<\/section> W skr\u00f3cie: Czy da si\u0119 porzuci\u0107 Zielony \u0141ad? Kt\u00f3re rz\u0105dy wtr\u0105ci\u0142y Polsk\u0119 w tryby transformacyjne? Jaka jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy op\u0142acalno\u015bci\u0105 polskiego w\u0119gla a chi\u0144skiego? Dlaczego polityka na fali \u201eOZE-sroze” jest kr\u00f3tkowzroczna i nie przyci\u0105ga nowych wyborc\u00f3w? Katarzyna \u0141ukasiewicz: Zesz\u0142otygodniowy protest w Warszawie skupia\u0142 si\u0119 wok\u00f3\u0142 tezy, \u017ce polityki energetyczne i przemys\u0142owe Unii Europejskiej s\u0105 szkodliwa i UE narzuca Polsce niekorzystne gospodarczo rozwi\u0105zania. Jakie jest Pana zdanie na temat systemu ETS? Czy warto go reformowa\u0107 i czy sam system w og\u00f3le ma sens? <\/p>\n
Bart\u0142omiej Orze\u0142: Dyskusja o reformie systemu ETS jest zdecydowanie konieczna. Uwa\u017cam, \u017ce Mateusz Morawiecki trafnie zdiagnozowa\u0142 problem, wskazuj\u0105c na kwestie zwi\u0105zane ze \u015bci\u0105ganiem uprawnie\u0144 z rynku, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej na niego nie wracaj\u0105 i winduj\u0105 koszty energii. Powoduje to nadmiern\u0105 spekulacj\u0119, a instytucje finansowe zacz\u0119\u0142y traktowa\u0107 ten system jako narz\u0119dzie do gry gie\u0142dowej, cz\u0119sto korzystaj\u0105c z lewara, nie maj\u0105c nawet ca\u0142o\u015bci uprawnie\u0144, co drastycznie wybi\u0142o ceny uprawnie\u0144 do emisji. Z punktu widzenia gospodarczego doprowadzi\u0142o to do pewnego zd\u0142awienia wielu europejskich gospodarek.<\/p>\n
<\/p>\n
Jednocze\u015bnie nie jest mo\u017cliwe jednostronne wyj\u015bcie z systemu EU ETS bez opuszczenia Unii Europejskiej. Nawet gdyby\u015bmy to zrobili, najprawdopodobniej i tak zostaliby\u015bmy obj\u0119ci granicznym podatkiem w\u0119glowym (CBAM), co uderzy\u0142oby w konkurencyjno\u015b\u0107 polskich produkt\u00f3w i zniech\u0119ci\u0142o inwestor\u00f3w zagranicznych. Musimy te\u017c pami\u0119ta\u0107 o koszcie alternatywnym: \u015brodki z ETS, kt\u00f3re trafia\u0142y do polskiego bud\u017cetu, mog\u0142yby w zasadzie pokry\u0107 koszt budowy elektrowni j\u0105drowej, gdyby zosta\u0142y na ten cel wydatkowane. Dzi\u0119ki temu mogliby\u015bmy dzi\u015b na przyk\u0142ad wy\u0142\u0105cza\u0107 elektrowni\u0119 w Be\u0142chatowie. Zdecydowali\u015bmy jednak o innym tempie transformacji.<\/p>\n
Wspomniany na prote\u015bcie Zielony \u0141ad sta\u0142 si\u0119 obecnie rodzajem \u201eBaby Jagi”, kt\u00f3r\u0105 straszy si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwo. Jako polityczna czy ekonomiczna narracja ten projekt ju\u017c wygas\u0142, ale wci\u0105\u017c jest wykorzystywany politycznie przez firmy, zwi\u0105zki zawodowe i wi\u0119kszo\u015b\u0107 polityk\u00f3w \u2013 od lewa do prawa \u2013 jako polityka klimatyczna.<\/p>\n
Bart\u0142omiej Orze\u0142 <\/p>\n
W rzeczywisto\u015bci od pocz\u0105tku by\u0142 to plan gospodarczy maj\u0105cy na celu uniezale\u017cnienie Unii od importu paliw kopalnych i ropy naftowej, m.in. poprzez rozw\u00f3j elektromobilno\u015bci. Mo\u017cna, a nawet nale\u017cy, mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do wykonania, jednak bez w\u0105tpienia taki by\u0142 cel.<\/p>\n
