTk5Y2E5YmU5MTgxYS5qcGeSlQMAA.jpeg\" height=\"575\" width=\"940\" alt=\"Warszawa w latach 20. XX w.\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/> <\/p>\n<p>Warszawa w latach 20. XX w.Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n<p> Nic nie by\u0142o gotowe<\/p>\n<p>12 maja rano Pi\u0142sudski i wierne mu oddzia\u0142y zacz\u0119li dzia\u0142a\u0107. Sam marsza\u0142ek uda\u0142 si\u0119 rano do Belwederu, by og\u0142osi\u0107 swoje zamiary prezydentowi. Niestety&#8230; nie zasta\u0142 go, bo Stanis\u0142aw Wojciechowski wyjecha\u0142 wcze\u015bniej do Spa\u0142y.<\/p>\n<p>Andrzej Garlicki w biografii Pi\u0142sudskiego pisa\u0142: &#8222;Zaskakuj\u0105ca jest ca\u0142kowita improwizacja dzia\u0142a\u0144 pi\u0142sudczyk\u00f3w w tych pierwszych, decyduj\u0105cych przecie\u017c godzinach (&#8230;). Przygotowania polega\u0142y jedynie na tym, by \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 w rejon Rembertowa pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 oddanych Pi\u0142sudskiemu oddzia\u0142\u00f3w oraz wykorzysta\u0107 niekt\u00f3re z oddzia\u0142\u00f3w stacjonuj\u0105cych w Warszawie. Zadaniem ich mia\u0142o by\u0107 o\u015bwiadczenie, \u017ce podporz\u0105dkowywuj\u0105 si\u0119 Pi\u0142sudskiemu. To mia\u0142o wystarczy\u0107, aby prezydent zdymisjonowa\u0142 gabinet Witosa. Ale do tego celu niezb\u0119dny by\u0142 prezydent, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie z Warszawy wyjecha\u0142&#8221;.<\/p>\n<p>Spiskowcy musieli zmieni\u0107 plan dzia\u0142a\u0144, a marsza\u0142ek uzna\u0142, \u017ce konieczne jest wkroczenie do stolicy na czele swoich oddzia\u0142\u00f3w. Niestety, pi\u0142sudczycy stracili element zaskoczenia, a rz\u0105d zorientowa\u0142 si\u0119 w sytuacji i zyska\u0142 nieco czasu na dzia\u0142ania. O godz. 17 dosz\u0142o na mo\u015bcie Poniatowskiego do s\u0142ynnego spotkania marsza\u0142ka z prezydentem Stanis\u0142awem Wojciechowskim, kt\u00f3ry w mi\u0119dzyczasie powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy. Nie wiadomo, jaki by\u0142 dok\u0142adny przebieg rozmowy obu polityk\u00f3w. Na mo\u015bcie towarzyszy\u0142y im inne osoby, w tym wojskowi, ale rozm\u00f3wcy stan\u0119li tak, by nikt nie m\u00f3g\u0142 ich dobrze us\u0142ysze\u0107.<\/p>\n<p> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/lY7k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9hNDFkNGQyMDIzZTE5NGI5ZTFkMTJkZjI4NmM1ZDBlNy5qcGeSlQMAA.jpeg\" height=\"676\" width=\"940\" alt=\"S\u0142ynne zdj\u0119cie z maja 1926 r. J\u00f3zef Pi\u0142sudski w dniu przewrotu na mo\u015bcie Poniatowskiego w Warszawie\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/> <\/p>\n<p>S\u0142ynne zdj\u0119cie z maja 1926 r. J\u00f3zef Pi\u0142sudski w dniu przewrotu na mo\u015bcie Poniatowskiego w WarszawieNarodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n<p> &#8222;Dla mnie droga jest zamkni\u0119ta&#8221;<\/p>\n<p>Sam Wojciechowski wspomina\u0142: &#8222;Zbli\u017cy\u0142 si\u0119 on sam do mnie, powita\u0142em go s\u0142owami: stoj\u0119 na stra\u017cy honoru wojska polskiego \u2014 co widocznie wzburzy\u0142o go, gdy\u017c uchwyci\u0142 mnie za r\u0119kaw i zduszonym g\u0142osem powiedzia\u0142 \u2014 No, no! Tylko nie w ten spos\u00f3b. \u2014 Strz\u0105sn\u0105\u0142em jego r\u0119k\u0119 i nie