![\"Martin](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/rHek9kpTURBXy82OTg0NTM3MGJjNjgwNTYwNDY0Y2Y4MDVkZTY3ZTEzYi5qcGeSlQMAAM0H0M0FyJUCzQJizQHEwsPeAAGhMAE.jpeg\" "\\"Martin")
<\/p>\nMo\u017cliwy jest powr\u00f3t do UE?<\/p>\n
\n \u2013 Tu\u017c po referendum zamie\u015bci\u0142em w \u201eFinancial Times\u201d prognoz\u0119, \u017ce w ci\u0105gu 10 lat bezsilno\u015b\u0107 wynikaj\u0105ca z pozostawania poza Uni\u0105 stanie si\u0119 bole\u015bnie oczywista, a w ci\u0105gu 20 lat Wielka Brytania mo\u017ce znale\u017a\u0107 si\u0119 na drodze powrotnej. Pierwsza po\u0142owa tej prognozy si\u0119 sprawdzi\u0142a. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Brytyjczyk\u00f3w od dawna uwa\u017ca brexit za b\u0142\u0105d. Wszystkie inne rozwi\u0105zania w ko\u0144cu zostan\u0105 wypr\u00f3bowane i ka\u017cde oka\u017ce si\u0119 niezadowalaj\u0105ce. Wtedy powr\u00f3t stanie si\u0119 pierwsz\u0105 potrzeb\u0105. Podtrzymuj\u0119 prognoz\u0119, wi\u0119c daj\u0119 sobie jeszcze 10 lat.\n <\/p>\n
Rados\u0142aw Sikorski zwr\u00f3ci\u0142 mi kiedy\u015b uwag\u0119, \u017ce Wielka Brytania by\u0142a szczeg\u00f3lnym przypadkiem. Dla Polski akcesja by\u0142a atrakcyjnym powrotem do Europy, dla Brytyjczyk\u00f3w raczej konieczno\u015bci\u0105, konsekwencj\u0105 kryzysu ekonomicznego.<\/p>\n
\n \u2013 Kilka lat temu zam\u00f3wi\u0142em co\u015b na eBayu. Przesy\u0142ka przysz\u0142a owini\u0119ta numerami magazynu politycznego z pocz\u0105tku lat 60. Znalaz\u0142em w nich du\u017cy materia\u0142 o brytyjskich relacjach z powsta\u0142\u0105 niedawno Europejsk\u0105 Wsp\u00f3lnot\u0105 Gospodarcz\u0105. Dyskutowano, czy Wielka Brytania nie powinna znale\u017a\u0107 si\u0119 w sercu Europy, \u017ceby wsp\u00f3\u0142kszta\u0142towa\u0107 wsp\u00f3lny rynek i uni\u0119 celn\u0105. Brzmia\u0142o to dok\u0142adnie jak debata sprzed referendum i po nim. Jakby przez 60 lat nic si\u0119 nie zmieni\u0142o. Ale dla kraj\u00f3w Europy \u015arodkowo-Wschodniej cz\u0142onkostwo w Unii tak\u017ce by\u0142o konsekwencj\u0105 kryzysu: wychodzi\u0142y z komunistycznego ucisku i potrzebowa\u0142y nowego zakotwiczenia.\n <\/p>\n
\n Naprawd\u0119 szczeg\u00f3lne jest to, \u017ce Wielka Brytania jako jedyne du\u017ce pa\u0144stwo nie nale\u017ca\u0142a do za\u0142o\u017cycieli Wsp\u00f3lnoty i nigdy nie nauczy\u0142a si\u0119 uwa\u017ca\u0107 jej za w\u0142asny projekt. 10 lat temu by\u0142a te\u017c jedynym pa\u0144stwem UE, w kt\u00f3rym politycy establishmentu gotowi byli po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0142y z populistycznymi buntownikami przeciw Europie. Antyeuropejskie ruchy by\u0142y w\u00f3wczas outsiderami; p\u00f3\u017aniej dosz\u0142y do w\u0142adzy w wielu krajach, tak\u017ce w Polsce.\n <\/p>\n
