Trump da\u0142 ameryka\u0144skim firmom zielone \u015bwiat\u0142o do tego, by zacz\u0119\u0142y wydobycie surowc\u00f3w z dna morskiego poza wy\u0142\u0105czn\u0105 stref\u0105 ekonomiczn\u0105 Stan\u00f3w Zjednoczonych (EEZ). To bezpo\u015brednie naruszenie Konwencji Narod\u00f3w Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS) \u2014szeregu kompromis\u00f3w b\u0119d\u0105cych efektem trudnych i d\u0142ugotrwa\u0142ych negocjacji z lat 1958\u20131982.<\/p>\n
Aby zapobiec wojnom o zasoby oceaniczne, UNCLOS zaklasyfikowa\u0142a 54 proc. \u015bwiatowych ocean\u00f3w jako „wsp\u00f3lne dziedzictwo ludzko\u015bci”. By\u0142 to \u2014 jak to uj\u0105\u0142 \u00f3wczesny sekretarz generalny ONZ Javier Perez de Cuellar \u2014 „prawdopodobnie najwa\u017cniejszy instrument prawny stulecia”. I w\u0142a\u015bnie jego Trump zdecydowa\u0142 si\u0119 bezpardonowo podepta\u0107.<\/p>\n
Chocia\u017c morze i dno morskie by\u0142y tradycyjnie uwa\u017cane za dobro wsp\u00f3lne, UNCLOS przyzna\u0142a wszystkim pa\u0144stwom nadbrze\u017cnym wy\u0142\u0105czne strefy ekonomiczne (EEZ) rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 200 mil morskich (ok. 370 km) od ich linii brzegowej. Ze wzgl\u0119du na liczne wyspy Stany Zjednoczone i Francja odnios\u0142y najwi\u0119ksze korzy\u015bci z tej arbitralnej formu\u0142y, zyskuj\u0105c w ten spos\u00f3b ponad 11 mln km kw. Chiny z kolei otrzyma\u0142y zaledwie 960 tys. km kw.<\/p>\n
Stany Zjednoczone mocno skorzysta\u0142y na tym porozumieniu tak\u017ce w innych aspektach. Uzyska\u0142y prawo do \u017ceglugi na wodach wszystkich kraj\u00f3w poza 12-milow\u0105 (22 km) stref\u0105 przybrze\u017cn\u0105 oraz \u2014 wraz z innymi bogatymi krajami \u2014 zapewni\u0142y sobie dost\u0119p do \u0142owisk kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119. Chiny, kt\u00f3re przewodniczy\u0142y negocjacjom w imieniu G77 [grupy pa\u0144stw rozwijaj\u0105cych si\u0119<\/a> szukaj\u0105cej sposob\u00f3w na przebudow\u0119 mi\u0119dzynarodowych stosunk\u00f3w gospodarczych w celu zwi\u0119kszenia transferu \u015brodk\u00f3w finansowych z bogatej P\u00f3\u0142nocy na rzecz biedniejszego Po\u0142udnia], zaakceptowa\u0142y te warunki.<\/p>\n Zrobi\u0142y to jednak w zamian za jeden kompromis ze strony Stan\u00f3w Zjednoczonych: obietnic\u0119, \u017ce nie rozpoczn\u0105 wydobycia g\u0142\u0119binowego w obszarze uznanym za „wsp\u00f3lne dziedzictwo ludzko\u015bci” do czasu uzgodnienia przez kraje kodeksu wydobywczego ustanawiaj\u0105cego zabezpieczenia \u015brodowiskowe i mechanizm podzia\u0142u korzy\u015bci. Jest on niezb\u0119dny, by zapewni\u0107 wszystkim krajom, w tym 44 \u015br\u00f3dl\u0105dowym, sprawiedliwy udzia\u0142 w korzy\u015bciach p\u0142yn\u0105cych z eksploatacji „wsp\u00f3lnego dziedzictwa ludzko\u015bci”.<\/p>\n Kodeks mia\u0142 zosta\u0107 wynegocjowany w ramach Mi\u0119dzynarodowej Organizacji Dna Morskiego (ISA), ale post\u0119py by\u0142y powolne \u2014 cz\u0119\u015bciowo dlatego, \u017ce Stany Zjednoczone i inne bogate kraje cynicznie nalega\u0142y, aby ka\u017cde porozumienie odzwierciedla\u0142o konsensus, a nie tylko poparcie wi\u0119kszo\u015bci. Niemniej jednak organizacja zamierza uko\u0144czy\u0107 prace nad kodeksem w najbli\u017cszych miesi\u0105cach, nawet je\u015bli Stany Zjednoczone jasno daj\u0105 do zrozumienia, \u017ce nie b\u0119d\u0105 czu\u0142y si\u0119 zobowi\u0105zane do przestrzegania \u017cadnych uzgodnionych postanowie\u0144.