dopuszczaj\u0105c do dyskusji: \u2014 Reprezentuj\u0119 tutaj Polsk\u0119, \u017c\u0105dam dochodzenia swych pretensji na drodze legalnej, kategorycznej odpowiedzi na odezw\u0119 rz\u0105du. \u2014 Dla mnie droga legalna zamkni\u0119ta \u2014 wymin\u0105\u0142 mnie i skierowa\u0142 si\u0119 do stoj\u0105cego o kilka krok\u00f3w za mn\u0105 szeregu \u017co\u0142nierzy. Zrozumia\u0142em to jako ch\u0119\u0107 buntowania \u017co\u0142nierzy przeciwko rz\u0105dowi w mojej obecno\u015bci, dlatego id\u0105c wzd\u0142u\u017c szeregu do swego samochodu zawo\u0142a\u0142em: \u2014 \u017bo\u0142nierze, spe\u0142nijcie sw\u00f3j obowi\u0105zek&#8221;.<\/p>\n<p>Major Porwit odm\u00f3wi\u0142 nast\u0119pnie Pi\u0142sudskiemu przepuszczenia go przez most. Marsza\u0142ek wsiad\u0142 do samochodu i odjecha\u0142 na Prag\u0119. &#8222;Rzeczpospolita&#8221; podawa\u0142a wtedy tak\u0105 wersj\u0119 rozmowy marsza\u0142ka i prezydenta:<\/p>\n<p>\u2014 Panie Marsza\u0142ku \u2014 rzek\u0142 p. Prezydent, uchyliwszy kapelusza i ujmuj\u0105c swobodnie za klap\u0119 munduru Marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego \u2014 \u017c\u0105dam od Pana natychmiastowego z\u0142o\u017cenia broni.<\/p>\n<p>\u2014 Ani my\u015bl\u0119 \u2014 odpar\u0142 Marsza\u0142ek Pi\u0142sudski.<\/p>\n<p>\u2014 Czy wiadome s\u0105 Panu konsekwencje jakie poci\u0105ga za sob\u0105 Pa\u0144ska odmowa?<\/p>\n<p>\u2014 Tak.<\/p>\n<p>Chwila namys\u0142u ze strony Pana Prezydenta i s\u0142owa:<\/p>\n<p>\u2014 A wi\u0119c rozstajemy si\u0119. <\/p>\n<p>Poczem zamieniwszy u\u015bcisk d\u0142oni, Pan Prezydent Rzeczypospolitej odjecha\u0142 autem do miasta, a Pan Marsza\u0142ek Pi\u0142sudski r\u00f3wnie\u017c autem powr\u00f3ci\u0142 w kierunku Pragi<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/wiadomosci.onet.pl\/kraj\/stanislaw-cat-mackiewicz-listy-do-mieczyslawa-grydzewskiego\/9xdbydc\" id=\"5ea49a6b-05d9-47e6-bed4-fd34a88790ad\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz<\/a> pisa\u0142 o tym spotkaniu: &#8222;Nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka wymiana zda\u0144. Pi\u0142sudski cofn\u0105\u0142 si\u0119 do samochodu. Otoczyli go podchor\u0105\u017cowie; jeden z nich nastawi\u0142 bagnet przeciwko Marsza\u0142kowi. \u2013 No, no, szczeniaku\u2026 \u2013 powiedzia\u0142 Pi\u0142sudski, odsuwaj\u0105c spokojnie bagnet i z powrotem wsiadaj\u0105c do samochodu&#8221;.     &#8222;Zbrodnicza agitacja&#8221;<\/p>\n<p>Nied\u0142ugo potem zacz\u0119\u0142y si\u0119 walki. Wieczorem oddzia\u0142y Pi\u0142sudskiego zaatakowa\u0142y m.in. w rejonie placu Zamkowego i na najwa\u017cniejszych arteriach \u015ar\u00f3dmie\u015bcia, po czym zaj\u0119\u0142y p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 miasta. Rz\u0105d wraz z wiernymi sobie oddzia\u0142ami kontrolowa\u0142 tereny na po\u0142udniu stolicy, m.in. Belweder, gdzie przebywa\u0142 Wojciechowski. Kilkudniowe walki by\u0142y zaci\u0119te, a podzieleni na dwa obozy polscy \u017co\u0142nierze atakowali zajmowane przez przeciwnika gmachy publiczne. Te nieraz przechodzi\u0142y z r\u0105k do r\u0105k, po kilka razy.