Premier Polski Donald Tusk ostrzega: „Ta sytuacja zbli\u017ca nas do otwartego konfliktu tak bardzo, jak nigdy od czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej”.<\/p>\n
Czy zatem Putinowi ju\u017c od dawna chodzi o co\u015b wi\u0119cej ni\u017c „tylko” Ukrain\u0119? Celowe naruszenia granic nie s\u0105 w ka\u017cdym razie przypadkiem, ale cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszego strategicznego kalkulacji Rosji. Ale do czego zmierza ta kalkulacja? Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c: czego chce Putin?<\/p>\n
Na geopolitycznym rynku idei zachodnich stolic dominuj\u0105 dwa wyja\u015bnienia jego dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n
Jedno z nich przedstawia go jako kalkuluj\u0105cego zimno stratega, kt\u00f3ry czuje si\u0119 zagro\u017cony przez Zach\u00f3d i dlatego konsekwentnie przechodzi do ataku na Ukrain\u0119. Drugie postrzega go jako fanatycznego imperialist\u0119, kt\u00f3ry z powod\u00f3w ideologicznych chce w\u0142\u0105czy\u0107 Ukrain\u0119 do swojego imperium.<\/p>\n
Istnieje jednak kilka wskaz\u00f3wek, kt\u00f3re sugeruj\u0105, \u017ce to przede wszystkim geoekonomia jest g\u0142\u00f3wnym motorem dzia\u0142ania Putina.<\/p>\n
Ju\u017c w przypadku ostatnich narusze\u0144 przestrzeni powietrznej NATO aspekty ekonomiczne odgrywaj\u0105 wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Charlie Edwards, starszy pracownik naukowy ds. strategii i bezpiecze\u0144stwa narodowego w Mi\u0119dzynarodowym Instytucie Studi\u00f3w Strategicznych w Londynie, wyja\u015bnia: Moskwa zmusza NATO do stosowania kosztownych system\u00f3w obronnych przeciwko tanim celom.<\/a><\/p>\n Rosyjskie drony s\u0105 cz\u0119sto wykonane z prostych materia\u0142\u00f3w, takich jak sklejka i styropian, kosztuj\u0105 zaledwie 10 tys. euro [42 tys. 600 z\u0142] za sztuk\u0119, a mimo to mog\u0105 wnika\u0107 g\u0142\u0119boko w europejsk\u0105 przestrze\u0144 powietrzn\u0105. Kiedy przeciwko takim improwizowanym pociskom trzeba u\u017cywa\u0107 rakiet i samolot\u00f3w F-35 wartych miliony, odstraszanie staje si\u0119 kosztown\u0105 pu\u0142apk\u0105.<\/p>\n Tyle je\u015bli chodzi o motyw taktyczny ostatnich wydarze\u0144. Ale jaka jest strategia Putina stoj\u0105ca za tym wszystkim?<\/p>\n Putin: reaguj\u0105cy na zagro\u017cenia racjonalista?<\/p>\n Jedna z interpretacji, reprezentowana w szczeg\u00f3lno\u015bci przez Johna Mearsheimera, profesora Uniwersytetu w Chicago i wybitnego przedstawiciela realizmu w stosunkach mi\u0119dzynarodowych, opisuje Putina nie jako agresora, ale jako reaguj\u0105cego aktora, kt\u00f3ry broni Rosji przed rozszerzaj\u0105cym si\u0119 na wsch\u00f3d NATO.<\/p>\n Jest on inspiratorem i intelektualnym \u015bwiadkiem koronnym dla wszystkich, kt\u00f3rzy wykazuj\u0105 zrozumienie dla agresji Putina. [Wywodz\u0105ca si\u0119 z lewicy kontrowersyjna niemiecka polityk nak\u0142aniaj\u0105ca do kontakt\u00f3w z Rosj\u0105] Sahra Wagenknecht<\/a> na przyk\u0142ad regularnie odwo\u0142uje si\u0119 do Mearsheimera, aby uzasadni\u0107 sw\u00f3j sprzeciw wobec dostaw broni na Ukrain\u0119.