![\"Maria](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/294212.jpg\"\/)
<\/p>\n\n\t\t\tPolska jest sp\u00f3\u017aniona o 20 lat w przywracaniu swobodnego przep\u0142ywu rzek – m\u00f3wi\u00a0Maria W\u0142oskowicz, prawniczka z Fundacji ClientEarth. Fundacja opublikowa\u0142a w\u0142a\u015bnie raport „Wolne rzeki. Jak prawo mo\u017ce wspiera\u0107 renaturyzacj\u0119 europejskich rzek”. Wskazuje w nim m.in. na brak\u00a0przepis\u00f3w, kt\u00f3re dawa\u0142yby gminom lub spo\u0142eczno\u015bciom lokalnym skuteczne narz\u0119dzia do realizacji dzia\u0142a\u0144 renaturyzacyjnych.\n\t\t<\/p>\n
\t\t\t\t\t\t
\nFundacja ClientEarth ocenia, \u017ce Polska ma ok. 20 lat op\u00f3\u017anienia w renaturyzacji rzek i przywracaniu ci\u0105g\u0142o\u015bci ekologicznej w\u00f3d. Kluczowym problemem s\u0105 \u201eniczyje\u201d obiekty hydrotechniczne bez ustalonego w\u0142a\u015bciciela oraz brak praktyki i wytycznych administracyjnych dla ich usuwania.
\nWody Polskie maj\u0105 listy 5 tys. barier do usuni\u0119cia lub przebudowy, ale fundacja ocenia, \u017ce ich liczba\u00a0mo\u017ce si\u0119ga\u0107 nawet 80 tys.\u00a0
\nW rozmowie z Portalem Samorz\u0105dowym Maria W\u0142oskowicz, prawniczka z ClientEarth\u00a0i wsp\u00f3\u0142autorka raportu „Wolne rzeki. Jak prawo mo\u017ce wspiera\u0107 renaturyzacj\u0119 europejskich rzek”, wskazuje te\u017c na pierwsze dobre praktyki z Polski, w kt\u00f3re anga\u017cuj\u0105 si\u0119 samorz\u0105dy oraz systemowe rozwi\u0105zania z zagranicy.
\n
<\/p>\n
\t\t\t\t\t<\/p>\n
\t\t\t\t\t\t\t\t\tMaria W\u0142oskowicz, Fot. Materia\u0142y prasowe \/ Clienth Earth<\/p>\n
<\/p>\n
W opublikowanym w\u0142a\u015bnie raporcie \u201eWolne rzeki. Jak prawo mo\u017ce wspiera\u0107 renaturyzacj\u0119 europejskich rzek\u201d wskazuj\u0105 pa\u0144stwo, \u017ce g\u0142\u00f3wnym problemem w Polsce nie jest brak przepis\u00f3w, ale brak systemowego podej\u015bcia do usuwania barier na rzekach. Dobrze to rozumiem?<\/p>\n
<\/p>\n
Maria W\u0142oskowicz, prawniczka z Fundacji ClientEarth:\u00a0Brak systemowego podej\u015bcia z za\u0142o\u017cenia rodzi wiele r\u00f3\u017cnych problem\u00f3w. Brak\u00a0sp\u00f3jnych polityk jest najwi\u0119kszym problemem, je\u015bli chodzi o systemowe usuwanie przestarza\u0142ych barier. Je\u017celi jednak spojrzymy na usuwanie barier w konkretnych przypadkach, to rzeczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c brak przepis\u00f3w albo przepisy, kt\u00f3re nie s\u0105 stosowane, stanowi\u0105 powa\u017cn\u0105 przeszkod\u0119. Jako przyk\u0142ad podam bariery bez w\u0142a\u015bciciela, czyli o nieustalonym statusie w\u0142asno\u015bciowym. To bardzo du\u017cy problem w Polsce.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Mamy wiele barier zbudowanych kilkadziesi\u0105t lat temu lub starszych, dla kt\u00f3rych nie zachowa\u0142a si\u0119 \u017cadna dokumentacja.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Nie wiadomo, kto je wybudowa\u0142 ani kto jest ich aktualnym w\u0142a\u015bcicielem. Cz\u0119sto nie figuruj\u0105 ani w ewidencji W\u00f3d Polskich, ani Las\u00f3w Pa\u0144stwowych, nie nale\u017c\u0105 te\u017c do \u017cadnej jednostki samorz\u0105du terytorialnego. Takie bariery cz\u0119sto s\u0105 w z\u0142ym stanie, utrudniaj\u0105 swobodny przep\u0142yw wody i po prostu powinny zosta\u0107 usuni\u0119te. Poniewa\u017c jednak formalnie s\u0105 \u201eniczyje\u201d, nie mo\u017cna ich legalnie usun\u0105\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
Drugim problemem jest brak praktyki administracyjnej dotycz\u0105cej usuwania takich obiekt\u00f3w. Organy nie maj\u0105 wytycznych ani dobrych praktyk, nie wiedz\u0105, jak do tego podej\u015b\u0107. Cz\u0119sto dokumentacja potrzebna do usuni\u0119cia bariery jest trudniejsza do przygotowania ni\u017c dokumentacja niezb\u0119dna do jej wybudowania.<\/p>\n
<\/p>\n