Je\u015bli chodzi o EU ETS 2, kt\u00f3ry ma obj\u0105\u0107 transport i ogrzewnictwo indywidualne, mam powa\u017cne obawy o charakterze politycznym i spo\u0142ecznym. O ile koszty EU ETS 1 s\u0105 w pewien spos\u00f3b ukryte w systemie i dla przeci\u0119tnego obywatela bywaj\u0105 enigmatyczne, o tyle ETS 2 ka\u017cdy odczuje bezpo\u015brednio w swoim portfelu, zw\u0142aszcza najbiedniejsi. Mo\u017ce to sta\u0107 si\u0119 pot\u0119\u017cnym paliwem dla populist\u00f3w, takich jak Grzegorz Braun, i realnie spowolni\u0107 transformacj\u0119.<\/p>\n
K\u0141: Energetyka wydaje si\u0119 coraz wa\u017cniejszym tematem s\u0142u\u017c\u0105cym do politycznych przepychanek. Na co wyborcy powinni by\u0107 szczeg\u00f3lnie wyczuleni w czasie nast\u0119pnych wybor\u00f3w parlamentarnych? <\/p>\n
BO: Energetyka b\u0119dzie kluczowym elementem kampanii, bo ceny energii s\u0105 dla obywateli niezwykle istotne. Obecnie dominuje kr\u00f3tkowzroczna logika polityczna, kt\u00f3ra ka\u017ce wprowadza\u0107 ceny regulowane i tarcze, by unikn\u0105\u0107 gniewu wyborc\u00f3w. Nie ma w tym nic dziwnego. Przyk\u0142adowo, tarcza paliwowa kosztuje nas p\u00f3\u0142tora miliarda z\u0142otych miesi\u0119cznie, podczas gdy roczna obni\u017cka VAT-u na energi\u0119 elektryczn\u0105, kt\u00f3ra powinna by\u0107 fundamentem naszej transformacji, kosztowa\u0142aby oko\u0142o 3,5 miliarda z\u0142otych.<\/p>\n
Wyborcy nie powinni jednak wierzy\u0107 w proste rozwi\u0105zania z\u0142o\u017conych problem\u00f3w. Cz\u0119sto m\u00f3wi si\u0119, \u017ce to wy\u0142\u0105cznie ETS niszczy europejsk\u0105 produkcj\u0119, ale zapominamy o tym, \u017ce to sama Europa uczyni\u0142a z Chin \u201efabryk\u0119 \u015bwiata”, eksportuj\u0105c tam technologie i buduj\u0105c wsp\u00f3lne przedsi\u0119biorstwa. Chi\u0144czycy, stosuj\u0105c drapie\u017cn\u0105 strategi\u0119 i gospodark\u0119 nakazow\u0105, przej\u0119li te technologie i dzi\u015b dominuj\u0105 w zielonym \u2013 ale nie tylko – przemy\u015ble.<\/p>\n
Bart\u0142omiej Orze\u0142 <\/p>\n
S\u0142ysza\u0142em ostatnio wypowied\u017a Piotra Zychowicza, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce w Chinach nie ma socjalizmu. Oczywi\u015bcie, \u017ce jest tam \u2013 wed\u0142ug naszego systemu rozumienia \u2013 socjalizm, bo dzia\u0142aj\u0105 tam ogromne dop\u0142aty do produkcji przemys\u0142owej i eksportu, opr\u00f3cz tego ci\u0105gle tania si\u0142a robocza. Do tego ustr\u00f3j to zwyczajny zamordyzm \u2013 je\u015bli partia ka\u017ce, to tak si\u0119 dzieje.<\/p>\n
W Europie, ze wzgl\u0119du na przywi\u0105zanie do warto\u015bci demokratycznych i konkurencj\u0119 mi\u0119dzy pa\u0144stwami, nie mo\u017cemy po prostu \u201enakaza\u0107\u201d budowy farm fotowoltaicznych czy dop\u0142acania do okre\u015blonej produkcji, tak jak w Chinach. Nasz\u0105 szans\u0105 jest wsp\u00f3\u0142praca ponadnarodowa, budowanie wsp\u00f3lnych \u0142a\u0144cuch\u00f3w warto\u015bci \u2013 przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 tutaj Airbus \u2013 Europa w lotnictwie nadal jest mocna, a Chiny nie doje\u017cd\u017caj\u0105. To pokazuje, \u017ce jeszcze \u017cyjemy i mo\u017cemy.<\/p>\n