<\/p>\n<p> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/SBvk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9hOTg2OThmMGZlMzAxMTUwNzlmZjExZjAyZWNkNGMyNC5qcGeSlQMAz.jpeg\" height=\"800\" width=\"817\" alt=\"Stanis\u0142aw Wojciechowski\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--vertical\"\/> <\/p>\n<p>Stanis\u0142aw WojciechowskiNarodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n<p>Rz\u0105d wyda\u0142 w tym czasie odezw\u0119: &#8222;Szerzona od d\u0142u\u017cszego czasu przez spiskowc\u00f3w i burzycieli \u0142adu i porz\u0105dku zbrodnicza agitacja w\u015br\u00f3d wojska, spowodowa\u0142a smutne nast\u0119pstwa&#8221;. Wezwano te\u017c obywateli do pos\u0142usze\u0144stwa legalnym w\u0142adzom Rzeczypospolitej. Prezydent w odezwie do armii stwierdzi\u0142: &#8222;Sta\u0142a si\u0119 rzecz potworna \u2014 znale\u017ali si\u0119 szale\u0144cy, kt\u00f3rzy targn\u0119li si\u0119 na majestat ojczyzny \u2014 podnosz\u0105c jawny bunt fa\u0142szywymi has\u0142ami uwiedli czyst\u0105 dusz\u0119 \u017co\u0142nierza polskiego i dali pierwsi rozkaz do rozlewu krwi bratniej&#8221;.<\/p>\n<p>&#8222;Straszliwe, okrutne, potworne s\u0142owo: wojna domowa, sta\u0142o si\u0119 w Polsce rzeczywisto\u015bci\u0105. (&#8230;) Nar\u00f3d napi\u0119tnowany ha\u0144b\u0105 stuletniej niewoli, wolno\u015bci swej, tak cudownie zdobytej, nie umie wyzyska\u0107 inaczej, ni\u017c w bratob\u00f3jczej walce&#8221; \u2014 ubolewa\u0142 &#8222;Kurier Warszawski&#8221; 13 maja, dodaj\u0105c: &#8222;trzeba b\u0119dzie ca\u0142ych lat, aby naprawi\u0107 opini\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 wytworzy o naszym kraju, mo\u017ce trzeba b\u0119dzie ca\u0142ych dziesi\u0119cioleci!&#8221;.<\/p>\n<p>Jak wygl\u0105da\u0142y walki w mie\u015bcie i jak wp\u0142ywa\u0142y na tocz\u0105ce si\u0119 przecie\u017c \u017cycie zwyk\u0142ych warszawiak\u00f3w? 14 maja informowano, \u017ce ruch poci\u0105g\u00f3w przychodz\u0105cych do Warszawy jest w znacznej wi\u0119kszo\u015bci utrzymany. Brak by\u0142o natomiast komunikacji telefonicznej, momentami nie dzia\u0142a\u0142y wodoci\u0105gi. &#8222;Nowy Kurier Polski&#8221; donosi\u0142, \u017ce &#8222;grupa m\u0142odzie\u017cy&#8221; zdemolowa\u0142a redakcj\u0119 &#8222;Gazety Warszawskiej&#8221;. Apelowano te\u017c o zas\u0142anianie okien. &#8222;Osobom, kt\u00f3re wychylaj\u0105 si\u0119 z okien, grozi niebezpiecze\u0144stwo, gdy\u017c wojsko otrzyma\u0142o w tym wzgl\u0119dzie odpowiednie rozkazy&#8221;.<\/p>\n<p>      <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/n-2k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy83MGZhNWEyOTM5Y2I3MjNhZTI3MDBiYzkzMDVmN2M0Ny5qcGeSlQMAA.jpeg\" height=\"701\" width=\"940\" alt=\"Przewr\u00f3t majowy. Wojsko i gapie na ulicach Warszawy\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/> <\/p>\n<p>Przewr\u00f3t majowy. Wojsko i gapie na ulicach WarszawyNarodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n<p> Mianowany przez pi\u0142sudczyk\u00f3w komisarz rz\u0105du na Warszaw\u0119 <a href=\"https:\/\/www.medonet.pl\/zdrowie,slawojki--czyli-jak-premier-felicjan-slawoj-skladkowski-uczyl-higieny-i-budowal-toalety,artykul,99437270.html\" id=\"7fcef4ad-d45e-4c87-8dc5-af159eb8aae9\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Felicjan S\u0142awoj-Sk\u0142adkowski<\/a> zabroni\u0142 zgromadze\u0144 i pochod\u00f3w na ulicach oraz chodzenia grupami wi\u0119kszymi ni\u017c trzy osoby. Zakazane by\u0142o otwieranie frontowych okien i balkon\u00f3w, a restauracje i kawiarnie mia\u0142y dzia\u0142a\u0107 do godz. 21.