L\u00e1szl\u00f3 Krasznahorkai dosta\u0142 Nobla za „fascynuj\u0105c\u0105 i wizjonersk\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, kt\u00f3ra w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza si\u0142\u0119 sztuki”. W Polsce ukaza\u0142y si\u0119 trzy ksi\u0105\u017cki tego autora: „Szata\u0144skie tango”, „Melancholia sprzeciwu” oraz „Wojna i wojna”. Wszystkie obecnie s\u0105 bardzo trudne do zdobycia, bo trzeba je kupi\u0107 z drugiej r\u0119ki za horrendalne pieni\u0105dze. St\u0105d wypada si\u0119 uzbroi\u0107 w cierpliwo\u015b\u0107, bo Czarne zamierza wznowi\u0107 „Szata\u0144skie tango” w lutym przysz\u0142ego roku. Istnieje spora szansa, \u017ce p\u00f3jdzie za ciosem i przywr\u00f3ci tak\u017ce inne powie\u015bci W\u0119gra. <\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n
Krasznahorkai to nie tylko wybitny pisarz, ale tak\u017ce artysta mocno zwi\u0105zany z kinem. Wraz z wielkim re\u017cyserem w\u0119gierskim Bela Tarrem stworzy\u0142 w latach 1988-2011 jeden z najlepszych filmowych duet\u00f3w w historii. Noblista by\u0142 bowiem wsp\u00f3\u0142autorem scenariuszy do film\u00f3w Tarra. Oto wszystkie produkcje, kt\u00f3re s\u0105 efektem ich pracy:<\/p>\n
Pierwszym owocem artystycznego sojuszu Tarra i Krasznahorkaiego by\u0142 film „Pot\u0119pienie” (1988 r.). To opowie\u015b\u0107 o bohaterach uwik\u0142anych w tr\u00f3jk\u0105t mi\u0142osny. Jej akcja dzieje si\u0119 w zapomnianym, sk\u0105panym w deszczu miasteczku. Film nie tylko wprowadzi\u0142 widz\u00f3w w \u015bwiat nihilistycznej atmosfery, ale tak\u017ce zapocz\u0105tkowa\u0142 charakterystyczny styl Tarra \u2014 powolne tempo narracji i d\u0142ugie, hipnotyzuj\u0105ce uj\u0119cia. Jest zarazem pierwszym arcydzie\u0142em tego re\u017cysera. Szkoda tylko, \u017ce nie jest dost\u0119pny na VOD. <\/p>\n
W 1994 r. Tarr zaprezentowa\u0142 \u015bwiatu monumentalne „Szata\u0144skie tango”, czyli adaptacj\u0119 powie\u015bci Krasznahorkaiego. Ten ponad siedmiogodzinny film ukazuje dramat ma\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci w okresie transformacji po upadku komunizmu. Centraln\u0105 postaci\u0105 jest enigmatyczny Irimi\u00e1s, kt\u00f3rego powr\u00f3t wywo\u0142uje napi\u0119cie mi\u0119dzy nadziej\u0105 a manipulacj\u0105. Uznawany za jedno z najwa\u017cniejszych dzie\u0142 XX w., obraz sta\u0142 si\u0119 symbolem kina slow cinema, redefiniuj\u0105c spos\u00f3b, w jaki opowiada si\u0119 historie na ekranie.<\/p>\n
„Szata\u0144skie tango”, kt\u00f3re mo\u017cna uzna\u0107 za najlepszy film lat 90., rzeczywi\u015bcie charakteryzuj\u0105 nieprawdopodobnie d\u0142ugie uj\u0119cia. Wiele z nich trwa po 10 minut. Tarrowi za ich spraw\u0105 uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 ekwiwalent kinowy dla d\u0142ugich, pokr\u0119conych zda\u0144 pisarza. Co wi\u0119cej, dzi\u0119ki nim W\u0119gier posun\u0105\u0142 si\u0119 nawet dalej ni\u017c Theo Angelopoulos czy Andriej Tarkowski, kt\u00f3ry w swojej tw\u00f3rczo\u015bci dokonywa\u0142 „rze\u017abienia w czasie”. Kto nie widzia\u0142 jeszcze tego arcydzie\u0142a, powinien zdecydowanie nadrobi\u0107 zaleg\u0142o\u015b\u0107. Niestety nie ma go na VOD, wi\u0119c trzeba szuka\u0107 wydania DVD lub liczy\u0107 na seans kinowy w ramach specjalnej okazji. <\/p>\n
W 2000 r. na ekrany trafi\u0142y „Harmonie Werckmeistera”, oparte na powie\u015bci Krasznahorkaia „Melancholia sprzeciwu”. Film przenosi widz\u00f3w do prowincjonalnego miasta, gdzie przyjazd cyrku i wystawa ogromnego wieloryba w formalinie prowadz\u0105 do chaosu i spo\u0142ecznego rozk\u0142adu. Tarr i Krasznahorkai po raz kolejny w mistrzowski spos\u00f3b ukazali, jak histeria i manipulacja mog\u0105 zniszczy\u0107 porz\u0105dek spo\u0142eczny. To dzie\u0142o, pe\u0142ne filozoficznych refleksji, w\u0142a\u015bciwie nie ust\u0119puje „Szata\u0144skiemu tangu”. Jak celnie uj\u0105\u0142 wybitny krytyk filmowy J. Hoberman, „Harmonie Werckmeistera” to „zanurzenie si\u0119 w majestatycznie ponurym, zmys\u0142owo monochromatycznym, niezaprzeczalnie pi\u0119knym wszech\u015bwiecie b\u0142otnistych wiosek i pokoi przypominaj\u0105cych cele”. Obraz r\u00f3wnie\u017c niestety nie jest dost\u0119pny na VOD.<\/p>\n
