\nCarnian Pluvial Episode, czyli karnicki b\u0105d\u017a karnijski epizod pluwialny by\u0142 jednym z\u00a0najwa\u017cniejszych epizod\u00f3w w\u00a0historii zmian klimatycznych na\u00a0Ziemi. Zdarzenie to\u00a0mia\u0142o miejsce oko\u0142o 234\u2013232 milion\u00f3w lat temu w\u00a0karniku (p\u00f3\u017any trias) i\u00a0trwa\u0142o od\u00a0miliona do\u00a0dw\u00f3ch milion\u00f3w lat. W\u00a0trakcie tego okresu nast\u0105pi\u0142o gwa\u0142towne przej\u015bcie od\u00a0wcze\u015bniej dominuj\u0105cego suchego, gor\u0105cego klimatu do\u00a0warunk\u00f3w znacznie wilgotniejszych, z\u00a0intensywnymi opadami deszczu. Nast\u0119pnie, w\u00a0stosunkowo kr\u00f3tkim czasie, klimat zn\u00f3w zacz\u0105\u0142 by\u0142 znacznie bardziej suchy.
\n<\/p>\n
\nCo istotne, epizod ten jest powi\u0105zany z\u00a0masowymi wymieraniami, przebudow\u0105 ekosystem\u00f3w oraz\u00a0dynamicznym rozwojem dinozaur\u00f3w i\u00a0wielu innych grup organizm\u00f3w, kt\u00f3re zdominowa\u0142y p\u00f3\u017aniejsze ery.
\n<\/p>\n
Wielkie zmiany <\/p>\n
\nTrias by\u0142 to\u00a0okres przej\u015bciowy po\u00a0wielkim wymieraniu permsko-triasowym (ok. 252 mln lat temu), kiedy superkontynent Pangea dominowa\u0142 na\u00a0Ziemi, a\u00a0klimat by\u0142 w\u00a0du\u017cej mierze suchy i\u00a0gor\u0105cy, zw\u0142aszcza w\u00a0interiorze kontynentu. We\u00a0wczesnym i\u00a0\u015brodkowym karniku te\u00a0tendencje trwa\u0142y. Na\u00a0Ziemi istnia\u0142y suche r\u00f3wniny, sezonowe rzeki i\u00a0ograniczone zbiorniki wodne.
\n<\/p>\n
\nPierwsze dowody na\u00a0\u201edeszczowy epizod\u201d w\u00a0karniku pochodz\u0105 z\u00a0ko\u0144ca lat 80. XX wieku. Brytyjscy geolodzy: Mike Simms i\u00a0Alastaire Ruffell zaobserwowali w\u00a0osadach znalezionych na\u00a0terenie Europy nag\u0142\u0105 zmian\u0119 litofacji (jest to\u00a0zesp\u00f3\u0142 petrograficznych cech osad\u00f3w, niezale\u017cny od\u00a0ich wieku), kt\u00f3re \u015bwiadczy\u0142y, \u017ce\u00a0niekt\u00f3re minera\u0142y powstawa\u0142y w\u00a0warunkach intensywnego wietrzenia chemicznego w\u00a0wilgotnym klimacie.
\n<\/p>\n
\nJednak uznanie karnickiego epizdou pluwialnego jako globalnego zjawiska nast\u0105pi\u0142o dopiero w\u00a0XXI wieku dzi\u0119ki \u201ebadaniom izotop\u00f3w w\u0119gla, palinologii i\u00a0sedymentologii w\u00a0r\u00f3\u017cnych regionach \u015bwiata: od\u00a0Chin i\u00a0Japonii, przez Alpy, po\u00a0Ameryk\u0119 Po\u0142udniow\u0105 i\u00a0P\u00f3\u0142nocn\u0105. Kluczowe by\u0142y negatywne anomalie izotopu \u03b4\u00b9\u00b3C, wskazuj\u0105ce na\u00a0masowe uwolnienie w\u0119gla do\u00a0atmosfery i\u00a0ocean\u00f3w\u201d. (cyt. za: J. Dal Carso, \u201eThe Carnian pluvial episode (Late Triassic): new insights into this important time of\u00a0global environmental and\u00a0biological change\u201d)
\n<\/p>\n
\nG\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105, z\u00a0powodu kt\u00f3rej nast\u0105pi\u0142 tak d\u0142ugi deszczowy okres, by\u0142y masowe erupcje wulkaniczne w\u00a0prowincji magmowej Wrangellia (obecnie to\u00a0zachodnia Kanada i\u00a0Alaska). By\u0142y to\u00a0jedne z\u00a0najwi\u0119kszych erupcji w\u00a0triasie, kiedy wyla\u0142y si\u0119 ogromne ilo\u015bci bazaltu, tworz\u0105c du\u017ce prowincje magmowe. Erupcje uwolni\u0142y gigantyczne ilo\u015bci dwutlenku w\u0119gla, metanu i\u00a0innych gaz\u00f3w.
\n<\/p>\n
\nW efekcie wulkanicznych erupcji nast\u0105pi\u0142o globalne ocieplenie, a\u00a0temperatura na\u00a0Ziemi wzros\u0142a o\u00a0kilka stopni Celsjusza, zintensyfikowa\u0142 si\u0119 cykl hydrologiczny (woda szybciej parowa\u0142a, zacz\u0119\u0142o cz\u0119\u015bciej pada\u0107), woda w\u00a0oceanach uleg\u0142a zakwaszeniu, a\u00a0w\u00a0g\u0142\u0119bi w\u00f3d brakowa\u0142o tlenu. Zwielokrotni\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wietrzenie ska\u0142 na\u00a0l\u0105dach, co\u00a0dostarczy\u0142o sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych do\u00a0ocean\u00f3w i\u00a0jezior.