<\/p>\n Sahra Wagenknecht przemawiaj\u0105ca na scenie podczas demonstracji pod has\u0142em „Stop ludob\u00f3jstwu w Strefie Gazy! \u017badnej broni w strefach wojennych! Pok\u00f3j zamiast wy\u015bcigu zbroje\u0144!”, Berlin, Niemcy, 13 wrze\u015bnia 2025 r.Fabian Sommer \/ PAP<\/p>\n Wed\u0142ug Mearsheimera to Zach\u00f3d sprowokowa\u0142 wojn\u0119, stopniowo wci\u0105gaj\u0105c Ukrain\u0119 w swoj\u0105 stref\u0119 wp\u0142yw\u00f3w. Ameryka\u0144ski profesor twierdzi, \u017ce rozszerzenie NATO na wsch\u00f3d, planowana integracja Kijowa z Uni\u0105 Europejsk\u0105 oraz wsparcie dla ruch\u00f3w prozachodnich by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 kompleksowej strategii maj\u0105cej na celu uczynienie Ukrainy „zachodni\u0105 plac\u00f3wk\u0105 na granicy z Rosj\u0105”.<\/p>\n Wed\u0142ug Mearsheimera rozw\u00f3j ten zosta\u0142 odebrany przez Rosj\u0119 jako zagro\u017cenie egzystencjalne, w wyniku czego 24 lutego 2022 r. Moskwa rozpocz\u0119\u0142a wojn\u0119 prewencyjn\u0105.<\/p>\n Mauro Gilli, profesor strategii wojskowej w Hertie School w Berlinie, wyja\u015bnia jednak, \u017ce twarde fakty nie potwierdzaj\u0105 „zagro\u017cenia militarnego”, kt\u00f3rym niekt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 uzasadni\u0107 rosyjsk\u0105 inwazj\u0119 na Ukrain\u0119.<\/p>\n Gilli twierdzi, \u017ce ci, kt\u00f3rzy powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na rozszerzenie NATO i podobne argumenty, celowo przedstawili zniekszta\u0142cony obraz sytuacji. Pomys\u0142, \u017ce Moskwa zosta\u0142a zmuszona do dzia\u0142ania ze wzgl\u0119du na obawy dotycz\u0105ce bezpiecze\u0144stwa, jest „ca\u0142kowicie bezpodstawny”, powiedzia\u0142 Gilli w wywiadzie dla serwisu The Pioneer.<\/p>\n Streteg przypomina, \u017ce rozszerzenie na wsch\u00f3d nie by\u0142o agresywn\u0105 ekspansj\u0105, ale dobrowolnym przyst\u0105pieniem suwerennych pa\u0144stw, kt\u00f3re szuka\u0142y ochrony przed Rosj\u0105.<\/p>\n Ponadto przed inwazj\u0105 na Krym i Donbas w 2014 r. nie by\u0142o \u017cadnej obecno\u015bci wojskowej, kt\u00f3ra mog\u0142aby sprowokowa\u0107 Rosj\u0119: „Nie by\u0142o sta\u0142ego stacjonowania zachodnich wojsk na granicach Rosji, wi\u0119c pomys\u0142 [jej rzekomego] otoczenia jest po prostu pozbawiony jakichkolwiek podstaw w faktach”. Sytuacja ta uleg\u0142a zmianie dopiero w 2017 r. w odpowiedzi na dzia\u0142ania wojskowe Rosji z 2014 r., a nawet wtedy tylko w bardzo ograniczonym zakresie \u2014 a\u017c do ca\u0142kowitej inwazji na Ukrain\u0119 w 2022 r. Jego wniosek jest jednoznaczny: \u2014 Nie by\u0142o \u017cadnych oznak zagro\u017cenia militarnego dla Rosji.<\/p>\n Kontrargument realist\u00f3w: nie chodzi o obiektywn\u0105 sytuacj\u0119 zagro\u017cenia, ale o sytuacj\u0119 postrzegan\u0105 przez Rosj\u0119. Politolog prof. Johannes Varwick z Uniwersytetu Halle-Wittenberg m\u00f3wi Pioneerowi:<\/p>\n Rosja postrzega\u0142a sytuacj\u0119 w ten spos\u00f3b: Ukraina jest na drodze do przyst\u0105pienia do NATO. Chcia\u0142a temu zapobiec za wszelk\u0105 cen\u0119 i dlatego rozpocz\u0119\u0142a t\u0119 wojn\u0119.