O podobnych zagadnieniach trudno rozprawia\u0107 bez nakre\u015blenia szerszego t\u0142a; nim gdziekolwiek na \u015bwiecie pocz\u0119\u0142y powstawa\u0107 wi\u0119c budowle, kt\u00f3rym mo\u017cna przypisa\u0107 miano wysoko\u015bciowc\u00f3w, przez ponad trzy tysi\u0105clecia rekordzistk\u0105 w tej materii pozostawa\u0142a Wielka Piramida w Gizie (mierz\u0105ca nieco ponad 146 metr\u00f3w, a wzniesiona w okresie Starego Pa\u0144stwa, oko\u0142o 2560 lat przed nasz\u0105 er\u0105). Prymat tej\u017ce trwa\u0142 a\u017c do 1311 roku, kiedy przewy\u017cszy\u0142a j\u0105 160-metrowa wie\u017ca katedry w angielskim Lincoln – od tamtej pory historyczne ambicje realizowano g\u0142\u00f3wnie poprzez architektur\u0119 sakraln\u0105, a wi\u0119c struktury pozbawione regularnych kondygnacji. Prze\u0142om – otwieraj\u0105cy er\u0119 nowoczesnych drapaczy chmur – przyni\u00f3s\u0142 dopiero koniec XIX wieku, a konkretnie rok 1884, kiedy w Chicago wzniesiono dwunastopi\u0119trowy Home Insurance Building; zastosowanie we\u0144 stalowego szkieletu no\u015bnego uwolni\u0142o architektur\u0119 od ogranicze\u0144 narzucanych przez masywne konstrukcje murowane, toruj\u0105c bezpieczn\u0105 drog\u0119 ku wsp\u00f3\u0142czesnym gigantom. Od chwili uko\u0144czenia budowy Philadelphia City Hall (kt\u00f3ry to w roku 1901 osi\u0105gn\u0105\u0142 167 metr\u00f3w), miano najwy\u017cszego budynku globu na sta\u0142e opu\u015bci\u0142o za\u015b sfer\u0119 sacrum. Przez blisko sto lat palm\u0119 pierwsze\u0144stwa dzier\u017cy\u0142y tedy ameryka\u0144skie konstrukcje (mi\u0119dzy innymi nowojorskie Empire State Building oraz World Trade Center czy chicagowska Sears Tower, mierz\u0105ce odpowiednio 381, 417 i 442 metry) – w roku 1998 tytu\u0142 „przyby\u0142” do Malezji (dzi\u0119ki 452-metrowym Petronas Towers w Kuala Lumpur), sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej pow\u0119drowa\u0142 do Tajwanu (kiedy to wzniesiono 509-metrowy Taipei 101 w stolicy tego pa\u0144stwa), by ostatecznie przylgn\u0105\u0107 do dubajskiej Burd\u017c Chalifa, licz\u0105cej sobie a\u017c 828 metr\u00f3w.<\/p>\n
Korzenie podniebnej pot\u0119gi. O pierwszych wysoko\u015bciowcach Rzeczypospolitej<\/p>\n
Rozw\u00f3j zabudowy wysoko\u015bciowej w Europie kontynentalnej by\u0142 zauwa\u017calnie hamowany przez wymogi bezpiecze\u0144stwa po\u017carowego oraz powszechne obawy o zaburzenie klasycznej estetyki miast – mimo to do pocz\u0105tku lat 40. XX stulecia na Starym Kontynencie zdo\u0142ano wznie\u015b\u0107 oko\u0142o stu tego typu budynk\u00f3w. Jednym z architektonicznych zwiastun\u00f3w tych zmian sta\u0142 si\u0119 secesyjny Witte Huis w Rotterdamie, kt\u00f3ry w 1898 roku osi\u0105gn\u0105\u0142 pu\u0142ap 43 metr\u00f3w; wkr\u00f3tce do\u0142\u0105czy\u0142y do\u0144 mi\u0119dzy innymi: Royal Liver Building w Liverpoolu (90 metr\u00f3w w 1911 roku), szwedzkie Kungstornen w Sztokholmie (61 metr\u00f3w w roku 1925) czy belgijski Boerentoren w Antwerpii (osi\u0105gaj\u0105cy 87,5 metra w 1932 roku).<\/p>\n