<\/p>\n<p>&#8222;Najwa\u017cniejsze arterie miasta (&#8230;) wype\u0142nione by\u0142y ca\u0142y dzie\u0144 wczorajszy olbrzymimi t\u0142umami ludno\u015bci, z zaciekawieniem \u015bledz\u0105cej gor\u0105czkowy ruch samochod\u00f3w wojskowych i ambulans\u00f3w, rozwo\u017c\u0105cych nieustannie rannych z placu boju. Ruch pojazd\u00f3w prywatnych by\u0142 w \u015br\u00f3dmie\u015bciu ograniczony&#8221; \u2014 notowa\u0142 &#8222;Kurier Warszawski&#8221; 15 maja. Gazety publikowa\u0142y te\u017c listy ofiar trwaj\u0105cych walk.<\/p>\n<p>\u015amier\u0107 pu\u0142kownika<\/p>\n<p>Wojsko stawa\u0142o przed trudnym dylematem, gdy pada\u0142y rozkazy strzelania do towarzyszy broni z tej samej armii. Jedni \u0142amali przysi\u0119g\u0119, by dotrzyma\u0107 wierno\u015bci ub\u00f3stwianemu Pi\u0142sudskiemu, inni pozostawali wierni przysi\u0119dze, staj\u0105c przeciw marsza\u0142kowi.<\/p>\n<p>     Dla niekt\u00f3rych oficer\u00f3w dylematy moralne by\u0142y na tyle du\u017ce, \u017ce ko\u0144czy\u0142y si\u0119 tragicznie. Dow\u00f3dca 7 pp pu\u0142kownik Wi\u0119ckowski, pi\u0142sudczyk, pope\u0142ni\u0142 w tym czasie samob\u00f3jstwo. Tak\u0105 pr\u00f3b\u0119 podj\u0105\u0142 te\u017c s\u0142ynny <a href=\"https:\/\/wiadomosci.onet.pl\/kraj\/kazimierz-sosnkowski-general-wp-kim-byl-biografia\/0bfweew\" id=\"6914e639-a496-4f9a-a905-022748f7ea26\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">gen. Kazimierz Sosnkowski<\/a>. Pr\u00f3buj\u0105c si\u0119 zabi\u0107, przestrzeli\u0142 sobie z pistoletu p\u0142uco. Ostatecznie jednak prze\u017cy\u0142.<\/p>\n<p>14 maja pi\u0142sudczycy przebili si\u0119 w okolice Belwederu. Prezydent Wojciechowski wyrazi\u0142 zgod\u0119 na przeniesienie si\u0119 do Wilanowa. Wierny mu gen. Stanis\u0142aw Haller wspomina\u0142: &#8222;Zeszli\u015bmy do westybulu, ministrowie stali na schodach, a my na dole. Nastr\u00f3j by\u0142 bardzo podnios\u0142y. Wyniesiono Sztandar Pa\u0144stwa. Genera\u0142 Malczewski kaza\u0142 nam podnie\u015b\u0107 r\u0119k\u0119 do przysi\u0119gi i przysi\u0105c, \u017ce o ile przyjdzie do przebijania si\u0119 na Wilan\u00f3w, to pr\u0119dzej polegniemy, ale Sztandaru Pa\u0144stwa i osoby P. Prezydenta Rzeczypospolitej w r\u0119ce buntownik\u00f3w nie wydamy. Potem zaintonowa\u0142 Rot\u0119 Konopnickiej. Ods\u0142onili\u015bmy g\u0142owy. Po od\u015bpiewaniu Roty gen. Suszy\u0144ski rozda\u0142 nam karabiny&#8221;.<\/p>\n<p>Ju\u017c po przybyciu do Wilanowa odby\u0142a si\u0119 specjalna narada. Cz\u0119\u015b\u0107 oficer\u00f3w popiera\u0142a nawet wyjazd prezydenta do Poznania i dalsze kontynuowanie walki z buntownikami, ale inni byli zdania, \u017ce nale\u017cy jak najszybciej zako\u0144czy\u0107 konflikt ze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo pa\u0144stwa. Wojciechowski og\u0142osi\u0142 w ko\u0144cu, \u017ce poda si\u0119 do dymisji. Stosowne pisma otrzyma\u0142 marsza\u0142ek Sejmu Maciej Rataj, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej przekaza\u0142 je Pi\u0142sudskiemu.