\n Nie przecenia\u0142bym natomiast narodowego charakteru i historycznych stereotyp\u00f3w. Polska i Wielka Brytania bardzo zmieni\u0142y si\u0119 przez ostatnie 30 lat: pod wp\u0142ywem technologii, przemian \u017cycia codziennego i europejskiej wsp\u00f3\u0142pracy. Historia podpowiada pewne rzeczy, ale nie determinuje decyzji. Nie wiem, czy do powrotu do UE doprowadzi lider Partii Pracy, kt\u00f3ry umie\u015bci to w centrum swojej agendy przeciw Farage\u2019owi, czy dopiero w wyniku fatalnych rz\u0105d\u00f3w Reform UK, po kt\u00f3rych Brytyjczycy powiedz\u0105: spr\u00f3bowali\u015bmy wszystkiego, czego chcia\u0142 Farage, i ju\u017c tego nie chcemy.\n <\/p>\n
<\/p>\n
Brytyjski establishment jest mniej proeuropejski ni\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo?<\/p>\n
\n \u2013 Raczej odwrotnie. Jest za to mniej kompetentny w sprawach Unii ni\u017c klasa polityczna niemal ka\u017cdego pa\u0144stwa cz\u0142onkowskiego. To by\u0142o wida\u0107 w czasie brytyjskiego cz\u0142onkostwa. Administracja pa\u0144stwowa musia\u0142a wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z Uni\u0105 i j\u0105 rozumia\u0142a, ale wielu polityk\u00f3w pozostawa\u0142o wyspiarzami i nie wiedzia\u0142o, jak ten system naprawd\u0119 dzia\u0142a. Po brexicie, gdy codziennych kontakt\u00f3w jest mniej, problem si\u0119 pog\u0142\u0119bi\u0142.\n <\/p>\n
\n Postimperialne sentymenty cz\u0119\u015bciowo wyja\u015bniaj\u0105 spraw\u0119, ale inne dawne imperia nie maj\u0105 tego problemu.\n <\/p>\n
Ale ka\u017cde z nich ponios\u0142o ci\u0119\u017ck\u0105 pora\u017ck\u0119, a UK nie.<\/p>\n
\n \u2013 Wi\u0119ksze znaczenie ma odmienny system wyborczy, parlamentarny i ca\u0142a kultura polityczna. W Wielkiej Brytanii szczeg\u00f3lnie premiuje si\u0119 form\u0119, niekoniecznie tre\u015b\u0107. Wielu polityk\u00f3w znakomicie wypada w radiu i telewizji, tworzy \u015bwietne bon moty, lecz nie idzie za tym g\u0142\u0119boka wiedza. Gdy trzeba by\u0142o podj\u0105\u0107 fundamentaln\u0105 decyzj\u0119 o referendum, ta powierzchowno\u015b\u0107 mia\u0142a znaczenie.\n <\/p>\n
Gdy brytyjski polityk jedzie do Francji czy Niemiec, to m\u00f3wi: jad\u0119 do Europy? Tak jakby UK by\u0142a poza kontynentem?<\/p>\n
\n \u2013 Tak. Jeszcze bardziej wymowne by\u0142o uto\u017csamianie swobody przep\u0142ywu obywateli Unii ze zwyk\u0142\u0105 imigracj\u0105. Dla wielu z nas by\u0142o to przykre. Chodzi\u0142o przecie\u017c o wzajemne traktatowe prawo, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mogli\u015bmy traktowa\u0107 ca\u0142\u0105 Europ\u0119 jako przestrze\u0144 pracy i \u017cycia. W ca\u0142ej brytyjskiej debacie to rozr\u00f3\u017cnienie w\u0142a\u015bciwie nie istnia\u0142o: wszystko by\u0142o imigracj\u0105. W innych krajach silniejsze jest poczucie, \u017ce wesz\u0142o si\u0119 do wsp\u00f3lnego klubu, a jednym z jego cel\u00f3w jest w\u0142a\u015bnie swobodne przemieszczanie si\u0119.\n <\/p>\n
