Idea by\u0142a s\u0142uszna. \u015aci\u0105gn\u0105\u0107 statki pod polsk\u0105 bander\u0119, da\u0107 \u017cegludze warunki do dzia\u0142ania w kraju, a marynarzom \u2013 uczciwe rozliczenie z fiskusem. Trudno si\u0119 z tym nie zgodzi\u0107. Niestety 19 czerwca, przy g\u0142osowaniu nad poprawkami do druku nr 2636 (rz\u0105dowy projekt \u201epod polsk\u0105 bander\u0105\u201d, pierwotnie druk 2549), z dobrej idei pozosta\u0142a w du\u017cej mierze sama forma \u2013 wszystko, co realnie zmienia\u0142o sytuacj\u0119 polskich marynarzy, odrzucono g\u0142osami koalicji.<\/p>\n
Co przyj\u0119to, a co odrzucono<\/p>\n
Z dziesi\u0119ciu poprawek Sejm przyj\u0105\u0142 dwie \u2013 i to te o najmniejszym znaczeniu. Poprawka nr 6 (437 do 2) i poprawka nr 8 (436 do 0) dotycz\u0105 tego, kto mo\u017ce podpisa\u0107 za\u015bwiadczenie marynarza: dopisano, \u017ce mo\u017ce to zrobi\u0107 kapitan w imieniu armatora albo agencja zatrudnienia. To zmiana techniczna, niebudz\u0105ca kontrowersji \u2013 i dlatego przyj\u0119ta niemal jednomy\u015blnie.<\/p>\n
Odrzucono natomiast wszystko, co dotyka\u0142o sedna sprawy:<\/p>\n
\u00a0\u2022\tdefinicje statku morskiego, transportu morskiego i eksploatacji statku (poprawki 1 oraz 2-4) \u2013 czyli przepisy przes\u0105dzaj\u0105ce, kto w og\u00f3le kwalifikuje si\u0119 do zwolnienia z PIT. Odrzucone 207:222 i 199:229;<\/p>\n
\u00a0\u2022\tdokumentowanie pracy na statku obcej bandery (poprawki 5 i 7) \u2013 kluczowe dla marynarzy zatrudnionych przez zagranicznych armator\u00f3w, kt\u00f3rzy dzi\u015b trafiaj\u0105 w luk\u0119: nie maj\u0105 od kogo uzyska\u0107 wymaganego za\u015bwiadczenia. Odrzucone 200:227 i 200:231;<\/p>\n
\u00a0\u2022\tsymetryczn\u0105 notyfikacj\u0119 pomocy publicznej (poprawka 10) \u2013 tak, by ta sama preferencja obejmowa\u0142a i armatora (podatek tona\u017cowy), i marynarza (zwolnienie z PIT). Odrzucona 199:227.<\/p>\n
Linia podzia\u0142u jest wyra\u017ana. Za tymi zmianami g\u0142osowa\u0142y PiS i Konfederacja. Przeciw \u2013 KO, PSL-TD, Lewica, Centrum i Polska 2050. Oznacza to, \u017ce koalicja rz\u0105dz\u0105ca, firmuj\u0105ca ustaw\u0119 \u201epod polsk\u0105 bander\u0105\u201d, odrzuci\u0142a poprawki, kt\u00f3re t\u0119 bander\u0119 zacz\u0119\u0142yby realnie wype\u0142nia\u0107 polskim marynarzem.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnie trudno zaakceptowa\u0107 odrzucenie poprawki zg\u0142oszonej przez stron\u0119 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3ra dopuszcza\u0142a ksi\u0105\u017ceczk\u0119 \u017ceglarsk\u0105 jako wystarczaj\u0105ce za\u015bwiadczenie o pobycie na statku. To nie by\u0142 drobiazg, lecz realne rozwi\u0105zanie problemu z dokumentowaniem pracy pod obc\u0105 bander\u0105. Bez niego marynarz musi zdoby\u0107 za\u015bwiadczenie