<\/p>\n<p>Do\u0142y i rozbite szk\u0142o<\/p>\n<p>Warszawa odczu\u0142a skutki potyczek, jakie toczy\u0142y si\u0119 w najwa\u017cniejszych miejscach stolicy. Dziennik informowa\u0142, \u017ce na przyk\u0142ad na Marsza\u0142kowskiej &#8222;spostrzega si\u0119 wiele dom\u00f3w z powybijanymi szybami na pi\u0119trach&#8221;. Z kolei Bracka na rogu Al. Jerozolimskich przekopana by\u0142a poprzecznymi do\u0142ami, a i w samych Alejach pojawi\u0142o si\u0119 pe\u0142no do\u0142\u00f3w, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y \u017co\u0142nierzom podczas walk.<\/p>\n<p>      <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cyTk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8yMWNmOWE2YmZmNWM2OTBmMzNjYTE2NzIzYjEyNWFiOC5qcGeSlQMAA.jpeg\" height=\"715\" width=\"940\" alt=\"Cz\u0142onkowie rodziny jednej z ofiar przewrotu majowego pogr\u0105\u017ceni w \u017ca\u0142obie\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/> <\/p>\n<p>Cz\u0142onkowie rodziny jednej z ofiar przewrotu majowego pogr\u0105\u017ceni w \u017ca\u0142obieNarodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n<p> 15 maja powo\u0142any zosta\u0142 rz\u0105d Kazimierza Bartla, a Pi\u0142sudski zosta\u0142 w nim ministrem spraw wojskowych. Wielu jego zwolennik\u00f3w spotka\u0142o rozczarowanie, bo marsza\u0142ek nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na prezydentur\u0119 ani obj\u0119cie dyktatorskich rz\u0105d\u00f3w w Polsce. Mimo to ob\u00f3z sanacyjny przej\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 w kraju. Prezydentem zosta\u0142 <a href=\"https:\/\/wiadomosci.onet.pl\/kiosk\/jasnie-pan-prezydent\/cwz15\" id=\"480e8ea9-23be-461c-af4f-efe9db0649ac\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Ignacy Mo\u015bcicki<\/a>.<\/p>\n<p>W wyniku walk podczas przewrotu zgin\u0119\u0142o blisko 400 os\u00f3b. Wkr\u00f3tce zacz\u0119\u0142y si\u0119 pogrzeby.<\/p>\n<p>&#8222;By szyby w Wilnie si\u0119 trz\u0119s\u0142y&#8221;Min\u0119\u0142o zaledwie dziewi\u0119\u0107 lat, i kolejny raz data 12 maja okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 kluczowa dla los\u00f3w <a href=\"https:\/\/wiadomosci.onet.pl\/ii-rp\" id=\"695871b3-1872-4f28-9b07-dd3bc0556f64\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">II Rzeczpospolitej<\/a>. Tego w\u0142a\u015bnie dnia, w 1935 r. zmar\u0142 J\u00f3zef Pi\u0142sudski. Marsza\u0142ek odszed\u0142 w rocznic\u0119 przeprowadzonego przez siebie zamachu, po wielu miesi\u0105cach ci\u0119\u017ckiej choroby nowotworowej. Jego stan zdrowia stopniowo si\u0119 pogarsza\u0142, jego cia\u0142o traci\u0142o kolejne kilogramy. Ju\u017c w czasie obchod\u00f3w \u015bwi\u0119ta 11 listopada w 1934 r. Pi\u0142sudski zas\u0142ab\u0142. Wiosn\u0105 1935 lekarze stwierdzili raka, prawdopodobnie w\u0105troby.     <\/p>\n<p>Pi\u0142sudski zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce jego czas si\u0119 ko\u0144czy. Zapisa\u0142: &#8222;Nie wiem czy nie zechc\u0105 mnie pochowa\u0107 na Wawelu. Niech! Niech tylko moje serce wtedy zamkni\u0119te schowaj\u0105 w Wilnie gdzie le\u017c\u0105 moi \u017co\u0142nierze co w kwietniu 1919 roku mnie jako wodzowi Wilno jako prezent pod nogi rzucili&#8221;.<\/p>\n<p>Wyrazi\u0142 te\u017c wol\u0119 odno\u015bnie swojej matki: &#8222;A zaklinam wszystkich co mnie kochali sprowadzi\u0107 zw\u0142oki mojej matki z Sugint, Wi\u0142komirskiego powiatu, do Wilna i pochowa\u0107 matk\u0119 najwi\u0119kszego rycerza Polski nade mn\u0105. Niech dumne serce u st\u00f3p dumnej matki spoczywa. Matk\u0119 pochowa\u0107 z wojskowymi honorami, cia\u0142o na lawecie i niech wszystkie armaty zagrzmi\u0105 salw\u0105 po\u017cegnaln\u0105 i powitaln\u0105 tak by szyby w Wilnie si\u0119 trz\u0119s\u0142y&#8221;.