Unia Europejska nie jest i mam nadziej\u0119, \u017ce nigdy nie b\u0119dzie, jednym pa\u0144stwem, co w \u00a0teorii powinno powodowa\u0107 to, \u017ce konkuruj\u0105ce ze sob\u0105 gospodarki i przedsi\u0119biorstwa powinny doprowadza\u0107 do tego, \u017ce produkcja b\u0119dzie coraz lepsza i ta\u0144sza.<\/p>\n
Praktyka pokazuje jednak, \u017ce to nie jest tak proste jak w podr\u0119cznikach do liberalnej ekonomii, a tam, gdzie jest mocne wsparcie \u015brodkami publicznymi, a nie stricte konkurencja tak jak w Europie, tam si\u0119 wygrywa. Dodajmy do tego, \u017ce Chiny mia\u0142y ogromny rynek wewn\u0119trzny, na kt\u00f3rym mog\u0142y si\u0119 rozwija\u0107 gospodarczo, a Europa Zielony \u0141ad opar\u0142a w zasadzie na chi\u0144skiej produkcji, dodatkowo do niej dop\u0142acaj\u0105c.<\/p>\n
Mo\u017cemy odpu\u015bci\u0107 same panele, bo powinny by\u0107 jak najta\u0144sze, ale oprogramowanie, inwertery paneli s\u0142onecznych \u2013 wszystko to, co jest wiedzoch\u0142onne \u2013 to powinna by\u0107 produkcja europejska. Zapisujemy w dokumenty na przyk\u0142ad elektryfikacj\u0119, czyli pompy ciep\u0142a jako podstaw\u0119 systemu ogrzewnictwa indywidualnego, a tymczasem globalnie najwi\u0119ksi gracze w tym obszarze to firmy azjatyckie. Chiny drapie\u017cnie wchodz\u0105 do Afryki. Nie wiem, czy Pani redaktor s\u0142ysza\u0142a o samochodzie narodowym Burkina Faso.<\/p>\n
K\u0141: Chyba nie s\u0142ysza\u0142am.<\/p>\n
BO: Narodowy samoch\u00f3d Burkina Faso to jest nic innego jak to, co w Europie nazywamy Daci\u0105 Spring, natomiastw Chinach jest to Dongfeng EX1 i jest to tamtejsza konstrukcja. Chi\u0144czycy bardzo agresywnie wchodz\u0105 do pa\u0144stw afryka\u0144skich. My\u015bl\u0119, \u017ce Ameryk\u0119 Po\u0142udniow\u0105 czeka to samo. Oddali\u015bmy to w pewnym sensie walkowerem.<\/p>\n
Zrzucanie wszystkiego na to, \u017ce jest to kwestia zwi\u0105zana z ETS-em jest jednak niepowa\u017cne, bo to szukanie bardzo, bardzo prostego rozwi\u0105zania na z\u0142o\u017cone problemy. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce na pewno ETS wp\u0142yn\u0105\u0142 na konkurencyjno\u015b\u0107 Europy, ale nie jest tak, \u017ce jest jedynym, czy nawet g\u0142\u00f3wnym powodem, dla kt\u00f3rego ta konkurencyjno\u015b\u0107 i innowacyjno\u015b\u0107 Europy po prostu zostaje w tyle.<\/p>\n
Amerykanie z kolei w tym wy\u015bcigu maj\u0105 na przyk\u0142ad, co by o nim nie m\u00f3wi\u0107, to jednak wizjonerskiego Elona Muska, kt\u00f3ry stawia na elektromobilno\u015b\u0107. Z tego, co wiem, planuje te\u017c budow\u0119 fabryki ogniw fotowoltaicznych, a na pewno bardzo mocno postawi\u0142 na magazynowanie energii.<\/p>\n
A my \u2013 w Europie czy Polsce – zamiast zacz\u0105\u0107 od strony poda\u017cowej czy r\u00f3wnolegle j\u0105 rozwija\u0107, uznali\u015bmy, \u017ce budowa modelu gospodarczego opartego na, w cudzys\u0142owie, szeroko rozumianym Zielonym \u0141adzie bez budowy mocy produkcyjnych to jest co\u015b, co b\u0119dzie nam si\u0119 op\u0142aca\u0142o. \u017bycie pokaza\u0142o, \u017ce tak nie jest.<\/p>\n