<\/p>\n<\/blockquote>\n Pogl\u0105d ten sugeruje, \u017ce Putin nie jest fanatykiem ideologicznym, tylko racjonalist\u0105. Wed\u0142ug Varwicka jednym z jego cel\u00f3w nie jest zniszczenie Ukrainy i jej pa\u0144stwowo\u015bci, poniewa\u017c, jak wyja\u015bnia: \u2014 Putin \u2014 podobnie jak ca\u0142a Rosja \u2014 wcale nie jest szalony i nie d\u0105\u017cy do dominacji nad \u015bwiatem ani do ca\u0142kowitej reorganizacji Europy. Droga do pokoju prowadzi przez „wyr\u00f3wnanie interes\u00f3w”.<\/p>\n R\u00f3wnie\u017c administracja [prezydenta Donalda] Trumpa przez d\u0142ugi czas postrzega\u0142a Putina jako racjonalnego gracza \u2014 jako kogo\u015b, kto reaguje na zagro\u017cenia dla bezpiecze\u0144stwa i ostatecznie jest zainteresowany rozwi\u0105zaniami negocjacyjnymi. Jednak po szczycie na Alasce<\/a>, podczas kt\u00f3rego Trump rozwin\u0105\u0142 przed Putinem czerwony dywan i umo\u017cliwi\u0142 mu powr\u00f3t na zachodni\u0105 scen\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105, nast\u0105pi\u0142o najci\u0119\u017csze bombardowanie Ukrainy od pocz\u0105tku wojny.<\/p>\n Prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych Donald Trump i prezydent Rosji W\u0142adimir Putin w Anchorage na Alasce, 15 sierpnia 2025 r.The White House \/ PAP<\/p>\n Putin: fanatyczny imperialista?<\/p>\n Max Bergmann, dyrektor Centrum Stuarta Studi\u00f3w Euroatlantyckich i P\u00f3\u0142nocnoeuropejskich we wp\u0142ywowym ameryka\u0144skim think tanku wojskowym Centrum Studi\u00f3w Strategicznych i Mi\u0119dzynarodowych w Waszyngtonie, wyja\u015bnia dzia\u0142ania Putina w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: nie dzia\u0142a on w interesie narodowym ani w celu poprawy \u017cycia obywateli Rosji. Widzi raczej wojn\u0119 jako „najnowszy rozdzia\u0142 trwaj\u0105cej od stuleci walki Zwi\u0105zku Radzieckiego i Rosji z Zachodem”. Celem Putina jest „umocnienie swojej pozycji w historii jako jednego z wielkich przyw\u00f3dc\u00f3w Rosji”.<\/p>\n Ale jaka jest ideologia Putina? Pod wp\u0142ywem rosyjskiego filozofa Aleksandra Dugina<\/a> czerpie ona z antyzachodniego, neoimperialnego my\u015blenia. Dugin jest uwa\u017cany za prekursora rosyjskiej Nowej Prawicy i propaguje odej\u015bcie od liberalizmu na rzecz autorytarnego, „eurazjatyckiego” kontrprojektu wobec Zachodu. Postrzega globalizacj\u0119 jako destrukcyjn\u0105 si\u0142\u0119, kt\u00f3ra niszczy to\u017csamo\u015b\u0107 kulturow\u0105, religi\u0119 i wi\u0119zi spo\u0142eczne, i wzywa do „buntu przeciwko wsp\u00f3\u0142czesnemu \u015bwiatu” w duchu Juliusa Evolasa, faszystowskiego teoretyka rasowego z lat 20. XX w.<\/p>\n W wizji Dugina Rosja ma odgrywa\u0107 wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 w wielobiegunowym systemie \u015bwiatowym, skierowanym przeciwko „atlantyckiemu” Zachodowi. Aneksj\u0119 Krymu i atak na Ukrain\u0119 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zrozumie\u0107 w tym kontek\u015bcie: duchowo wy\u017csza Eurazja w opozycji do liberalnego Zachodu.