{"id":539551,"date":"2026-07-06T23:05:09","date_gmt":"2026-07-06T23:05:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/539551\/"},"modified":"2026-07-06T23:05:09","modified_gmt":"2026-07-06T23:05:09","slug":"bez-inwestycji-w-nauke-polska-nie-bedzie-bezpieczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/539551\/","title":{"rendered":"Bez inwestycji w nauk\u0119 Polska nie b\u0119dzie bezpieczna"},"content":{"rendered":"

\n\u201eJe\u017celi Polki i Polacy uwa\u017caj\u0105, \u017ce miny i zasieki mog\u0105 obroni\u0107 ich przed rosyjsk\u0105 agresj\u0105, to ja mog\u0119 tylko powiedzie\u0107 \u2013 powodzenia. Bez inwestycji w nauk\u0119 Polska nie b\u0119dzie bezpieczna. Tymczasem kolejne rz\u0105dy zwi\u0119kszaj\u0105 wydatki na zbrojenia, jednocze\u015bnie obcinaj\u0105c bud\u017cet nauki\u201d \u2013 m\u00f3wi politolog prof. Jan Zielonka.\n<\/p>\n

Micha\u0142 Tomczyk: Wzd\u0142u\u017c wschodniej granicy Polski powstaje wart 10 miliard\u00f3w z\u0142otych militarny projekt o nazwie \u201eTarcza Wsch\u00f3d\u201d. B\u0119dzie to 500 kilometrowa linia umocnie\u0144 \u2013 row\u00f3w przeciwczo\u0142gowych, \u017celbetonowych \u201eje\u017cy\u201d, ale te\u017c min przeciwpiechotnych i przeciwpancernych. Wed\u0142ug bada\u0144 dwie trzecie Polak\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce poprawi to bezpiecze\u0144stwo Polski. A pan?<\/p>\n

Jan Zielonka: Je\u017celi Polki i Polacy uwa\u017caj\u0105, \u017ce miny i zasieki mog\u0105 obroni\u0107 ich przed rosyjsk\u0105 agresj\u0105, to ja mog\u0119 tylko powiedzie\u0107 \u2013 powodzenia. Je\u017celi jednak chcemy powa\u017cnie zastanowi\u0107 si\u0119 nad bezpiecze\u0144stwem Polski, nale\u017cy zada\u0107 sobie pytanie: czy ten projekt ma zapewni\u0107 nam realne, czy te\u017c tylko urojone bezpiecze\u0144stwo. Dojdziemy wtedy do wniosku, \u017ce w obecnym \u015bwiecie nie ma ju\u017c czego\u015b takiego jak konwencjonalna obrona terytorialna.\u202f\u00a0<\/p>\n

Po co wi\u0119c stawia\u0107 takie\u202fzabezpieczenia?\u202f\u00a0<\/p>\n

To bardzo dobre pytanie. Nie rozumiem, dlaczego nie pada ono cz\u0119\u015bciej w przestrzeni publicznej. Ani dlaczego nie s\u0142yszymy specjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy uczestniczyliby w pog\u0142\u0119bionej debacie o tym projekcie. Dlaczego w radiu i telewizji codziennie s\u0142yszymy o plotkach sejmowych i przepychankach partyjnych, a nie mo\u017cemy \u015bledzi\u0107 powa\u017cnej debaty nad najbardziej znacz\u0105co rosn\u0105c\u0105 domen\u0105\u202fwydatk\u00f3w w bud\u017cecie Polski, czyli nad wydatkami wojskowymi. To nie jest tylko i wy\u0142\u0105cznie odpowiedzialno\u015b\u0107 rz\u0105dz\u0105cych, ale i \u015brodowisk funkcjonuj\u0105cych w sferze publicznej.\u202f\u00a0<\/p>\n

Rozmawia\u0142em na temat z wiceministrem obrony narodowej Cezarym Tomczykiem. Powiedzia\u0142: \u201ewojna te\u017c\u202fnie jest bezpieczna\u201d. Nast\u0119pnie sugerowa\u0142 zostawi\u0107 wojsku kwesti\u0119 zabezpiecze\u0144 na granicy.\u202f\u00a0<\/p>\n