\n<\/p>\n
\nSkutki tych zmian wywo\u0142a\u0142y daleko id\u0105ce zmiany klimatyczne, kt\u00f3re okre\u015blano jako karnicki epizod pluwialny. W\u00a0jego trakcie nast\u0105pi\u0142o intensywne wymieranie cz\u0119\u015bci gatunk\u00f3w, przy jednoczesnym rozwoju zupe\u0142nie innych organizm\u00f3w.
\n<\/p>\n
\nZmiany dotkn\u0119\u0142y nie\u00a0tylko oceany, ale\u00a0i\u00a0l\u0105d. Wilgotne warunki sprzyja\u0142y rozwojowi g\u0119stej ro\u015blinno\u015bci, pojawi\u0142y si\u0119 nowe lasy iglaste i\u00a0paprociowe. Wymar\u0142y lub\u00a0drastycznie zmniejszy\u0142y liczebno\u015b\u0107 du\u017ce grupy ro\u015blino\u017cerc\u00f3w, takie jak rynchozaury i\u00a0niekt\u00f3re dicynodonty. Ich miejsce zaj\u0119\u0142y nowe gatunki. Najwa\u017cniejszym skutkiem by\u0142y szybki rozw\u00f3j bardzo wielu, zr\u00f3\u017cnicowanych gatunk\u00f3w dinozaur\u00f3w. Pojawia\u0142y si\u0119 one ju\u017c wcze\u015bniej (oko\u0142o 230 milion\u00f3w lat temu), ale\u00a0do\u00a0tego czasu pozostawa\u0142y do\u015b\u0107 marginalne. Nowe warunki klimatyczne wyeliminowa\u0142y lub\u00a0ograniczy\u0142y konkuruj\u0105ce z\u00a0nimi stworzenia, pozwalaj\u0105c na\u00a0ich dynamiczne rozmna\u017canie i\u00a0rozw\u00f3j. W\u00a0tym czasie zdywersyfikowa\u0142y si\u0119 te\u017c krokodylomorfy, pierwsze ssakokszta\u0142tne, jaszczurki oraz\u00a0\u017c\u00f3\u0142wie.
\n<\/p>\n
\nOczywi\u015bcie karnicki epizod pluwialny nie\u00a0by\u0142 jedyn\u0105 przyczyn\u0105, z\u00a0powodu kt\u00f3rej dinozaury zdominowa\u0142y ziemsk\u0105 faun\u0119, lecz by\u0142 jednym ze\u00a0znacz\u0105cych czynnik\u00f3w.
\n<\/p>\n
\nNa terenie Polski \u015blad po\u00a0karnickim epizodzie pluwialnym znaleziono w\u00a0szcz\u0105tkach flory sprzed milion\u00f3w lat. We\u00a0wskazanym okresie nast\u0105pi\u0142 nag\u0142y wzrost wilgotnolubnych organizm\u00f3w.
\n<\/p>\n
\nZdanie m\u00f3wi\u0105ce, \u017ce\u00a0w\u00a0karnickim epizodzie pluwialnym deszcze pada\u0142 nieprzerwanie dwa miliony lat jest sporym uproszczeniem, niemniej zmiany klimatyczne, kt\u00f3re wtedy mia\u0142y miejsce by\u0142y rzeczywi\u015bcie bardzo znacz\u0105ce, a\u00a0wilgotno\u015b\u0107 (po wcze\u015bniejszych d\u0142ugich suchych okresach) ogromnie wzros\u0142a, otwieraj\u0105c drzwi dla\u00a0nowych gatunk\u00f3w flory i\u00a0fauny.
\n<\/p>\n
\nCzytaj te\u017c:
Kar\u0142owate dinozaury. Fenomen prehistorycznej wyspy<\/a>Czytaj te\u017c:
„Jedzenie mi\u0119sa sprawi\u0142o, \u017ce\u00a0tu jeste\u015bmy”, czyli mi\u0119so a\u00a0wielko\u015b\u0107 m\u00f3zgu<\/a>Czytaj te\u017c:
Neandertalczycy znali stomatologi\u0119? Rewolucyjne znalezisko<\/a>
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Carnian Pluvial Episode, czyli karnicki b\u0105d\u017a karnijski epizod pluwialny by\u0142 jednym z\u00a0najwa\u017cniejszych epizod\u00f3w w\u00a0historii zmian klimatycznych na\u00a0Ziemi.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":469924,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[20],"tags":[4624,6111,89759,89762,98,89760,291,89761,89758,89765,120,118,119,37563,42,38,40,39,41,116,114,115,6962,121,117,89764,89763,33817],"class_list":["post-469923","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-nauka-i-technika","tag-anna-szczepanska","tag-archeologia","tag-carnian-pluvial-episode","tag-dinozaury","tag-dorzeczy","tag-dzieje-ziemi","tag-historia","tag-historia-ziemi","tag-karnicki-epizod-pluwialny","tag-karnik","tag-nauka","tag-nauka-i-technika","tag-naukatechnika","tag-perm","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-science","tag-science-and-technology","tag-sciencetechnology","tag-starozytnosc","tag-technika","tag-technology","tag-trias","tag-wymieranie","tag-zmiany-klimatyczne"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116682055538354767","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/469923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=469923"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/469923\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/469924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=469923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=469923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=469923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}