{"id":527539,"date":"2026-07-01T04:23:10","date_gmt":"2026-07-01T04:23:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/527539\/"},"modified":"2026-07-01T04:23:10","modified_gmt":"2026-07-01T04:23:10","slug":"unia-lubelska-gdy-polska-i-litwa-staly-sie-potega","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/527539\/","title":{"rendered":"Unia lubelska. Gdy Polska i Litwa sta\u0142y si\u0119 pot\u0119g\u0105"},"content":{"rendered":"\n


\nUnia lubelska, kt\u00f3r\u0105 potwierdzi\u0142 kr\u00f3l Zygmunt August 4\u00a0lipca 1569 roku stanowi\u0142a \u201ei\u017c ju\u017c Kr\u00f3lestwo polskie i\u00a0Wielkie Ksi\u0119stwo litewskie jest jedno nierozdzielne i\u00a0niero\u017cne cia\u0142o, a\u00a0tak\u017ce niero\u017cna, ale\u00a0jedna a\u00a0spolna Rzeczpospolita, kt\u00f3ra si\u0119 ze\u00a0dwu pa\u0144stw i\u00a0narod\u00f3w w\u00a0jeden lud znios\u0142a i\u00a0spoi\u0142a\u201d. \n<\/p>\n

Tw\u00f3r, jakiego nie\u00a0by\u0142o<\/p>\n


\n\u201eOryginalna to\u00a0by\u0142a, na\u00a0uwag\u0119, szacunek i\u00a0podziw nawet zas\u0142uguj\u0105ca budowla\u201d \u2013\u00a0pisa\u0142 o\u00a0unii lubelskiej Pawe\u0142 Jasienica w\u00a0swoim trzytomowym dziele \u201eRzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w\u201d. \u2013\u00a0\u201ePa\u0144stwo sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z\u00a0dw\u00f3ch r\u00f3wnorz\u0119dnych politycznie prowincji wkr\u00f3tce mia\u0142o znowu powi\u0119kszy\u0107 sw\u00f3j obszar, czyni\u0105c nabytki na\u00a0korzy\u015b\u0107 Litwy, przybli\u017cy\u0107 si\u0119 do\u00a0osza\u0142amiaj\u0105cej liczby miliona kilometr\u00f3w kwadratowych\u201d. Tak si\u0119 sta\u0142o, cho\u0107 dopiero w\u00a0roku 1619, po\u00a0podpisaniu z\u00a0Moskw\u0105 rozejmu w\u00a0Dywilinie. \n<\/p>\n


\nZ kolei prof. W\u0142adys\u0142aw Konopczy\u0144ski o\u00a0sejmie lubelskim napisa\u0142: \u201eNigdy w\u00a0dziejach odr\u0119bne narody nie\u00a0zawar\u0142y trwalszego \u015blubu przy mniejszym zastosowaniu nacisku. Sta\u0142o si\u0119 wedle \u017cyczenia setek tysi\u0119cy, z\u00a0ujm\u0105 tylko dla\u00a0gar\u015bci uprzywilejowanych i\u00a0dla ich pychy. (…) Zasz\u0142a tu nie\u00a0drobna zmiana administracyjna (…), ale\u00a0akt wielkiej dziejowej donios\u0142o\u015bci\u201d. \n<\/p>\n


\n\"Portret
\n<\/p>\n


\nTo w\u0142a\u015bnie unia lubelska by\u0142a, kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej, inspiracj\u0105 dla\u00a0brytyjskiego parlamentu, kt\u00f3ry w\u00a0trakcie panowania El\u017cbiety I, opracowywa\u0142 za\u0142o\u017cenia unii Anglii i\u00a0Szkocji. \n<\/p>\n