zgodne z wymogami polskiej ustawy o PIT \u2013 a przepisy te nie wi\u0105\u017c\u0105 zagranicznego armatora i niczego mu nie nakazuj\u0105. Dla kogo\u015b zatrudnionego przez firm\u0119 z Singapuru czy Niemiec pozyskanie takiego dokumentu mo\u017ce si\u0119 wi\u0119c okaza\u0107 niewykonalne \u2013 nie dlatego, \u017ce nie spe\u0142nia warunk\u00f3w ulgi, ale dlatego, \u017ce nikt nie ma obowi\u0105zku mu go wystawi\u0107. Ksi\u0105\u017ceczka \u017ceglarska, dokument uznawany na ca\u0142ym \u015bwiecie i niezale\u017cny od polskich przepis\u00f3w podatkowych, rozwi\u0105za\u0142aby ten problem od r\u0119ki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 sejmowa jej nie popar\u0142a.<\/p>\n
Punkt 23c: liczy si\u0119 bandera, nie praca<\/p>\n
Sercem sporu jest art. 21 ust. 1 pkt 23c ustawy o PIT \u2013 zwolnienie dochod\u00f3w marynarza z podatku. Problem tkwi w konstrukcji warunku: zwolnienie zale\u017cy nie od tego, jak\u0105 prac\u0119 marynarz wykonuje, ale od tego, jak\u0105 bander\u0119 nosi statek i czy spe\u0142nia on okre\u015blone wymagania. To bandera otwiera dost\u0119p do ulgi, nie charakter zatrudnienia.<\/p>\n
Skutek jest paradoksalny. Zwolnienie przypisane jest do statku i do rezydencji podatkowej, a nie do obywatelstwa. Marynarz z pa\u0144stwa trzeciego \u2013 z Ukrainy, Rosji, Filipin czy innej nacji spoza UE\/EOG \u2013 kt\u00f3ry jest polskim rezydentem podatkowym i p\u0142ywa na jednostce pod kwalifikowan\u0105 bander\u0105, mie\u015bci si\u0119 w tej konstrukcji. Polak wykonuj\u0105cy identyczn\u0105 prac\u0119 na takim samym statku, ale pod bander\u0105 spoza UE\/EOG \u2013 ju\u017c nie. R\u00f3\u017cnica nie le\u017cy w tym, co robi\u0105, lecz wy\u0142\u0105cznie we fladze na rufie.<\/p>\n
Rezydencja \u2013 183 dni<\/p>\n
Warto doprecyzowa\u0107, czym w praktyce jest \u201epolski rezydent podatkowy\u201d \u2013 bo to ona, nie obywatelstwo, otwiera drog\u0119 do ulgi. Wystarczy przebywa\u0107 w Polsce d\u0142u\u017cej ni\u017c 183 dni w roku albo mie\u0107 tu centrum interes\u00f3w \u017cyciowych. Marynarze z Ukrainy, Filipin, Rosji czy innej nacji spoza UE\/EOG cz\u0119sto i tak sp\u0119dzaj\u0105 na statku wi\u0119cej ni\u017c p\u00f3\u0142 roku \u2013 sam ten czas \u0142atwo przekracza pr\u00f3g 183 dni. Rezydencj\u0119 podatkow\u0105 zyskuj\u0105 wi\u0119c niemal naturalnie, bez specjalnych zabieg\u00f3w. Wystarczy ten jeden warunek, by p\u0142ywaj\u0105c pod bander\u0105 UE\/EOG, korzystali ze zwolnienia z PIT na r\u00f3wni z Polakiem.<\/p>\n
Dyskryminacja po fladze<\/p>\n
Najlepiej wida\u0107 to na konkretnym przyk\u0142adzie. Ten sam polski offshore na Ba\u0142tyku, dwie jednostki pracuj\u0105ce obok siebie.<\/p>\n