Bart\u0142omiej Orze\u0142 <\/p>\n
Ale jestem te\u017c daleki od stawiania tezy, \u017ce Europa ca\u0142kiem umar\u0142a i nie ma dla nas \u017cadnej szansy, bo s\u0105 przyk\u0142ady pa\u0144stw, cho\u0107by Dania, kt\u00f3re pokazuj\u0105, \u017ce to nieprawda. Musimy natomiast si\u0119 zmieni\u0107, je\u015bli chcemy rywalizowa\u0107 globalnie i sam ETS nie jest tu odpowiedzi\u0105.<\/p>\n
K\u0141: Przemys\u0142aw Czarnek m\u00f3wi\u0142 na prote\u015bcie, \u017ce mamy sw\u00f3j w\u0119giel i z\u0142o\u017ca, kt\u00f3re mog\u0105 zapewni\u0107 tani pr\u0105d bez \u201ezmuszania” ludzi do OZE. Jak realnie wygl\u0105da sytuacja polskiego w\u0119gla z ekonomicznego punktu widzenia? A tak\u017ce w por\u00f3wnaniu z Chinami, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119sto punktem odniesienia w debacie publicznej. <\/p>\n
BO: Kluczowa r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy polskim a chi\u0144skim w\u0119glem le\u017cy w metodzie wydobycia. W Polsce g\u00f3rnik musi zje\u017cd\u017ca\u0107 g\u0142\u0119boko pod ziemi\u0119, co jest nieefektywne i drogie. Nie mamy szans w starciu z w\u0119glem wydobywanym metod\u0105 odkrywkow\u0105 w Chinach, USA czy Australii. Ponadto z\u0142o\u017ca w\u0119gla brunatnego w Koninie, Be\u0142chatowie czy Turowie, kt\u00f3re wydobywane s\u0105 na odkrywkach,po prostu wygasaj\u0105, a dalsza eksploatacja nowych z\u0142\u00f3\u017c wymaga\u0142aby gigantycznych nak\u0142ad\u00f3w na infrastruktur\u0119.<\/p>\n
Argument o \u201etanim w\u0119glu\u201d po wyj\u015bciu z ETS te\u017c jest z\u0142udny. Obecnie cena w\u0119gla na bramie kopalni jest dotowana \u2013 kosztuje on oko\u0142o tysi\u0105ca z\u0142otych, a sprzedawany jest za po\u0142ow\u0119 tej kwoty. T\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119 i tak pokrywamy jako spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n
Bart\u0142omiej Orze\u0142 <\/p>\n
Musimy te\u017c zrozumie\u0107, \u017ce elektrownie gazowe s\u0105 ta\u0144sze w utrzymaniu (OPEX) ni\u017c w\u0119glowe, zw\u0142aszcza te po\u0142\u0105czone z kopalniami, to nie s\u0105 te same systemy energetyczne, z czym cz\u0119sto maj\u0105 problem nawet do\u015bwiadczeni komentatorzy czy przedsi\u0119biorcy W \u201egaz\u00f3wkach\u201d kosztuje przede wszystkim paliwo, ale tylko gdy jest zu\u017cywane, w w\u0119glu brunatnym ca\u0142y wielotysi\u0119czny kompleks wraz z odwodnienien, nawet gdy nie pracuje. I p\u00f3ki nie wyszli\u015bmy z ETS, to r\u00f3wnie\u017c ceny uprawnie\u0144 s\u0105 znacznie ni\u017csze.<\/p>\n
Na utrzymaniu elektrowni na w\u0119giel brunatny mamy r\u00f3wnie\u017c kopalni\u0119. A s\u0142yszy si\u0119 pytania: \u201epo co budujemy nowe moce gazowe, skoro mamy takie same w\u0119glowe?\u201d. To nie jest to samo. Pod wzgl\u0119dem OPEX-u, czyli koszt\u00f3w operacyjnych, obsada elektrowni gazowej jest du\u017co mniejsza ni\u017c obsada elektrowni w\u0119glowej, zw\u0142aszcza obsada elektrowni w\u0119glowej z kopalni\u0105, jak ma to miejsce w przypadku w\u0119gla brunatnego. My nie budujemy drugi raz tego samego, budujemy co\u015b innego.<\/p>\n