\nGeneza unii z\u00a0Litw\u0105 si\u0119ga 1385 roku i\u00a0rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w\u00a0Krewie (cho\u0107 niekt\u00f3rzy historycy podaj\u0105, \u017ce\u00a0faktycznym miejscem podpisania \u00f3wczesnej unii by\u0142 tak\u017ce Lublin). Pod koniec XIV wieku Polsk\u0119 i\u00a0Litw\u0119 po\u0142\u0105czy\u0142a osoba kr\u00f3la, W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y. Od\u00a0tamtej chwili trwa\u0142y na\u00a0polskim dworze dyskusje dotycz\u0105ce w\u0142\u0105czenia Litwy do\u00a0Korony. To\u00a0jednak nigdy nie\u00a0nast\u0105pi\u0142o \u2013\u00a0ani unia w\u00a0Krewie, ani kolejne unie personalne, a\u00a0tak\u017ce finalnie realna unia lubelska nie\u00a0mia\u0142y na\u00a0celu wch\u0142oni\u0119cia Litwy przez Polsk\u0119, ale\u00a0i\u00a0nie mog\u0105 by\u0107 traktowane jako okupacja ziem litewskich przez Rzeczypospolit\u0105. \n<\/p>\n

W oczekiwaniu na\u00a0dziedzica \u2013\u00a0unia realna, a\u00a0nie personalna<\/p>\n


\nBezpotomne panowanie kr\u00f3la Zygmunta Augusta rodzi\u0142o obawy, \u017ce\u00a0po\u00a0jego \u015bmierci sojusz z\u00a0Litw\u0105 szybko si\u0119 rozpadnie. Szans\u0105 na\u00a0utrzymanie przymierza by\u0142a bardziej \u015bcis\u0142a unia, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142aby oba kraje czym\u015b wi\u0119cej, ni\u017c\u00a0tylko osob\u0105 monarchy. \n<\/p>\n


\nDebat\u0119 na\u00a0temat unii realnej rozpocz\u0119to na\u00a0sejmie w\u00a0Lublinie w\u00a0styczniu 1569 roku. Zar\u00f3wno sejm koronny, jak zwo\u0142any jednocze\u015bnie sejm litewski obradowa\u0142 6\u00a0miesi\u0119cy. Po\u00a0burzliwych obradach, w\u00a0trakcie kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 litewskich magnat\u00f3w opu\u015bci\u0142a miejsce obrad, 1\u00a0lipca przyj\u0119to akt unii, kt\u00f3ry sporz\u0105dzono kilka dni wcze\u015bniej, 28 czerwca. \n<\/p>\n


\n\"Marcello
\n<\/p>\n


\nRzeczypospolita Obojga Narod\u00f3w mia\u0142a odt\u0105d jednego w\u0142adc\u0119 i\u00a0jeden sejm. Wsp\u00f3lna dla\u00a0Korony i\u00a0Litwy by\u0142a polityka zagraniczna i\u00a0obronna. Bito tak\u017ce niemal tak\u0105 sam\u0105 monet\u0119, z\u00a0niewielk\u0105 tylko r\u00f3\u017cnic\u0105 \u2013\u00a0na\u00a0monetach litewskich znajdowa\u0142a si\u0119 Pogo\u0144, a\u00a0na polskich Orze\u0142. Ponadto unia lubelska zabezpiecza\u0142a odr\u0119bno\u015b\u0107 urz\u0119d\u00f3w, s\u0105downictwa, wojska oraz\u00a0j\u0119zyk\u00f3w urz\u0119dowych. Litwinom gwarantowa\u0142a niepodwa\u017calno\u015b\u0107 nada\u0144 kr\u00f3lewskich i\u00a0zachowanie tytu\u0142\u00f3w, dostoje\u0144stw oraz\u00a0urz\u0119d\u00f3w centralnych przy zagwarantowaniu r\u00f3wno\u015bci Wielkiego Ksi\u0119stwa wobec Korony. Zar\u00f3wno Polakom jak Litwinom, zezwala\u0142a na\u00a0nabywanie ziemi w\u00a0ca\u0142ym pa\u0144stwie. \n<\/p>\n


