![](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/clck9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9kYjJmNDAxMjYyMTFhMmIyODhmMzJiYzUzMWU3NzQ2OC5wbmeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\nCzy zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119? Nie ma \u017cadnej pewno\u015bci. Nie da si\u0119 powiedzie\u0107, czy robotnik wybrany do instalowania pirotechnicznych urz\u0105dze\u0144 zap\u0142onowych wiedzia\u0142 lub przynajmniej wyobra\u017ca\u0142 sobie, \u017ce swoj\u0105 prac\u0105 rozpocznie najbardziej ambitn\u0105 pielgrzymk\u0119 ze wszystkich: drog\u0119 w kosmos.<\/p>\n
Jedna iskra w urz\u0105dzeniach umieszczonych wewn\u0105trz kom\u00f3r spalania rakiety R-7 i w \u015brod\u0119 12 kwietnia 1961 r., gdy w Moskwie by\u0142a godz. 9.07, Jurij Aleksiejewicz Gagarin zosta\u0142 wystrzelony w niebo. I jeszcze dalej.<\/p>\n
Oznaczony kryptonimem „Kedr” (cedr) porucznik pilot radzieckich si\u0142 powietrznych Gagarin mia\u0142 dwadzie\u015bcia siedem lat i by\u0142 synem stolarza Aleksieja Iwanowicza Gagarina oraz robotnicy rolnej Anny Timofiejewny.<\/p>\n
Statek kosmiczny, w kt\u00f3rym siedzia\u0142, nazywa\u0142 si\u0119 Wostok, po rosyjsku „wsch\u00f3d”, i nie wygl\u0105da\u0142 szczeg\u00f3lnie imponuj\u0105co. By\u0142a to metalowa kula niewiele wi\u0119ksza od samego Gagarina (tak ma\u0142a, \u017ce mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c mia\u0142 j\u0105 na sobie) i zawieraj\u0105ca tylko tyle, by utrzyma\u0107 go przy \u017cyciu przez mniej wi\u0119cej dwana\u015bcie dni. Nap\u0119dza\u0142 j\u0105 ten sam typ rakiety R-7, kt\u00f3ry cztery lata wcze\u015bniej wyni\u00f3s\u0142 na orbit\u0119 Sputnika 1.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n
Wostok nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 pilotowany. Gagarin by\u0142 jedynie pasa\u017cerem. Wszystko zosta\u0142o obliczone i ustalone przez systemy naziemne: cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 kontrolowa\u0107 pozycj\u0119 wzgl\u0119dem Ziemi i niewiele wi\u0119cej. Ale na 88-minutowy lot by\u0142o to wi\u0119cej ni\u017c wystarczaj\u0105ce.<\/p>\n
Statek nie posiada\u0142 nawet systemu ratunkowego. W ci\u0105gu pierwszych 100 sekund po starcie Gagarin m\u00f3g\u0142 jeszcze katapultowa\u0107 si\u0119 w fotelu przypominaj\u0105cym system stosowany w odrzutowcach i mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce los b\u0119dzie dla niego \u0142askawy. Gdyby co\u015b posz\u0142o nie tak w ci\u0105gu nast\u0119pnych kilku minut przed wej\u015bciem na orbit\u0119, nie mia\u0142by \u017cadnych szans. Przy powrocie, na wysoko\u015bci 7 km, b\u0119dzie musia\u0142 si\u0119 z Wostoka katapultowa\u0107. W przeciwnym razie czeka\u0142o go zderzenie z Ziemi\u0105 i po\u017cegnanie z \u017cyciem.<\/p>\n
<\/p>\n
Maciej Zieli\u0144ski, Adam Ziemienowicz \/ PAP<\/p>\n
Podczas wczesnych etap\u00f3w tego lotu Gagarin do\u015bwiadczy\u0142 przyspieszenia o sile prawie sze\u015bciokrotnie przekraczaj\u0105cej jego wag\u0119 i cho\u0107 by\u0142 dobrze wy\u0107wiczony, na kilka sekund straci\u0142 przytomno\u015b\u0107. Ale audentes fortuna iuvat: odzyska\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i znalaz\u0142 si\u0119 na orbicie.<\/p>\n