Na pierwszej \u2013 statek pod bander\u0105 niemieck\u0105, a w za\u0142odze marynarze z Ukrainy, Rosji, Filipin czy innej nacji spoza UE\/EOG. Bandera niemiecka jest unijna, wi\u0119c statek spe\u0142nia warunek. Ci z za\u0142ogi, kt\u00f3rzy s\u0105 polskimi rezydentami podatkowymi, korzystaj\u0105 ze zwolnienia z PIT \u2013 niezale\u017cnie od obywatelstwa.<\/p>\n
Na drugiej \u2013 statek z polsk\u0105 za\u0142og\u0105, obs\u0142uguj\u0105cy ten sam polski offshore, ale p\u0142ywaj\u0105cy pod bander\u0105 brytyjsk\u0105. Po brexicie Wielka Brytania nie jest ju\u017c ani w UE, ani w EOG, wi\u0119c ta bandera warunku nie spe\u0142nia. Efekt: polski marynarz, w polskich wodach, przy polskim projekcie \u2013 ze zwolnienia nie korzysta i latami procesuje si\u0119 z urz\u0119dem skarbowym o co\u015b, co Naczelny S\u0105d Administracyjny ju\u017c mu przyzna\u0142 (wyrok siedmioosobowego sk\u0142adu II FSK 785\/22 z grudnia 2025 r.).<\/p>\n
To nie jest r\u00f3\u017cnicowanie wynikaj\u0105ce z istoty pracy. Praca jest identyczna. To r\u00f3\u017cnicowanie po fladze \u2013 i to takie, w kt\u00f3rym obcokrajowiec na statku unijnym wychodzi lepiej ni\u017c Polak na statku spoza UE. Trudno o czytelniejszy przyk\u0142ad tego, jak konstrukcja oparta na banderze odbiega od zdrowego rozs\u0105dku.<\/p>\n
\u201eNie ma Polak\u00f3w na polskie statki\u201d \u2013 argument wygodny, ale uproszczony<\/p>\n
Ustaw\u0119 \u201epod polsk\u0105 bander\u0105\u201d uzasadnia si\u0119 m.in. argumentem o braku r\u0105k: rzekomo nie ma kim obsadzi\u0107 polskich jednostek. To uproszczenie. Polscy marynarze nale\u017c\u0105 do najbardziej poszukiwanych na \u015bwiecie \u2013 nie brakuje ich na morzu, brakuje ich na polskich statkach. Pow\u00f3d jest prosty: polscy armatorzy oferuj\u0105 ni\u017csze p\u0142ace i gorsze warunki zatrudnienia ni\u017c zagraniczna konkurencja.<\/p>\n
\u201eBrak r\u0105k\u201d sprowadza si\u0119 w praktyce do poziomu wynagrodze\u0144. Dop\u00f3ki polski armator oferuje mniej ni\u017c norweski, du\u0144ski czy holenderski, do\u015bwiadczony marynarz wybierze obc\u0105 bander\u0119 \u2013 i b\u0119dzie to racjonalna decyzja. Nie zmieni tego ustawa, kt\u00f3ra premiuje bander\u0119 i tona\u017c, pozostawiaj\u0105c kwesti\u0119 wynagrodze\u0144 i warunk\u00f3w poza zakresem regulacji.<\/p>\n
Rachunek, kt\u00f3rego w ustawie nie ma: eksport dochod\u00f3w i strata dla PKB<\/p>\n
Ustawa liczy bandery i tona\u017c. Nie liczy, gdzie zostaj\u0105 pieni\u0105dze. Subsydiuj\u0105c model, w kt\u00f3rym tanio obsadza si\u0119 jednostki za\u0142og\u0105 z pa\u0144stw trzecich, pa\u0144stwo przyznaje preferencj\u0119 fiskaln\u0105 \u2013 a znaczna cz\u0119\u015b\u0107 zarobk\u00f3w i tak wyp\u0142ywa za granic\u0119 w postaci transfer\u00f3w do kraj\u00f3w pochodzenia. To realny ubytek\u00a0dla krajowej gospodarki: preferencja zostaje w Polsce, konsumpcja i oszcz\u0119dno\u015bci \u2013 niekoniecznie.<\/p>\n