Je\u017celi rz\u0105d zupe\u0142nie nie jest zainteresowany tym, aby suwerenny nar\u00f3d polski m\u00f3g\u0142 uczestniczy\u0107 w podejmowaniu decyzji takich jak ta, prowadzi polityk\u0119 strachu. Obawiam si\u0119, \u017ce przede wszystkim ucierpi na tym miejscowa ludno\u015b\u0107. Nie chc\u0119 przez to powiedzie\u0107, \u017ce mam w tej kwestii niezaprzeczalnie racj\u0119. Je\u017celi kto\u015b dobrze by to uargumentowa\u0142, by\u0142bym got\u00f3w przyj\u0105\u0107, \u017ce miny na terenach przygranicznych rzeczywi\u015bcie zrobi\u0105 nam wi\u0119cej dobrego ni\u017c z\u0142ego. Na razie jednak trzymam si\u0119 fakt\u00f3w.\u202f\u00a0<\/p>\n

Fakt pierwszy: istniej\u0105 konwencje, w tym traktat ottawski, kt\u00f3ry zabrania sk\u0142adowania, produkcji i przekazywania min przeciwpiechotnych z uwagi na szkody, jakie mo\u017ce ponie\u015b\u0107 w zwi\u0105zku z tym ludno\u015b\u0107 cywilna.\u00a0<\/p>\n

P\u0142ynie z tego nast\u0119puj\u0105cy wniosek: miny przynosz\u0105 wi\u0119cej z\u0142a ni\u017c\u202fdobra.\u202f\u00a0<\/p>\n

Fakt drugi: obecny rz\u0105d chwali si\u0119 odej\u015bciem od traktatu ottawskiego i u\u017cyciem min przeciwpiechotnych. Mo\u017cemy wi\u0119c wnioskowa\u0107, \u017ce dzia\u0142a to wbrew dobru miejscowej ludno\u015bci cywilnej. Nikt nie my\u015bli, \u017ce jutro dzieci b\u0119d\u0105 wysadzane w powietrze przez te miny. Ka\u017cdy boi si\u0119 natomiast, \u017ce jutro Rosjanie b\u0119d\u0105 przekracza\u0107 nasz\u0105 granic\u0119.\u202f<\/p>\n

Rosja to czu\u0142y punkt Polak\u00f3w?\u202f\u00a0<\/p>\n

Zdecydowanie. Nasza historia sprawia, \u017ce jeste\u015bmy bardzo podatni na strach przed Rosj\u0105. Jak pan zmiesza ten l\u0119k ze sk\u0142onno\u015bci\u0105 do po\u015bwi\u0119ce\u0144, otrzyma pan prawdziwego Polaka, kt\u00f3ry ochoczo rozpoczyna przygotowania do kolejnego \u201eCudu nad Wis\u0142\u0105\u201d. Z jednej strony boi si\u0119 on utraty suwerenno\u015bci, a z drugiej panicznie dzia\u0142a, aby j\u0105 utraci\u0107.\u00a0<\/p>\n

Dlaczego przygotowujemy si\u0119 do \u201eCudu nad Wis\u0142\u0105\u201d?<\/p>\n

Zostali\u015bmy historycznie uwarunkowani, aby rozumie\u0107, jak kruche jest poj\u0119cie suwerenno\u015bci. Wiemy, \u017ce cho\u0107 prawo do samostanowienia jest na poz\u00f3r powszechnie respektowane na mi\u0119dzynarodowej arenie politycznej, tak naprawd\u0119 ka\u017cde pa\u0144stwo odwo\u0142uje si\u0119 do niego, o ile ma w tym jaki\u015b\u202fcel.\u00a0<\/p>\n

Wiemy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce znajdujemy si\u0119 o krok od Rosji, pa\u0144stwa o du\u017cych zap\u0119dach imperialnych. W efekcie jeste\u015bmy wyczuleni na jej polityk\u0119\u202fekspansji. A \u017ce wci\u0105\u017c nie czujemy si\u0119 w pe\u0142ni cz\u0119\u015bci\u0105 instytucji Zachodu, mamy jednocze\u015bnie poczucie, \u017ce, jak ponad sto lat temu, zn\u00f3w przyjdzie nam powstrzymywa\u0107 Rosj\u0119 przed po\u0142kni\u0119ciem ca\u0142ego kontynentu w pojedynk\u0119.\u202f\u00a0<\/p>\n

Bior\u0105c to pod uwag\u0119, nie lepiej inwestowa\u0107 w ka\u017cd\u0105 form\u0119 obrony?\u00a0<\/p>\n