Pioniersk\u0105 realizacj\u0105 na ziemiach polskich sta\u0142a si\u0119 z kolei budowa PAST-y (nazwanej tak od ulokowanej tam p\u00f3\u017aniej Polskiej Akcyjnej Sp\u00f3\u0142ki Telefonicznej) – kompleksu dw\u00f3ch budynk\u00f3w przy sto\u0142ecznej Zielnej, kt\u00f3ry powsta\u0142 mi\u0119dzy 1904 a 1910 rokiem; konstrukcja, wzniesiona z inicjatywy szwedzkiego Towarzystwa Akcyjnego Telefon\u00f3w Cedergren, liczy\u0142a w najwy\u017cszym punkcie 51,5 metra, dzier\u017c\u0105c przez kr\u00f3tki czas tytu\u0142 najwy\u017cszego budynku mieszkalno-u\u017cytkowego na Starym Kontynencie.<\/p>\n
PAST-a pozostawa\u0142a liderk\u0105 a\u017c do 1933 roku, kiedy Rzeczpospolita wkroczy\u0142a w faz\u0119 budownictwa stalowo-szkieletowego; architektonicznym punktem odniesienia sta\u0142 si\u0119 w owym czasie warszawski Prudential, wzniesiony w latach 1931-1933 przy Placu Napoleona (a wi\u0119c dzisiejszym Placu Powsta\u0144c\u00f3w Warszawy). Cho\u0107 pocz\u0105tkowe plany zak\u0142ada\u0142y skromniejsze gabaryty, obawa przed zgubieniem dominanty w g\u0105szczu \u015br\u00f3dmiejskich kamienic wymusi\u0142a podwy\u017cszenie bry\u0142y do szesnastu pi\u0119ter, co prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na 66 metr\u00f3w i status pierwszego „niebotyka” (jak zwano w\u00f3wczas wysoko\u015bciowce) z prawdziwego zdarzenia. W mi\u0119dzyczasie grunt pod podobne realizacje znaleziono tak\u017ce na \u015al\u0105sku – w 1934 roku sfinalizowano bowiem budow\u0119 siedemnastokondygnacyjnego (i 62-metrowego) Gmachu Urz\u0119du Skarbowego w Katowicach, kt\u00f3ry zyska\u0142 miano „Drapacza Chmur”; ten po dzi\u015b dzie\u0144 uznawany jest za jeden z najbardziej spektakularnych przyk\u0142ad\u00f3w funkcjonalizmu na ziemiach polskich.<\/p>\n
Po\u0142owa stulecia przynios\u0142a diametraln\u0105 zmian\u0119 wszelkich uwarunkowa\u0144 – w tym r\u00f3wnie\u017c przestrzennych; odbudowuj\u0105ca si\u0119 Warszawa zosta\u0142a tym samym „bohaterk\u0105” odg\u00f3rnie sterowanej rzeczywisto\u015bci. Architektonicznym uciele\u015bnieniem centralnego planowania sta\u0142 si\u0119 za\u015b Pa\u0142ac Kultury i Nauki, kt\u00f3ry od 1955 roku ca\u0142kowicie zdominowa\u0142 panoram\u0119 stolicy. Niezale\u017cnie od swego skomplikowanego rodowodu, z punktu widzenia sztuki budowlanej obiekt ten stanowi\u0142 ogromne przedsi\u0119wzi\u0119cie; podczas prac wspomagano si\u0119 relatywnie nowatorskimi metodami, stosuj\u0105c mi\u0119dzy innymi „ceg\u0142\u0119 sit\u00f3wk\u0119”, co pozwoli\u0142o na znacz\u0105ce zredukowanie ci\u0119\u017caru pot\u0119\u017cnych \u015bcian os\u0142onowych. Z ca\u0142kowit\u0105 wysoko\u015bci\u0105 237 metr\u00f3w Pa\u0142ac utrzyma\u0142 tytu\u0142 drugiej najwy\u017cszej budowli na kontynencie a\u017c do 1990 roku, a miano niekwestionowanego lidera w Polsce dzier\u017cy\u0142 nieprzerwanie przez blisko siedem dekad.<\/p>\n
Detronizacja giganta. Varso Tower – najwy\u017cszy budynek w Unii Europejskiej (i s\u0142\u00f3w kilka o regionalnych ambicjach)<\/p>\n
Przemiany prze\u0142omu lat 80. i 90. XX wieku zainicjowa\u0142y strumie\u0144 globalnego kapita\u0142u, co szybko prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na nowe podej\u015bcie do nowoczesnej zabudowy komercyjnej. Tkanki najwi\u0119kszych polskich miast zacz\u0119\u0142y tym samym pi\u0105\u0107 si\u0119 ku niebu; obecnie nadwi\u015bla\u0144ski horyzont zdobi kilkadziesi\u0105t wie\u017cowc\u00f3w przekraczaj\u0105cych 100 metr\u00f3w – wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wznosi si\u0119 za\u015b w Warszawie. Najwy\u017cszym z najwy\u017cszych