W ci\u0105gu 88 minut (108 od startu do l\u0105dowania) okr\u0105\u017cy\u0142 Ziemi\u0119 jeden raz. Opu\u015bciwszy nasz\u0105 planet\u0119 jako starszy porucznik, powr\u00f3ci\u0142 na ni\u0105 jako bohater, opadaj\u0105c na spadochronie na oczach dw\u00f3ch przera\u017conych wie\u015bniaczek, matki i c\u00f3rki, na polu w okolicach Saratowa, tam, gdzie uczy\u0142 si\u0119 lata\u0107 w aeroklubie.<\/p>\n
M\u0142ody Orze\u0142, jak nazywa\u0142 go Siergiej Korolow [rosyjski specjalista w dziedzinie techniki rakietowej i astronautyki], rozwin\u0105\u0142 skrzyd\u0142a, by wlecie\u0107 do historii, majestatyczny jak ca\u0142y nar\u00f3d. Na zawsze pozostanie pierwszym kosmonaut\u0105, pierwszym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry wyszed\u0142 poza ziemsk\u0105 atmosfer\u0119 i okr\u0105\u017cy\u0142 nasz glob.<\/p>\n
W mniej ni\u017c 1,5 godz. perspektywa zmieni\u0142a si\u0119 na zawsze. Dla wszystkich.<\/p>\n
Narodziny gwiazdy<\/p>\n
Sam Gagarin, gdy 12 kwietnia wyjrza\u0142 przez iluminator, nie m\u00f3g\u0142 opanowa\u0107 wzruszenia. Chocia\u017c jego podr\u00f3\u017c, podobnie jak wszystkie misje rozpocz\u0119te w ci\u0105gu ostatnich czterech lat (pi\u0119\u0107 Sputnik\u00f3w i trzy \u0141uny, pierwsze, kt\u00f3re opu\u015bci\u0142y orbit\u0119 ziemsk\u0105), potwierdzi\u0142a radzieck\u0105 dominacj\u0119 w kosmosie, to Ziemia widziana przez iluminator wyda\u0142a mu si\u0119 „b\u0142\u0119kitna, pi\u0119kna i pozbawiona granic”.<\/p>\n
Natychmiast po wyl\u0105dowaniu Gagarin sta\u0142 si\u0119 postaci\u0105 symboliczn\u0105, witan\u0105 jak brat w ka\u017cdym zak\u0105tku globu. Podczas oficjalnej wizyty w pa\u0142acu Buckingham trzy miesi\u0105ce po starcie uda\u0142o mu si\u0119 nawet nagi\u0105\u0107 bardzo surowy protok\u00f3\u0142 angielskiego dworu. Jedz\u0105c cytryn\u0119 po herbacie na oczach zszokowanej s\u0142u\u017cby dworskiej, sprawi\u0142, \u017ce rozbawiona El\u017cbieta II, gotowa go na\u015bladowa\u0107, wykrzykn\u0119\u0142a: „Dzi\u015b jemy w stylu Gagarina!”.<\/p>\n
![\"Jurij](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/7Rbk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zYTA2N2FjODJlZWYxNTBiNWE0ZDQyZmUzMDI1MWVhOC5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\n
Jurij Gagarin rozdaje autografy (1961 r.)Collection Roger-Viollet \/ AFP<\/p>\n
Zgodnie z \u00f3wczesnymi kronikami i mitologi\u0105 Gagarin cechowa\u0142 si\u0119 prostot\u0105, mia\u0142 otwarty u\u015bmiech „z\u0142otego ch\u0142opaka” i autentyczny spos\u00f3b bycia. M\u00f3wi\u0105c dok\u0142adniej, kosmiczny M\u0142ody Orze\u0142 by\u0142 tym wszystkim i czym\u015b jeszcze wi\u0119cej. Ukszta\u0142towa\u0142y go lata po\u015bwi\u0119cenia, zaanga\u017cowania i oddania, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y go od losu wiejskiego ch\u0142opaka wychowanego w\u015br\u00f3d okropie\u0144stw wojny do pracy odlewnika-formierza marz\u0105cego o lataniu, do czego d\u0105\u017cy\u0142 z tak\u0105 wytrwa\u0142o\u015bci\u0105, \u017ce umie\u015bci\u0142 na fotelu pilota poduszki, aby pomimo niskiego wzrostu (157 centymetr\u00f3w) m\u00f3c widzie\u0107 z kabiny pas do l\u0105dowania, zda\u0107 egzamin i uzyska\u0107 licencj\u0119 pilota.<\/p>\n