Jaka by\u0142a najgorsza konsekwencja brexitu?<\/p>\n
\n \u2013 Zerwanie codziennych wi\u0119zi. Firmy zrezygnowa\u0142y ze wsp\u00f3\u0142pracy z klientami, dostawcami i partnerami po drugiej stronie kana\u0142u, bo sta\u0142a si\u0119 zbyt kosztowna. M\u0142odzi ludzie nie pojechali na rok studi\u00f3w do innego kraju europejskiego. Muzycy nie zagrali koncert\u00f3w, bo formalno\u015bci okaza\u0142y si\u0119 zbyt uci\u0105\u017cliwe.\n <\/p>\n
\n W dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 chwil\u0119 wszystkim mo\u017cliwo\u015bciom, kt\u00f3re si\u0119 nie zmaterializowa\u0142y, a w ich miejsce nie pojawi\u0142o si\u0119 prawie nic. Brexit zubo\u017cy\u0142 \u017cycie kraju, niezale\u017cnie od mierzalnych koszt\u00f3w ekonomicznych i strategicznych. Gospodarka \u015bwiatowa ulega fragmentacji, a \u015bwiat dzieli si\u0119 na coraz bardziej wrogie obozy. Obietnica brexitu zak\u0142ada\u0142a, \u017ce poza Uni\u0105 Wielka Brytania b\u0119dzie sprawniej porusza\u0107 si\u0119 w \u0142atwiejszym \u015bwiecie. \u015awiat tymczasem sta\u0142 si\u0119 znacznie trudniejszy.\n <\/p>\n
Wielkiej Brytanii bli\u017cej dzi\u015b do Unii Europejskiej czy do Stan\u00f3w Zjednoczonych?<\/p>\n
\n \u2013 Zdecydowanie do Europy, zw\u0142aszcza wobec Ameryki Donalda Trumpa i ruchu MAGA<\/a>. Ludzie s\u0105 przera\u017ceni tym, co widz\u0105 w USA, stracili do nich zaufanie i podejrzewaj\u0105, \u017ce w chwili pr\u00f3by Amerykanie nie przyjd\u0105 nam z pomoc\u0105. Za to dobrze dzia\u0142a wsp\u00f3\u0142praca Wielkiej Brytanii z Uni\u0105 w sprawach bezpiecze\u0144stwa. Istnieje poczucie wsp\u00f3lnego zagro\u017cenia, lojalno\u015bci i wsp\u00f3lnego stanowiska wobec Ukrainy. Wielka Brytania jest znacznie bardziej europejska ni\u017c ameryka\u0144ska. Wsp\u00f3lny j\u0119zyk i opowie\u015b\u0107 o niemal r\u00f3wnym, \u201especjalnym partnerstwie\u201d tworzy\u0142y poczucie wyj\u0105tkowej blisko\u015bci z USA. By\u0142o ono przesadzone \u2013 Amerykanie \u017cartuj\u0105, \u017ce to partnerstwo jest tak specjalne, \u017ce wiedz\u0105 o nim tylko Brytyjczycy.\n <\/p>\n Co mo\u017ce powstrzyma\u0107 Nigela Farage\u2019a przed obj\u0119ciem teki premiera?<\/p>\n \n \u2013 Po pierwsze, mo\u017ce nie zdo\u0142a\u0107 uczyni\u0107 Reform UK g\u0142\u00f3wn\u0105 parti\u0105 prawicy. Nie osi\u0105ga poziomu poparcia, kt\u00f3ry czyni\u0142by jego zwyci\u0119stwo najbardziej prawdopodobnym. Farage musi wybiera\u0107, czy poszerza\u0107 poparcie ku centrum, czy rywalizowa\u0107 z jeszcze bardziej skrajn\u0105 prawic\u0105, na kt\u00f3r\u0105 wyrasta Restore Britain. Brytyjski system wyborczy zwykle nagradza najwi\u0119ksz\u0105 parti\u0119 lewicy i najwi\u0119ksz\u0105 parti\u0119 prawicy. Farage walczy wi\u0119c przede wszystkim o dominacj\u0119 po swojej stronie, ale nawet jej zdobycie mo\u017ce ju\u017c nie da\u0107 efektu, jaki dawa\u0142o dawniej, bo ca\u0142y system jest znacznie bardziej rozdrobniony.