<\/p>\n<p> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/BSnk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy83YmEyNzE4YjljZThlYzIxNDhiNWNkYmU3MmNmOThiNi5qcGeRlQLNB.jpeg\" height=\"757\" width=\"600\" alt=\"Ostatnie zdj\u0119cie J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, 20 marca 1935 r.\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--vertical\"\/> <\/p>\n<p>Ostatnie zdj\u0119cie J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, 20 marca 1935 r.Domena publiczna<\/p>\n<p> &#8222;Ksi\u0105dz czyha na dusz\u0119&#8221;<\/p>\n<p>4 maja wieczorem przewieziono Pi\u0142sudskiego do Belwederu. W kolejnych dniach zacz\u0119\u0142y u niego wyst\u0119powa\u0107 krwotoki. 12 maja od rana przy marsza\u0142ku przebywa\u0142a \u017cona, c\u00f3rki, wojskowi i lekarze. P\u0142k Aleksander Hrynkiewicz, adiutant Pi\u0142sudskiego, notowa\u0142: &#8222;Po niespe\u0142na godzinnej rozmowie z Pani\u0105 Marsza\u0142kow\u0105, dr Stefanowski wyszed\u0142 spe\u0142niwszy na\u0142o\u017con\u0105 na\u0144 ci\u0119\u017ck\u0105 i trudn\u0105 misj\u0119 zawiadomienia o beznadziejnej sytuacji, maj\u0105c gor\u0105czkowe wypieki na policzkach. Komendantowa p\u0142acze&#8221;.<\/p>\n<p>Pi\u0142sudski spa\u0142 przez ca\u0142y czas, z niewielkimi przerwami, j\u0119cz\u0105c przez sen. Wieczorem zosta\u0142 sprowadzony ksi\u0105dz W\u0142adys\u0142aw Korni\u0142owicz, kt\u00f3ry przyby\u0142 wraz z gen. S\u0142awojem-Sk\u0142adkowskim. &#8222;W pokoju zielonym czyha na dusz\u0119 Komendanta przywieziony ksi\u0105dz i dr Mozo\u0142owski&#8221; \u2014 zapami\u0119ta\u0142 Hrynkiewicz.<\/p>\n<p>&#8222;Cisza grobowa zalega pok\u00f3j, ci\u0119\u017cki oddech Komendanta j\u0105 tylko przerywa i s\u0142aby st\u0142umiony \u015bwist powietrza przeciskaj\u0105cego si\u0119 przez krta\u0144, po\u0142\u0105czony jak gdyby z bulgotem jakiego\u015b p\u0142ynu, znajduj\u0105cego si\u0119 w gardle. Jak gdyby z powiewem wiosennego wiatru \u017cycie ulecia\u0142o na jego skrzyd\u0142ach i na znak uczyniony po raz ostatni r\u0119k\u0105 Komendanta. Minuty ci\u0105gn\u0105 si\u0119 jedna za drug\u0105&#8230; d\u0142ugie jak minione dziesi\u0105tki lat brzemienne histori\u0105&#8230; Odwracam g\u0142ow\u0119, na tarczy zegara 8.45, koniec epoki zwi\u0105zanej z \u017cyciem Wielkiego Cz\u0142owieka&#8221; \u2014 zapisa\u0142 Hrynkiewicz.<\/p>\n<p>     Andrzej Garlicki: &#8222;Dla opinii publicznej <a href=\"https:\/\/wiadomosci.onet.pl\/kraj\/85-rocznica-smierci-jozefa-pilsudskiego-zaloba-w-iii-rzeszy-to-popularny-mit\/jlvcwtj\" id=\"730af90e-cabc-4da5-bb98-4d61e405969a\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">\u015bmier\u0107 Pi\u0142sudskiego<\/a> by\u0142a szokiem. Lepiej poinformowani wiedzieli, \u017ce jest chory, ale i oni nie wiedzieli, \u017ce jest to choroba \u015bmiertelna. Nie podawano komunikat\u00f3w o chorobie. \u015amier\u0107 by\u0142a zaskoczeniem&#8221;.