Zosta\u0142 zauwa\u017cony przez genera\u0142a i bohatera Zwi\u0105zku Radzieckiego Niko\u0142aja Piotrowicza Kamanina szukaj\u0105cego kandydat\u00f3w do naj\u015bmielszego wyzwania, jakie Chruszczow i ZSRR kiedykolwiek rzucili \u015bwiatu: jako pierwsi wys\u0142a\u0107 cz\u0142owieka w kosmos.<\/p>\n
Zwerbowany w pierwszej grupie \u015bmia\u0142k\u00f3w walczy\u0142 o tytu\u0142 pierwszego kosmonauty z dwoma towarzyszami o wiele bardziej niezwyk\u0142ymi ni\u017c on sam: dwudziestoczteroletnim Giermanem Stiepanowiczem Titowem, intelektualist\u0105 o atletycznej budowie cia\u0142a zdolnym z pami\u0119ci recytowa\u0107 Puszkina, i Grigorijem Grigorjewiczem Nielubowem, pilotem o wyj\u0105tkowych zdolno\u015bciach psychofizycznych, ale gor\u0105cym temperamencie. Sam Gagarin kilkakrotnie wspomina\u0142, \u017ce do samego ko\u0144ca nie wiedzieli, kto poleci. Jednak oficjalny dokument podpisany przez Kamanina ujawnia, \u017ce wyb\u00f3r zosta\u0142 dokonany ju\u017c 10 marca, miesi\u0105c przed startem. Zosta\u0142 on przekazany kandydatom dopiero wieczorem 8 kwietnia, cztery dni przed odlotem.<\/p>\n
Gagarin zosta\u0142 wybrany r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na komunikatywno\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 radzenia sobie w \u015bwietle reflektor\u00f3w, mo\u017ce nawet pewn\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do koloryzowania przydatn\u0105, aby zaspokoi\u0107 g\u0142odne sensacji media. Kamanin wiedzia\u0142, \u017ce pierwszy kosmonauta, pomimo wzgl\u0119dnej „prostoty” swej misji, stanie si\u0119 s\u0142awny na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n
Co wi\u0119cej, Gagarin mia\u0142 jedn\u0105 cech\u0119 przes\u0105dzaj\u0105c\u0105 o wyborze: by\u0142 synem ludu. Zgodnie z komunistyczn\u0105 ideologi\u0105 i propagand\u0105 posiada\u0142 idealny paszport na drog\u0119 do gwiazd. Podczas okupacji nazistowskiej w latach 1943\u20131945 egzystowa\u0142 w baraku o wymiarach 3 m na 3 m, dziel\u0105c go z innymi, by\u0142 tak\u017ce \u015bwiadkiem deportacji dw\u00f3ch ze swoich trzech braci do obozu pracy przymusowej.<\/p>\n
Przeprowadziwszy si\u0119 po wojnie do G\u017cacka, uczy\u0142 si\u0119 w szkole zawodowej przy miejscowej odlewni, z kt\u00f3rej przeszed\u0142 do szko\u0142y technicznej w Saratowie, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c si\u0119 kompetencjami i umiej\u0119tno\u015bciami. W Saratowie podczas niedziel po\u015bwi\u0119conych ochotniczej rekrutacji kadet\u00f3w po raz pierwszy wsiad\u0142 na pok\u0142ad samolotu Jak-18.<\/p>\n
Od tamtego czasu jego droga na zawsze z\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z lotnictwem. Po uko\u0144czeniu w 1955 r. szko\u0142y \u015bredniej ucz\u0119szcza\u0142 do szko\u0142y pilota\u017cu w Orenburgu. W 1957 r. po raz pierwszy wystartowa\u0142 samodzielnie, pilotuj\u0105c samolot \u00adMiG-15, 5 listopada tego samego roku zosta\u0142 porucznikiem Si\u0142 Powietrznych ZSRR, a w 1959 r. awansowa\u0142 na starszego porucznika. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej Korolow i Kamanin, kt\u00f3ry zosta\u0142 mianowany szefem szkolenia, umie\u015bcili go wraz z 19 innymi w\u015br\u00f3d pierwszych kandydat\u00f3w do lotu w kosmos. Po niezwykle wymagaj\u0105cej selekcji w styczniu 1961 r. Gagarin znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d sze\u015bciu kandydat\u00f3w do inauguracyjnej misji.<\/p>\n