My na poziomie koszt\u00f3w nie jeste\u015bmy w stanie rywalizowa\u0107 z w\u0119glem pochodz\u0105cym z Chin czy z USA. Gdyby\u015bmy dzisiaj nawet wycofali ten ETS, to czy b\u0119dziemy mie\u0107 konkurencyjne ceny energii? Na papierze tak, ale faktycznie nie, bo je\u017celi by\u015bmy spojrzeli na rynkowe ceny w\u0119gla, to dzisiaj ten w\u0119giel na bramie kopalni kosztuje 900, 800, a mo\u017ce nawet 1000 z\u0142, a jest sprzedawany po oko\u0142o 400-450. T\u0119 strat\u0119 pokrywamy jako spo\u0142ecze\u0144stwo i to si\u0119 nie zmieni, a w przypadku kopal\u0144 \u015bl\u0105skich nawet pog\u0142\u0119bi. Ofiar\u0105 tego jest na przyk\u0142ad Bogdanka. Gdyby ta cena by\u0142a rynkowa, to ceny wytwarzania tej energii nie by\u0142yby tak niskie, jak przekonuj\u0105 politycy.<\/p>\n
K\u0141: Czy mo\u017cliwy jest zatem ca\u0142kowity zwrot w polityce energetycznej, gdyby dosz\u0142o do zmiany w\u0142adzy? <\/p>\n
BO: Taki gwa\u0142towny zwrot z dnia na dzie\u0144 jest fizycznie i finansowo niemo\u017cliwy. Ju\u017c teraz mamy ponad 1,6 miliona prosument\u00f3w fotowoltaiki. Za rz\u0105d\u00f3w PiS zatrudnienie w g\u00f3rnictwie spad\u0142o z 90 tysi\u0119cy do poni\u017cej 70 tysi\u0119cy os\u00f3b. Inwestycje w gaz i atom s\u0105 ju\u017c w toku, maj\u0105 zakontraktowane turbiny i finansowanie, a tak\u017ce kontrakty z rynku mocy. Podobnie magazyny energii. Wyj\u015bcie z tego procesu by\u0142oby dla nas kosztowne, bo na turbiny zwyczajnie czeka si\u0119 w kolejkach \u2013 przez zwlekanie i tak budujemy ju\u017c dro\u017cej, ni\u017c mogli\u015bmy w przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Co wi\u0119cej, elektorat si\u0119 zmieni\u0142 i przywi\u0105zanie do w\u0119gla nie jest ju\u017c tak silnym paliwem politycznym. Nawet na \u015al\u0105sku dominuje dzi\u015b nowoczesny przemys\u0142 i innowacje, a w\u0119giel traktuje si\u0119 raczej w kategoriach tradycji ni\u017c podstawy gospodarki.<\/p>\n
Bart\u0142omiej Orze\u0142 <\/p>\n
Wyborcy nie maj\u0105 \u201epami\u0119ci z\u0142otej rybki\u201d i pami\u0119taj\u0105, \u017ce procesy modernizacyjne trwa\u0142y przez ostatnie osiem lat. Nag\u0142a zmiana retoryki o 180 stopni jest po prostu niewiarygodna. Nawet Konfederacja, w przeciwie\u0144stwie do Przemys\u0142awa Czarnka, stara si\u0119 pozycjonowa\u0107 w bardziej umiarkowanym centrum, chroni\u0105c na przyk\u0142ad wolno\u015b\u0107 posiadania fotowoltaiki. Obrona w\u0119gla \u2013 cho\u0107 jest obecna \u2013 nie jest te\u017c tak jaskrawa.<\/p>\n
K\u0141: A wi\u0119c czy w Polsce w og\u00f3le istnieje elektorat zainteresowany w\u0142a\u015bciwie ca\u0142kowit\u0105 zmian\u0105 polityk energetycznych? <\/p>\n
BO: Przywi\u0105zanie do g\u00f3rnictwa nie jest ju\u017c takie jak dawnej. Z danych Project Tempo wynika, \u017ce to nie jest ju\u017c paliwo, kt\u00f3re jest traktowane jako przysz\u0142o\u015b\u0107. Oczywi\u015bcie, ci\u0105gle jest wa\u017cne dla 22% wyborc\u00f3w. Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107 czy Konfederacja razem potrzebuj\u0105 zdecydowanie wi\u0119cej ni\u017c 22% wyborc\u00f3w i tu zdecydowanie prawica powinna postawi\u0107 na kontekst bardziej atomowy, bo tutaj akurat mamy konsensus spo\u0142eczny.<\/p>\n