<\/p>\n M\u00f3wi\u0105c wprost: Putin jako ideologiczny fantasta \u015bwiatowej pot\u0119gi, kierowany wol\u0105 historycznej samorealizacji, jest tylko w ograniczonym stopniu zainteresowany kosztami wojny. „Tolerancja Putina na b\u00f3l i ryzyko jest niewiarygodnie wysoka” \u2014 twierdzi Bergmann.<\/p>\n Pomimo oko\u0142o miliona ofiar<\/a>, strat 138 \u017co\u0142nierzy na ka\u017cdy kilometr kwadratowy zdobytego terenu, zniszczenia ponad 3000 czo\u0142g\u00f3w, zmniejszenia rezerw czo\u0142g\u00f3w o 40 proc. i wydatk\u00f3w wojskowych wynosz\u0105cych oko\u0142o 7,2 procent PKB, czyli 40 proc. bud\u017cetu pa\u0144stwa, strategiczne kalkulacje Putina prawie si\u0119 nie zmieni\u0142y. Wed\u0142ug Bergmanna nawet rosn\u0105cy deficyt bud\u017cetowy i inflacja nie wydaj\u0105 si\u0119 mie\u0107 na to wp\u0142ywu.<\/p>\n Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo Czy Putin jest wi\u0119c naprawd\u0119 fanatykiem? Niemieccy politycy wszystkich opcji s\u0105 sceptyczni.<\/p>\n Polityk Unii Chrze\u015bcija\u0144sko-Demokratycznej (CDU) zajmuj\u0105cy si\u0119 kwestiami obronno\u015bci, Roderich Kiesewetter, nie postrzega W\u0142adimira Putina jako ideologa, ale jako \u015bwiadomego swojej w\u0142adzy stratega, kt\u00f3ry wykorzystuje ideologi\u0119 jako narz\u0119dzie. \u2014 Putin dzia\u0142a bardzo strategicznie i celowo wykorzystuje swoj\u0105 ideologi\u0119 \u2014 m\u00f3wi Kiesewetter w wywiadzie dla Pioneera. S\u0142u\u017cy mu ona do „mobilizowania rosyjskiej ludno\u015bci, militaryzacji spo\u0142ecze\u0144stwa i legitymizacji brutalno\u015bci”. Odwo\u0142ania do my\u015blicieli takich jak Dugin czy postaci historycznych, takich jak [car] Piotr Wielki, s\u0105 jedynie fasad\u0105 maj\u0105c\u0105 na celu umocnienie imperialnych roszcze\u0144 do w\u0142adzy.<\/p>\n Dzia\u0142a na ch\u0142odno, planuj\u0105c d\u0142ugofalowo \u2014 to racjonalizm z\u0142a<\/p>\n<\/blockquote>\n \u2014 twierdzi Kiesewetter.<\/p>\n R\u00f3wnie\u017c polityk Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD) zajmuj\u0105cy si\u0119 polityk\u0105 zagraniczn\u0105, Ralf Stegner, ostrzega przed interpretowaniem Putina jako fanatyka. \u2014 Nie wierz\u0119 w psychologizowanie. Putin nie jest ideologiem, ale ch\u0142odno kalkuluj\u0105cym politykiem \u2014 m\u00f3wi. Widzi w Putinie „wyszkolonego agenta wywiadu, kt\u00f3ry bardzo dobrze wie, co robi \u2014 autokrat\u0119, owszem, ale nie takiego, kt\u00f3ry wierzy we w\u0142asn\u0105 propagand\u0119”. Dla Stegnera jest jasne: \u2014 Trzeba patrze\u0107 na niego trze\u017awo. Testuje granice, ale dzia\u0142a racjonalnie \u2014 nie kieruje si\u0119 religijnym szale\u0144stwem \u2014 stwierdza.<\/p>\n To (geo)ekonomia, g\u0142upcze<\/p>\n Co wi\u0119c w takim razie kieruje Putinem? Strateg wojskowy Gilli wyja\u015bnia: \u017ar\u00f3d\u0142em wojny jest rosyjski system polityczno-gospodarczy.