Powiedzia\u0142abym wi\u0119c, \u017ce brak systemowego podej\u015bcia jest problemem podstawowym, ale p\u00f3\u017aniej pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c brak konkretnych rozwi\u0105za\u0144 prawnych, kt\u00f3re uniemo\u017cliwiaj\u0105 nawet jednostkowe dzia\u0142ania samorz\u0105d\u00f3w czy organizacji pozarz\u0105dowych chc\u0105cych usun\u0105\u0107 dan\u0105 barier\u0119.<\/p>\n
\nNature Restoration Law i \u201ewolne rzeki\u201d. Polska nadrabia lata zap\u00f3\u017anie\u0144
<\/p>\n
Tymczasem obowi\u0105zuje unijne rozporz\u0105dzenie Nature Restoration Law, kt\u00f3re zak\u0142ada uwolnienie 25 tys. km rzek w Unii Europejskiej. Wiadomo, \u017ce Polska tak\u017ce b\u0119dzie musia\u0142a realizowa\u0107 ten cel. Dzia\u0142ania w tym kierunku si\u0119 rozpocz\u0119\u0142y. Czy zmiana nast\u0119puje zbyt wolno?<\/p>\n
<\/p>\n
– Tak, dzia\u0142ania s\u0105 podejmowane. Problem polega jednak na tym, \u017ce mamy bardzo op\u00f3\u017aniony start.<\/p>\n
<\/p>\n
Swobodny przep\u0142yw rzek i przywracanie ich ci\u0105g\u0142o\u015bci ekologicznej to cel, o kt\u00f3rym Polska wie od pocz\u0105tku lat 2000., od momentu wej\u015bcia do Unii Europejskiej i wdra\u017cania Ramowej Dyrektywy Wodnej. Ju\u017c wtedy pojawi\u0142 si\u0119 obowi\u0105zek d\u0105\u017cenia do poprawy stanu rzek. S\u0105 kraje, takie jak Francja, kt\u00f3re ju\u017c wtedy rozpocz\u0119\u0142y inwentaryzacj\u0119 barier, zmienia\u0142y przepisy i tworzy\u0142y odpowiednie programy.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Polska przez ponad 20 lat nie zrobi\u0142a w tym zakresie wystarczaj\u0105co du\u017co. Mamy wi\u0119c op\u00f3\u017anienie si\u0119gaj\u0105ce dw\u00f3ch dekad i trudno je dzi\u015b nadrobi\u0107 w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Zdaniem naszej Fundacji obecnie podejmowane dzia\u0142ania s\u0105 nadal niewystarczaj\u0105ce. Mamy list\u0119 barier stworzon\u0105 przez Wody Polskie.<\/p>\n
<\/p>\n
T\u0119 list\u0119 5000 barier?<\/p>\n
<\/p>\n
– Tak. W\u0142a\u015bciwie mamy dwie listy. Jedna obejmuje oko\u0142o 5000 barier przeznaczonych do usuni\u0119cia lub przebudowy. Druga obejmuje oko\u0142o 4000 barier, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 wykorzystane na potrzeby hydroenergetyki.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Problem polega jednak na tym, \u017ce wed\u0142ug szacunk\u00f3w w Polsce mo\u017ce istnie\u0107 nawet 80 tys. barier. W tym kontek\u015bcie 5000 obiekt\u00f3w to jedynie niewielka cz\u0119\u015b\u0107 ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce rzeczywi\u015bcie s\u0105 to wszystkie bariery kwalifikuj\u0105ce si\u0119 dzi\u015b do usuni\u0119cia. Tego jednak nie wiemy. Nie poznamy skali problemu, dop\u00f3ki nie przeprowadzimy rzetelnej i kompleksowej inwentaryzacji.<\/p>\n
<\/p>\n
Obecnie nikt nie wie dok\u0142adnie, ile takich obiekt\u00f3w znajduje si\u0119 w Polsce. Wody Polskie zbieraj\u0105 informacje o barierach, ale nie s\u0105 to dane kompletne. Zdarza si\u0119, \u017ce bariera istnieje w terenie, a nie figuruje w \u017cadnej ewidencji. Zdarza si\u0119 te\u017c sytuacja odwrotna – obiekt znajduje si\u0119 w rejestrze, ale w rzeczywisto\u015bci ju\u017c nie istnieje. Niestety takie przypadki zdarzaj\u0105 si\u0119 regularnie.<\/p>\n
<\/p>\n
Dlatego potrzebujemy kompleksowego podej\u015bcia: weryfikacji obiekt\u00f3w w terenie, por\u00f3wnania danych z ewidencjami W\u00f3d Polskich, Las\u00f3w Pa\u0144stwowych i innych instytucji. Dopiero wtedy b\u0119dziemy wiedzieli, z jak\u0105 skal\u0105 problemu mamy do czynienia.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce przestarza\u0142ych, niepotrzebnych barier jest znacznie wi\u0119cej ni\u017c wspomniane 5000. Ich usuni\u0119cie mog\u0142oby by\u0107 stosunkowo proste, ale najpierw musimy wykona\u0107 podstawow\u0105 prac\u0119 i stworzy\u0107 rzeteln\u0105 baz\u0119 wiedzy.<\/p>\n
\n
\nSamorz\u0105dy a usuwanie barier: czego brakuje w Polsce?