od roku 2022 pozostaje kompleks Varso; cho\u0107 sama struktura architektoniczna mierzy 230 metr\u00f3w, to zainstalowanie a\u017curowej iglicy wywindowa\u0142o jej ca\u0142kowit\u0105 wysoko\u015b\u0107 do bezprecedensowego pu\u0142apu 310 metr\u00f3w. Pozwoli\u0142o to na ostateczne prze\u015bcigni\u0119cie Pa\u0142acu Kultury i Nauki, nadaj\u0105c Varso tytu\u0142 jedynego budynku klasy „supertall” w Unii Europejskiej – deklasuj\u0105cego w statystykach mi\u0119dzy innymi s\u0142ynny londy\u0144ski The Shard (mierz\u0105cy blisko 310 metr\u00f3w).<\/p>\n
P\u0119d ku chmurom obejmuje dzi\u015b jednak nie tylko rynek sto\u0142eczny; decentralizacja us\u0142ug, nap\u0142yw zagranicznych korporacji i rozw\u00f3j innowacyjnych technologii wyzwoli\u0142y ogromny popyt na podniebne przestrzenie w wielu polskich miastach. We Wroc\u0142awiu barier\u0119 „naruszy\u0142” kompleks Sky Tower, kt\u00f3rego cylindryczna wie\u017ca osi\u0105ga imponuj\u0105ce 212 metr\u00f3w. Niezwyk\u0142ym fenomenem na architektonicznej mapie pa\u0144stwa sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Rzesz\u00f3w, gdzie oddany do u\u017cytku kompleks Olszynki Park zdominowa\u0142 po\u0142udniowy wsch\u00f3d, celuj\u0105c z iglic\u0105 w niebotyczny pu\u0142ap 220 metr\u00f3w. Tr\u00f3jmiasto z kolei odpowiedzia\u0142o monumentaln\u0105 gda\u0144sk\u0105 wie\u017c\u0105 Olivia Star (180 metr\u00f3w) oraz zlokalizowanymi tu\u017c przy brzegu zatoki gdy\u0144skimi Sea Towers (141 metr\u00f3w).<\/p>\n
Zjawisko to znajduje swoje odbicie w niemal ka\u017cdej wi\u0119kszej aglomeracji. W Katowicach postprzemys\u0142owy charakter miasta z sukcesem przeobra\u017ca si\u0119 wok\u00f3\u0142 pot\u0119\u017cnych bry\u0142 pokroju KTW II (133 metry), natomiast w Poznaniu stabilny rozw\u00f3j biurowy zwiastuje obiekt AND2, zamykaj\u0105cy przestrze\u0144 Placu Andersa wysoko\u015bci\u0105 116 metr\u00f3w. Krak\u00f3w – miasto o wysoce restrykcyjnym rygorze planistycznym – po dziesi\u0119cioleciach impasu sfinalizowa\u0142 przebudow\u0119 dawnego „Szkieletora”, kt\u00f3ry odrodzony jako Unity Tower wpisuje si\u0119 w krajobraz ze szczytem ulokowanym na 102,5 metra. Nawet Szczecin, stawiaj\u0105cy na co dzie\u0144 czo\u0142a silnym portowym wichrom, zyska\u0142 swoj\u0105 l\u015bni\u0105c\u0105, 104-metrow\u0105 tub\u0119 w postaci Hanza Tower, podczas gdy w \u0141odzi dawn\u0105 panoram\u0119 skutecznie od\u015bwie\u017cy\u0142a licz\u0105ca 82 metry wie\u017ca Hi Piotrkowska.<\/p>\n
Wi\u0119cej, wy\u017cej, dro\u017cej. In\u017cynieryjne granice i kolejne projekty<\/p>\n
Osi\u0105gni\u0119cie historycznego rekordu przez Varso Tower w \u017cadnym stopniu nie wyczerpa\u0142o apetyt\u00f3w mi\u0119dzynarodowego kapita\u0142u; nieustanna dynamika rynkowa oraz rozw\u00f3j innowacyjnych technologii in\u017cynieryjnych zwiastuj\u0105 \u015bmia\u0142\u0105 kontynuacj\u0119 architektonicznego wy\u015bcigu. Najnowsze plany inwestycyjne i sygna\u0142y p\u0142yn\u0105ce od wybitnych pracowni projektowych potwierdzaj\u0105, \u017ce polski skyline ulegnie dalszym transformacjom.<\/p>\n