Je\u015bli ma si\u0119 nieograniczone pieni\u0105dze, to mo\u017ce i tak. W ko\u0144cu jednym ze scenariuszy m\u00f3g\u0142by by\u0107 atak metodami konwencjonalnymi. Tyle \u017ce jest to zaledwie jeden ze scenariuszy.\u00a0<\/p>\n

Ponadto, obrona terytorialna jako linia przygranicznych obwarowa\u0144 nie sprawdzi\u0142a si\u0119\u202fju\u017c Francuzom\u202fpodczas drugiej wojny \u015bwiatowej. W razie ewentualnego ataku ze strony Niemiec stworzyli oni wtedy tak zwan\u0105 lini\u0119\u202fMaginota. Mia\u0142a by\u0107 nie do zdobycia. Niemcy nie prze\u0142amali linii Maginota frontalnie, lecz zwyczajnie j\u0105 obeszli przez Ardeny.<\/p>\n

Koncept ten jest tym bardziej przestarza\u0142y w czasach rakiet balistycznych i dron\u00f3w. Wreszcie nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce Polska nie jest obecnie w stanie wojny. W zwi\u0105zku z tym warto jest wyj\u015b\u0107 poza dora\u017an\u0105 strategi\u0119 obronn\u0105.\u202f<\/p>\n

Na rzecz\u2026?<\/p>\n

Strategii dalekosi\u0119\u017cnej. Powinni\u015bmy zastanowi\u0107 si\u0119, czy lepiej przeznaczy\u0107 fundusze pa\u0144stwa na mur i miny, czy mo\u017ce na szpitale lub uniwersytety.<\/p>\n

Bo aby mie\u0107 powa\u017cn\u0105 strategi\u0119 militarn\u0105, musimy inwestowa\u0107 w nowoczesn\u0105 technologi\u0119. A co generuje nowoczesn\u0105 technologi\u0119?<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnie badania naukowe. Co nasze rz\u0105dy, kt\u00f3re rokrocznie powi\u0119kszaj\u0105 bud\u017cet na zbrojenia, robi\u0105 z bud\u017cetem nauki? Regularnie go obcinaj\u0105.<\/p>\n

Ponadto, jak pokazuje nam wojna w Ukrainie, je\u015bli warto w co\u015b inwestowa\u0107, s\u0105 to drony.<\/p>\n

Nawet wojna w Ukrainie jest jednak po cz\u0119\u015bci konwencjonalna.<\/p>\n

To s\u0105 pozory. Prosz\u0119\u202fzwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce ukrai\u0144ska armia od pocz\u0105tku prowadzi wojn\u0119 na nier\u00f3wnych zasadach. To znaczy: pomoc od Europy i Stan\u00f3w Zjednoczonych uzale\u017cniona jest od tego, \u017ce nie b\u0119dzie uderza\u0107 w pewne strategicznie obiekty w Rosji.<\/p>\n

Dlaczego?<\/p>\n

Bo Rosja jest pot\u0119g\u0105 nuklearn\u0105. I dlatego pozostali gracze musz\u0105 godzi\u0107 si\u0119 na tak\u0105\u202fnier\u00f3wno\u015b\u0107.<\/p>\n

Polska nie ma tej samej przewagi.<\/p>\n

Ale jest w NATO, kt\u00f3re ma potencja\u0142 nuklearny. To z kolei przek\u0142ada si\u0119 na bardzo powa\u017cny argument w kwestii zapobiegania konfliktom z Rosj\u0105. W ko\u0144cu sam koncept odstraszania nuklearnego polega w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ce je\u015bli konwencjonalne wojska Rosji wkroczy\u0142yby na terytorium jednego z cz\u0142onk\u00f3w, mog\u0142yby spotka\u0107 si\u0119 z odpowiedzi\u0105 nuklearn\u0105. I w\u0142a\u015bnie z uwagi na to nikomu na Kremlu nawet nie przyjdzie do g\u0142owy, \u017ceby nas zaatakowa\u0107 konwencjonalnie, bo to by oznacza\u0142o wymazanie \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, z mapy kosmosu.<\/p>\n

Obecna administracja Donalda Trumpa notorycznie grozi odej\u015bciem z NATO. Czy Stany Zjednoczone s\u0105 wci\u0105\u017c wiarygodnym sojusznikiem?<\/p>\n