<\/p>\n<p>Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz: &#8222;Ju\u017c przed godzin\u0105 10 wiedzieli o tym wszyscy w miastach i miasteczkach polskich; w kawiarniach orkiestry przestawa\u0142y gra\u0107, muzykanci porzucali instrumenty, na chodnikach gromadzi\u0142y si\u0119 niespokojne grupy ludzi\u2026 Uczucie zdenerwowania ogarn\u0119\u0142o ca\u0142y kraj&#8221;.<\/p>\n<p> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/s8Fk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9jZmZmN2ZhNjdjN2IxOWY5OGU2YTg5MTZhMGY5Mjc2Mi5qcGeSlQMAA.jpeg\" height=\"646\" width=\"940\" alt=\"J\u00f3zef Pi\u0142sudski, zdj\u0119cie po\u015bmiertne\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/> <\/p>\n<p>J\u00f3zef Pi\u0142sudski, zdj\u0119cie po\u015bmiertneNarodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n<p> D\u017awi\u0119k Zygmunta<\/p>\n<p>Otwarta trumna z cia\u0142em Pi\u0142sudskiego zosta\u0142a wystawiona w Belwederze. Relacje m\u00f3wi\u0105 o tysi\u0105cach zap\u0142akanych ludzi, kt\u00f3rzy przechodzili obok trumny, oddaj\u0105c ho\u0142d marsza\u0142kowi. Nast\u0119pnie cia\u0142o przeniesiono do katedry \u015bw. Jana, gdzie r\u00f3wnie\u017c nap\u0142ywa\u0142y dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi, czekaj\u0105cych na wej\u015bcie przez wiele godzin. Wreszcie trumna, po defiladzie wojskowej na Polach Mokotowskich, ruszy\u0142a poci\u0105giem do Krakowa, bo sta\u0142o si\u0119 tak, jak podejrzewa\u0142 marsza\u0142ek. Jego cia\u0142o mia\u0142o zosta\u0107 pochowane na Wawelu. Na stacjach po drodze mi\u0119dzy obecn\u0105 a dawn\u0105 stolic\u0105 Polski tysi\u0105ce ludzi \u017cegna\u0142y Pi\u0142sudskiego.<\/p>\n<p>&#8222;Ko\u0142o dworca krakowskiego, na ma\u0142ym niechlujnym placyku przed niepozornym dworcem krakowskim, rozwija\u0142 si\u0119 poch\u00f3d. Szli przedstawiciele wszystkich kraj\u00f3w (&#8230;), mn\u00f3stwo mundur\u00f3w, order\u00f3w i gali, potem sz\u0142o duchowie\u0144stwo (&#8230;). Potem by\u0142y i sukmany krakowskie, lubelskie, stroje g\u00f3ralskie, kontusze szlacheckie. Ostatni raz widzieli\u015bmy wielk\u0105 Polsk\u0119 w jej sienkiewiczowskiej glorii. Dzwon Zygmunt dzwoni\u0142&#8221; \u2014 pisa\u0142 Cat. Podobno t\u0142um szed\u0142 na Wawel od godz. 8 rano do godz. 18.<\/p>\n<p>Na stopniach wawelskiej katedry przemawia\u0142 prezydent Mo\u015bcicki, po czym odby\u0142a si\u0119 msza sprawowana przez metropolit\u0119 krakowskiego, abp. Adama Sapieh\u0119. Po mszy genera\u0142owie znie\u015bli trumn\u0119 do krypty \u015bw. Leonarda.<\/p>\n<p> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/PnCk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zMTNlY2NjZTNkZjM0Y2RlOWJlMTQ0MWI1YjgxYzkxNS5qcGeSlQMAA.jpeg\" height=\"397\" width=\"600\" alt=\"Uroczysto\u015bci pogrzebowe J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Krakowie\" loading=\"lazy\" class=\"ods-c-image__img ods-c-image__img--viewport-width\"\/> <\/p>\n<p>Uroczysto\u015bci pogrzebowe J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w KrakowieNarodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n<p>Cat-Mackiewicz: &#8222;Pi\u0142sudski mia\u0142 fanatycznych wielbicieli, kt\u00f3rzy go kochali wi\u0119cej, ni\u017c w\u0142asnych rodzic\u00f3w, ni\u017c w\u0142asne dzieci, ale by\u0142o wielu ludzi, kt\u00f3rzy go nienawidzili, mia\u0142 ca\u0142e warstwy ludno\u015bci, ca\u0142e dzielnice Polski przeciwko sobie, pot\u0119\u017cn\u0105 nieufno\u015b\u0107 do siebie. I oto nie zna\u0107 by\u0142o tego w dniu pogrzebu. Przeciwnie, mo\u017cna stwierdzi\u0107 jako fakt i prawd\u0119, \u017ce w dniach jego pogrzebu, \u017ce na wie\u015b\u0107 o jego \u015bmierci, strach i zal\u0119knienie, co stanie si\u0119 teraz z Polsk\u0105, kiedy Jego zabrak\u0142o, przelecia\u0142 od Ba\u0142tyku poprzez Pozna\u0144skie i \u015al\u0105sk i od Karpat do D\u017awiny&#8221;.