<\/p>\n Prawa bez obowi\u0105zk\u00f3w<\/p>\n Jak na ironi\u0119, podczas gdy 167 kraj\u00f3w i Unia Europejska ratyfikowa\u0142y UNCLOS, Stany Zjednoczone odm\u00f3wi\u0142y tego, mimo \u017ce konwencja przynios\u0142a im ogromne korzy\u015bci. Do czasu powrotu Trumpa do Bia\u0142ego Domu Stany Zjednoczone godzi\u0142y si\u0119 przestrzega\u0107 zasad UNCLOS, zgodnie ze zwyczajem w prawie mi\u0119dzynarodowym. Wykorzysta\u0142y te\u017c w pe\u0142ni te zasady. Przyk\u0142adowo w 2023 r. skorzysta\u0142y z art. 76, aby doda\u0107 do swojej wy\u0142\u0105cznej strefy ekonomicznej obszary uznane za nale\u017c\u0105ce do ich „rozszerzonego szelfu kontynentalnego”.<\/p>\n W rezultacie Stany Zjednoczone roszcz\u0105 sobie obecnie prawa do 680 mil (1259 km) od swojego wybrze\u017ca Pacyfiku i 350 mil (648 km) od wybrze\u017ca Atlantyku, czyli znacznie wi\u0119cej ni\u017c jakikolwiek inny kraj. Ich efektywna wy\u0142\u0105czna strefa ekonomiczna obejmuje obecnie 12,4 mln km kw., czyli o 3 mln wi\u0119cej ni\u017c ca\u0142kowita powierzchnia l\u0105dowa kraju.<\/p>\n Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n Mimo „zagarni\u0119cia” najwi\u0119kszego obszaru globalnych d\u00f3br wsp\u00f3lnych i mimo trwaj\u0105cego ponad 40 lat eksploatowania \u0142owisk kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119 Stany Zjednoczone wycofuj\u0105 si\u0119 z jedynego zobowi\u0105zania, kt\u00f3re poczyni\u0142y w zamian za te korzy\u015bci.<\/p>\n Niekt\u00f3re serwisy wyrazi\u0142y poparcie dla decyzji Trumpa \u2014 pomijaj\u0105c fakt, \u017ce UNCLOS by\u0142a wynegocjowan\u0105 umow\u0105, w ramach kt\u00f3rej bogate kraje uzyska\u0142y znaczne korzy\u015bci w zamian za zobowi\u0105zanie do sprawiedliwego ich podzia\u0142u w przypadku rozpocz\u0119cia wydobycia g\u0142\u0119binowego. Poniewa\u017c by\u0142o to zobowi\u0105zanie prawnie wi\u0105\u017c\u0105ce, argumentowanie, \u017ce Stany Zjednoczone maj\u0105 „racj\u0119”, post\u0119puj\u0105c w ten spos\u00f3b, oznacza w rzeczywisto\u015bci, \u017ce maj\u0105 racj\u0119, \u0142ami\u0105c prawo mi\u0119dzynarodowe.<\/p>\n Ryzyko na wielu polach<\/p>\n Jakby lekcewa\u017cenie prawa mi\u0119dzynarodowego i wcze\u015bniejszych zobowi\u0105za\u0144 nie by\u0142o wystarczaj\u0105co z\u0142e, Trump zwi\u0119ksza ryzyko wyst\u0105pienia katastrof \u015brodowiskowych i geopolitycznych. Naukowcy zajmuj\u0105cy si\u0119 morzem w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci ostrzegaj\u0105, \u017ce wydobycie g\u0142\u0119binowe mo\u017ce spowodowa\u0107 powa\u017cne szkody ekologiczne \u2014 zniszczy\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 biologiczn\u0105, zaszkodzi\u0107 wa\u017cnym populacjom ryb i os\u0142abi\u0107 zdolno\u015b\u0107 ocean\u00f3w do funkcjonowania jako g\u0142\u00f3wny poch\u0142aniacz dwutlenku w\u0119gla na \u015bwiecie. Chocia\u017c Mi\u0119dzynarodowa Organizacja Dna Morskiego wymaga od firm posiadaj\u0105cych koncesj\u0119 na poszukiwania g\u00f3rnicze przeprowadzania ocen oddzia\u0142ywania na \u015brodowisko, administracja Trumpa oczywi\u015bcie nie podejmie \u017cadnych dzia\u0142a\u0144 w tym kierunku.<\/p>\n Nie mniej niepokoj\u0105ce jest ryzyko geopolityczne. Je\u015bli Stany Zjednoczone wycofuj\u0105 si\u0119 z jedynego zobowi\u0105zania, jakie podj\u0119\u0142y, dlaczego inne kraje mia\u0142yby przestrzega\u0107 wielu zobowi\u0105za\u0144, kt\u00f3re podj\u0119\u0142y? W szczeg\u00f3lno\u015bci zareagowa\u0107 mog\u0105 Chiny. Posiadaj\u0105 ju\u017c pi\u0119\u0107 z 31 licencji poszukiwawczych przyznanych przez ISA i dysponuj\u0105 potencja\u0142em technologicznym umo\u017cliwiaj\u0105cym zwi\u0119kszenie skali wydobycia. Nie b\u0119d\u0105 ryzykowa\u0107 i pozwala\u0107 Stanom Zjednoczonym po prostu ro\u015bci\u0107 sobie prawa do ogromnych obszar\u00f3w dna morskiego i jego bogatych zasob\u00f3w.<\/p>\n