Tunele pod Starym Miastem \u2014 gotyckie piwnice i system komunikacyjny z czas\u00f3w obl\u0119\u017cenia<\/p>\n
Pod brukowanymi uliczkami Starego Miasta rzeczywi\u015bcie istnieje rozbudowana sie\u0107 piwnic i przej\u015b\u0107. Nie jest to \u017caden sekret \u2014 podczas odbudowy Warszawy po 1945 r. architekci i konserwatorzy szczeg\u00f3\u0142owo dokumentowali to, co ocala\u0142o pod gruzami. Gotyckie i renesansowe piwnice kamienic mieszcza\u0144skich tworzy\u0142y po\u0142\u0105czone ci\u0105gi, kt\u00f3re w trakcie Powstania Warszawskiego s\u0142u\u017cy\u0142y jako drogi ewakuacji i \u0142\u0105czno\u015bci mi\u0119dzy budynkami na Star\u00f3wce. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych przej\u015b\u0107 \u2014 o g\u0142\u0119boko\u015bci 3-6 metr\u00f3w poni\u017cej obecnego poziomu ulic \u2014 przetrwa\u0142a w stosunkowo dobrym stanie, cho\u0107 wej\u015bcia do nich zosta\u0142y zamurowane lub wbudowane w fundamenty nowych kamienic przy odbudowie.<\/p>\n
Muzeum Historyczne m.st. Warszawy (dzi\u015b Muzeum Warszawy) przechowuje plany cz\u0119\u015bci tych piwnic, a archeolodzy w trakcie kolejnych inwestycji budowlanych na Star\u00f3wce regularnie natykaj\u0105 si\u0119 na nowe korytarze. W 2018 r. przy pracach kanalizacyjnych na Rynku Starego Miasta odkryto fragment muru i przej\u015bcie datowane na XV w. \u017badna z tych przestrzeni nie jest jednak dost\u0119pna dla zwiedzaj\u0105cych w spos\u00f3b zorganizowany \u2014 dost\u0119p jest formalnie mo\u017cliwy jedynie przez plac\u00f3wki naukowe za zgod\u0105 konserwatora zabytk\u00f3w. Dla przeci\u0119tnego warszawiaka podziemia Starego Miasta pozostaj\u0105 zamkni\u0119te.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo Schrony i korytarze przy metrze \u2014 co zosta\u0142o z plan\u00f3w z lat 50.?<\/p>\n
Tu wchodzimy na grunt znacznie bardziej skomplikowany. Budowa pierwszej linii metra warszawskiego \u2014 formalnie zaprojektowanej w 1951 r., a faktycznie realizowanej od 1983 \u2014 by\u0142a poprzedzona dziesi\u0105tkami lat plan\u00f3w, kt\u00f3re uwzgl\u0119dnia\u0142y funkcj\u0119 obronn\u0105. Wed\u0142ug historyk\u00f3w i badaczy infrastruktury wojskowej cz\u0119\u015b\u0107 stacji metra na linii M1 (szczeg\u00f3lnie stacje z odcink\u00f3w budowanych w latach 80.) ma g\u0142\u0119bsze poziomy techniczne lub boczne korytarze, kt\u00f3re w planach z epoki pe\u0142ni\u0142y rol\u0119 przej\u015b\u0107 ewakuacyjnych lub przestrzeni magazynowych dla potrzeb obrony cywilnej. Metro Centrum, Politechnika i Pole Mokotowskie by\u0142y projektowane z nadmiern\u0105 jak na cywilne potrzeby g\u0142\u0119boko\u015bci\u0105 \u2014 co in\u017cynierowie komunikacji miejskiej t\u0142umaczyli warunkami gruntowymi, a inni badacze \u0142\u0105czyli z doktryn\u0105 obrony przeciwatomowej obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w ZSRR.<\/p>\n
Czy te przestrzenie realnie istniej\u0105 i s\u0105 dost\u0119pne? Wed\u0142ug relacji pracownik\u00f3w technicznych metra oraz by\u0142ych pracownik\u00f3w Urz\u0119du Miasta, cz\u0119\u015b\u0107 bocznych korytarzy technicznych przy stacjach faktycznie nie by\u0142a nigdy u\u017cytkowana zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem i pozostaje zamkni\u0119ta. Urban explorerzy z grupy dzia\u0142aj\u0105cej pod nazw\u0105 grupy Podziemia.pl opublikowali w 2021 r. fotografie pomieszcze\u0144, kt\u00f3re mieli eksplorowa\u0107 w okolicach infrastruktury metra przy ul. Pu\u0142awskiej \u2014 zdj\u0119cia pokazywa\u0142y betonowe korytarze z instalacjami elektrycznymi z epoki PRL-u, bez oznacze\u0144 i wyra\u017anie nieu\u017cytkowane od lat. Metro Warszawskie nie potwierdzi\u0142o ani nie zaprzeczy\u0142o ich istnieniu, odmawiaj\u0105c komentarza.<\/p>\n