Symbol narodu, bohater ludu<\/p>\n
Dla radzieckiej propagandy by\u0142 tak cenn\u0105 osob\u0105, \u017ce podlega\u0142 sta\u0142ej ochronie. W obawie, \u017ce jaki\u015b wypadek m\u00f3g\u0142by zrujnowa\u0107 reputacj\u0119 \u017cywego symbolu swego narodu, Gagarinowi zabroniono lata\u0107 i przydzielono mu jedynie obowi\u0105zki reprezentacyjne. Nie by\u0142o to \u0142atwe dla or\u0142a z rozpostartymi skrzyd\u0142ami.<\/p>\n
![\"Jurij](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/93Xk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9jYzk0ODI1YjQxNDZmZDgxNTVkYjViMjgxMWIwNTQ5YS5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\n
Jurij Gagarin w Czechos\u0142owacji (1961 r.)CTK \/ PAP<\/p>\n
Oczywi\u015bcie by\u0142a te\u017c rodzina: Walentina Goriaczewa, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142 jako kadet i zawsze uwa\u017ca\u0142 za mi\u0142o\u015b\u0107 swojego \u017cycia. Legenda g\u0142osi, i\u017c Gagarin by\u0142 jej tak oddany, \u017ce gdy ju\u017c sta\u0142 si\u0119 postaci\u0105 ikoniczn\u0105, odrzuca\u0142 zaloty beznadziejnie zauroczonej bohaterem Giny Lollobrigidy, jednej z najbardziej po\u017c\u0105danych kobiet tamtych czas\u00f3w. \u017bycie da\u0142o mu Walentin\u0119, a ka\u017cdego wieczoru, kiedy wraca\u0142 z pracy, wr\u0119cza\u0142 jej bukiet stokrotek. W\u015br\u00f3d wielu pomnik\u00f3w postawionych pierwszemu kosmonaucie po jego \u015bmierci jest jeden szczeg\u00f3lny, przed jego domem. Kamienny Jurij stoi, patrz\u0105c przed siebie. Za plecami ukrywa bukiet stokrotek dla swojej Walentiny.<\/p>\n
Mia\u0142 te\u017c c\u00f3rki Galin\u0119 i Jelen\u0119. Jako wierz\u0105cy prawos\u0142awny postanowi\u0142 je ochrzci\u0107 przed historycznym startem, co pozostaje w sprzeczno\u015bci z przypisywanym mu zdaniem, wypowiedzianym na orbicie, zaczerpni\u0119tym z Majakowskiego: „Tu na g\u00f3rze nie ma Boga”.<\/p>\n
Po powrocie z misji z uporem walczy\u0142 o przywr\u00f3cenie do s\u0142u\u017cby jako kosmonauta i odzyskanie prawa do latania. Powiod\u0142o mu si\u0119. W 1964 r., kilka miesi\u0119cy po tym, jak zosta\u0142 mianowany zast\u0119pc\u0105 dyrektora kosmonautycznego centrum szkoleniowego, zosta\u0142 przywr\u00f3cony do s\u0142u\u017cby jako pilot my\u015bliwca.<\/p>\n
Tym razem jednak sukces okaza\u0142 si\u0119 dla niego zgubny.<\/p>\n
27 marca 1968 r., by\u0107 mo\u017ce z powodu b\u0142\u0119du wie\u017cy kontrolnej w bazie Czka\u0142owsk, MiG-15 UTI numer 625, na kt\u00f3rym trenowa\u0142, przelecia\u0142 niebezpiecznie blisko innego samolotu. Nie jest pewne, czy by\u0142 to identyczny MiG-15 czy nadd\u017awi\u0119kowy Suchoj Su-11, ale nie ma to wi\u0119kszego znaczenia. Samolot z Gagarinem i pilotem instruktorem pu\u0142kownikiem W\u0142adimirem Sierioginem wpad\u0142 w korkoci\u0105g. Ze wzgl\u0119du na niski pu\u0142ap lotu piloci nie byli w stanie odzyska\u0107 kontroli nad maszyn\u0105. Kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej analiza wypadku opublikowana przez Ros\u00adkosmos, Rosyjsk\u0105 Agencj\u0119 Kosmiczn\u0105, wykaza\u0142a, \u017ce maj\u0105c do wyboru katapultowanie si\u0119 i rozbicie maszyny we wsi Nowosielowo, Gagarin i Sieriogin zdecydowali si\u0119 zrobi\u0107 wszystko, by uratowa\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n