Na Trumpa bym specjalnie nie liczy\u0142, lecz w NATO s\u0105 dwie inne pot\u0119gi nuklearne, a ewentualna agresja Rosji na Polsk\u0119 zagra\u017ca im bezpo\u015brednio. Mam na my\u015bli Francj\u0119 i Wielk\u0105 Brytani\u0119. Ponadto Trump nie b\u0119dzie prezydentem Ameryki zawsze. Je\u015bli decydenci w Polsce nie wierz\u0105 w moc artyku\u0142u 5, to dlaczego z NATO nie wyst\u0119puj\u0105?<\/p>\n

Skoro mury wspieraj\u0105 przede wszystkim poz\u00f3r bezpiecze\u0144stwa wobec ataku ze wschodu, jak efektywnym \u015brodkiem s\u0105 w obliczu pozosta\u0142ych wydarze\u0144 na granicy, takich jak kryzys uchod\u017aczy?<\/p>\n

Ci, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce mur powstrzyma procesy globalizacyjne, takie jak migracja, te\u017c\u202fsi\u0119 grubo przelicz\u0105. Niech pan spojrzy cho\u0107by na przypadek Wielkiej Brytanii. Po brexicie, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 pod has\u0142em przywr\u00f3cenia narodowej kontroli granic, migracja jedynie wzros\u0142a. A przecie\u017c Wielka Brytania nie ma granicy na Morzu \u015ar\u00f3dziemnym, dotrze\u0107 mo\u017cna do niej \u201enielegalnie\u201d jedynie przez kana\u0142 La Manche. Alternatywnie nale\u017ca\u0142oby dzia\u0142a\u0107 na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119: ograniczy\u0107 handel, wymian\u0119 naukow\u0105, dost\u0119p do internetu. Tak robi rz\u0105d w Kabulu, z op\u0142akanymi skutkami.<\/p>\n

Je\u017celi z kolei pa\u0144stwo chcia\u0142oby powa\u017cnie wp\u0142yn\u0105\u0107 na kwesti\u0119 migracji, musia\u0142oby zacz\u0105\u0107 od jej korzeni: biedy, wojny i zmian klimatycznych. Nie tylko nale\u017ca\u0142oby tych problem\u00f3w dotkn\u0105\u0107, ale i podj\u0105\u0107 si\u0119 ich naprawienia. W tym celu konieczna by by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca pa\u0144stw, biznes\u00f3w, organizacji pozarz\u0105dowych i humanitarnych. I to nie w okresie, kiedy dany rz\u0105d jest przy w\u0142adzy, ani te\u017c od sonda\u017cu do sonda\u017cu, tylko przez wiele lat.\u00a0<\/p>\n

Pa\u0144stwo, kt\u00f3re dzia\u0142a tylko w granicach kalendarza wyborczego czy sonda\u017cowego, po prostu nie ma szans, \u017ceby skutecznie podj\u0105\u0107 kwestie migracyjne.<\/p>\n

W innym wypadku mamy polityk\u0119 uszczelniania granic pa\u0144stwowych, kt\u00f3ra na skal\u0119 migracji ma do\u015b\u0107 ograniczony wp\u0142yw. Poniewa\u017c polityka ta \u017ceruje na strachu i uprzedzeniach, jej rezultatem jest brutalna przemoc i rasizm.<\/p>\n

A je\u015bli rz\u0105dy pa\u0144stw demokratycznych nie b\u0119d\u0105 w stanie wyj\u015b\u0107 poza czteroletni\u0105\u202fgranic\u0119?<\/p>\n

Kiedy my\u015blimy o mapie \u015bwiata, czy te\u017c\u202fEuropy, my\u015blimy najcz\u0119\u015bciej o podzia\u0142ach na pa\u0144stwa.<\/p>\n

Natomiast rzeczywisto\u015b\u0107 jest du\u017co bardziej skomplikowana. R\u00f3wnie\u017c na arenie mi\u0119dzynarodowej licz\u0105 si\u0119 nie tylko pa\u0144stwa, ale i miasta \u2013 to one s\u0105 centrami dla handlu czy rozwoju technologicznego. Istotne s\u0105\u202fr\u00f3wnie\u017c poszczeg\u00f3lne regiony, gdy posiadaj\u0105\u202fistotny potencja\u0142 gospodarczy.\u00a0<\/p>\n