„Cz\u0142owiek z Londynu” (2007) r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od poprzednich dzie\u0142 duetu. Opowiada histori\u0119 robotnika portowego, kt\u00f3ry znajduje walizk\u0119 pe\u0142n\u0105 pieni\u0119dzy, co prowadzi do serii dramatycznych wydarze\u0144. Oparty na powie\u015bci Georges\u2019a Simenona, film zachowuje charakterystyczny dla Tarra i Krasznahorkaia styl \u2014 hipnotyczne uj\u0119cia i mroczn\u0105 atmosfer\u0119. Jednak po latach razi mniej filozoficzny wymiar tego dzie\u0142a. To zreszt\u0105 jedyny obraz Tarra po 1988 r., w kt\u00f3rym ma si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce strona formalna ca\u0142kowicie przykry\u0142a tre\u015b\u0107. Czu\u0107 te\u017c lekkie zm\u0119czenie estetyk\u0105. „Cz\u0142owiek z Londynu” jest do wypo\u017cyczenia na Apple TV+. <\/p>\n
Na szcz\u0119\u015bcie przy ostatnim wsp\u00f3lnym dziele duet ponownie si\u0119gn\u0105\u0142 wy\u017cyn. „Ko\u0144 tury\u0144ski” (2011), zainspirowany anegdot\u0105 o Fryderyku Nietzschem, przedstawia losy konia i jego w\u0142a\u015bciciela, ukazuj\u0105c powolny rozpad \u015bwiata \u2014 zar\u00f3wno w sensie dos\u0142ownym, jak i metafizycznym. Surowo\u015b\u0107, minimalizm i apokaliptyczny ton sprawiaj\u0105, \u017ce jest to dzie\u0142o przejmuj\u0105ce i niezwykle sugestywne. I te\u017c najbardziej radykalne w dorobku Tarra, bo dwuip\u00f3\u0142godzinny obraz sk\u0142ada si\u0119 z zaledwie 30 uj\u0119\u0107. <\/p>\n
„Ko\u0144 tury\u0144ski” (niestety niedost\u0119pny na VOD) stanowi symboliczne zako\u0144czenie kariery re\u017cyserskiej Tarra, kt\u00f3ry po jego premierze og\u0142osi\u0142, \u017ce nie nakr\u0119ci ju\u017c \u017cadnego filmu. „Ponury film Tarra przynosi w efekcie ulg\u0119. By\u0107 mo\u017ce jest ni\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce kto\u015b przyw\u0142aszczy\u0142 nasz smutek, zamieni\u0142 go w empati\u0119” \u2014 napisa\u0142 \u0141ukasz Maciejewski w Onecie. Je\u015bli si\u0119 \u017cegna\u0107 ze sztuk\u0105, to w taki spos\u00f3b jak Tarr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"L\u00e1szl\u00f3 Krasznahorkai dosta\u0142 Nobla za „fascynuj\u0105c\u0105 i wizjonersk\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, kt\u00f3ra w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza si\u0142\u0119 sztuki”. W…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":43486,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[12340,12339,122,816,11476,5801,48,46,42,38,40,39,41,123,47,12341,2670,26],"class_list":{"0":"post-43485","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-rozrywka","8":"tag-andriej_tarkowski","9":"tag-bela_tarr","10":"tag-entertainment","11":"tag-film","12":"tag-laszlo_krasznahorkai","13":"tag-nagroda_nobla","14":"tag-nat_styl","15":"tag-omp","16":"tag-pl","17":"tag-poland","18":"tag-polish","19":"tag-polska","20":"tag-polski","21":"tag-rozrywka","22":"tag-screening_general","23":"tag-theo_angelopoulos","24":"tag-wegry","25":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43485","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43485"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43485\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43485"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43485"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43485"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}