<\/p>\n Wed\u0142ug Gilliego rosyjski system polityczno-gospodarczy ma cechy „kraju nepotyzmu” \u2014 czyli pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym o sukcesie decyduj\u0105 kumoterstwo i osobiste relacje, w kt\u00f3rym relacje licz\u0105 si\u0119 bardziej ni\u017c pomys\u0142owo\u015b\u0107 \u2014 systemu, kt\u00f3ry hamuje innowacje i uniemo\u017cliwia mobilno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n Problem Putina: kapita\u0142 p\u0142ynie tam, gdzie talenty maj\u0105 szanse, „gdzie 22-latek bez kontakt\u00f3w mo\u017ce zbudowa\u0107 co\u015b z dobrym pomys\u0142em \u2014 czyli do Doliny Krzemowej, a nie do Rosji”. W Rosji natomiast obowi\u0105zuje zasada:<\/p>\n kto jest biedny, pozostaje biedny, a tego, kto ma genialny pomys\u0142, nikt nie s\u0142ucha.<\/p>\n<\/blockquote>\n Ta instytucjonalna skostnia\u0142o\u015b\u0107 sprawia, \u017ce Rosja nie jest w stanie konkurowa\u0107 na rynku globalnym \u2014 ani pod wzgl\u0119dem inwestycji, ani przyci\u0105gania utalentowanych imigrant\u00f3w.<\/p>\n W\u0142a\u015bnie dlatego, zdaniem Gilliego, Ukraina jest niebezpieczna dla systemu Kremla. Oba kraje maj\u0105 wsp\u00f3lny j\u0119zyk, kultur\u0119 i wi\u0119zi rodzinne \u2014 ich por\u00f3wnywanie jest wi\u0119c oczywiste. Gdyby Ukrai\u0144cy dzi\u0119ki bli\u017cszym powi\u0105zaniom z UE nagle zacz\u0119li cieszy\u0107 si\u0119 wi\u0119kszym dobrobytem, mo\u017cliwo\u015bciami i wolno\u015bci\u0105, Rosjanie od razu dostrzegliby, \u017ce istnieje alternatywny model.<\/p>\n To w\u0142a\u015bnie stanowi prawdziwe zagro\u017cenie dla Putina: nie NATO, ale zamo\u017cna, demokratyczna Ukraina tu\u017c za progiem<\/p>\n<\/blockquote>\n \u2014 twierdzi Gilli, dodaj\u0105c, \u017ce wojna jest zatem pr\u00f3b\u0105 zapobie\u017cenia przyst\u0105pieniu Ukrainy do UE \u2014 nie jest przypadkiem, \u017ce to w\u0142a\u015bnie zacie\u015bnienie stosunk\u00f3w z UE wywo\u0142a\u0142o wydarzenia z 2014 r. [zaj\u0119cie Krymu]<\/p>\n Poniewa\u017c zamo\u017cny, odnosz\u0105cy sukcesy i otwarty kraj s\u0105siedni pokaza\u0142by mieszka\u0144com Rosji, \u017ce to ich w\u0142asny, skorumpowany i skostnia\u0142y system jest prawdziw\u0105 przyczyn\u0105 ich stagnacji.<\/p>\n Ubodzy Rosjanie w kolejce po posi\u0142ki rozdawane przez organizacj\u0119 spo\u0142ecz\u0105 \u201eMi\u0142osierdzie\u201d przy Rosyjskiej Cerkwi Prawos\u0142awnej w Moskwie, Rosja, 11 lutego 2021 r.SERGEI ILNITSKY \/ PAP<\/p>\n Potwierdzaj\u0105 to dane liczbowe: od 1990 r. dawne pa\u0144stwa satelickie Zwi\u0105zku Radzieckiego, kt\u00f3re s\u0105 obecnie cz\u0142onkami Unii Europejskiej, zwi\u0119kszy\u0142y \u015brednio dziewi\u0119ciokrotnie sw\u00f3j produkt krajowy brutto. Natomiast w tym samym okresie gospodarka Rosji wzros\u0142a tylko 4,2-krotnie.<\/p>\n Podczas gdy w 1990 r. Federacja Rosyjska, z PKB wynosz\u0105cym oko\u0142o 500 mld dol. [1 bln 834 mld 675 mln z\u0142 wed\u0142ug obecnego kursu], by\u0142a jeszcze dwukrotnie wi\u0119ksza ni\u017c suma by\u0142ych radzieckich pa\u0144stw cz\u0142onkowskich UE (oko\u0142o 250 mld dol., czyli 917 mld z\u0142), obecnie stosunek ten uleg\u0142 odwr\u00f3ceniu: nowe kraje UE osi\u0105gaj\u0105 \u0142\u0105cznie oko\u0142o 2 bln 4 mld dol. [8 bln 806 mld z\u0142], podczas gdy Rosja tylko 2 bln 2 mld dol. [8 bln 72 mld z\u0142].