Z drugiej strony, to PiS wprowadzi\u0142 aspekt modernizacyjny, je\u017celi chodzi o energetyk\u0119 i dzisiaj troch\u0119 zjada\u00a0sw\u00f3j w\u0142asny ogon. \u00a0Oczywi\u015bcie, dzisiaj wszyscy m\u00f3wi\u0105, \u017ce ten \u201em\u00f3j\u201d Zielony \u0141ad to by\u0142 \u201einny\u201d Zielony \u0141ad, obie strony przerzucaj\u0105 si\u0119 na oskar\u017cenia, kto si\u0119 na niego zgodzi\u0142. Wiele element\u00f3w zwi\u0105zanych z transformacj\u0105 w ci\u0105gu tych o\u015bmiu lat rz\u0105d\u00f3w PiS latach zosta\u0142o wykonanych \u2013 pojawi\u0142o si\u0119 na przyk\u0142ad 1,38 mln prosument\u00f3w, zadowolonych z posiadanych instalacji. Ten zwrot dzisiaj jest niewiarygodny dla odbiorc\u00f3w.<\/p>\n
Wracaj\u0105c jeszcze do tego kontekstu rywalizacji, mo\u017ce troch\u0119 bardziej na prawicy: kiedy Przemys\u0142aw Czarnek powiedzia\u0142 o \u201eOZE-sroze\u201d i demontowaniu paneli, stwierdzi\u0142em, \u017ce teraz wyjdzie kto\u015b z Konfederacji i powie: \u201etw\u00f3j dach \u2013 twoja wolno\u015b\u0107\u201d i nie b\u0119dziemy zdejmowa\u0107 fotowoltaiki z dach\u00f3w. I dok\u0142adnie to zrobi\u0142 Krzysztof Bosak, kt\u00f3ry mnie obserwuje na X, wi\u0119c by\u0107 mo\u017ce to przeczyta\u0142. To si\u0119 wpisuje w polityk\u0119 Konfederacji.<\/p>\n
Dzisiaj Konfederacja, zw\u0142aszcza ta cz\u0119\u015b\u0107 S\u0142awomira Mentzena, jest tym tak zwanym \u201eumiarkowanym centrum\u201d. Wida\u0107, \u017ce nawet Konfederacja nie k\u0142adzie takiego bardzo du\u017cego nacisku na OZE. Oczywi\u015bcie jest obecna na tych demonstracjach, ale to nie jest tak mocna obrona w\u0119gla, jak ma to miejsce w przypadku Przemys\u0142awa Czarnka.<\/p>\n
K\u0141: Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<\/section> W skr\u00f3cie: Czy da si\u0119 porzuci\u0107 Zielony \u0141ad? Kt\u00f3re rz\u0105dy wtr\u0105ci\u0142y Polsk\u0119 w tryby transformacyjne? Jaka jest…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":463985,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[88538,88537,4934,13391,22825,42,38,40,907,39,41,88539,104,6237],"class_list":["post-463984","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-baba-jaga","tag-bartlomiej-orzel","tag-czarnek","tag-ets-2","tag-eu-ets","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polityka","tag-polska","tag-polski","tag-project-tempo","tag-unia-europejska","tag-zielony-lad"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116665339276763692","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/463984","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=463984"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/463984\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/463985"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=463984"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=463984"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=463984"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}