Bohater nad bohaterami zosta\u0142 pochowany w nekropolii pod murami Kremla. Dzi\u015b nie ma za\u0142ogi astronaut\u00f3w czy kosmonaut\u00f3w, kt\u00f3rzy odlatuj\u0105c rosyjskim statkiem kosmicznym, nie przyszliby najpierw do jego grobu, aby z\u0142o\u017cy\u0107 przy nim kwiaty. Nie ma miejsca w kosmosie, w kt\u00f3rym przebywa\u0142by kosmonauta niemaj\u0105cy przy sobie zdj\u0119cia Jurija Aleksiejewicza Gagarina.<\/p>\n
Pablo Picasso zadedykowa\u0142 mu sitodruk, oddawa\u0142 mu ho\u0142d \u015bwiat muzyki: Jean Michelle Jarre (M\u00e9tamorphoses), PJ Harvey (Rid of Me), Claudio Baglioni (Solo). Istniej\u0105 pomniki, nagrody i stadiony po\u015bwi\u0119cone jego pami\u0119ci.<\/p>\n
Przede wszystkim jednak jest pierwszym kosmonaut\u0105, kt\u00f3rego nazwisko nosi asteroida 1772-Gagarin i rozleg\u0142y krater po ciemnej stronie Ksi\u0119\u017cyca. S\u0105 tam, w kosmosie. Ten nowy horyzont, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 mu jako pierwszemu, nawet wtedy, gdy Kennedy i Chruszczow sugerowali co\u015b ca\u0142kiem innego, spojrze\u0107 poza wszelkie granice. I wykrzycze\u0107 \u015bwiatu „Pajechali!”. Jedziemy.<\/p>\n
Fragmenty pochodz\u0105 z ksi\u0105\u017cki „W\u0142adcy wszech\u015bwiata. Wy\u015bcig o geopolityczny podb\u00f3j kosmosu”, kt\u00f3ra zosta\u0142a wydana przez Wydawnictwo Szczeliny. Autorem jest Emilio Cozzi.<\/p>\n
![](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/6CXk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zNzhjYzRjNjJiMzRjMWJhMTE2ZmI1MzQ3MGM5MWExYi5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\n
Wydawnictwo Szczeliny<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Czy zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119? Nie ma \u017cadnej pewno\u015bci. Nie da si\u0119 powiedzie\u0107, czy robotnik wybrany do…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":44672,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[32,33,7438,27,5059,12635,34,35,28,31,48,25,46,40,41,47,80,29,30,26,82,83,84,4904,987],"class_list":{"0":"post-44671","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-fragmenty_ksiazek","11":"tag-headlines","12":"tag-historia_o_historia","13":"tag-jurij_gagarin","14":"tag-latest-news","15":"tag-latestnews","16":"tag-naglowki","17":"tag-najwazniejsze-artykuly","18":"tag-nat_styl","19":"tag-news","20":"tag-omp","21":"tag-polish","22":"tag-polski","23":"tag-screening_general","24":"tag-swiat","25":"tag-top-stories","26":"tag-topstories","27":"tag-wiadomosci","28":"tag-world","29":"tag-world-news","30":"tag-worldnews","31":"tag-wszechswiat_astronomia_loty_w_kosmos","32":"tag-zwiazek_radziecki"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44671","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44671"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44671\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/44672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44671"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44671"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}