<\/p>\n
W raporcie du\u017co miejsca po\u015bwi\u0119caj\u0105 pa\u0144stwo samorz\u0105dom. Wynika z niego, \u017ce w Polsce maj\u0105 one ograniczone mo\u017cliwo\u015bci inicjowania projekt\u00f3w usuwania barier, podczas gdy we Francji czy Finlandii odgrywaj\u0105 znacznie wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119. Czego najbardziej brakuje – kompetencji, podstaw prawnych czy finansowania?<\/p>\n
<\/p>\n
– Przede wszystkim brakuje program\u00f3w wychodz\u0105cych z poziomu centralnego, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142yby r\u00f3\u017cnych interesariuszy. W jednej zlewni mamy przecie\u017c bardzo r\u00f3\u017cne podmioty: Wody Polskie, Lasy Pa\u0144stwowe, Regionalne Dyrekcje Ochrony \u015arodowiska, samorz\u0105dy, w\u0142a\u015bcicieli prywatnych. Kompetencje i interesy s\u0105 rozproszone. Nie ma narz\u0119dzi, kt\u00f3re pozwala\u0142yby wszystkim tym podmiotom dzia\u0142a\u0107 wsp\u00f3lnie.<\/p>\n
<\/p>\n
Przyroda nie zna naszych podzia\u0142\u00f3w administracyjnych. Zlewnia funkcjonuje jako jeden organizm niezale\u017cnie od tego, jak podzielimy kompetencje w ustawach.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
To nie znaczy, \u017ce w Polsce nie ma dobrych inicjatyw. Przyk\u0142adem jest projekt LIFE for Rivers realizowany przez Zwi\u0105zek Miast i Gmin Dorzecza Pars\u0119ty. To bardzo dobry projekt, kt\u00f3ry opisujemy r\u00f3wnie\u017c w raporcie. Zaanga\u017cowano w niego samorz\u0105dy, Wody Polskie, Instytut Rybactwa \u015ar\u00f3dl\u0105dowego, organizacje pozarz\u0105dowe i pozyskano finansowanie na szeroko zakrojone dzia\u0142ania renaturyzacyjne. To jednak pojedyncza inicjatywa.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Tymczasem w Finlandii funkcjonuje rz\u0105dowy program tzw. wizji zlewni. Oferuje on wsparcie finansowe, organizacyjne i instytucjonalne. Tworzy przestrze\u0144 do wsp\u00f3\u0142pracy wszystkich zainteresowanych stron. Dzi\u0119ki temu usuwanie barier rzeczywi\u015bcie post\u0119puje. Nie dlatego, \u017ce Finlandia ma idealne przepisy, ale dlatego, \u017ce stworzy\u0142a skuteczne mechanizmy wsp\u00f3\u0142pracy.<\/p>\n
<\/p>\n
W Polsce oczywi\u015bcie pojawiaj\u0105 si\u0119 pozytywne sygna\u0142y. Narodowy Fundusz Ochrony \u015arodowiska i Gospodarki Wodnej og\u0142osi\u0142 niedawno konkurs na projekty renaturyzacyjne, w kt\u00f3rym mog\u0105 uczestniczy\u0107 samorz\u0105dy i ich zwi\u0105zki.<\/a> To bardzo dobry krok.<\/p>\n
<\/p>\n Pytanie jednak brzmi: czy nawet najlepsze projekty b\u0119d\u0105 mog\u0142y zosta\u0107 zrealizowane w obecnym systemie prawnym? Je\u017celi oka\u017ce si\u0119, \u017ce kilka barier ma nieuregulowany status w\u0142asno\u015bciowy albo wymagana dokumentacja jest niezwykle skomplikowana, realizacja mo\u017ce zosta\u0107 zablokowana lub znacz\u0105co op\u00f3\u017aniona. I mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce efekty obecnych nabor\u00f3w zobaczymy dopiero za wiele lat.<\/p>\n
Potrzebujemy wi\u0119c nie tylko finansowania, ale tak\u017ce prostszych procedur i rozwi\u0105za\u0144 systemowych, kt\u00f3re zach\u0119c\u0105 samorz\u0105dy do anga\u017cowania si\u0119 w takie projekty.<\/p>\n