Zreszt\u0105 gospodarka i finanse s\u0105 w r\u0119kach ponadpa\u0144stwowych firm, kt\u00f3rych rz\u0105dy nie s\u0105 w stanie okie\u0142zna\u0107. W erze cyfryzacji komunikacja te\u017c odbywa si\u0119 ponad granicami i st\u0105d coraz cz\u0119\u015bciej m\u00f3wimy o cyberatakach, postprawdzie rozpowszechnianej przez boty czy wp\u0142ywie obcych ideologii. Instytucje nie s\u0105 w stanie skontrolowa\u0107 tej rozleg\u0142ej sieci powi\u0105za\u0144.\u202f\u00a0<\/p>\n

Ponadto, pa\u0144stwo to nie tylko konstrukt abstrakcyjny, ale i spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra organizuje si\u0119 na wiele sposob\u00f3w, nie tylko pod k\u0105tem narodowo\u015bci. Szczeg\u00f3lnie w dobie internetu wi\u0119zi mi\u0119dzyludzkie s\u0105 transgraniczne.\u00a0<\/p>\n

Dlatego istotne jest, aby rz\u0105d rozpozna\u0142 wp\u0142yw szerokiej sieci aktor\u00f3w do\u015bwiadczonych w dostarczaniu d\u00f3br publicznych. Mam na my\u015bli aktor\u00f3w lokalnych, takich jak miasta,\u202fponadnarodowych, takich jak Unia Europejska, czy nieformalnych, takich jak organizacje pozarz\u0105dowe, stowarzyszenia biznesowe lub zwi\u0105zki zawodowe.<\/p>\n

To brzmi do\u015b\u0107\u202fidealistycznie.\u00a0<\/p>\n

Ale nie jest to nowa koncepcja. O takim wielopoziomowym zarz\u0105dzaniu m\u00f3wi si\u0119 od wielu lat. Ja z kolei pisa\u0142em o tym w mojej ostatniej ksi\u0105\u017cce z 2023 roku, \u201eStracona przysz\u0142o\u015b\u0107 (i jak j\u0105 odzyska\u0107)\u201d. Na poz\u00f3r \u017cyjemy w Europie pa\u0144stw narodowych, a w rzeczywisto\u015bci coraz bardziej \u017cyjemy w Europie nieformalnych sieci. Pa\u0144stwa staraj\u0105 si\u0119 odzyska\u0107 suwerenno\u015b\u0107 i ograniczy\u0107 w\u0142adz\u0119 organizacji mi\u0119dzynarodowych i lokalnych. Tyle tylko, \u017ce pa\u0144stwa nie s\u0105 w stanie rozwi\u0105za\u0107 samemu takich problem\u00f3w jak spekulacje finansowe, dziki rozw\u00f3j nowych technologii, pandemie, migracje czy zmiany klimatyczne.\u00a0<\/p>\n

Suwerenno\u015b\u0107 \u0142atwiej zadeklarowa\u0107 ni\u017c zrealizowa\u0107 w \u015bwiecie wzajemnych po\u0142\u0105cze\u0144. Niestety, im wi\u0119cej w\u0142adzy iluzorycznej, tym mniej skuteczne s\u0105 decyzje rz\u0105du. To z kolei przek\u0142ada si\u0119 na cierpienie ludzi, kt\u00f3rzy w desperacji g\u0142osuj\u0105 na partie obiecuj\u0105ce gruszki na wierzbie.<\/p>\n

This issue was published as part of PERSPECTIVES \u2013 the new label for independent, constructive and multi-perspective journalism. PERSPECTIVES is co-financed by the EU and implemented by a transnational editorial network from Central-Eastern Europe under the leadership of Goethe-Institut. Find out more about PERSPECTIVES: goethe.de\/perspectives_eu<\/a>.<\/p>\n

Co-funded by the European Union. Views and opinions expressed are, however, those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the European Commission. Neither the European Union nor the granting authority can be held responsible.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eJe\u017celi Polki i Polacy uwa\u017caj\u0105, \u017ce miny i zasieki mog\u0105 obroni\u0107 ich przed rosyjsk\u0105 agresj\u0105, to ja mog\u0119…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":539552,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[12],"tags":[18091,105922,105923,105924,1236,105925,42,38,40,39,41,41729,33539],"class_list":["post-539551","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-polska","tag-badania-naukowe","tag-bezpieczna-polska","tag-czy-polska-jest-bezpieczna","tag-nr-913","tag-obrona","tag-perspectives","tag-pl","tag-poland","tag-polish","tag-polska","tag-polski","tag-tarcza-wschod","tag-zbrojenia"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/116875541969961160","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/539551","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=539551"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/539551\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/539552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=539551"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=539551"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=539551"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}