<\/p>\n<p>     \u015amier\u0107 Pi\u0142sudskiego oznacza\u0142a, \u017ce jego dotychczasowi wsp\u00f3\u0142pracownicy i najwierniejsi \u017co\u0142nierze musieli w pe\u0142ni przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119. Na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 musieli sobie radzi\u0107 premier Felicjan S\u0142awoj-Sk\u0142adkowski, <a href=\"https:\/\/kultura.onet.pl\/fragmenty-ksiazek\/marek-kornat-i-mariusz-wolos-jozef-beck-biografia-fragment-ksiazki\/dze5w0w\" id=\"e416a052-486f-4687-a63e-a9ed63ad783a\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">minister J\u00f3zef Beck<\/a> i nowy marsza\u0142ek Polski gen. Edward Rydz-\u015amig\u0142y. P\u00f3\u017aniej nadszed\u0142 rok 1939.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Materia\u0142 powsta\u0142 dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy Onetu z partnerem \u2014 Narodowym Archiwum Cyfrowym, kt\u00f3rego misj\u0105 jest budowanie nowoczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa \u015bwiadomego swojej przesz\u0142o\u015bci. NAC gromadzi, przechowuje i udost\u0119pnia fotografie, nagrania d\u017awi\u0119kowe oraz filmy. Zdigitalizowane zdj\u0119cia mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 na nac.gov.pl.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"12 maja 1926 r. Pi\u0142sudski uda\u0142 si\u0119 do Belwederu, by og\u0142osi\u0107 swoje zamiary prezydentowi. Niestety&#8230; zwyczajnie go nie&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":425653,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[61195,32,33,36,37,27,5059,21564,8533,49,34,35,28,31,48,25,46,42,38,40,39,41,47,79691,29,30,26],"class_list":{"0":"post-425652","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-bottomfeed_styl","9":"tag-breaking-news","10":"tag-breakingnews","11":"tag-featured-news","12":"tag-featurednews","13":"tag-headlines","14":"tag-historia_o_historia","15":"tag-ii_rp","16":"tag-jozef_pilsudski","17":"tag-kraj","18":"tag-latest-news","19":"tag-latestnews","20":"tag-naglowki","21":"tag-najwazniejsze-artykuly","22":"tag-nat_styl","23":"tag-news","24":"tag-omp","25":"tag-pl","26":"tag-poland","27":"tag-polish","28":"tag-polska","29":"tag-polski","30":"tag-screening_general","31":"tag-stanislaw_wojciechowski","32":"tag-top-stories","33":"tag-topstories","34":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116565199264429062","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/425652","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=425652"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/425652\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/425653"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=425652"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=425652"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=425652"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}