To szczeg\u00f3lnie wa\u017cne dlatego, \u017ce gdy pojawia si\u0119 susza albo pow\u00f3d\u017a, mieszka\u0144cy zwracaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim do swoich w\u0142adz lokalnych – do w\u00f3jt\u00f3w, burmistrz\u00f3w czy prezydent\u00f3w miast. To oni s\u0105 najbli\u017cej ludzi i to oni w praktyce bior\u0105 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za reagowanie na skutki kryzys\u00f3w wodnych.<\/p>\n
<\/p>\n \t\t\t\t\t
Dlaczego renaturyzacja rzek i usuwanie barier s\u0105 tak wa\u017cne z punktu widzenia bezpiecze\u0144stwa mieszka\u0144c\u00f3w?<\/p>\n
<\/p>\n – Przez lata dominowa\u0142o przekonanie, \u017ce bezpiecze\u0144stwo przeciwpowodziowe wymaga maksymalnej kontroli rzek: regulacji koryt, budowy zap\u00f3r i kolejnych przegr\u00f3d. Dzi\u015b wiemy ju\u017c – zar\u00f3wno z bada\u0144 naukowych, jak i do\u015bwiadcze\u0144 praktycznych – \u017ce takie podej\u015bcie cz\u0119sto pog\u0142\u0119bia problem.<\/p>\n
<\/p>\n Kiedy rzeka nie mo\u017ce naturalnie rozlewa\u0107 si\u0119 na tereny zalewowe, traci zdolno\u015b\u0107 do retencji. Je\u015bli zamykamy j\u0105 w betonowym korycie, woda nie ma gdzie si\u0119 rozprzestrzeni\u0107 i magazynowa\u0107. Zamiast tego p\u0142ynie szybko jak w rynnie. W efekcie fala powodziowa nie jest sp\u0142aszczana, lecz staje si\u0119 wy\u017csza i bardziej niebezpieczna dla miejscowo\u015bci po\u0142o\u017conych ni\u017cej w biegu rzeki.<\/p>\n
<\/p>\n Widzimy r\u00f3wnie\u017c problemy zwi\u0105zane z susz\u0105. Ograniczenie naturalnych proces\u00f3w retencyjnych powoduje, \u017ce mniej wody trafia do w\u00f3d gruntowych. To oznacza mniej wody dla rolnictwa, le\u015bnictwa i zaopatrzenia ludno\u015bci.<\/p>\n
<\/p>\n Dobrym przyk\u0142adem jest stopie\u0144 wodny Malczyce. Jego funkcjonowanie przyczyni\u0142o si\u0119 do odwodnienia okolicznych las\u00f3w \u0142\u0119gowych, kt\u00f3re naturalnie by\u0142y zalewane. Dzi\u015b prowadzone s\u0105 kosztowne dzia\u0142ania maj\u0105ce przywr\u00f3ci\u0107 procesy, kt\u00f3re wcze\u015bniej zachodzi\u0142y samoistnie.<\/p>\n
Widzimy te\u017c problemy zwi\u0105zane ze stanem technicznym wielu obiekt\u00f3w hydrotechnicznych. Po powodzi w 2024 r. i przerwaniu tamy w Stroniu \u015al\u0105skim pojawi\u0142y si\u0119 dodatkowe pytania o bezpiecze\u0144stwo cz\u0119\u015bci infrastruktury. Raporty wskazuj\u0105, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 du\u017cych zap\u00f3r jest w z\u0142ym stanie technicznym i wymaga szczeg\u00f3lnej uwagi i monitoringu.<\/p>\n
W wielu przypadkach pr\u00f3bujemy dzi\u015b odtworzy\u0107 za pomoc\u0105 kosztownych dzia\u0142a\u0144 to, co wcze\u015bniej zapewnia\u0142y naturalne procesy zachodz\u0105ce w rzekach i ich dolinach.<\/p>\n
<\/p>\n \t\t\t\t\t
<\/p>\n Wody Polskie podkre\u015blaj\u0105 jednak, \u017ce nie wszystkie bariery mog\u0105 zosta\u0107 usuni\u0119te. Cz\u0119\u015b\u0107 pe\u0142ni funkcje retencyjne, przeciwpowodziowe lub gospodarcze.<\/p>\n