Przekraczanie kolejnych barier napotyka jednak na realne i pot\u0119\u017cne ograniczenia; wznoszenie budowli powy\u017cej granicy 250 metr\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 nierozerwalnie z wyk\u0142adniczym, a nie liniowym wzrostem koszt\u00f3w. Kluczowym problemem staje si\u0119 systematyczny spadek efektywno\u015bci brutto trzonu komunikacyjnego; konieczno\u015b\u0107 ulokowania dziesi\u0105tek szyb\u00f3w windowych na dolnych kondygnacjach drastycznie uszczupla rentown\u0105 przestrze\u0144 wynajmowaln\u0105. Dodatkowe, gigantyczne nak\u0142ady generuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c niezb\u0119dne masywne t\u0142umiki drga\u0144 chroni\u0105ce bry\u0142\u0119 przed rezonansem wiatrowym, co nakazuje inwestorom niezwykle ostro\u017cn\u0105 racjonalizacj\u0119 finansow\u0105.<\/p>\n
Mimo tych barier, wertykalne wizje wci\u0105\u017c rozpalaj\u0105 wyobra\u017ani\u0119. Na warszawskich ulicach ju\u017c teraz pn\u0105 si\u0119 w g\u00f3r\u0119 kolejne inwestycje, z dynamicznie rosn\u0105cym 174-metrowym wie\u017cowcem The Bridge u zbiegu ulicy Towarowej na czele. W planach pozostaj\u0105 wci\u0105\u017c pot\u0119\u017cne, trudne technicznie za\u0142o\u017cenia – takie jak koncepcje monumentalnych obiekt\u00f3w nad podziemn\u0105 sieci\u0105 tuneli kolejowych przy Emilii Plater czy owiane legend\u0105 wizje dla dzia\u0142ki przy Chmielnej 70, gdzie zastosowanie nowej iglicy mog\u0142oby w teorii przy\u0107mi\u0107 dzisiejsze rekordy. Na szachownicy planistycznej obecne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c projekty luksusowych kompleks\u00f3w pokroju Roma Tower (170 metr\u00f3w). Konsekwentna realizacja tych \u015bmia\u0142ych za\u0142o\u017ce\u0144 ostatecznie utrwala pozycj\u0119 polskiej stolicy jako jednego z najbardziej intryguj\u0105cych, pn\u0105cych si\u0119 w g\u00f3r\u0119 rynk\u00f3w – bez najmniejszych kompleks\u00f3w konkuruj\u0105cego z ugruntowanymi dystryktami zachodniej Europy (cho\u0107 bez w\u0105tpienia realizacjom tym daleko do Jeddah Tower – wznoszonego w saudyjskiej D\u017cuddzie budynku, kt\u00f3ry jako pierwszy w historii ma przekroczy\u0107 kilometr wysoko\u015bci).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"O podobnych zagadnieniach trudno rozprawia\u0107 bez nakre\u015blenia szerszego t\u0142a; nim gdziekolwiek na \u015bwiecie pocz\u0119\u0142y powstawa\u0107 wi\u0119c budowle, kt\u00f3rym…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":427845,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[32,33,27,34,35,28,31,25,40,41,80,29,30,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-427844","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-headlines","11":"tag-latest-news","12":"tag-latestnews","13":"tag-naglowki","14":"tag-najwazniejsze-artykuly","15":"tag-news","16":"tag-polish","17":"tag-polski","18":"tag-swiat","19":"tag-top-stories","20":"tag-topstories","21":"tag-wiadomosci","22":"tag-world","23":"tag-world-news","24":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116570621555488201","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/427844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=427844"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/427844\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/427845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=427844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=427844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=427844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}