\n <\/p>\n \n Po drugie, wybory mo\u017ce wygra\u0107 Partia Pracy. Wielu jej polityk\u00f3w s\u0105dzi, \u017ce aby pokona\u0107 Reform UK, trzeba przej\u0105\u0107 konserwatywnych spo\u0142ecznie, brexitowych wyborc\u00f3w z klasy pracuj\u0105cej na p\u00f3\u0142nocy Anglii. Tymczasem mi\u0119dzy blokiem lewicowym a prawicowym przep\u0142ywa niewielu ludzi. Walka toczy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wewn\u0105trz obu blok\u00f3w. Po lewej s\u0105 wyborcy progresywni i proeuropejscy, wybieraj\u0105cy mi\u0119dzy Labour, Liberalnymi Demokratami i Zielonymi.\n <\/p>\n \n Niedawne wybory uzupe\u0142niaj\u0105ce w Makerfield Labour wygra\u0142a nie dzi\u0119ki przej\u0119ciu wyborc\u00f3w prawicy, lecz dlatego, \u017ce ludzie g\u0142osuj\u0105cy wcze\u015bniej na Zielonych i Liberalnych Demokrat\u00f3w wr\u00f3cili do niej. W skali kraju zagro\u017ceniem dla Partii Pracy mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c nie bezpo\u015bredni odp\u0142yw do Reform, ale rozbicie progresywnego bloku, kt\u00f3re w wi\u0119kszo\u015bciowym systemie oddaje mandaty prawicy.\n <\/p>\n \n Labour mo\u017ce wi\u0119c pope\u0142ni\u0107 b\u0142\u0105d, \u015bcigaj\u0105c wyborc\u00f3w Reform UK, a trac\u0105c w\u0142asnych na rzecz Zielonych i libera\u0142\u00f3w. Paradoksalnie Andy Burnham m\u00f3g\u0142by skuteczniej pokona\u0107 prawic\u0119, przesuwaj\u0105c Parti\u0119 Pracy nieco w lewo i odzyskuj\u0105c wyborc\u00f3w progresywnych. To nie jest dominuj\u0105ca interpretacja, ale tak mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 dzisiejszy system.\n <\/p>\n Burnham zapewne zostanie nast\u0119pnym premierem, ale nie bardzo ci\u0105\u017cy w stron\u0119 powrotu do UE.<\/p>\n \n \u2013 Czasem trudno ustali\u0107, za czym dok\u0142adnie si\u0119 opowiada, co sprawia, \u017ce ludzie o r\u00f3\u017cnych pogl\u0105dach widz\u0105 w nim swojego cz\u0142owieka. To cenna umiej\u0119tno\u015b\u0107, ale jako premier b\u0119dzie musia\u0142 rozstrzyga\u0107 konflikty, z kt\u00f3rymi jego poprzednik sobie nie poradzi\u0142. M\u00f3wi\u0142, \u017ce spodziewa si\u0119 powrotu Wielkiej Brytanii do UE za swojego \u017cycia, a jego polityczna historia wskazuje, \u017ce jest proeuropejski. Nie uczyni\u0142 jednak z tego elementu swojego programu. Na razie nic nie zapowiada bardziej ambitnej polityki wobec Unii. S\u0105dz\u0119, \u017ce w pewnym momencie lider Labour albo innej progresywnej partii uczyni z powrotu do UE g\u0142\u00f3wny temat kampanii, ale nie jestem przekonany, \u017ce b\u0119dzie nim Burnham.