<\/p>\n – Oczywi\u015bcie nie m\u00f3wimy o usuwaniu wszystkich barier. Nature Restoration Law m\u00f3wi wyra\u017anie o usuwaniu barier przestarza\u0142ych. Chodzi o obiekty, kt\u00f3re nie pe\u0142ni\u0105 ju\u017c \u017cadnej funkcji, s\u0105 opuszczone, zdegradowane albo maj\u0105 nieuregulowany status w\u0142asno\u015bciowy. M\u00f3wimy o przeszkodach, kt\u00f3re nie przynosz\u0105 \u017cadnych korzy\u015bci, a jednocze\u015bnie utrudniaj\u0105 funkcjonowanie rzek.<\/p>\n
Podkre\u015bl\u0119 jeszcze raz – nie postulujemy automatycznego usuni\u0119cia wszystkich 80 tys. barier.<\/p>\n
Jak zaznaczamy w raporcie, najpierw nale\u017cy przeprowadzi\u0107 rzeteln\u0105 inwentaryzacj\u0119 i ustali\u0107, kt\u00f3re obiekty rzeczywi\u015bcie s\u0105 przestarza\u0142e. To one powinny zosta\u0107 usuni\u0119te w pierwszej kolejno\u015bci.<\/p>\n
<\/p>\n Dopiero p\u00f3\u017aniej mo\u017cna analizowa\u0107 inne obiekty, oceniaj\u0105c ich funkcje, stan techniczny oraz wp\u0142yw na bezpiecze\u0144stwo i \u015brodowisko.<\/p>\n
<\/p>\n \t\t\t\t\t
<\/p>\n Na koniec: jakie szanse na wzi\u0119cie pod uwag\u0119 przez naszych prawnych mocodawc\u00f3w maj\u0105 rekomendacje przedstawione przez ClientEarth?<\/p>\n
<\/p>\n – Nasze rekomendacje nie konkuruj\u0105 z procesami ju\u017c prowadzonymi przez administracj\u0119. One maj\u0105 je wspomaga\u0107 i uzupe\u0142nia\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n Widzimy dzia\u0142ania prowadzone przez Wody Polskie i Ministerstwa Infrastruktury oraz Ministerstwa Klimatu i \u015arodowiska. Jednocze\u015bnie wskazujemy elementy, kt\u00f3re naszym zdaniem powinny zosta\u0107 dodatkowo uwzgl\u0119dnione, aby skutecznie wdro\u017cy\u0107 Nature Restoration Law.<\/p>\n
<\/p>\n B\u0119dziemy przekazywa\u0107 nasze rekomendacje odpowiednim instytucjom i rozmawia\u0107 z administracj\u0105 na temat mo\u017cliwych rozwi\u0105za\u0144. Z naszych obserwacji wynika, \u017ce wiele problem\u00f3w opisanych w raporcie jest ju\u017c dostrzeganych przez resorty i instytucje odpowiedzialne za gospodark\u0119 wodn\u0105. Liczymy wi\u0119c na wsp\u00f3\u0142prac\u0119.<\/p>\n
<\/p>\n Raport ma by\u0107 nie tylko diagnoz\u0105 problem\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c praktycznym wsparciem dla administracji i wskazaniem kierunk\u00f3w dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 pom\u00f3c skutecznie wdro\u017cy\u0107 cele Nature Restoration Law w Polsce.<\/p>\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n\t\t\t\t![\"Wody](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/290213_r0_300.jpg\")
\n\t\t\t<\/a><\/p>\n
\nBezpiecze\u0144stwo powodziowe i susza: renaturyzacja jest kluczowa
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n\t\t\t\t![\"Rzeki](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/288932_r0_300.jpg\")
\n\t\t\t<\/a><\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n\t\t\t\t![\"Pieni\u0105dze](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/292785_r0_300.jpg\")
\n\t\t\t<\/a><\/p>\n
![\"Chc\u0105](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/276482_r0_300.jpg\")
![](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/1782359718_453_copyright.png\"\/)
<\/p>\n