Gdyby regu\u0142\u0119 zbudowano tak, by realnie \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 z powrotem polskich marynarzy p\u0142ywaj\u0105cych dzi\u015b pod obcymi banderami, ich doch\u00f3d \u2013 a za nim wydatki, podatki po\u015brednie, sk\u0142adki \u2013 zostawa\u0142by w polskiej gospodarce. Tego rachunku w projekcie nie przeprowadzono. Optymalizowano statystyk\u0119 bandery, nie warto\u015b\u0107 zatrzyman\u0105 w kraju.<\/p>\n
Wytyczne UE z 2004 r.: \u017ar\u00f3d\u0142o nier\u00f3wno\u015bci, kt\u00f3rym nikt si\u0119 nie zaj\u0105\u0142<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 tej nier\u00f3wno\u015bci jest wbudowana w sam unijny system. Wytyczne wsp\u00f3lnotowe w sprawie pomocy pa\u0144stwa dla transportu morskiego z 17 stycznia 2004 r. (2004\/C 13\/03) uzale\u017cniaj\u0105 preferencje od bandery UE\/EOG. To one nakazuj\u0105 r\u00f3\u017cnicowanie po fladze \u2013 i z nich wprost wynika, \u017ce marynarz pod bander\u0105 pa\u0144stwa trzeciego trafia do gorszej kategorii.<\/p>\n
Cel tych przepis\u00f3w by\u0142 jasny: Komisja chcia\u0142a utrzyma\u0107 konkurencyjn\u0105 flot\u0119 europejsk\u0105, zachowuj\u0105c i rozwijaj\u0105c europejskie know-how marynarskie oraz chroni\u0105c zatrudnienie europejskich marynarzy. Problem w tym, \u017ce uprawniony do ulg jest ka\u017cdy marynarz podlegaj\u0105cy opodatkowaniu lub sk\u0142adkom w pa\u0144stwie cz\u0142onkowskim, p\u0142ywaj\u0105cy pod bander\u0105 UE\/EOG \u2013 niezale\u017cnie od obywatelstwa. To w\u0142a\u015bnie ten mechanizm wida\u0107 w przyk\u0142adzie z Ba\u0142tyku: Ukrainiec czy Filipi\u0144czyk b\u0119d\u0105cy polskim rezydentem podatkowym na statku pod niemieck\u0105 bander\u0105 korzysta ze zwolnienia, a Polak na statku pod bander\u0105 brytyjsk\u0105 \u2013 nie. Bandera plus rezydencja, nie obywatelstwo, to klucz, kt\u00f3ry wytyczne otwieraj\u0105, a polska ustawa przejmuje bez korekty.<\/p>\n
St\u0105d paradoks wzgl\u0119dem samego celu \u201eknow-how\u201d: skoro preferencja jest przypisana do bandery i rezydencji, a nie do obywatelstwa, armator mo\u017ce obsadzi\u0107 statek pod bander\u0105 UE za\u0142og\u0105 z pa\u0144stw trzecich \u2013 ta\u0144sz\u0105 ni\u017c polska \u2013 i wci\u0105\u017c formalnie spe\u0142nia\u0107 unijny warunek. Cel ochrony zatrudnienia europejskich marynarzy realizuje si\u0119 wi\u0119c na papierze, a w praktyce know-how i miejsca pracy nie trafiaj\u0105 do Polak\u00f3w, lecz do obsady zewn\u0119trznej. Ustawa \u201epod polsk\u0105 bander\u0105\u201d tego mechanizmu nie naprawia \u2013 utrwala go, bo nie r\u00f3\u017cnicuje preferencji wed\u0142ug tego, czy zatrudniony jest polski marynarz, czy ktokolwiek inny b\u0119d\u0105cy polskim rezydentem podatkowym.<\/p>\n