\n <\/p>\n Wielka Brytania zmienia premier\u00f3w jak W\u0142ochy, ma rozdrobniony system polityczny jak Francja i stagnacj\u0119 gospodarcz\u0105 jak Niemcy. Mo\u017ce ju\u017c jest w Unii, tylko o tym nie wie?<\/p>\n \n \u2013 Jest bardziej europejska, ni\u017c sobie u\u015bwiadamia. Por\u00f3wnanie z W\u0142ochami jest ciekawe. Brytyjczycy kiedy\u015b wy\u015bmiewali cz\u0119ste zmiany w\u0142oskich rz\u0105d\u00f3w, a dzi\u015b W\u0142ochy wygl\u0105daj\u0105 na ostoj\u0119 stabilno\u015bci. P\u0142ac\u0105 nawet mniej za obs\u0142ug\u0119 d\u0142ugu ni\u017c Wielka Brytania. W Europie wiele si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142o: cz\u0119\u015b\u0107 pa\u0144stw stoj\u0105cych na kraw\u0119dzi podczas kryzysu strefy euro nale\u017cy dzi\u015b do najszybciej rozwijaj\u0105cych si\u0119.\n <\/p>\n \n Brytyjskie instytucje coraz gorzej pasuj\u0105 do rzeczywisto\u015bci. System ugrz\u0105z\u0142 i nie rodzi wielkich decyzji. Burnham wyra\u017anie popiera bardziej proporcjonaln\u0105 ordynacj\u0119. Parlament m\u00f3g\u0142by j\u0105 uchwali\u0107, lecz partie wygrywaj\u0105ce w obecnym systemie zwykle nie chc\u0105 go zmienia\u0107, gdy ju\u017c przejm\u0105 w\u0142adz\u0119.\n <\/p>\n W Wielkiej Brytanii wybuch\u0142a dyskusja po prognozach, \u017ce Polska mo\u017ce dogoni\u0107 j\u0105 pod wzgl\u0119dem PKB na mieszka\u0144ca wed\u0142ug parytetu si\u0142y nabywczej. Czym innym jest nominalny doch\u00f3d, czym innym maj\u0105tek narodowy, ale jak powa\u017cnie potraktowano to por\u00f3wnanie?<\/p>\n \n \u2013 Dziennikarz dostaje komunikat z efektownym por\u00f3wnaniem i nagle wszyscy o nim m\u00f3wi\u0105. Wiele wa\u017cnych debat zaczyna si\u0119 jednak w\u0142a\u015bnie w ten spos\u00f3b. Ta m\u00f3wi wi\u0119cej o brytyjskim wyobra\u017ceniu na w\u0142asny temat ni\u017c o Polsce.\n <\/p>\n \n Polska ma oczywi\u015bcie powody do dumy. Za ni\u0105 mniej wi\u0119cej 30 lat niemal nieprzerwanego wzrostu. To tak\u017ce dow\u00f3d sukcesu integracji europejskiej. Powinni\u015bmy mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce po wygraniu wojny Ukraina powt\u00f3rzy ten sukces. Zestawienie Polski z Wielk\u0105 Brytani\u0105 pokazuje kontrast mi\u0119dzy krajem, kt\u00f3ry przyst\u0105pi\u0142 do Unii i dobrze wykorzysta\u0142 cz\u0142onkostwo, a krajem, kt\u00f3ry postanowi\u0142 z niej wyj\u015b\u0107.\n <\/p>\n Brytyjczyk\u00f3w poruszy\u0142o to por\u00f3wnanie, poniewa\u017c jeszcze niedawno wydawa\u0142o im si\u0119 niewyobra\u017calne. Nie powinno. Ekonomista spodziewa si\u0119 przecie\u017c, \u017ce kraje rozwijaj\u0105ce si\u0119 b\u0119d\u0105 z czasem zbli\u017ca\u0142y si\u0119 do granicy wyznaczanej przez najbogatsze gospodarki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi tak jednak nie my\u015bli. Szok pokazuje, jak s\u0142abo Brytyjczycy orientuj\u0105 si\u0119, gdzie ich kraj znajduje si\u0119 na tle innych.<\/p>\n