Podziemia PKiN \u2014 co kryje si\u0119 pod Pa\u0142acem Kultury i Nauki?<\/p>\n
Pa\u0142ac Kultury i Nauki to osobny rozdzia\u0142. Budynek wzniesiony w latach 1952\u20131955 ma rozbudowan\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 podziemn\u0105, kt\u00f3rej pe\u0142na dokumentacja techniczna przez dekady by\u0142a utajniona. PKiN posiada co najmniej trzy kondygnacje poni\u017cej poziomu gruntu, w tym przestrzenie techniczne, kt\u00f3re w oryginalnych radzieckich planach budynku oznaczono jako pomieszczenia specjalne.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 badaczy historii architektury, m.in. dr Micha\u0142 Krasucki \u2014 by\u0142y sto\u0142eczny konserwator zabytk\u00f3w \u2014 wskazywa\u0142a publicznie, \u017ce dost\u0119pne plany budowlane PKiN s\u0105 niepe\u0142ne i nie obejmuj\u0105 wszystkich przestrzeni podziemnych. Pracownicy obs\u0142ugi technicznej budynku w nieoficjalnych rozmowach potwierdzaj\u0105 istnienie korytarzy, do kt\u00f3rych nie maj\u0105 dost\u0119pu nawet oni.<\/p>\n
To, co jest potwierdzone i dost\u0119pne, to podziemna hala techniczna i parking. To, co pozostaje otwartym pytaniem, to skala przestrzeni, kt\u00f3re oryginalny radziecki projekt wbudowa\u0142 w fundamenty \u2014 i kt\u00f3re nigdy nie sta\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 cywilnego u\u017cytkowania budynku. Ciekawostka: w trakcie bada\u0144 przed modernizacj\u0105 placu Defilad (projekt trwa\u0142 w latach 2015\u20132019) ekipy geodezyjne odnotowa\u0142y anomalie w pomiarach gruntowych po stronie p\u00f3\u0142nocno-wschodniej PKiN, kt\u00f3rych oficjalnie nie wyja\u015bniono.<\/p>\n
Infrastruktura z czas\u00f3w PRL \u2014 schrony, silosy i zapomniane w\u0119z\u0142y telekomunikacyjne<\/p>\n
Rozbudowany system schron\u00f3w przeciwlotniczych i przeciwatomowych to najbardziej udokumentowana cz\u0119\u015b\u0107 podziemnej Warszawy. Inwentaryzacja przeprowadzona przez Biuro Bezpiecze\u0144stwa i Zarz\u0105dzania Kryzysowego m.st. Warszawy (dane z lat 2010\u20132015) wykaza\u0142a kilkaset obiekt\u00f3w spe\u0142niaj\u0105cych historycznie funkcj\u0119 ochrony ludno\u015bci \u2014 od prostych piwnic adaptowanych jako schrony po specjalistyczne obiekty in\u017cynieryjne.<\/p>\n
Najbardziej znane z nich to schron przy al. Szucha (dawne centrum kierowania obron\u0105 cywiln\u0105) oraz w\u0119ze\u0142 telekomunikacyjny pod ulic\u0105 \u015awi\u0119tokrzysk\u0105, kt\u00f3ry obs\u0142ugiwa\u0142 linie rz\u0105dowe i wojskowe w systemie komunikacji kryzysowej. Oba obiekty s\u0105 dzi\u015b formalnie nieczynne, cho\u0107 ich stan techniczny wed\u0142ug dost\u0119pnych raport\u00f3w jest zr\u00f3\u017cnicowany \u2014 cz\u0119\u015b\u0107 infrastruktury zachowa\u0142a si\u0119 w dobrym stanie, cz\u0119\u015b\u0107 uleg\u0142a degradacji po odci\u0119ciu od regularnych przegl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n
Urban explorerzy, kt\u00f3rzy penetrowali okolice \u015ar\u00f3dmie\u015bcia i Mokotowa, dokumentowali przej\u015bcia \u0142\u0105cz\u0105ce dawne obiekty wojskowe z cywilnymi \u2014 sieci kana\u0142\u00f3w technicznych biegn\u0105ce wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnych arterii, kt\u00f3re w razie konfliktu mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 ewakuacji lub \u0142\u0105czno\u015bci. Cz\u0119\u015b\u0107 tych obiekt\u00f3w znalaz\u0142a si\u0119 w r\u0119kach prywatnych po 1989 r. i dzi\u015b funkcjonuje jako magazyny lub jest po prostu zamurowana. Inne pozostaj\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 miasta lub Skarbu Pa\u0144stwa i s\u0105 nieu\u017cytkowane \u2014 wej\u015bcie do nich to wkroczenie na teren zamkni\u0119ty, co z prawnego punktu widzenia stanowi naruszenie cudzej w\u0142asno\u015bci.<\/p>\n