Unijne ramy nie zwalniaj\u0105 jednak z w\u0142asnej refleksji. Od 2004 roku kolejne rz\u0105dy nie podj\u0119\u0142y dzia\u0142a\u0144, by z\u0142agodzi\u0107 t\u0119 nier\u00f3wno\u015b\u0107 wobec w\u0142asnych obywateli \u2013 cho\u0107by przez konsekwentne stosowanie metody wy\u0142\u0105czenia z um\u00f3w o unikaniu podw\u00f3jnego opodatkowania i ulgi abolicyjnej tam, gdzie bandera\u00a0unijna nie wchodzi w gr\u0119. By\u0142o to mo\u017cliwe. Przez dwie dekady i kolejne rz\u0105dy zabrak\u0142o jednak woli, by si\u0119 tym zaj\u0105\u0107.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 \u201eo pracy na morzu\u201d to nie \u0142aska, lecz sp\u00f3\u017aniony obowi\u0105zek<\/p>\n
Na koniec rzecz, kt\u00f3r\u0105 warto nazwa\u0107 wprost. Fragmenty pakietu odnosz\u0105ce si\u0119 do ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu bywaj\u0105 przedstawiane jako prezent dla marynarzy. To nieporozumienie. To sp\u00f3\u017anione dostosowanie krajowych przepis\u00f3w do Konwencji o pracy na morzu (MLC 2006) \u2013 wi\u0105\u017c\u0105cej Polsk\u0119 umowy mi\u0119dzynarodowej, kt\u00f3r\u0105 i tak musimy stosowa\u0107. Wdro\u017cenie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa mi\u0119dzynarodowego nie jest \u0142ask\u0105 ustawodawcy, lecz jego obowi\u0105zkiem \u2013 w dodatku realizowanym z op\u00f3\u017anieniem. Przedstawianie sp\u00f3\u017anionego obowi\u0105zku jako dobrodziejstwa jest nieuzasadnione.<\/p>\n
Idea s\u0142uszna, wykonanie niepe\u0142ne<\/p>\n
Sejm mia\u0142 na stole poprawki, kt\u00f3re domyka\u0142y konstrukcj\u0119: definicje, dokumentowanie pracy pod obc\u0105 bander\u0105, symetri\u0119 preferencji mi\u0119dzy armatorem a marynarzem oraz spos\u00f3b na obej\u015bcie luki dokumentacyjnej przez ksi\u0105\u017ceczk\u0119 \u017ceglarsk\u0105. Wszystkie odrzucono, zostawiaj\u0105c przepisy o tym, kto podpisuje za\u015bwiadczenie. Dla polskiego marynarza p\u0142ywaj\u0105cego pod bander\u0105 spoza UE\/EOG \u2013 brytyjsk\u0105, panamsk\u0105 czy jak\u0105kolwiek inn\u0105 \u2013 nie zmienia si\u0119 nic. Nadal b\u0119dzie si\u0119 procesowa\u0142 z urz\u0119dem skarbowym o zwolnienie, kt\u00f3re s\u0105d ju\u017c mu przyzna\u0142.<\/p>\n
Pozostaje droga interpretacji og\u00f3lnej Ministra Finans\u00f3w i dalsza praca nad reform\u0105 ustawow\u0105. B\u0119dziemy j\u0105 prowadzi\u0107. Trzeba jednak powiedzie\u0107 wprost: to nie polscy marynarze zawiedli polsk\u0105 bander\u0119 \u2013 to przyj\u0119te rozwi\u0105zania nie spe\u0142ni\u0142y oczekiwa\u0144, kt\u00f3re wobec niej s\u0142usznie postawiono.<\/p>\n
Komentarz dotyczy g\u0142osowania Sejmu RP z 19 czerwca 2026 r. nad poprawkami do druku nr 2636 (projekt pierwotnie druk 2549).<\/p>\n