<\/p>\n Dla Putina oznacza to, \u017ce gdyby Ukraina posz\u0142a t\u0105 sam\u0105 drog\u0105 co Polska lub Estonia, jej wzrost gospodarczy by\u0142by wyra\u017anym dowodem na to, \u017ce to nie wp\u0142ywy zachodnie, ale sam rosyjski system jest \u017ar\u00f3d\u0142em stagnacji i ub\u00f3stwa. \u2014 Putin obawia si\u0119 utraty w\u0142adzy na rzecz wolno\u015bci i demokracji \u2014 uwa\u017ca r\u00f3wnie\u017c Kiesewetter.<\/p>\n Imperium przez si\u0142\u0119<\/p>\n Tam, gdzie brakuje atrakcyjno\u015bci gospodarczej, Moskwa zast\u0119puje j\u0105 przymusem. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci rosyjskiej polityki zagranicznej. Norweski historyk Geir Lundestad m\u00f3wi o „imperium [budowanym] przez si\u0142\u0119” w przeciwie\u0144stwie do „imperium przez zaproszenie”: podczas gdy po 1945 r. Stany Zjednoczone zbudowa\u0142y w Europie „imperium przez zaproszenie”, oparte na korzy\u015bciach ekonomicznych, gwarancjach bezpiecze\u0144stwa i integracji instytucjonalnej, Rosja nie oferuje dzi\u015b racjonalnych zach\u0119t do dobrowolnej wsp\u00f3\u0142pracy. Jej s\u0105siedzi nie korzystaj\u0105 ani ze stabilnych ram prawnych, ani z atrakcyjnego rynku, ani z wymiany technologicznej.<\/p>\n Moskwa nie dysponuje r\u00f3wnie\u017c soft power [ang. mi\u0119kk\u0105 si\u0142\u0105], czyli atrakcyjno\u015bci\u0105 kulturow\u0105, normatywn\u0105 lub ekonomiczn\u0105. Wobec braku naturalnych bod\u017ac\u00f3w do wsp\u00f3\u0142pracy Kreml si\u0119ga po bardziej zdecydowane \u015brodki: wojsko, propagand\u0119, dezinformacj\u0119<\/a>. Rosyjska polityka zagraniczna opiera si\u0119 na przymusie, a nie zaproszeniu.<\/p>\n Pomi\u0119dzy interpretacj\u0105 Putina jako racjonalisty a fanatyka istnieje zatem trzeci, cz\u0119sto pomijany wymiar: geoekonomia Rosji.<\/p>\n Ani ekspansja NATO, ani ideologiczne wizje nie wyja\u015bniaj\u0105 w wystarczaj\u0105cym stopniu dzia\u0142a\u0144 Putina. Sedno le\u017cy w samym rosyjskim systemie \u2014 w pa\u0144stwie, kt\u00f3re przedk\u0142ada lojalno\u015b\u0107 nad osi\u0105gni\u0119cia i kontrol\u0119 nad innowacje.<\/p>\n![\"Sahra](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/BNtk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy81NmQ4ZDVmYmIyYWJmOWRhMTBmZTMzZjMwNzZlNzQ0ZS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n\n
![\"Prezydent](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/zOUk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9iYzlkZmVhMjM5YzU4NTgwMThmZWUwNjhmYTUwMzY5NC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
\n„Racjonalizm z\u0142a”<\/p>\n\n
\n
\n
![\"Ubodzy](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ofCk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy85NjMxNzNmYTdlZDIzZTNkMzJlMWQ4ZGQ0Y2I5ZTVlZi5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n