\nRuski pose\u0142 donosi\u0142 Iwanowi Gro\u017anemu: \u201eunia ta\u00a0polega na\u00a0tym, \u017ce\u00a0wszystkie prowincje stanowi\u0107 b\u0119d\u0105 jedno\u201d. To\u00a0nie by\u0142o w\u00a0smak carom. Moskwa mia\u0142a si\u0119 bowiem czego obawia\u0107: od\u00a0tamtej chwili atakuj\u0105c Litw\u0119, musia\u0142a si\u0119 liczy\u0107 tak\u017ce z\u00a0odpowiedzi\u0105 ze\u00a0strony Korony. \n<\/p>\n


\nNie wszystkim Litwinom podoba\u0142a si\u0119 idea unii lubelskiej. \u201eNie bez pokrzywdzenia Litwin\u00f3w zosta\u0142a zawarta\u201d \u2013\u00a0pisa\u0142 w\u00a0pami\u0119tniku Jerzy Radziwi\u0142\u0142, biskup wile\u0144ski, kardyna\u0142, a\u00a0p\u00f3\u017aniej biskup krakowski. Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce\u00a0to\u00a0w\u0142a\u015bnie litewska magnateria znacz\u0105co skorzysta\u0142a na\u00a0unii z\u00a0Koron\u0105. \u201eJego obywatele [Ksi\u0119stwa Litewskiego, dop. red.] poczuwali si\u0119 do\u00a0odr\u0119bno\u015bci narodowej, kt\u00f3rego to\u00a0prawa nikt pod\u00a0s\u0142o\u0144cem im\u00a0nie zaprzecza\u0142, odczuwali sw\u00f3j w\u0142asny litewski patriotyzm. (\u2026) Nigdy \u017caden z\u00a0nich od\u00a0Litwy si\u0119 plecami nie\u00a0odwr\u00f3ci\u0142, nie\u00a0zapar\u0142 si\u0119 jej. (\u2026) J\u0119zykiem urz\u0119d\u00f3w i\u00a0prawa, j\u0119zykiem pa\u0144stwowym pozostawa\u0142 w\u00a0Wilnie ruski, prabia\u0142oruski \u2013\u00a0powiedzieliby\u015bmy dzisiaj\u201d. \u2013\u00a0pisa\u0142 Pawe\u0142 Jasienica. \n<\/p>\n


\nZygmuntowi Augustowi nie\u00a0by\u0142o dane d\u0142ugo cieszy\u0107 si\u0119 \u015bcis\u0142ym przymierzem Korony i\u00a0Litwy \u2013\u00a0zmar\u0142 w\u00a01572 roku nie\u00a0zostawiaj\u0105c potomka. Unia Polski i\u00a0Litwy jednak przetrwa\u0142a, a\u017c\u00a0do\u00a0trzeciego rozbioru w\u00a01795 roku. \n<\/p>\n


\n Czytaj te\u017c:
Korona wraca do\u00a0Polski. Na\u00a0to\u00a0wydarzenie czekano latami<\/a> Czytaj te\u017c:
Piastowscy bracia razem pokonali wroga. Ich triumf by\u0142 przygniataj\u0105cy<\/a> Czytaj te\u017c:
Ikona, kt\u00f3ra mo\u017ce wszystko<\/a> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Unia lubelska, kt\u00f3r\u0105 potwierdzi\u0142 kr\u00f3l Zygmunt August 4\u00a0lipca 1569 roku stanowi\u0142a \u201ei\u017c ju\u017c Kr\u00f3lestwo polskie i\u00a0Wielkie Ksi\u0119stwo…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":527540,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[4624,98,291,10670,4627,42,38,40,39,41,103151,99956,103153,103150,103152],"class_list":["post-527539","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-anna-szczepanska","tag-dorzeczy","tag-historia","tag-ludzie","tag-nowozytnosc","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-rzeczpospolita-obojga-narodow","tag-unia-lubelska","tag-unia-personalna","tag-unia-polsko-litewska","tag-unia-realna"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116842818063476755","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/527539","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=527539"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/527539\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/527540"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=527539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=527539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=527539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}